• Niemowlęta i dzieci (ząbkowanie, dolegliwości letnie). Nietolerancja mleka; wymiotowanie mlekiem w postaci dużych grudek; cholera niemowlęca; zapaść z sennością po wymiotach lub wypróżnieniach [Hering], [Clarke], [Boericke].
• Żołądek i jelita. Wilczy głód → wymioty mlekiem lub pokarmem; odruchy wymiotne, kwaśna lub zsiadła treść wymiotna; zielone, wodniste stolce, czasami przypominające posiekane warzywa; nieznaczne bolesne parcie na stolec; ogromne wyczerpanie [Allen], [Boericke].
• Układ mózgowo-rdzeniowy. Skurcze, podrygiwania mięśniowe, opisthotonus, nieruchome spojrzenie i rozszerzone źrenice, toczenie głowy na boki, kciuki zaciśnięte w dłoniach; sen soporowy po napadzie [Hering], [Clarke], [Boger].
• Twarz i jej wyraz. Rysy ściągnięte, zaostrzone, twarz blada, z sinymi cieniami pod oczami; naprzemienne zaczerwienienie i bladość; zimny pot na czole [Hering], [Clarke].
• Karmienie piersią i żywienie. Nie toleruje mleka w żadnej postaci; nawet łyżeczka zostaje zwrócona w postaci grudek zsiadłego mleka; od dziecka wydobywa się kwaśny zapach [Boericke], [Clarke].

• Sen po wymiotach lub oddaniu stolca (sen po zapaści) [Hering], [Nash].
• Chłodne, świeże powietrze w gorącej porze roku; spokój; ostrożne noszenie na rękach (mniej wstrząsów) [Clarke], [Tyler].
• Powstrzymywanie się od mleka; małe łyki zimnej wody między odruchami wymiotnymi [Boericke].
• Łagodne ogrzewanie brzucha w fazie dreszczy (nie gorąco w pomieszczeniu) [Clarke].

• Mleko (matki lub krowie), pokarmy mleczne; często każdy pokarm zostaje wkrótce zwymiotowany [Hering], [Allen].
• Letnie upały, słońce, przegrzane pomieszczenia; ząbkowanie; pobudzenie [Boger], [Boericke].
• Po wymiotach lub oddaniu stolca (natychmiastowe uczucie omdlewania, następnie sen); noc [Clarke].
• Nagły ruch, wstrząsy; przekarmianie lub szybkie karmienie [Tyler], [Clarke].

W okresie objawów zwiastunowych dziecko jest niespokojne, rozdrażnione; jęczy; nagle krzyczy, po czym zapada w odrętwienie. Lęka się światła i hałasu przy objawach podrażnienia w obrębie głowy. W klasycznych opisach ciężkich stanów gorączkowych i zapalenia jelit odnotowuje się majaczeniowe wizje kotów i psów [Clarke], [Boericke], [Tyler]. Naprzemienne niespokojne rzucanie się i głęboki sen charakteryzują powiązanie objawów mózgowych i jelitowych.

Kontrast: gorąca głowa, chłodne ciało; toczenie głowy na boki po poduszce; ciemiączka mogą wydawać się zapadnięte podczas zapaści; zimny pot na czole. Odgięcie głowy ku tyłowi, opisthotonus podczas napadów drgawkowych. Rozszerzone, nieruchome źrenice i nieruchome spojrzenie podczas gwałtownych dolegliwości żołądkowych [Hering], [Clarke], [Boger].

Nieruchome spojrzenie, rozszerzone źrenice, szkliste oczy; oczy na wpół przymknięte w odrętwieniu; sine cienie pod oczami; światłowstręt, gdy głowa jest gorąca [Hering], [Clarke].

Słaba reakcja na dźwięki w stanie odrętwienia; nagłe wzdrygnięcie pod wpływem hałasu może wywołać skurcz (nadpobudliwość mózgu) [Clarke].

Zimny koniuszek, blade skrzydełka nosa; ich poruszanie się przy skróconym oddechu w zapaści; zapach mleka wokół ust i nosa [Clarke], [Boericke].

Zaostrzone rysy, twarz jak u starca; blada lub sina, następnie pojawia się rumieniec, po czym powraca bladość; zimny pot na czole, wilgotna górna warga; ściągnięte usta, opadające powieki [Hering], [Clarke].

Blady język, niekiedy z czerwonym koniuszkiem; czasami zmiany aftopodobne; zmienne ślinienie; pragnienie z piciem małymi łykami po wymiotach; kwaśny oddech [Allen], [Clarke]. Nie znosi smaku mleka — po początkowym łapczywym ssaniu odpycha pierś lub butelkę.

Zgrzytanie zębami podczas snu lub gorączki; ząbkowanie nasila gwałtowne objawy żołądkowe i nerwowe [Clarke], [Boericke].

Ból i uczucie otarcia w gardzieli po kwaśnych wymiotach; odruch wymiotny przy próbach ponownego podania mleka; trudności w połykaniu podczas skurczu [Allen], [Clarke].

Główny obszar objawów. Łapczywe lub pospieszne przyjmowanie pokarmu → natychmiastowe ulewanie lub późniejsze wymioty dużymi grudkami zsiadłego mleka, czasem chlustające; odruchy wymiotne aż do wystąpienia zimnego potu; całkowita nietolerancja mleka. Nudności z uczuciem śmiertelnego omdlewania; treść wymiotna kwaśna, zielonkawa lub zsiadła; pragnienie zimnej wody pitej małymi łykami; po gwałtownych objawach następuje długi sen [Hering], [Allen], [Boericke], [Clarke].

Brzuch wzdęty bębnicowo, nadbrzusze wrażliwe; rżnące bóle kolkowe przed oddaniem stolca; czasami wciągnięcie pępka; przelewanie; kontrast: gorący brzuch — zimne kończyny [Clarke], [Boger].

Mocz skąpy, intensywnie zabarwiony podczas zapaści; w ciężkich przypadkach mimowolne oddawanie moczu w soporze [Clarke].

Brzuch wzdęty bębnicowo, nadbrzusze wrażliwe; rżnące bóle kolkowe przed oddaniem stolca; czasami wciągnięcie pępka; przelewanie; kontrast: gorący brzuch — zimne kończyny [Clarke], [Boger].

Nie jest to główny obszar objawów; u niemowląt płci męskiej występuje ten sam obraz żołądkowo-nerwowy; sporadycznie skurcz napletka z płaczem (odruchowy) [Clarke] (rzadko).

W kontekście karmienia piersią: niemowlę wielokrotnie odrzuca pierś; nietolerancja mleka niezależnie od diety matki. Ząbkujące dziewczynki i chłopcy w równym stopniu cierpią podczas upałów [Clarke], [Tyler].

Oddech płytki, nieregularny w soporze; dyszenie po wymiotach; poruszanie skrzydełkami nosa podczas napadów [Clarke].

Tętno małe, szybkie, łatwo zanikające; zimny pot; zapaść z bladością lub sinymi wargami; odzyskuje siły po śnie lub pod wpływem chłodnego powietrza [Boericke], [Clarke].

Skrócony oddech, wzdychanie podczas napadów omdlewania; rzężenie w krtani, jeśli w odrętwieniu gromadzi się śluz; słaby głos [Clarke].

Opisthotonus w ciężkich przypadkach; odgięcie szyi ku tyłowi; przeczulica wzdłuż kręgosłupa (dotyk wywołuje podrygiwanie) [Hering], [Boger].

Kciuki przyciągnięte do wnętrza dłoni, palce zgięte; podrygiwania mięśniowe, szarpnięcia, bolesne kurcze mięśni; zimne dłonie i stopy; wiotkość po wymiotach lub wypróżnieniu, następnie sen [Hering], [Clarke].

Chłodna, wilgotna i lepka, blada lub sina; marmurkowatość w zapaści; kwaśny zapach; pieluszkowe zapalenie skóry wskutek kwaśnego odczynu [Clarke], [Boericke].

Sopor po wymiotach lub oddaniu stolca jest charakterystyczny — dziecko zapada w głęboki sen, z którego trudno je obudzić; toczy głowę na boki, wzdryga się, po czym znów zasypia. Nocne przebudzenia z płaczem, wymiotami, oddaniem stolca, po czym ponownie zapada w sen; sen przynosi poprawę na pewien czas, do następnego karmienia [Hering], [Nash], [Clarke].

Sny o zwierzętach (psach i kotach) w stanach gorączkowych; przerażone okrzyki, chwytanie w półśnie; budzi się z nieruchomym spojrzeniem [Clarke], [Tyler].

Obraz ostrej gorączki jelitowej latem: gorąca głowa, zimne kończyny, pot na czole, nieznacznie podwyższona temperatura z wyczerpaniem; nie jest to długotrwały przebieg septyczny [Boericke], [Clarke].

Dreszcze: po wymiotach lub oddaniu stolca; Gorąco: głowa i twarz; Pot: zimny, lepki, zwłaszcza na czole i górnej wardze, podczas napadów i po nich; pot nie łagodzi uczucia omdlewania w szczycie napadu, natomiast sen przynosi ulgę [Hering], [Clarke].

Całkowita nietolerancja mleka (matki, krowiego, rozcieńczonego, gotowanego). W trakcie gwałtownych objawów nie ma ochoty na nic; później toleruje małe łyki zimnego płynu. Ciepłe mleko, rzadkie kleiki mączne → pogorszenie. Niektóre dzieci tolerują między napadami bezmleczne zamienniki niezawierające serwatki (kliniczna uwaga dietetyczna) [Hering], [Clarke], [Boericke].

Główna sekwencja: Mleko → gwałtowne objawy żołądkowe → zapaść z objawami nerwowymi i mózgowymi → sen. Dziecko jest szczupłe, blade, z zapadniętymi oczami, ma gorącą głowę i zimne kończyny, wydziela kwaśny zapach; występują wymioty wywołane mlekiem, zawierające grudki zsiadłego mleka, oraz zielone, wodniste stolce, po których następuje głęboka senność lub odrętwienie; mogą dołączyć skurcze (kciuki zaciśnięte w dłoniach, opisthotonus). Pogorszenie: mleko, letnie upały, ząbkowanie, przekarmianie. Poprawa: sen po wymiotach lub wypróżnieniach, chłodne powietrze, niepodawanie mleka. Należy starannie różnicować z Magnesia carbonica (zielone, kwaśne stolce po mleku, mniej zaznaczone objawy mózgowe), Natrum phosphoricum (kwaśne grudki zsiadłego mleka; mniej nasilona zapaść), Calcarea carbonica (mleko szkodzi, ale dziecko jest otyłe, potliwe, marznące, z opóźnionym ząbkowaniem), Silicea (niemowlęta wymiotują mlekiem, mają potliwe stopy, są nerwowe, lecz nie występuje charakterystyczny sopor po oddaniu stolca), Ipecacuanha (ciągłe nudności, czysty język, niewielka ulga po wymiotach; brak swoistych wymiotów grudkami zsiadłego mleka i następującego po nich snu), Arsenicum (skrajne osłabienie z pieczeniem, niepokojem ruchowym, pragnieniem z piciem małymi łykami, największe pogorszenie o północy) oraz Veratrum album (obfite stolce przypominające wodę ryżową z zimnym potem i bolesnymi kurczami mięśni, lecz bez dominującego związku z grudkami zsiadłego mleka ani snu po wymiotach lub wypróżnieniach) [Farrington], [Boger], [Boericke], [Clarke], [Nash], [Tyler].

• Nietolerancja mleka u niemowląt
  • Mag-c. — Zielone, kwaśne stolce po mleku; mniej nasilona zapaść z objawami mózgowymi; dziecko często marznące, rozdrażnione.
  • Nat-p. — Kwaśne grudki zsiadłego mleka w stolcu; pleśniawki, kwaśny odczyn; brak wyraźnego odrętwienia po wymiotach lub wypróżnieniach.
  • Calc. — Mleko szkodzi, ale dziecko jest pulchne, ma potliwą głowę, późno ząbkuje; stolce rzadziej mają charakter zielony i wodnisty.
  • Sil.— Wymiotuje mlekiem; potliwe stopy, delikatna budowa, skłonność do marznięcia; brak charakterystycznego połączenia soporu i skurczów.
• Ostre zapalenie żołądka i jelit / biegunka letnia
  • Ip. — Uporczywe nudności; język czysty lub lekko obłożony; wymioty nie przynoszą ulgi; objawy mózgowe łagodniejsze.
  • Ars. — Pieczenie, niepokój ruchowy z lękiem, pragnienie z piciem małymi łykami, pogorszenie o północy; wydalane treści są raczej cuchnące niż tylko zielone i wodniste.
  • Verat. — Stolce przypominające wodę ryżową, zimny pot, zapaść, gwałtowne bolesne kurcze mięśni; brak swoistych wymiotów grudkami zsiadłego mleka i następującego po nich snu.
• Skurcz z gwałtownymi objawami żołądkowo-jelitowymi
  • Cina. — Dziecko zarobaczone, dłubie w nosie, zgrzyta zębami, ma skurcze; stolce raczej śluzowe niż zielone i wodniste; mleko nie jest głównym czynnikiem wyzwalającym.
  • Bell. — Gorąca głowa, rozszerzone źrenice, pobudzenie mózgowe, ale suche gorąco, pulsowanie tętnic szyjnych, mniej dominujące objawy żołądkowe.

• Leki komplementarne: Calcarea carbonica (warstwa konstytucyjna z przewlekłymi trudnościami w trawieniu mleka), Natrum phosphoricum (warstwa związana z kwaśnością i kwaśnymi skrzepami mleka), Silicea (delikatna konstytucja niemowląt), Arsenicum (gdy zapaści nadal towarzyszą pieczenie i niepokój ruchowy) [Clarke], [Boger].
• Dobrze działa po: Ipecacuanha (gdy stałe nudności przechodzą w wymioty skrzepami mleka, po których następuje sen), Veratrum album (po gwałtownej biegunce, gdy mleko nadal wyzwala objawy) [Farrington].
• Dobrze poprzedza: Natrum phosphoricum (utrzymująca się kwaśność), Calcarea carb. (przewlekła nietolerancja mleka, ząbkowanie), Silicea (wyczerpanie nerwowe) [Clarke], [Boger].
• Antidota i uwagi: Odstawić mleko w ostrej fazie; podawać klarowne płyny małymi łykami; zapewnić chłodne powietrze i spokój, unikać przegrzania; ostrożnie wznawiać żywienie (zasady postępowania pielęgnacyjnego) [Boericke], [Tyler].
• Leki niezgodne: Nie wskazano konkretnych; unikać naprzemiennego podawania leków bez zmiany obrazu objawów [Boger].

• Biegunka niemowlęca — nagłe, gwałtowne wymioty skrzepami mleka oraz zielona, wodnista biegunka, z dużym wyczerpaniem. Jeden z głównych leków opisywanych w zapaleniu żołądka i jelit u dzieci latem [Clarke], [Boericke].
• Nietolerancja mleka — wymioty bezpośrednio po karmieniu piersią lub wypiciu mleka; dziecko blednie, popada w zapaść, staje się senne lub występują u niego drgawki [Allen].
• Stany zapaści u dzieci — zapadnięte oczy z ciemnymi obwódkami, ściągnięte rysy twarzy, zimny pot i senność z na wpół przymkniętymi oczami [Hering].
• Drgawki — zwłaszcza u dzieci podczas ząbkowania, po wymiotach lub gdy mleko wywołuje dolegliwości [Boericke].
• Objawy mózgowe — stupor, na wpół przymknięte oczy, nieruchome spojrzenie lub gwałtowne majaczenie z dolegliwościami żołądkowymi [Hering].
• Niepokój ruchowy i udręka — dziecko żałośnie płacze, odrzuca pierś, po czym zapada w głęboki sen; po przebudzeniu wymioty powracają [Kent].
• Modalności — pogorszenie podczas upałów, po mleku, w okresie ząbkowania i nocą; poprawa w spoczynku i na chłodnym powietrzu [Clarke].
• Wskazówki dotyczące potencji — niskie potencje (3X–6X) w ostrych stanach żołądkowo-jelitowych; średnie (30C) w stanach drgawkowych lub mózgowych [Boericke].
• Pouczające przypadki kliniczne

• Letnia biegunka u niemowlęcia — u niemowlęcia wystąpiły obfite zielone stolce, wymioty zsiadłym mlekiem, zapadnięcie oczu i zapaść. Aethusa 6X przyniosła szybki powrót do zdrowia [Clarke].
• Nietolerancja mleka matki — niemowlę wymiotowało bezpośrednio po ssaniu, stawało się blade, senne i wiotkie. Aethusa 30C przywróciła tolerancję mleka i siły życiowe [Allen].
• Drgawki podczas ząbkowania — u ząbkującego niemowlęcia z biegunką i wymiotami mlekiem wystąpiły drgawki. Aethusa 200C zapobiegła ich nawrotom [Hering].
• Zapaść po wymiotach — dziecko z biegunką choleryczną leżało z na wpół przymkniętymi oczami, ciemnymi obwódkami wokół oczu i zimnym potem. Aethusa 6C, podawana co godzinę, przywróciła krążenie i apetyt [Boericke].

Majaczenie przy zapaleniu żołądka i jelit — u chłopca podczas gorączki żołądkowej występowały nieruchome spojrzenie, mamrotanie i nieustanne wymioty mlekiem. Aethusa 30C szybko przywróciła jasność świadomości i trawienie [Kent].

Umysł

• Lęk, jęczenie; niepokój ruchowy na przemian ze stuporem (u dzieci).
• Majaczenie z wizjami zwierząt (kotów, psów).

Głowa i oczy

• Głowa gorąca, ciało zimne; zimny pot na czole.
• Źrenice rozszerzone; nieruchome spojrzenie; toczenie głowy po poduszce.

Żołądek

• Mleko, nietolerancja; wymioty mlekiem w postaci dużych skrzepów (nawet mlekiem matki).
• Wymioty z zimnym potem i zapaścią; sen po wymiotach.
• Wilczy głód, po którym następują wymioty.

Brzuch i odbytnica

• Stolce zielone, wodniste (niekiedy pieniste), wyczerpujące; sen po wypróżnieniu.
• Kolka w okolicy pępka przed wypróżnieniem; bębenkowate wzdęcie brzucha.

Układ nerwowy i skurcze

• Opisthotonus; kciuki przyciągnięte do wnętrza dłoni; zrywania mięśniowe (u dzieci).
• Drgawki z podrażnieniem żołądka i jelit (ząbkowanie).

Objawy ogólne i modalności

• Pogorszenie: po mleku, podczas letnich upałów, wskutek przegrzania, podczas ząbkowania, wskutek przekarmienia.
• Poprawa: po śnie następującym po wymiotach lub wypróżnieniu, na chłodnym powietrzu, po odstawieniu mleka.
• Zapaść z zimnym potem na czole.

Hering — The Guiding Symptoms of Our Materia Medica (1879–91): wymioty skrzepami mleka, zielone stolce, zapaść z soporem; objawy skurczowe (opisthotonus, kciuki przyciągnięte do wnętrza dłoni).
Allen, T. F. — Encyclopaedia of Pure Materia Medica (1874–79): próba lekowa i toksykologia — całkowita nietolerancja mleka; oś żołądkowo-nerwowa; sen po wymiotach lub wypróżnieniu.
Clarke, J. H. — A Dictionary of Practical Materia Medica (1900): cholera infantum, ząbkowanie, wizje zwierząt, modalności (letnie upały, mleko).
Boericke, W. — Pocket Manual of Homeopathic Materia Medica (1901): objawy charakterystyczne — wymioty mlekiem w postaci skrzepów; zielone, wodniste stolce; sopor po wymiotach lub wypróżnieniu; zimny pot na czole.
Boger, C. M. — Synoptic Key of the Materia Medica (1915): relacje między lekami; letnia biegunka; głowa gorąca, ciało zimne; objawy mózgowe.
Nash, E. B. — Leaders in Homeopathic Therapeutics (1899): cecha wyróżniająca — „sen po”; przypadki podczas ząbkowania i latem.
Tyler, M. L. — Homeopathic Drug Pictures (XX w.): obraz przy łóżku chorego — łapczywe ssanie, a następnie wymioty skrzepami mleka; zaostrzone rysy twarzy; sine obwódki wokół oczu.
Farrington, E. A. — Clinical Materia Medica (1887): różnicowanie (Mag-c., Nat-p., Calc-c., Sil., Ipec., Ars., Verat.).
Hughes, R. — A Cyclopaedia of Drug Pathogenesy (1895): kontekst toksykologiczny — objawy ze strony układu nerwowego, żołądka i jelit w zatruciach roślinami baldaszkowatymi.
Kent, J. T. — Lectures on Homoeopathic Materia Medica (1905): zabarwienie miazmatyczne; szczególne miejsce dzieci w obrazie leku.