• Skóra (osutka krostkowa): W ospie prawdziwej i stanach ospopodobnych grudki i pęcherzyki → krosty → strupy, z bolesnością, pieczeniem, świądem i skłonnością do powstawania zagłębionych blizn; pełne pojawienie się wysypki łagodzi dolegliwości wewnętrzne; jej stłumienie pogarsza stan chorego. Zob. Skóra, Gorączka, Objawy ogólne. [Hering], [Clarke], [Allen], [Boericke]
• Plecy i lędźwie (okres zwiastunowy): Silny ból okolicy lędźwiowej i krzyżowej, „jakby plecy były złamane”, przeszywający i promieniujący do ud; obracanie się w łóżku jest udręką; objaw charakterystyczny okresu początkowego. Zob. Plecy, Objawy ogólne, Dreszcze/Żar/Poty. [Boger], [Clarke], [Allen]
• Gardło i gardziel: Ciemnosine zabarwienie, obrzęk i ból gardła, owrzodzenie migdałków, cuchnąca ślina, trudności w połykaniu; często towarzyszą postaciom złośliwym. Zob. Gardło, Jama ustna, Gorączka. [Hering], [Allen], [Clarke]
• Głowa i opony mózgowe: Rozdzierający, rozpierający ból głowy ze światłowstrętem, wymiotami i wyczerpaniem, często łagodniejący wraz z pojawieniem się wysypki; niebezpieczeństwo, gdy wysypka się opóźnia. Zob. Głowa, Oczy, Żołądek. [Clarke], [Allen], [Boericke]
• Oczy i powieki: Obrzęk powiek, światłowstręt, podrażnienie spojówek w okresie wysypkowym; pielęgnacja zapobiegająca owrzodzeniu rogówki. Zob. Oczy, Skóra, Gorączka. [Hering], [Clarke]
• Układ chłonny i węzły chłonne: Obrzmienie węzłów chłonnych (szyjnych i pachwinowych) z bolesnością podczas wysypki; skłonność do posocznicy w przypadkach złośliwych. Zob. Twarz, Objawy ogólne. [Clarke], [Allen]
• Serce i wyczerpanie: Wyraźna zapaść i osłabienie, tętno drobne, szybkie; niepokój ruchowy między napadami bólu. Zob. Objawy ogólne, Gorączka, Pocenie się. [Boericke], [Boger]
• Przewód pokarmowy: Nudności, odruchy wymiotne, wymioty — często wraz z bólem głowy i pleców w okresie początkowym; język obłożony; pragnienie w fazie żaru. Zob. Żołądek, Gorączka. [Allen], [Clarke]
• Objawy związane ze szczepieniem: Ciężkie wysypki poszczepienne, wyprysk i czyraki po szczepieniu oraz wysypki w przebiegu ospy zmodyfikowanej u osób podatnych; lek do rozważenia w obrazach wakcynozy obok Thuja, Malandrinum, Vaccininum. Zob. Skóra, Objawy ogólne, Różnicowanie. [Clarke], [Boericke], [Burnett]

• Po pełnym pojawieniu się wysypki, gdy dojrzewa ona bez przeszkód; bóle wewnętrzne ustępują. [Clarke], [Hering]
• Chłodne powietrze i lekka bielizna przy wysokiej gorączce (unikać wychłodzenia). [Allen], [Boericke]
• Całkowity spoczynek, leżenie bez ruchu; każdy ruch obciąża plecy. [Boger], [Clarke]
• Delikatne obmywanie letnią wodą za pomocą gąbki w celu oczyszczenia strupów bez wychładzania. [Clinical], [Clarke]
• Małe łyki chłodnej wody w fazie żaru; pokarm w małych ilościach. [Allen]
• Zaciemniony, cichy pokój przy bólu głowy i światłowstręcie. [Clarke], [Boericke]
• Podparcie okolicy lędźwiowej (poduszki lub wałek) w okresie początkowym. [Boger]
• Po śnie, jeśli nie przerywają go ból ani uczucie gorąca. [Allen]

• Stłumienie lub cofnięcie się wysypki albo jej opóźniony lub nieprawidłowy rozwój — nasilają się dolegliwości wewnętrzne. [Hering], [Clarke]
• Ruch, obracanie się w łóżku, podnoszenie się do pozycji siedzącej — znaczne nasilenie bólu pleców i lędźwi. [Boger], [Allen]
• Gorąco i przegrzanie, pierzyny, duszne pomieszczenia — nasilenie gorączki i bólu głowy; większa wrażliwość skóry. [Clarke], [Boericke]
• Światło, jaskrawy blask, hałas — nasilenie dolegliwości głowy, oczu i nudności. [Allen], [Clarke]
• Połykanie — bolesność i owrzodzenie gardła; ciepłe napoje mogą wywoływać pieczenie. [Hering], [Clarke]
• Początek i pierwsze dni gorączki — przed pojawieniem się wysypki; okres zwiastunowy to czas największego cierpienia. [Clarke], [Boericke]
• Ucisk odzieży na krosty; drapanie → owrzodzenie i zagłębione blizny. [Allen], [Hering]
• Stan septyczny — cuchnące wydzieliny, ciemnosina skóra; cięższa zapaść w postaciach złośliwych. [Clarke], [Boger]

W stanie psychicznym dominują wyczerpanie i drażliwość wywołane ciągłym bólem pleców i głowy; chory jest rozdrażniony i otępiały, z trudem odpowiada i nie znosi, gdy zakłóca się mu spokój [Clarke], [Allen]. Niepokój ruchowy występuje na przemian z osłupieniem; w przypadkach złośliwych dołącza się ciche, mamroczące majaczenie z ciemnosiną twarzą i cuchnącym oddechem, co odpowiada obrazowi stanu septycznego. Niepokój narasta, gdy wysypka opóźnia się lub cofa, wraz z nasileniem bólów wewnętrznych; jest to klasyczny sygnał ostrzegawczy, że stan chorego pogarsza się wskutek stłumienia wysypki. Natomiast swobodnemu rozwojowi krost towarzyszy poprawa nastroju, co bezpośrednio nawiązuje do modalności Poprawa po pojawieniu się wysypki. Dzieci płaczą przy próbie poruszenia się, ponieważ pojawia się przeszywający ból pleców, a skóra boli przy dotyku; uspokajają się, gdy zostaną podparte w jednej pozycji. W porównaniu z Rhus-t., w którego obrazie występuje niepokój ruchowy i poprawa pod wpływem ruchu mimo obecności pęcherzyków, Vario. wykazuje pogorszenie pod wpływem ruchu i dąży do całkowitego bezruchu; w porównaniu z Ars. w obrazie Vario. jest mniej lęku przed śmiercią i palącego niepokoju, a więcej bólu pleców jak przy złamaniu, z rozwojem krost [Clarke], [Boericke], [Boger].

Rozdzierający, rozpierający ból głowy z nudnościami i wymiotami cechuje okres początkowy; czoło i potylica pulsują, owłosiona skóra głowy jest bolesna przy dotyku, a oczy nie znoszą światła [Allen], [Clarke]. Ból jest ściśle związany ze stadium wysypki i często łagodnieje po pełnym pojawieniu się pęcherzyków, po czym powraca, jeśli wysypka zostaje stłumiona przez przegrzanie lub niewłaściwe postępowanie. Wielu chorych opisuje uczucie nadmiernego przepełnienia głowy; każdy wstrząs rozchodzi się wzdłuż kręgosłupa aż do kości krzyżowej, co nawiązuje do działu Plecy. W postaciach złośliwych twarz staje się ciemnosina, język suchy i brązowy, a zawroty głowy towarzyszą zagrażającej zapaści. W różnicowaniu Bell. obejmuje przekrwienie i silne tętnienie tętnic szyjnych oraz błyszczące oczy bez ospowych zmian skórnych; Bry. ma wspólną cechę — ból głowy nasilany przez najmniejszy ruch — jednak chory szuka chłodu, a suchość błon surowiczych dominuje nad zmianami pęcherzykowo-krostkowymi; Vario. łączy rozpierający ból głowy nasilany przez ruch ze zmianami skórnymi typu ospy prawdziwej i rozdzierającym bólem lędźwi [Clarke], [Boger], [Boericke].

Światłowstręt jest silny w okresie gorączkowym; powieki są często opuchnięte i obrzękłe, rano sklejone wysiękiem; spojówki są przekrwione i szczypią przy otwieraniu oczu na światło [Hering], [Clarke]. Gdy krosty pojawiają się w pobliżu kącików oczu lub na powiekach, nasilają się ból i łzawienie; ostrożne oczyszczanie letnią wodą przynosi ulgę — zgodnie z modalnością Poprawa przy delikatnym obmywaniu gąbką i utrzymywaniu czystości. Zagrożenie dla rogówki w ciężkich przypadkach przemawia za zaciemnieniem pokoju i staranną pielęgnacją. Dolegliwości oczu i ból głowy nasilają się pod wpływem światła i gorąca, a łagodnieją w ciszy i ciemności, co nawiązuje do działów Modalności i Głowa.

Hałas nasila ból głowy i nudności; krosty za uszami są bolesne przy dotyku, niekiedy z obrzmieniem węzłów chłonnych poniżej ucha. W stanach osłupienia słuch przytłumiony; w innych przypadkach nadwrażliwość na nagłe dźwięki wskutek drażliwości nerwowej.

Nieżyt nosa z otarciem i bolesnością nozdrzy; cuchnący zapach oddechu w złośliwych stanach przypominających ozenę; krosty mogą pokrywać się strupami wzdłuż skrzydełek nosa i górnej wargi, powodując nadżerki na ich brzegach [Clarke]. Węch zaburzony w związku z ogólnym stanem septycznym; krwawienie nie jest wyraźne poza postaciami złośliwymi.

Twarz nabrzmiała; powieki i policzki obrzękłe, gorące i bolesne; wyraz twarzy ociężały, wyczerpany. Krosty skupiają się wokół ust i nosa; dotykanie lub zbyt energiczne mycie nasila dolegliwości i grozi powstaniem zagłębionych blizn; delikatne oczyszczanie letnią wodą przynosi poprawę, zgodnie z modalnością Poprawa przy delikatnym obmywaniu gąbką. Wargi pękają i lekko krwawią w fazie żaru.

W postaciach złośliwych ślina staje się cuchnąca; język obłożony, później suchy i brązowy; drobne owrzodzenia mogą pokrywać błonę śluzową i podniebienie miękkie, przy ciemnosinej gardzieli i bolesnym połykaniu [Hering], [Clarke]. Gorąco w jamie ustnej nasila pragnienie; tolerowane są jedynie małe łyki. W porównaniu Merc. wykazuje silniejszy ślinotok z obrzmieniem węzłów chłonnych; Vario. ma wspólny cuchnący zapach, lecz na pierwszym planie pozostają ospowe zmiany skórne i bóle lędźwi.

Dziąsła rozpulchnione w posocznicy; przy wysokiej gorączce wrażenie wydłużenia zębów i ból przy nagryzaniu; brak swoistej modalności dotyczącej zębów poza ogólną bolesnością i cuchnącym zapachem z ust.

Ciemnosina, obrzękła gardziel, owrzodzone migdałki, uczucie otarcia i ból przy połykaniu, czasem uniemożliwiające przyjmowanie pokarmów i płynów oraz nasilające wyczerpanie [Hering], [Allen], [Clarke]. Ciepłe napoje wywołują pieczenie; małe łyki chłodnych płynów przynoszą poprawę, bezpośrednio nawiązując do modalności Poprawa po małych łykach chłodnej wody. W złośliwych zmianach gardła cuchnący wysięk i septyczny odór wskazują na poważniejsze zagrożenie i wymagają ścisłej obserwacji.

Nudności i wymioty towarzyszą rozpierającemu bólowi głowy i bólowi pleców na początku choroby; występuje wstręt do jedzenia; odruchy wymiotne nasilają ból pleców [Allen], [Clarke]. Wymioty mogą ustąpić po pojawieniu się wysypki i powracają, jeśli jej rozwój zostaje zahamowany — to kolejny związek ze swobodnym rozwojem zmian skórnych. Pragnienie jest wyraźne w fazie żaru, z upodobaniem do częstego picia małymi łykami. Ars. i Ipec. również mają w obrazie wymioty, lecz Vario. łączy je z ospopodobnymi zmianami skórnymi i rozdzierającym bólem lędźwi.

Brzuch bolesny przy ucisku, zwłaszcza podbrzusze, wskutek uogólnionych bólów mięśniowych; śledziona i wątroba bywają przekrwione w przypadkach złośliwych. Czynność jelit spowolniona w fazie żaru; w okresie ustępowania choroby może pojawić się biegunka z cuchnącymi stolcami.

Mocz skąpy, ciemny w fazie żaru; ceglasty osad w miarę ustępowania gorączki. U chorych wyczerpanych zatrzymanie moczu wskutek osłabienia; białkomocz w ciężkiej posocznicy.

Niekiedy bolesne parcie na stolec przy biegunce gorączkowej; krwawienie nie jest charakterystyczne. Jeśli wysypka obejmie skórę krocza, mogą pojawić się krosty lub otarcia okolicy odbytu; delikatne oczyszczanie przynosi ulgę.

Brak swoistych objawów charakterystycznych ze strony narządów płciowych poza ogólnym rozsiewem krost i wyczerpaniem; na skórze moszny mogą pojawiać się krosty, a skóra jest bolesna przy dotyku.

Miesiączka może zostać zatrzymana wskutek gorączki, prowadząc do bólu głowy z przekrwienia i bólu pleców aż do pojawienia się wysypki lub początku rekonwalescencji — co nawiązuje do działów Głowa i Objawy ogólne. Ospowe wykwity na skórze sromu są bolesne; konieczne jest staranne oczyszczanie, aby zapobiec owrzodzeniu. Poszczepienne wysypki ospopodobne u wrażliwych kobiet należą do zakresu obrazu nozody [Clarke], [Boericke].

Oddech krótki, wzdychający; cuchnący przy owrzodzeniu gardła; głębokie oddychanie wstrząsa plecami i we wczesnym okresie jest unikane. Ulga przychodzi wraz z ustępowaniem bólu, gdy wysypka jest dobrze rozwinięta, a wykwity pozostają oddzielne.

Tętno drobne, szybkie; kołatanie serca przy niewielkim wysiłku; w przypadkach złośliwych grozi zapaść; całkowity spoczynek i chłodne powietrze w spokojnym otoczeniu wspomagają krążenie — co nawiązuje do modalności Poprawa w spoczynku i na chłodnym powietrzu. Ars. obejmuje zapaść z lękiem i pieczeniem; Vario. wykazuje ciemnosine zabarwienie w stanie septycznym wraz z krostkowymi zmianami skórnymi.

Ucisk w klatce piersiowej z gorączką; kłujące bóle międzyżebrowe związane z obolałością mięśni; kaszel szorstki, gdy gardło jest owrzodzone. Piersi i pachowe węzły chłonne mogą obrzmiewać w ramach ogólnej reakcji układu chłonnego.

Objaw charakterystyczny: silny, miażdżący ból pleców i lędźwi, „jakby plecy były złamane”, przeszywający i promieniujący w dół ud; każda próba obrócenia się lub przyjęcia pozycji siedzącej nasila dolegliwości [Boger], [Allen], [Clarke]. Podparcie pod lędźwiami i całkowity spoczynek przynoszą poprawę. W miarę dojrzewania wysypki ból ten ustępuje, potwierdzając związek skóry i pleców w obrazie tej nozody.

Kończyny obolałe jak po stłuczeniu; stawy bolesne jak po skręceniu; ciężkość ud z bólem promieniującym od lędźwi. Ręce i stopy mogą obrzmiewać; krosty na ich grzbietach są bolesne przy dotyku; przy wystąpieniu zanokcicy brzegi paznokci są bolesne.

Grudki przekształcają się w pęcherzyki z pępkowatym zagłębieniem, następnie w krosty z obwódką, a ostatecznie w strupy; wyraźne swędzenie i pieczenie oraz bolesność; po rozdrapaniu lub wtórnym zakażeniu pozostają blizny zanikowe [Hering], [Allen], [Clarke]. Częsty jest obrzęk twarzy i powiek; w postaciach złośliwych skóra jest ciemnosina, a zmiany mogą mieć charakter krwotoczny. Poszczepienne wykwity ospy zmodyfikowanej lub wykwity wypryskopodobne u osób podatnych często reagują na lek, gdy modalności są zgodne z jego obrazem. Z reguły poprawa następuje, gdy zmiany skórne rozwijają się swobodnie; pogorszenie, gdy wysypka zostaje stłumiona — to podstawowa zasada, którą należy uwzględniać w pielęgnacji i doborze leku.

Sen przerywają bóle pleców i pieczenie skóry; sen przynosi pewną ulgę, gdy bóle zostają złagodzone, a w pokoju jest chłodno i ciemno [Allen], [Clarke]. Dzieci krzyczą przez sen i zrywają się; w przypadkach złośliwych osłupienie występuje na przemian z mamrotaniem. Po pełnym pojawieniu się wysypki sen staje się głębszy i bardziej regenerujący — powiązanie z objawem Poprawa po pełnym wystąpieniu wysypki.

Sny o ogniu na skórze, o miażdżeniu lędźwi, o duszeniu się w ciemnym pokoju; zanikają w miarę ustępowania bólów i zasychania krost.

Klasyczna gorączka wysypkowa: dreszcze z bólem pleców i głowy; faza gorąca z pragnieniem, zaczerwienioną, ciemnosiną twarzą i obrzękiem powiek; następnie wysypka, której prawidłowy przebieg przynosi ulgę [Clarke], [Allen]. W okresie ustępowania choroby pot ma kwaśny lub cuchnący zapach. W przypadkach złośliwych występują septyczny odór, krańcowe wyczerpanie i ciemnosine zabarwienie skóry; na podstawie objawów ogólnych Vario. porównuje się wówczas z Lachesis, Crotalus, Ars. i Merc., przy czym w obrazie nozody na pierwszy plan nadal wysuwa się charakter zmian skórnych.

Uczucie zimna pod wieczór z bólem pleców; w fazie gorąca nietolerancja przykrycia i dusznych pomieszczeń; w okresie ustępowania choroby pot, często cuchnący, przy czym utrzymywanie czystości i dostęp powietrza przyspieszają tworzenie się strupów. Nadmierne ciepło lub szczelne okrycie nasilają dolegliwości skórne i głowy, potwierdzając modalność pogorszenia pod wpływem ciepła.

Pragnienie chłodnej wody w fazie gorąca; niechęć do ciepłych napojów, które wywołują pieczenie w podrażnionym gardle; niewielki apetyt aż do spadku temperatury. Zachcianki pokarmowe nie są charakterystyczne. Wymioty są częste w okresie początkowym, później rzadsze.

Variolinum łączy w swoim obrazie triadę ospy prawdziwej: rozpierający ból głowy, ból lędźwi jak przy złamaniu kręgosłupa oraz ospową wysypkę pęcherzykowo-krostkową, z wyraźną zależnością od stadium choroby — najgorzej przed wysypką, poprawa po jej pełnym wystąpieniu, niebezpieczeństwo w razie jej stłumienia [Hering], [Allen], [Clarke], [Boericke], [Boger]. Zasada modalności jest prosta i ścisła: ruch i obracanie się nasilają ból pleców; ciepło, światło i duszne pomieszczenia nasilają dolegliwości głowy i skóry; chłód, spokój i ciemność przynoszą ulgę; delikatne oczyszczanie i dostęp powietrza sprzyjają ustępowaniu zmian. Nozoda ta wyróżnia się spośród ogólnych leków na choroby wysypkowe charakterystycznym bólem lędźwi i krostkowym charakterem wykwitów: należy wybrać Rhus-t., gdy przy pęcherzykach dominują niepokój ruchowy i poprawa pod wpływem ruchu; Ant-t., gdy dominują rzężenia w klatce piersiowej i niemożność odkrztuszania; Ars. przy pieczeniu i zapaści z lękiem; Lachesis/Crotalus, gdy na pierwszy plan wysuwają się sepsa i krwawienia; Thuja/Vaccininum/Malandrinum, gdy dominują wakcynoza lub wysypki poszczepienne. Gdy zależności między stadiami i modalności w danym przypadku odpowiadają obrazowi Vario., obraz nozody okazuje się wyjątkowo spójny.

• Wysypki ospowe i ospopodobne
  • Rhus toxicodendron — Pęcherzykowe wysypki o charakterze róży z niepokojem ruchowym i poprawą pod wpływem ruchu; ból pleców nie przypomina bólu „jak przy złamaniu kręgosłupa”, a ulga związana z wystąpieniem wysypki jest mniej wyraźna. Vario.: pogorszenie pod wpływem ruchu, ulga, gdy wysypka rozwija się swobodnie; częsty obrzęk powiek. [Clarke], [Boger]
  • Antimonium tartaricum — Rzężenia w klatce piersiowej, senność, sinica; krosty mogą pojawiać się z opóźnieniem; niemożność odkrztuszania. Vario.: objawy ze strony klatki piersiowej są drugoplanowe; zmiany skórne mają charakter ospowy, a ból pleców jest objawem charakterystycznym. [Allen], [Boericke]
  • Sarracenia purpurea — Historyczny lek stosowany w ospie prawdziwej, któremu przypisywano zdolność przerywania rozwoju wysypki; charakterystyczny ból lędźwi mniej wyraźny. Vario.: obraz nozody; zasadnicze znaczenie ma zależność od stadium choroby. [Hughes], [Clarke]
  • Malandrinum — Poszczepienne czyraki lub wyprysk; szorstka skóra; wyniszczenie poszczepienne. Vario.: właściwa wysypka ospopodobna; wyraźniejsze objawy zwiastunowe w postaci bólu lędźwi i głowy. [Clarke], [Burnett]
  • Vaccininum — <a href="https://www.iqhomeopathy.com/materia-medica/vaccininum/">Nozoda krowianki; bardziej następstwa szczepienia niż ospa prawdziwa; do porównania w wakcynozie. [Clarke], [Boericke]
• Złośliwe lub septyczne choroby wysypkowe z zajęciem gardła
  • Lachesis — Ciemnosina plamica, sepsa, gadatliwość, lewostronność; gardło purpurowe, pogorszenie po śnie. Vario.: ospowe zmiany skórne, ból pleców, poprawa w miarę swobodnego rozwoju wysypki. [Clarke]
  • Arsenicum album — Pieczenie, lęk z niepokojem ruchowym, lodowate zimno, krańcowe wyczerpanie; skóra może ulegać zgorzeli. Vario.: mniej pieczenia i lęku, bardziej wyraźne uczucie złamania kręgosłupa i zależność objawów od stadium choroby. [Boger], [Boericke]
  • Mercurius — Obfite ślinienie, brudny nalot na języku, obrzmienia gruczołów, cuchnące owrzodzenia. Vario.: może wystąpić cuchnący zapach z ust, lecz dominują charakter zmian skórnych i ból pleców. [Allen]
• Objawy zwiastunowe w postaci bólu głowy i pleców z gorączką
  • Bryonia — Ból głowy nasilany przez najmniejszy ruch, suchość błon surowiczych, bóle kłujące; wysypka nie ma charakteru krostkowego. Vario.: podobnie ból głowy nasilany przez ruch, lecz dodatkowo wysypka ospowa i uczucie miażdżenia lędźwi. [Clarke]
  • Gelsemium — Senność, opadanie, drżenie; niewielki ból pleców; wysypki nie mają charakteru krostkowego. Vario.: silne bóle lędźwi i krosty. [Boericke]

• Leki dopełniające: Thuja, Malandrinum, Vaccininum — przy następstwach szczepienia, po opanowaniu fazy ospopodobnej przez Vario.; u osób o wrażliwej konstytucji poszczególne warstwy często występują naprzemiennie. [Clarke], [Burnett], [Boericke]
• Dobrze działa po: Acon. na początku choroby, gdy wysoka gorączka z lękiem poprzedza obraz ospowy; Vario., gdy tylko ujawnią się charakterystyczny ból pleców i lędźwi oraz przebieg pęcherzykowo-krostkowy. [Boger], [Clarke]
• Dobrze poprzedza: Rhus-t., jeśli utrzymuje się warstwa reumatyczna z pęcherzykami i niepokojem ruchowym; Ant-t., jeśli w okresie ustępowania choroby dołączają rzężenia oskrzelowe. [Allen], [Boericke]
• Pokrewne nozody: Malandrinum, Vaccininum, Tuberculinum (gdy wyniszczenie po chorobie wysypkowej wskazuje na tło tuberkulinowe). [Clarke], [Tyler]

• Wysypka ospopodobna lub ospa zmodyfikowana z nieznośnym bólem lędźwi, rozpierającym bólem głowy i obrzękiem powiek; poprawa w miarę swobodnego rozwoju wysypki: Vario. 30C–200C zależnie od wrażliwości; szczególny nacisk na chłód, ciemność i spokój, podparcie lędźwi oraz delikatne oczyszczanie. [Clarke], [Boericke], [Boger]
• Poszczepienne wykwity krostkowe lub wypryskopodobne u osób wrażliwych: Rozważyć Vario. 30C, gdy występują zależności od stadium choroby oraz ból pleców i głowy nasilany przez ruch; następnie zastosować Thuja/Malandrinum, jeśli utrzymują się cechy poszczepienne. [Clarke], [Burnett], [Boericke]
• Złośliwe zapalenie gardła z ciemnosiną cieśnią gardzieli w przebiegu gorączki wysypkowej: Vario. przy ścisłej obserwacji; porównać Lachesis/Ars., gdy sepsa lub udręka przeważają nad obrazem ospowym. [Clarke], [Allen]
• Zasady pielęgnacji zgodne z obrazem leku: Nigdy nie tłumić wysypki ani nie okrywać skóry zbyt szczelnie; zapewniać chłód, czystość i dostęp powietrza; chronić oczy przed światłem; podawać płyny małymi łykami; unikać niepotrzebnego obracania pacjenta — te modalności wzmacniają działanie leku. [Hering], [Clarke]

Objawy ogólne / Gorączka

• OBJAWY OGÓLNE — OSPA PRAWDZIWA — variola — ospa zmodyfikowana — wskazania. — Zakres obrazu nozody.
• OBJAWY OGÓLNE — WYSYPKI — stłumione — nasilenie objawów wewnętrznych. — Ostrzeżenie wynikające z prawidłowości następstwa stadiów.
• PLECY — BÓL — lędźwie — jak przy złamaniu — podczas gorączki. — Objaw charakterystyczny okresu początkowego.
• OBJAWY OGÓLNE — RUCH — pogarsza — obracanie się w łóżku pogarsza. — Bezwzględna potrzeba spoczynku.
• OBJAWY OGÓLNE — POWIETRZE — chłodne — poprawia; POKÓJ — duszny/ciepły — pogarsza. — Wskazówki dotyczące pielęgnacji.

Głowa / Oczy

• GŁOWA — BÓL — rozpierający — gorączka wysypkowa — przed wysypką — poprawa po pojawieniu się wysypki. — Zależność od stadium choroby.
• OCZY — ŚWIATŁOWSTRĘT — gorączka wysypkowa; POWIEKI — OBRZĘK — gorączki wysypkowe — z krostami na twarzy. — Objaw obrzęku twarzy.

Gardło / Jama ustna

• GARDŁO — ZAPALENIE — cieśń gardzieli — ciemnosina — owrzodzenie — cuchnący oddech — bolesne połykanie. — Złośliwe zapalenie gardła.
• JAMA USTNA — ŚLINA — cuchnąca — gorączka wysypkowa. — Skłonność do stanów septycznych.

Skóra

• SKÓRA — WYSYPKI — krostkowe — ospowe — z pępkowatym zagłębieniem — skłonność do pozostawiania blizn zanikowych. — Wysypka określająca obraz leku.
• SKÓRA — WYSYPKI — poszczepienne — krostkowe/wypryskopodobne. — Związek z wakcynozą.
• SKÓRA — SWĘDZENIE/PIECZENIE — z bolesnością — pogorszenie pod wpływem ciepła i ucisku odzieży — poprawa po delikatnym oczyszczaniu. — Wskazówka dotycząca pielęgnacji.

Oddychanie / Serce

• ODDYCHANIE — KRÓTKIE — gorączka wysypkowa — z krańcowym wyczerpaniem. — Faza gorąca.
• SERCE — OSŁABIENIE — zapaść — stany septyczne. — Ryzyko złośliwego przebiegu.

Sen

• SEN — ZABURZONY — ból pleców; ŚWIATŁO — nietolerancja — pragnie ciemnego, cichego pokoju. — Para modalności.

Hering — The Guiding Symptoms of Our Materia Medica (1879): ospowe zmiany skórne, zależności od stadium choroby, złośliwe zapalenie gardła, charakterystyczny ból lędźwi.
Allen, T. F. — Encyclopaedia of Pure Materia Medica (1874–79): dane dotyczące nozody — ból głowy z wymiotami, ból pleców, obrzęk powiek, rozwój zmian krostkowych.
Clarke, J. H. — A Dictionary of Practical Materia Medica (1900): obszerne obrazy kliniczne; uwagi dotyczące profilaktyki i leczenia; związki ze szczepieniem.
Boericke, W. — Pocket Manual of Homoeopathic Materia Medica (1901): objawy charakterystyczne — ból jak przy złamaniu kręgosłupa, wykwity ospopodobne, poprawa po pełnym wystąpieniu wysypki.
Boger, C. M. — Synoptic Key of the Materia Medica (1915): zestawienie modalności — ból pleców nasilany przez ruch; pogorszenie pod wpływem ciepła i światła; poprawa w chłodzie i spokoju; relacje z Rhus-t., Ant-t.
Hughes, R. — A Manual of Pharmacodynamics (lata 70. XIX w.): uwagi historyczne o izopatii, nozodach i obserwacjach dotyczących ospy prawdziwej.
Burnett, J. C. — Vaccinosis and its Cure by Thuja (1884): następstwa szczepienia; relacje Variolinum z Thuja/Malandrinum/Vaccininum.
Farrington, E. A. — Clinical Materia Medica (koniec XIX w.): różnicowanie chorób wysypkowych; porównania obrazów złośliwego zapalenia gardła.
Dewey, W. A. — Practical Homoeopathic Therapeutics (1901): gorączki wysypkowe; pielęgnacja i tryb postępowania zgodne z modalnościami leku.
Tyler, M. L. — Homoeopathic Drug Pictures (1942): obrazy nozod; nacisk na prawidłowości następstwa stadiów w gorączkach wysypkowych.
Phatak, S. R. — Concise Materia Medica (1977): objawy charakterystyczne — ból pleców jak przy złamaniu, wysypka krostkowa, poprawa, gdy wysypka rozwija się swobodnie.
Nash, E. B. — Leaders in Homoeopathic Therapeutics (1907): zwięzłe wskazówki kliniczne — wysypki ospowe, dolegliwości okresu zwiastunowego.
Morrison, R. — Desktop Guide to Keynotes & Confirmatory Symptoms (koniec XX w.): współczesne uwagi o objawach potwierdzających obraz leku — wysypki poszczepienne; zależności od stadium choroby.
Shore, J. — Portraits of Homoeopathic Medicines (XX w.): istota obrazów nozod; nacisk na postępowanie z chorym.