Fragmentaryczne próby lekowe i kliniczne opisy patogenezy zebrali Hering i Allen; Clarke scalił obraz leku: gwałtowny świąd, nasilający się nocą i w łóżku, często bez wysypki; zaparcie; prawostronny nerwoból twarzy; zaburzenia wątrobowe z żółtaczką i świądem; świąd sromu i odbytu [Proving/Clinical—Hering], [Allen], [Clarke]. Dawni praktycy wielokrotnie potwierdzali świąd starczy, świąd w ciąży oraz świąd odbytu i narządów płciowych prowadzący do bezsenności, wraz z zaparciem i swoistym prawostronnym nerwobólem twarzy nasilającym się nocą [Boericke], [Boger], [Phatak].

1. Królestwo pochodzenia leku i rodzina biologiczna

Roślina: Fabaceae (Leguminosae) [Clarke], [Hughes].

1. Powinowactwo

• Skóra (obwodowe zakończenia czuciowe) — Gwałtowny świąd bez wykwitów; bąble pokrzywkowe, jeśli w ogóle występują, są nieliczne i powstają wtórnie wskutek pocierania; pogorszenie nocą i pod wpływem ciepła łóżka, poprawa po chłodnych okładach; główny zakres zastosowań obejmuje świąd starczy i cholestatyczny [Hering], [Boericke], zob. Skóra/Sen/Objawy ogólne.
  • Granice skórno-śluzówkowe — Świąd odbytu (robaki/glisty w wywiadzie), świąd sromu (w ciąży lub w okresie menopauzy), świąd moszny i pachwin; po drapaniu występują pieczenie i otarcia naskórka [Clarke], [Phatak], zob. Odbytnica/Żeńskie narządy płciowe/Męskie narządy płciowe.
  • Wątroba i żółć — Świąd z żółtaczką, ciemnym moczem i gliniastymi stolcami; tkliwość wątroby i ból w prawym podżebrzu; zaparcie; świąd niewspółmiernie silny w stosunku do widocznych zmian [Hughes], [Clarke], zob. Brzuch/Układ moczowy/Objawy ogólne.
  • Układ nerwowy (nerwobóle/parestezje) — Prawostronny nerwoból twarzy, nasilający się nocą i przy ruchu, niekiedy występujący naprzemiennie ze świądem skóry lub mu towarzyszący; świąd podniebienia, uszu i nozdrzy [Allen], [Clarke], zob. Twarz/Jama ustna/Uszy/Nos.
  • Sen i objawy z nim związane — Bezsenność z powodu świądu, pobudzenie psychiczne wskutek nocnej udręki, ze znaczną ulgą po obmywaniu chłodną wodą; powiązanie skóry i snu ma znaczenie diagnostyczne [Hering], [Boericke], zob. Sen.
  • Wiek podeszły i ciąża — Świąd starczy, świąd w ciąży (brzuch, piersi, srom), świąd brodawek sutkowych w okresie laktacji; modalności zgodne z ogólną prawidłowością [Clarke], [Phatak], zob. Żeńskie narządy płciowe/Skóra.
  • Jelita i odbytnica — Uporczywe zaparcie; świąd odbytu z powodu glist; bezskuteczne parcie na stolec; stolec twardy, grudkowaty; po drapaniu pieczenie [Hering], [Allen], zob. Odbytnica.
  • Zęby i dziąsła — Świąd dziąseł; nocne nerwobóle zębów i twarzy, przeważnie prawostronne, ze świądem uniemożliwiającym sen [Allen], [Clarke], zob. Zęby/Twarz.

Chłodne okłady, obmywanie chłodną wodą, chłodne powietrze na zewnątrz; chory szuka ulgi przy oknie i po chłodnej stronie łóżka [Clarke]; ta sama modalność pojawia się w działach Skóra/Sen/Objawy ogólne.
• Delikatne pocieranie i drapanie przynoszą chwilową ulgę, po której jednak następuje nawrót z pieczeniem (zob. odpowiadający opis w czynnikach nasilających objawy) [Hering].
• Nocne chodzenie po chłodnych pomieszczeniach; rozluźnienie okrycia w łóżku i wietrzenie zmniejszają udrękę [Boericke].
• Odkrycie zajętej części ciała; zatrzymywanie ciepła przez ubranie nasila objawy [Clarke].
• Po wypróżnieniu w niektórych przypadkach dolegliwości wątrobowych i odbytu, gdy świąd jest odruchowym następstwem zastoju [Hughes].
• Kąpiele mleczne lub obojętne maści (łagodząco), przy równoczesnym podawaniu leku konstytucyjnego [Clarke].
• Obmywanie letnią — nie gorącą — wodą okolic granicznych narządów płciowych i odbytu; chorzy uczą się tego z doświadczenia

• Noc, zwłaszcza po północy; świąd wypędza z łóżka i uniemożliwia sen [Hering], [Boericke].
  • Ciepło łóżka, ogrzane pomieszczenia i pocenie się; zatrzymane ciepło gwałtownie nasila świąd [Clarke].
  • Drapanie — chwilowa ulga, a następnie pieczenie i ponowny świąd, często bez widocznych wykwitów [Hering].
  • Ciąża, wiek starczy i laktacja; hormony i suchość skóry obniżają próg wystąpienia dolegliwości [Clarke], [Phatak].
  • Leżenie na zajętej części ciała; współdziałanie ucisku i ciepła [Allen].
  • Zaparcie i zastój w wątrobie; świąd nasila się aż do wypróżnienia (związek wątroby i skóry) [Hughes], [Clarke].
  • Wełna, szorstkie szwy, ciasna odzież (tarcie) [Clarke].
  • Gorące kąpiele; po nich następuje wtórne nasilenie świądu, co odróżnia ten obraz od Rhus (poprawa pod wpływem gorąca) [Hering].
  • Słodycze i tłuste potrawy u osób z dolegliwościami żółciowymi (pogorszenie pod wpływem diety stwierdzane doświadczalnie) [Clarke].
  • Robaki/glisty — świąd odbytu nasila się nocą (u dzieci i osób starszych) [Allen], [Hering].

Obraz psychiczny jest wtórny wobec udręki skórnej: drażliwość, rozdrażnienie i swoista rozpacz, osiągająca szczyt nocą, gdy świąd nie pozwala odpocząć. Chory obawia się zbliżającej się pory snu, wiedząc, że będzie chodził tam i z powrotem lub rozdrapywał skórę; odpowiada to ogólnemu pogorszeniu nocą i przerywaniu pierwszego snu opisanemu w dziale Sen [Hering], [Boericke]. Pod przymusem narzucanym przez świąd narasta napięcie nerwowe: hałasy stają się nieznośne, ubranie jest nie do wytrzymania, a chory staje się drobiazgowo wyczulony na szwy i wełnę, co odzwierciedla pogorszenie wskutek tarcia odnotowane w dziale Modalności [Clarke]. U osób starszych długotrwałe, bezowocne leczenie prowadzi do hipochondrycznego usposobienia; ulga po obmywaniu chłodną wodą przywraca im dobry nastrój, zgodnie z występującą w całym obrazie poprawą na chłodnym, świeżym powietrzu [Clarke]. W ciąży przyszła matka staje się niespokojna i zawstydzona świądem narządów płciowych; szuka chłodu i unika ciepłych kąpieli, poznawszy ich niekorzystny wpływ — zachowania te odpowiadają modalnościom z działów Żeńskie narządy płciowe i Skóra [Phatak]. Bezsenność rodzi niecierpliwość i płaczliwość; nie ma jednak głębokiej melancholii, a jedynie reaktywny stan psychiczny związany z psorycznymi dolegliwościami skóry [Kent]. Po uzyskaniu ulgi (ochłodzeniu, przyjęciu dawki) nastrój poprawia się nieproporcjonalnie silnie, co wskazuje, że stan psychiczny był związany z udręką skórną [Clarke]. Dzieci są nocą marudne, pocierają odbyt i srom, a następnie zasypiają wyczerpane; po przetarciu chłodną wodą i przewietrzeniu uśmiechają się. Ich zachowanie potwierdza prostą prawidłowość obrazu Dolichos: ciepło szkodzi, chłód przynosi ulgę [Hering].

Głowa jest gorąca w dotyku, a chory odczuwa „kłucie” skóry owłosionej; przeszukuje włosy w poszukiwaniu wysypki, której nie ma — to typowy dla Dolichos paradoks świądu bez wykwitów [Allen]. Ciepłe pomieszczenia nasilają świąd skóry głowy; stanie przy otwartym oknie łagodzi go, jak opisano w dziale Objawy ogólne [Clarke]. Bezsennym nocom towarzyszy uczucie ciasnej opaski wokół głowy; u osób z dolegliwościami żółciowymi po tłustej kolacji pulsują skronie, a kłucie skóry głowy powraca wraz z dolegliwościami wątrobowymi (oś wątroba–skóra) [Hughes]. Charakterystyczny jest prawostronny napad bólu twarzy: nerwoból prawego policzka przypominający tik, nasilający się nocą, przy ruchu i wstrząsach, niekiedy występujący naprzemiennie z wielodniowym świądem skóry lub po nim — takie przenoszenie się dolegliwości z powierzchni ciała na nerwy jest typowe dla Dolichos [Clarke], [Allen]. Wełniane nakrycie głowy nasila świąd skóry owłosionej; lniane jest tolerowane [Clarke]. Wraz z powrotem snu i ustępowaniem świądu znika ucisk w głowie — ma on charakter raczej czynnościowy niż strukturalny [Hering].

Powieki i kąciki oczu swędzą i pieką bez choroby spojówek; pocieranie kącików przynosi krótką ulgę, a następnie uczucie otarcia — to pomniejszony obraz paradoksu drapania [Allen]. W ciepłych pomieszczeniach brzegi powiek czerwienieją; świeże powietrze przynosi ulgę (powtarza się przeciwstawna reakcja na ciepło i chłód) [Clarke]. Nie ma znacznego światłowstrętu ani łzawienia; okolica oka jako obszar graniczny wykazuje ten sam obraz co nozdrza, wargi i odbyt [Hering]. Linia rzęs kłuje nocą w cieple łóżka; chłodny okład łagodzi dolegliwość [Boericke]. W przypadkach żółtaczki twardówki są lekko zażółcone, ze świądem powiek — dolegliwości wątrobowe zaznaczają się na ich brzegach [Hughes]. Poprawa przebiega równolegle do poprawy stanu skóry w innych okolicach: kąciki oczu najpierw przestają szczypać w wieczornym chłodzie [Clarke].

Świąd brzegu muszli małżowiny usznej i przewodu słuchowego; chory pociera je ręcznikiem, później skarżąc się na pieczenie; ciepła kąpiel wywołuje nawrót (pogorszenie po gorącej kąpieli) [Hering]. W łóżku uszy wydają się zbyt gorące; odkrycie ich lub chłodne powietrze przynosi ulgę (poprawa pod wpływem chłodu, pogorszenie pod wpływem ciepła) [Clarke]. Nie ma głębokiego bólu ucha ani wydzieliny; objawem jest świąd okolicy granicznej na niewielkim obszarze [Allen]. Nocą, gdy świąd staje się psychicznie szczególnie dokuczliwy, dźwięki drażnią; cisza ułatwia sen [Boericke]. Płatki uszu czerwienieją wskutek drapania, a następnie ochładzają się na powietrzu — to widoczna ilustracja reakcji fizjologicznych opisywanych w obrazie Dolichos [Clarke].

Nozdrza i skrzydełka nosa swędzą; chory pociera je aż do bolesnego podrażnienia; kicha w ciepłych, dusznych pomieszczeniach; chłodne powietrze zmniejsza łaskotanie — to kolejny przejaw objawów w okolicach granicznych [Allen]. Nocą czubek nosa daje uczucie kłucia, jak od mrówek; bez kataru; przecieranie chłodną ściereczką osłabia potrzebę drapania [Clarke]. U dzieci ze świądem odbytu występuje nocne dłubanie w nosie, co w części przypadków wskazuje na tło robacze (por. Cina) [Hering]. Zapachy gorących kuchni są przytłaczające, a para nasila szczypanie nosa (pogorszenie pod wpływem ciepła) [Clarke].

Prawostronny nerwoból policzka i szczęki nocą, bóle wiercąco-przeszywające, nasilające się przy ruchu i wstrząsach, niekiedy związane z zaparciem; ciepło nasila dolegliwości; ulgę przynoszą chłodne okłady lub wypróżnienie — to charakterystyczne dla Dolichos powiązanie dolegliwości nerwowych i brzusznych [Clarke], [Allen]. Wargi i kąciki ust mogą swędzieć bez wykwitów i pękać wskutek pocierania; gorące zupy nasilają szczypanie (pogorszenie pod wpływem gorącej temperatury pokarmu) [Clarke]. Okolica zarostu kłuje po użyciu ciepłej wody do golenia; golenie z użyciem chłodnej wody zmniejsza dolegliwość — zachowanie to odpowiada ogólnej reakcji na temperaturę [Clinical—Clarke]. W przewlekłym świądzie pochodzenia wątrobowego z gliniastymi stolcami cera jest woskowa; na twarzy i uszach widoczne są ślady drapania [Hughes].

Świąd podniebienia i dziąseł; chory pociera podniebienie językiem aż do otarcia; słodkie i gorące pokarmy nasilają mrowienie (modalność pokarmowa) [Allen], [Clarke]. Podczas nocnego nerwobólu zęby wydają się wydłużone; ruch żuchwy nasila ból twarzy; ciepło łóżka pogarsza dolegliwości, co odpowiada nocnemu nasileniu objawów skórnych [Clarke]. Wydzielanie śliny prawidłowe; u osób z dolegliwościami żółciowymi gorzki smak (cecha wątrobowa) [Hughes]. Po płukaniu chłodną wodą dolegliwości podniebienia ustępują; gorące napoje ponownie wywołują świąd (przeciwstawna reakcja na ciepło i chłód) [Hering].

W okresie ząbkowania występuje raczej świąd dziąseł niż wyraźny ból zębów; dzieci nocą pocierają dziąsła i drapią uszy; współwystępuje zaparcie (stolce twarde, grudkowate), a sen jest przerywany — to niemowlęca triada Dolichos [Hering]. Dorośli z prawostronnym nerwobólem twarzy skarżą się na „ból zęba” nasilający się nocą, w istocie będący nerwobólem odpowiadającym obrazowi Dolichos, z poprawą pod wpływem miejscowego chłodzenia [Clarke]. Brak swoistych zmian próchnicowych; bóle wpisują się raczej w obraz nerwobólowy i psoryczny niż w chorobę miazgi [Allen].

Świąd cieśni gardzieli i podniebienia, prowokujący odchrząkiwanie i pocieranie językiem; ciepłe napoje nasilają dolegliwości, małe łyki chłodnego płynu łagodzą je (powtarza się ogólna prawidłowość reakcji na temperaturę) [Allen]. Brak cech błoniczych lub błoniastych; objaw jest powierzchowny — to świąd okolicy granicznej w gardle, podobnie jak przy nozdrzach i odbycie [Clarke]. Suchość ma charakter subiektywny; śluz jest zwykły; cierpienie wynika z łaskotania, które nie pozwala odpocząć. W świądzie pochodzenia wątrobowego po tłustym pokarmie występuje uczucie gorąca w gardle, choć temperatura pozostaje prawidłowa (odruchowo) [Hughes].

Po obfitych, tłustych posiłkach lub słodyczach świąd się nasila, a w prawym podżebrzu pojawia się uczucie ciężkości; odbijanie jest mało wyraźne, apetyt zmienny — to niestrawność pochodzenia wątrobowego, która później, w łóżku, wywołuje silne dolegliwości skórne [Clarke], [Hughes]. Nudności są rzadkie; występuje raczej niechęć wynikająca ze skojarzenia „jedzenie = późniejszy świąd”. Ciepłe napoje nocą nie służą choremu; letnie lub chłodne płyny nie nasilają dolegliwości podniebienia (zob. Jama ustna/Gardło). Niestrawność ma przede wszystkim podłoże żółciowe, nie żołądkowe, a działanie leku wiąże się z powiązaniem wątroby i skóry [Hughes]. Po wypróżnieniu wieczorny świąd niekiedy słabnie; zaparcie jest zatem dodatkowym czynnikiem nasilającym objawy [Allen].

Okolica wątroby tkliwa; w niektórych przypadkach żółtaczka; stolce blade lub oddawane z opóźnieniem; mocz ciemniejszy; świąd jest „zupełnie niewspółmierny” do widocznych wykwitów. To klasyczny obraz świądu cholestatycznego, wskazujący na Dolichos, gdy wyraźne są poprawa pod wpływem chłodu i pogorszenie nocą [Hughes], [Clarke]. Wzdęcie niewielkie; bóle kurczowe rzadkie; objawy brzuszne wskazują na wątrobę. Kobiety w ciąży skarżą się na świąd napiętej skóry brzucha i boków, nasilający się pod wpływem ciepła, łagodzony obmywaniem chłodną wodą — to obraz Dolichos w ciąży [Phatak]. Drapanie wywołuje drobne bąble pokrzywkowe, a następnie pieczenie; powstrzymanie się od drapania jest niemożliwe; obraz ma charakter psoryczny i powierzchowny [Hering].

Ciemny mocz ze świądem pochodzenia wątrobowego; częstomocz nocny u osób starszych dodatkowo zaburza sen; samo oddawanie moczu nie wywołuje świądu, lecz mocz podrażnia i nadżera otarte, wcześniej rozdrapane obrzeża okolicy odbytu i narządów płciowych (objaw wtórny) [Hughes], [Clarke]. Brak charakterystycznego obrazu pierwotnego zapalenia pęcherza. Chłód sypialni nocą nasila świąd ogólnie, chyba że powietrze jest chłodne, ale pozostaje w ruchu — to kolejny niuans, który chory poznaje z doświadczenia [Clarke].

Świąd odbytu gwałtowny w nocy; dzieci i osoby starsze pocierają tę okolicę przez sen; podejrzenie owsików; drapanie powoduje otarcia naskórka; obmywanie letnią lub chłodną wodą przynosi ulgę, natomiast gorąca kąpiel nasila objawy (ściśle określona modalność) [Hering], [Clarke]. Uporczywe zaparcie: stolce twarde, suche, grudkowate; pieczenie odbytu, jeśli był drapany przed wypróżnieniem; niewielkie krwawienie [Allen]. Przy hemoroidach lub szczelinach świąd może utrzymywać się po wypróżnieniu, lecz cechą znamienną Dolichos jest świąd bez wykwitów oraz pogorszenie w nocy z ulgą pod wpływem chłodzenia [Boericke]. W ciągu kolejnych tygodni świąd może występować naprzemiennie w okolicy odbytu i sromu — takie przenoszenie się dolegliwości między obrzeżami tych okolic u tej samej osoby wskazuje na Dolichos [Clarke].

Świąd moszny i pachwin, nasilający się pod wpływem ciepła odzieży i łóżka; po drapaniu pojawia się pieczenie; poprawa w chłodnym powietrzu i przy noszeniu lekkiej lnianej bielizny (spójne modalności) [Clarke], [Hering]. Odruchowy niepokój seksualny wskutek nocnej udręki; nie odnotowano pierwotnej wydzieliny z cewki moczowej. Świąd odbytu przy robaczycy może niepokoić chłopców; obraz odpowiada Dolichos, gdy obmywanie chłodną wodą przynosi ulgę i nie ma wykwitów [Allen].

Świąd sromu — w ciąży lub w okresie menopauzy — gwałtowny w nocy, z pogorszeniem pod wpływem ciepła, z pogorszeniem po gorącej kąpieli, z poprawą po przecieraniu chłodną wodą i na świeżym powietrzu; po drapaniu pozostaje pieczenie; świąd uniemożliwia sen, a w następstwie pojawia się rozpacz [Clarke], [Phatak], [Boericke]. Upławy nie są objawem dominującym; objawem charakterystycznym jest świąd niewspółmierny do widocznych zmian. Świąd brodawek sutkowych i otoczek w okresie laktacji; również tutaj chłodne kąpiele i dostęp powietrza przynoszą ulgę, a wełniane okrycia szkodzą [Clarke]. Świąd brzucha i sromu w ciąży często występuje naprzemiennie z zaparciem; uregulowanie wypróżnień łagodzi nocne napady — praktyczne powiązanie z działem Odbytnica [Hughes]. U niektórych odnotowano cykliczne nasilenie przed miesiączką — wpływ hormonalny nakładający się na podłoże psoryczne [Clarke].

W ciepłych, dusznych pomieszczeniach pojawia się uczucie duszenia, którego źródłem nie są oskrzela, lecz dolegliwości skórne; otwarcie okna działa niemal jak lek — powtarza się poprawa w chłodnym powietrzu [Clarke]. Krótkie westchnienia po wielogodzinnym drapaniu; brak charakterystycznego kaszlu. W ciąży uczucie napięcia w obrębie swędzącego brzucha może przypominać duszność i ustępuje pod wpływem chłodzenia oraz leczenia konstytucyjnego (powiązanie z działem Kobiece narządy płciowe) [Phatak].

Brak swoistych zmian chorobowych; kołatanie serca u osób starszych wskutek bezsennych nocy; tętno małe i szybkie przy rozdrażnieniu; chłodne powietrze uspokaja wraz z łagodzeniem dolegliwości skórnych (stan psychiczny i objawy sercowe zmieniają się w ślad za skórą) [Clarke]. Niepokój jest proporcjonalny do świądu; po spokojnej nocy tętno zwalnia, a lęk ustępuje — to kolejny wyraz skupienia obrazu Dolichos na powierzchni ciała.

Niewiele objawów chorobowych dotyczących głębszych struktur klatki piersiowej; świąd pod piersiami, w fałdach podsutkowych, z pogorszeniem pod wpływem ciepła i potu, z poprawą w chłodnym powietrzu i po obmywaniu letnią wodą; drapanie pozostawia piekące smugi [Clarke], [Hering]. Kołatanie serca raczej z niewyspania i zmartwienia niż z patologii serca; ustępuje w miarę poprawy nocnego snu [Boericke]. Powierzchowny świąd wzdłuż łuku żebrowego może zwiastować ogólne nocne nasilenie dolegliwości.

Nocny świąd przy brzegach łopatek, w okolicy międzyłopatkowej; koszule i odzież wełniana gwałtownie go nasilają; chory szuka chłodnego powiewu między łopatkami (zachowanie odzwierciedlające modalność) [Clarke]. Pod kocami skóra okolicy lędźwiowej kłuje; odgarnięcie okrycia znad lędźwi bywa pierwszym instynktownym odruchem chorego odpowiadającego obrazowi Dolichos [Hering]. Głębokie bóle kręgosłupa nie należą do tego obrazu; dolegliwości dotyczą skóry.

Podeszwy i dłonie swędzą w łóżku nie do zniesienia; chory wysuwa stopy spod pościeli; chodzenie po chłodnej podłodze przynosi ulgę — klasyczne zachowanie w obrazie Dolichos [Hering], [Allen]. Przedramiona i fałdy skórne kończyn dolnych swędzą w miejscach ocierania przez szwy; chory woli len od wełny (pogorszenie wskutek tarcia) [Clarke]. Gwałtowne drapanie paznokciami może pozostawiać podskórne ślady krwi; potem pojawia się pieczenie (paradoks drapania) [Hering]. Brak pierwotnych dolegliwości reumatycznych; nocą mogą towarzyszyć przeszywające bóle neuralgiczne prawej połowy twarzy [Clarke].

Główna sfera działania leku: gwałtowny, doprowadzający do szaleństwa świąd przy skąpych wykwitach lub bez wykwitów; jeśli pojawiają się bąble, są wtórne do drapania; ciepło łóżka i noc przynoszą dotkliwe pogorszenie; chłodne powietrze i przecieranie chłodną wodą działają kojąco; drapanie daje chwilę błogiej ulgi, po której następują pieczenie i ponowny świąd — ten cykl określa obraz Dolichos [Hering], [Allen], [Clarke]. Typowe lokalizacje to obrzeża i fałdy — odbyt, srom, moszna, bruzdy podsutkowe, pachy; często dołączają owłosiona skóra głowy i brzegi powiek. W przypadkach wątrobowych świąd jest niewspółmierny do wysypki; towarzyszą mu żółtaczka, ciemny mocz i gliniaste stolce — jest to szczególna sfera wątrobowa Dolichos [Hughes], [Clarke]. Klasyczną grupę stanowią osoby starsze o suchej, cienkiej skórze, a także kobiety ciężarne podczas ciepłej pogody. Kąpiel w gorącej wodzie nasila objawy; letnia lub chłodna woda, łagodne emolienty, lekka lniana bielizna i ruch powietrza wspomagają działanie leku — to pielęgnacja zgodna z jego prawidłowością modalną [Clarke].

Sen zniweczony przez świąd, zwłaszcza w pierwszej fazie snu; chory zrywa się z łóżka i biegnie do okna, gwałtownie się pociera, uzyskuje minutę ulgi, która przechodzi w pieczenie; następnie chłodzi skórę, zapada w drzemkę i powtarza ten cykl aż do rana — te wahania dokładnie odzwierciedlają Modalności [Hering], [Boericke]. Osoby starsze mamroczą i przewracają się w łóżku, dopóki chłodna ściereczka nie przerwie cyklu; ciężarne nocą krążą po pokojach w poszukiwaniu przeciągu — zachowanie patognomoniczne dla obrazu Dolichos [Clarke]. Sny o pełzających owadach, upale i dusznych pomieszczeniach; ustępują, gdy noce stają się chłodne, a świąd zostaje opanowany (psychika odzwierciedla stan skóry) [Tyler]. Rano chory jest niewypoczęty i drażliwy; jednak już jedna dobrze przespana noc po dawce poprawia nastrój i przywraca siły [Clarke].

Sny o pełzaniu, mrówkach, włosach na skórze; o rozbieraniu się dla ochłody; o szukaniu powiewu — bezpośrednio symbolizujące świąd odczuwany w dzień [Tyler]. W przypadkach wątrobowych sny o żółtych pokojach i brudnej wodzie; po poprawie sny stają się obojętne, a sen nieprzerwany [Clarke]. Dzieci krzyczą i drapią się przez sen, po czym śnią, że są myte; sen wskazuje właściwy środek łagodzący — chłodną wodę [Hering].

Brak swoistej krzywej gorączkowej; skóra w łóżku może być gorąca w dotyku, podczas gdy chory błaga o chłodne powietrze (rozbieżność między stanem powierzchni ciała a odczuciem chorego) [Clarke]. U osób z żółtaczką mogą występować niewielkie wieczorne wzrosty temperatury; kluczowy pozostaje świąd niewspółmierny do zmian skórnych [Hughes]. Po przywróceniu snu subiektywne uczucie gorąca ustępuje; gorączka wiąże się bardziej z wcześniejszym stanem wątroby niż z istotą obrazu leku [Clarke].

Ciepło (łóżka, kąpieli, pomieszczenia) nasila świąd; chłód i ruch powietrza przynoszą poprawę — ta prawidłowość utrzymuje się w całym obrazie przypadku [Hering], [Clarke]. Pot w fałdach szczypie i powoduje otarcia wcześniej rozdrapanych powierzchni; utrzymywanie skóry w chłodzie i suchości jest częścią leczenia [Clarke]. Brak wyraźnych dreszczy; chory pragnie odsłaniać rozgrzane okolice nawet w chłodną noc. Po gorącej kąpieli często następuje ponowny napad świądu — cenna wskazówka przy doborze leku [Hering].

Pot wywołuje szczypanie na otartych obrzeżach; u osób starszych nocnym potom towarzyszy niespokojne drapanie; wraz z poprawą pot przestaje powodować pieczenie, a noce stają się spokojniejsze [Clarke]. Wysiłek w upale uruchamia cykl na nowo; spokojny spacer w chłodnym wieczornym powietrzu przynosi ulgę [Boericke].

W centrum obrazu Dolichos znajduje się świąd psoryczny — często bez widocznych wykwitów — z pogorszeniem w nocy, pod wpływem ciepła łóżka, gorących kąpieli, wełny i tarcia oraz poprawą po chłodnych okładach, w chłodnym powietrzu na zewnątrz, po odkryciu i obmywaniu letnią wodą [Hering], [Allen], [Clarke]. Typowe miejsca to obrzeża (odbyt, srom, moszna, powieki, kąty oczu) i fałdy; drapanie jest zwodnicze — po krótkiej uldze następują pieczenie i ponowny świąd. Drugi zespół objawów dotyczy wątroby: żółtaczka, ciemny mocz, gliniaste stolce, zaparcie i świąd „niewspółmierny” do zmian, często nasilany przez tłuszcze w pożywieniu, a łagodniejący po wypróżnieniu [Hughes], [Clarke]. Trzeci, mniej rozbudowany zespół jest neuralgiczny — prawostronna neuralgia twarzy w nocy, czasem występująca naprzemiennie ze świądem. Charakterystyczne grupy chorych to osoby starsze i kobiety ciężarne. Gdy obraz przypadku obejmuje brak wysypki, bezsenność z powodu świądu, pogorszenie nocą i pod wpływem ciepła, poprawę pod wpływem chłodu oraz objawy wątrobowe lub dotyczące obrzeży odbytu i narządów płciowych, Dolichos wysuwa się na pierwszy plan. O wyleczeniu świadczy to, że pierwszy sen pozostaje nieprzerwany, słabnie potrzeba odkrywania się, wypróżnienia się regulują, a skóra toleruje ciepło bez nawrotu dolegliwości.

Świąd bez wykwitów / psoryczne objawy powierzchniowe
• Sulphur — Silny świąd z pogorszeniem w cieple łóżka, skóra zaniedbana, brudna, drapana do żywego; zazwyczaj obecne wykwity. Dolichos: często brak wykwitów, przewaga objawów wątrobowych i świądu obrzeża odbytu; chłód przynosi wyraźną poprawę [Kent], [Clarke].
• Psorinum — Brudny wygląd, marznięcie, cuchnąca wydzielina, pogorszenie pod wpływem zimna, pragnienie ciepłej odzieży; Dolichos: pogorszenie pod wpływem gorąca, poszukiwanie chłodnego powietrza, brak ogólnej cuchnącej woni [Boger], [Clarke].
• Urtica urens — Pokrzywka, bąble są pierwotne, szczypanie, poprawa pod wpływem chłodu; w obrazie Dolichos pierwotny jest świąd, a bąble (jeśli występują) powstają wtórnie do drapania [Boericke].
• Rhus toxicodendron — Wyprysk pęcherzykowy, poprawa po gorącej kąpieli, pogorszenie w spoczynku; Dolichos: pogorszenie po gorącej kąpieli, skąpe wykwity [Clarke], [Hering].
• Mezereum — Grube strupy, sączenie, neuralgia; w obrazie Dolichos brak strupów i sączenia [Allen].

Świąd wątrobowy / żółtaczka
• Chelidonium — Ból prawej łopatki, żółty język, pragnienie gorących napojów; świąd zmienny. Dolichos: świąd niewspółmierny do zmian, poprawa pod wpływem chłodu, często brak wysypki; wyraźne zaparcie [Clarke], [Hughes].
• Carduus marianus — Przekrwienie wątroby z hemoroidami; mniej wyraźna prawidłowość modalna samego świądu; w obrazie Dolichos nocą dominują uciążliwe dolegliwości skórne [Boger].
• Natrum sulphuricum — Stany żółciowe z pogorszeniem przy wilgotnej pogodzie; świąd obrzeży jest mniej charakterystyczny [Boericke].
• Lycopodium — Niestrawność żółciowa, wzdęcia w godzinach 16:00–20:00, kierunek od prawej do lewej; świąd nie jest centralnym objawem; Dolichos, gdy świąd dominuje nocą [Boger].

Obrzeża odbytu i narządów płciowych
• Cina — Robaki, dłubanie w nosie, drażliwe dziecko; świąd odbytu ze zgrzytaniem zębami; Dolichos również obejmuje świąd odbytu, lecz dodatkowo występują brak wykwitów i poprawa pod wpływem chłodu [Hering].
• Teucrium — Owsiki, świąd odbytu nocą; odpowiada przypadkom z wyraźnymi objawami robaczycy; Dolichos, gdy w całym obrazie dominuje świąd psoryczny z pogorszeniem pod wpływem gorąca [Clarke].
• Kreosotum — Świąd sromu z cuchnącymi wydzielinami; bardziej żrący charakter; Dolichos: skóra czysta, świąd niewspółmierny do zmian [Clarke].
• Sepia — Obniżenie narządów miednicy, obojętność, żółte upławy; może występować świąd sromu, lecz dobór leku wyznacza zespół objawów psychicznych i macicznych; w obrazie Dolichos pierwszeństwo mają prawidłowości objawów skórnych [Kent].

Świąd starczy
• Arsenicum album — Piekący świąd z poprawą pod wpływem ciepła, niepokój ruchowy, lęk; Dolichos: poprawa pod wpływem chłodu, brak marznięcia, dolegliwości skupione na obrzeżach [Kent], [Boericke].
• Petroleum — Zimowe pęknięcia skóry i wyprysk; Dolichos: silniejszy związek z latem, łóżkiem i gorącem, skąpe wykwity [Boger].
• Graphites — Wilgotny, sączący wyprysk, szczeliny; Dolichos: sucha skóra ze świądem, bez wykwitów [Clarke].

Prawostronna neuralgia twarzy (nocą)
• Spigelia — Przewaga strony lewej, związek z sercem, pogorszenie przy ruchu, wrażliwość na <a href="https://www.iqhomeopathy.com/materia-medica/sol/">światło słoneczne; Dolichos: prawy policzek, powiązanie ze świądem psorycznym i zaparciem [Kent], [Clarke].
• Magnesia phosphorica — Kurczowe bóle twarzy z poprawą pod wpływem ciepła i ucisku; Dolichos: pogorszenie pod wpływem gorąca, ból towarzyszy świądowi [Boger].

• Lek uzupełniający: Sulphur — Oba leki psoryczne; Sulph. często dopełnia leczenie przewlekłego podłoża po opanowaniu nocnego świądu przez Dolichos; Dolichos, gdy brak wykwitów i występuje poprawa pod wpływem chłodu [Kent], [Clarke].
  • Lek uzupełniający: Chelidonium — Przypadki wątrobowe; Chel. przy dolegliwościach miąższu wątroby i bólach prawej łopatki; Dolichos przy świądzie niewspółmiernym do zmian z zaparciem [Clarke], [Hughes].
  • Dobrze działa po: Teucrium/Cina — Gdy objawy robaczycy zostały już opanowane, lecz utrzymuje się resztkowy świąd odbytu i ogólne nocne pogorszenie pod wpływem gorąca [Hering], [Clarke].
  • Dobrze poprzedza: Psorinum — W uporczywej psorze, gdy Dolichos złagodzi już ostrą udrękę świądu [Boger].
  • Porównaj: Rhus tox., Urtica urens — Przy wykwitach pokrzywkowych lub pęcherzykowych; w obrazie Dolichos brak wykwitów i występuje nietolerancja gorących kąpieli [Hering], [Boericke].
  • Porównaj: Arsenicum — Świąd starczy, lecz przeciwne modalności termiczne (Ars. szuka ciepła; Dol. szuka chłodu) [Kent].
  • Antidota (funkcjonalne): Chłodne świeże powietrze, obmywanie letnią lub chłodną wodą, lekka lniana bielizna, łagodne emolienty — zabiegi pielęgnacyjne odpowiadające prawidłowościom modalnym leku [Clarke].
  • Leki niezgodne: W źródłach klasycznych nie odnotowano żadnych konkretnych [Clarke], [Boericke].

Świąd starczy: osoby starsze, świąd bez wysypki, pogorszenie pod wpływem ciepła łóżka i gorącej kąpieli, poprawa pod wpływem chłodnego powietrza i obmywania gąbką; sen jest całkowicie zaburzony — Dolichos często przynosi powodzenie tam, gdzie same maści zawodzą [Clarke], [Boericke].
• Ciąża/świąd sromu: nocna udręka obejmująca srom i brzuch, modalności jak wyżej; podczas podawania leku letnie nasiadówki i lekka lniana bielizna; unikanie gorących kąpieli [Phatak], [Clarke].
• Świąd wątrobowy z żółtaczką, ciemnym moczem, gliniastym stolcem; świąd niewspółmierny do zmian skórnych; uregulowanie diety (unikanie tłuszczów) i wypróżnień oraz wietrzenie sypialni; Dolichos jako similimum [Hughes], [Clarke].
• Świąd odbytu (robaki/owsiki): nocne drapanie, bez wysypki; chłodne obmywania przynoszą ulgę; rozważyć Teucr./Cina jako leki interkurencyjne w związku z robakami; powrócić do Dolichos przy pozostałych objawach psorycznych z pogorszeniem pod wpływem ciepła [Hering], [Clarke].
• Prawostronny nerwoból twarzy, pogorszenie nocą, ciepło nie do zniesienia, naprzemiennie z dniami świądu; obraz Dolichos obejmuje również tę manifestację nerwową [Clarke], [Allen].
• Potencja: zwykle 6C–30C; powtarzać w ostrych napadach nocnych do czasu korzystnej zmiany przebiegu świądu i snu, następnie przerwać; przewlekłe przypadki wątrobowe i starcze często wymagają 30C (co tydzień) lub 200C w odstępach, gdy obraz leku jest jednoznaczny [Boericke], [Phatak].
• Postępowanie pielęgnacyjne jest częścią ordynacji: chłodne powietrze, mycie letnią lub chłodną wodą, lekka lniana bielizna, unikanie gorących kąpieli, prosta dieta, uregulowanie wypróżnień — zastosowanie modalności leku w praktyce służy trwałemu powodzeniu [Clarke], [Hughes].

Umysł
• Drażliwość — z powodu świądu; nocą. Rozdrażnienie wywołane dolegliwościami skórnymi; chłodne powietrze uspokaja [Hering], [Clarke].
• Rozpacz — z powodu niemożności snu wskutek silnego świądu. Wybór leku ukierunkowany przez nocną udrękę [Boericke].
• Niechęć do ciepła i ciepłych pomieszczeń — szuka miejsca przy oknie. Modalność wyrażona w zachowaniu [Clarke].
• Wybredność w doborze odzieży — wełna i szorstkie szwy nie do zniesienia. Tarcie nasila objawy [Clarke].
• Poprawa — po obmywaniu chłodną gąbką i na chłodnym powietrzu; pogorszenie — po rozgrzaniu się w łóżku. Prawidłowość obrazu leku [Hering].
• Lęk — w ciąży, związany ze świądem narządów płciowych. Powiązanie z dolegliwościami kobiecymi [Phatak].

Głowa/Oczy/Uszy/Nos
• Owłosiona skóra głowy — świąd bez wysypki; pogorszenie pod wpływem ciepła łóżka; poprawa pod wpływem chłodu. Cecha charakterystyczna Dolichos [Allen], [Hering].
• Twarz — nerwoból prawostronny; pogorszenie nocą. Manifestacja nerwowa [Clarke].
• Powieki/kąty oczu — świąd; pocieranie → pieczenie. Paradoks drapania [Allen].
• Przewód słuchowy — świąd; pogorszenie po gorącej kąpieli. Biegunowość termiczna [Hering].
• Nos/skrzydełka nosa — świąd; poszukuje chłodnego powietrza. Powtórzenie objawów okolic granicznych [Clarke].
• Dłubanie w nosie — u dzieci nocą, ze świądem odbytu (robaki). Wskazówka etiologiczna [Hering].

Jama ustna/Gardło
• Podniebienie — świąd; musi pocierać językiem; gorące napoje nasilają objawy. Modalność miejscowa [Allen].
• Dziąsła — świąd podczas ząbkowania; bezsenność z powodu świądu. Wskazówka pediatryczna [Hering].
• Gardło — łaskotanie/świąd bez nieżytu. Charakterystyczna cecha objawów powierzchniowych [Clarke].
• Smak — gorzki w przypadkach związanych z zaburzeniami żółciowymi. Powiązanie z wątrobą [Hughes].
• Poprawa — po małych łykach chłodnego napoju; pogorszenie — po gorących płynach. Prawidłowość termiczna [Allen].
• Nerwoból — po prawej stronie szczęki nocą. Nerwobólowy aspekt obrazu Dolichos [Clarke].

Brzuch/Odbytnica
• Wątroba — żółtaczka ze świądem. Oś żółć–skóra [Hughes].
• Stolce — twarde, grudkowate; zaparcie ze świądem. Objaw współwystępujący [Allen].
• Świąd odbytu — pogorszenie nocą, pogorszenie pod wpływem ciepła, poprawa po obmywaniu chłodną wodą; często bez wysypki. Objaw charakterystyczny okolic granicznych [Clarke], [Hering].
• Owsiki — świąd odbytu nocą. Rubryka etiologiczna [Hering].
• Prawe podżebrze — bolesność; świąd nasila się po tłustych pokarmach. Powiązanie z dietą [Clarke].
• Po stolcu — świąd niekiedy słabnie. Odruchowa ulga [Hughes].

Kobiece/Męskie narządy płciowe
• Świąd sromu — ciąża/menopauza; pogorszenie pod wpływem ciepła łóżka i gorących kąpieli; poprawa po chłodnych nasiadówkach. Klasyczny obraz Dolichos [Clarke], [Phatak].
• Brodawka sutkowa/otoczka — świąd podczas laktacji; wełna nasila objawy. Modalność związana z odzieżą [Clarke].
• Moszna/fałdy pachwinowe — świąd; drapanie → pieczenie; poszukuje chłodnego powietrza. Rubryka dotycząca okolic granicznych u mężczyzn [Hering].
• Miesiączka — przed nią nasila się świąd (u niektórych). Szczegół dotyczący czasu występowania [Clarke].
• Stosunek płciowy — po nim pieczenie sromu, jeśli był drapany. Następstwo w okolicach granicznych [Clarke].
• Odzież — len przynosi poprawę; wełna powoduje pogorszenie. Wskazówka praktyczna [Clarke].

Skóra (objawy zasadnicze)
• Świąd bez wysypki; pogorszenie nocą; pogorszenie pod wpływem ciepła łóżka; poprawa na chłodnym powietrzu. Rubryka charakterystyczna [Hering], [Allen], [Clarke].
• Drapanie — przynosi ulgę, następnie pogorszenie (pieczenie). Sekwencja diagnostyczna [Hering].
• Okolice graniczne/fałdy — odbyt, srom, moszna, kąty oczu, okolice pod piersiami — świąd. Rozmieszczenie objawów [Clarke].
• Gorące kąpiele — nasilają świąd. Różnicuje z Rhus [Hering].
• Świąd starczy — pogorszenie w porze kładzenia się spać. Powiązanie z wiekiem [Boericke].
• Świąd wątrobowy — niewspółmierny do wysypki. Charakterystyczna cecha cholestatyczna [Hughes].

Objawy ogólne/Sen
• Noc — pogorszenie; pierwszy okres snu przerywany. Charakterystyczna pora [Hering].
• Ciepło — łóżka, pomieszczenia, kąpieli nasila objawy; chłód/świeże powietrze przynosi poprawę. Ogólna prawidłowość [Clarke].
• Odzież — wełna nasila objawy; len przynosi poprawę. Tarcie i temperatura [Clarke].
• Odkrywanie — pragnienie odkrycia rozgrzanej części ciała. Zachowanie [Boericke].
• Bezsenność — z powodu świądu. Główna dolegliwość [Hering].
• Po północy — najgorzej; chodzi po pokoju. Dobowy przebieg objawów [Clarke].

Hering — The Guiding Symptoms of Our Materia Medica (1879): główny objaw charakterystyczny „świąd bez wysypki”, pogorszenie nocą i pod wpływem ciepła, paradoks drapania; okolice brzegów odbytu i narządów płciowych; uwagi dotyczące ząbkowania i pediatrii.
Allen, T. F. — Encyclopædia of Pure Materia Medica (1874–79): fragmenty prób lekowych — świąd podniebienia i dziąseł, świąd owłosionej skóry głowy, prawostronny nerwoból twarzy; objawy współwystępujące z zaparciem; świąd związany z robakami.
Clarke, J. H. — A Dictionary of Practical Materia Medica (1900): obraz leku — świąd starczy i ciążowy; świąd wątrobowy z żółtaczką; modalności (poprawa pod wpływem chłodu, pogorszenie pod wpływem ciepła); wskazówki pielęgnacyjne.
Hughes, R. — A Cyclopædia of Drug Pathogenesy (1895): toksykologia włosków świerzbowca; związek wątroby ze świądem; świąd cholestatyczny niewspółmierny do wysypki; powiązania z dietą.
Boericke, W. — Pocket Manual of Homœopathic Materia Medica (1927): zwięzły opis objawów charakterystycznych — świąd bez wysypki, pogorszenie nocą, świąd sromu i odbytu, świąd starczy, bezsenność.
Boger, C. M. — Synoptic Key of the Materia Medica (1915): objawy ogólne — motyw psoryczny, modalności termiczne, relacje między lekami (Sulphur, Psorinum, Rhus, Urtica).
Kent, J. T. — Lectures on Homœopathic Materia Medica (1905): miazmatyczna analiza psory; różnice względem Sulphur i Arsenicum; dobór leku na podstawie zachowania.
Phatak, S. R. — Materia Medica of Homoeopathic Medicines (1977): uwagi praktyczne — świąd sromu w ciąży i menopauzie; letnie nasiadówki; poprawa pod wpływem chłodu; wskazówki dotyczące powtarzania dawek.
Farrington, E. A. — Clinical Materia Medica (1887): porównania (Rhus, Sulph., Cina, Teucr.); nacisk na objawy okolic granicznych i modalności.
Nash, E. B. — Leaders in Homœopathic Therapeutics (1898): bezsenność z powodu świądu; anegdotyczne potwierdzenia prawidłowości pogorszenia nocą i pod wpływem ciepła.
Tyler, M. L. — Homœopathic Drug Pictures (1942): istota obrazu — „świąd bez wysypki”, sny o owadach i gorącu; wyraźne biegunowości termiczne; krótkie opisy przypadków osób starszych i kobiet w ciąży.
Dewey, W. A. — Practical Homœopathic Therapeutics (1901): grupy terapeutyczne — świąd (starczy, wątrobowy, ciążowy); pielęgnacja i tryb życia dostosowane do prawidłowości obrazu leku.