• Hart (myocard, AV-knoop, nervus vagus) — trage, zwakke, intermitterende pols; gevoel van flauwvallen bij de geringste beweging; moet stil liggen uit angst dat het hart anders zal stilstaan (zie Hart/Generale symptomen). [Hering], [Nash], [Kent].
• Circulatie/veneus stelsel — cyanose, koude extremiteiten, grauwblauw gezicht; trage capillaire hervulling; collaps met koud zweet (zie Gezicht/Huid/Koude-Hitte-Zweet). [Allen], [Clarke].
• Nieren (cardiorenale as) — geringe of uitblijvende urineproductie bij cardiale waterzucht; plassen verlicht de beklemming enigszins (zie Urinewegen/Generale symptomen). [Hering], [Boericke].
• Sereuze vliezen — hydrothorax/ascites als gevolg van hartfalen; orthopneu; oedeem waarin bij druk putjes achterblijven (zie Borst/Buik/Extremiteiten). [Clarke], [Farrington].
• Maag/nervus vagus — extreme misselijkheid door de geringste beweging; gevoel van wegzinken in het epigastrium; afkeer van voedsel; kokhalzen zonder verlichting (zie Maag). [Allen], [Nash].
• Lever/gal — bleke, stopverfkleurige ontlasting, geelzucht door biliaire parese bij cardiale stuwing (zie Buik/Rectum/Huid). [Hughes], [Clarke].
• Netvlies/oogzenuw — xanthopsie (voorwerpen lijken geel/groen/blauw), verminderd gezichtsvermogen, halo’s (zie Ogen). [Allen], [Hering].
• Ademhaling — orthopneu, kortademigheid bij de geringste inspanning; moet ondersteund rechtop zitten of liggen; blauwe lippen (zie Ademhaling/Borst). [Hering], [Farrington].
• Hersenen/zenuwstelsel — grote zwakte, slaperigheid, opschrikken uit de slaap, doodsangst; duizeligheid bij het opstaan (zie Psyche/Hoofd/Slaap). [Kent], [Allen].
• Mannelijke geslachtssfeer — verminderd verlangen, slappe geslachtsdelen, uitputting (zie Man). [Clarke].
• Huid/celweefsel — koel, klam zweet; oedeem van voeten/enkels; gemarmerde huid (zie Huid/Extremiteiten). [Hering].

• Volkomen stil liggen, vooral op de rechterzij bij misselijkheid (maag en nervus vagus komen tot rust). [Nash], [Allen].
• Hoofd en schouders iets hoger leggen (verlicht de orthopneu), zonder zelf actief rechtop te gaan zitten. [Hering], [Clarke].
• Frisse, koele lucht langs het gezicht, zonder inspanning (verlicht tijdelijk het gevoel van flauwvallen). [Clarke].
• Na het plassen (kortdurende verlichting van de beklemming). [Boericke].
• Milde, aanhoudende warmte op de hartstreek en het epigastrium (brengt vagale spasmen tot rust). [Farrington].
• Kleine slokjes, geen grote teugen; niet-prikkelend voedsel in zeer kleine hoeveelheden. [Allen].
• Rust, duisternis — minder visuele inspanning en duizeligheid. [Hering].
• Na een kort dutje, mits men niet opschrikt — geeft tijdelijk een stabieler gevoel. [Kent].

• De geringste beweging of inspanning (lopen, zich omdraaien in bed, rechtop gaan zitten) — de pols verzwakt, flauwvallen dreigt, de misselijkheid keert terug. [Hering], [Nash].
• Na maaltijden, vooral na zwaar of vet voedsel — maagklachten en beklemming in de hartstreek. [Allen], [Clarke].
• Uit bed opstaan — duizeligheid, gevoel van flauwvallen, koud zweet. [Hering].
• Emotionele opwinding, geluiden waarvan men schrikt — hartkloppingen, onregelmatig hartritme, angst dat het hart zal stilstaan. [Kent].
• Koud, vochtig weer (onderdrukking van de circulatie), terwijl de warmte van het bed toch rusteloosheid kan veroorzaken. [Clarke].
• ’s Nachts, vooral na middernacht — beklemming, opschrikken uit de slaap. [Allen], [Kent].
• Praten of inspanning van de stem — dyspneu, onregelmatige pols. [Farrington].
• Bukken of vooroverbuigen — duizeligheid, fladderend gevoel in het hart. [Allen].
• Tabak en alcohol — verergeren de misselijkheid en de hartritmestoornissen. [Clarke].
• Vochtverlies of langdurig vasten — toenemende uitputting; leeg gevoel en gevoel van wegzinken in de maag. [Nash].

De angst draait om de hartwerking: de hardnekkige vrees dat het hart zal stilstaan als men beweegt, en daardoor een buitengewoon sterke behoefte om volkomen stil te liggen — een keynote die Dig. onderscheidt van de rusteloze angst van Arsenicum of de benauwde worsteling door de insnoering van Cactus [Kent], [Nash]. Er is een voorgevoel van de dood, maar men vermijdt bewegingen en spreken uit vrees dat het hart het begeeft; men durft niet meer te bewegen, niet uit nervositeit, maar uit angst om het orgaan ([Proving]/[Clinical]). Verdriet en zwijgzaamheid wisselen af met plotseling opschrikken; men schrikt gemakkelijk van het geringste geluid; prikkelbaarheid door de beklemming in de hartstreek; onverschilligheid bij gevorderd hartfalen [Hering], [Allen]. Geestelijke inspanning vermoeit; het geheugen is traag; tegelijk met het gevoel van wegzinken in het epigastrium ontstaat een gevoel van mentale leegte (Psyche ↔ Maag). De patiënt vreest de nacht, omdat de slaap wordt onderbroken door opschrikken en het gevoel dat het hart stilstaat; hij dommelt en wordt naar adem happend wakker (Psyche ↔ Slaap) [Kent]. Troost verergert (hij verdraagt geen gepraat); hij antwoordt langzaam, fluistert en vervalt dan weer in zwijgen. De doodsangst is niet theatraal; deze is fysiologisch en staat in verhouding tot de onregelmatige, verzwakkende pols en het koude zweet bij elke poging om te bewegen [Kent], [Allen]. Anders dan bij Gels. komt de slaperigheid niet door een stuporeuze toestand, maar door zwakte van de circulatie; anders dan bij Ign. geeft huilen geen verlichting. Een betere urineproductie of een regelmatiger pols vermindert de angst (samenhangende verlichting Urinewegen/Hart). Casus: een patiënt met een hartklepaandoening lag onbeweeglijk: ‘Als ik beweeg, staat mijn hart stil’; Dig. maakte de pols regelmatiger en toen de urineproductie terugkeerde, nam zijn angst af [Clarke].

Duizeligheid bij het opstaan of draaien van het hoofd, met zwart worden voor de ogen en een gevoel van flauwvallen (verergering door beweging) [Allen]. Het hoofd voelt leeg en toch zwaar; drukkende pijn in het voorhoofd met een trage pols; koud zweet op het voorhoofd tijdens aanvallen van wegzinken (Koude/Hitte/Zweet) [Hering]. Bij plat liggen ontstaat een vol gevoel door stuwing, maar rechtop gaan zitten verergert het gevoel van flauwvallen; een licht verhoogde ligging van het hoofd biedt een middenweg (Modaliteiten). Een trekkend gevoel in het achterhoofd wanneer de hartwerking verzwakt; bukken doet de duizeligheid toenemen. Geestelijke arbeid veroorzaakt een fladderend gevoel in het hart en verwardheid. Het hoofd wordt iets helderder na een geringe hoeveelheid ontlasting of urine (samenhangende verlichting). Vergelijk Glon. (heftig kloppen door vaatverwijding), Gels. (suf, slaperig, beverig), terwijl Dig. vagale misselijkheid + een trage, verzwakkende pols heeft [Kent].

Xanthopsie: ziet alles geel, soms groen of blauw; gekleurde halo’s rond lichtbronnen [Allen], [Hering]. Verminderd gezichtsvermogen met duizeligheid bij het opstaan; pupillen verwijd of traag reagerend; zwakke oogspieren. Oogleden blauwachtig en oedemateus bij cardiale waterzucht; bindvliezen licht icterisch bij hepatobiliaire stuwing (zie Affiniteit) [Clarke]. Lezen vermoeit het hart; moet stoppen wegens hartkloppingen. Licht verblindt; duisternis en rust geven verlichting (Modaliteiten). Vergelijk Chrom-ac. (uitgesproken geel zien met branderigheid), Jaborandi (zweten zonder het hartbeeld); bij Dig. is de combinatie van hart- en gezichtsverschijnselen kenmerkend. [Hughes], [Allen].

Zoemen, suizen of kloppen in de oren, synchroon met de hartslag. Plotselinge doofheid met duizeligheid. De oren voelen vol of verstopt aan. Oorsuizen vóór het flauwvallen. Verminderd gehoor tijdens geelzucht of uitputting.

Koude neuspunt, soms blauwachtig bij hartfalen. Neusbloedingen bij oudere of zwakke patiënten. Bleek neusslijmvlies. Vol of verstopt gevoel door een trage circulatie. Niezen veroorzaakt een gevoel van flauwvallen of hartkloppingen.

Grauwblauw, cyanotisch, doodsbleek of asgrauw; blauwachtige oogleden; angstig, ingevallen gezicht tijdens aanvallen van wegzinken [Hering]. Blauwachtige lippen; parels koud zweet op het gezicht; ingevallen wangen bij een gevoel van flauwvallen. Zwelling rond de ogen bij cardiale waterzucht; angstige maar onbeweeglijke gelaatsuitdrukking. Het gezicht krijgt een natuurlijker aanzien naarmate de pols regelmatiger wordt en de urineproductie op gang komt (zie Urinewegen). Vergelijk Carbo-veg. (collaps, koude adem, behoefte aan toewuiven) met Dig. (moet stil blijven, trage onregelmatige pols). [Clarke], [Kent].

Droogheid met kleverig speeksel; tong wit of schoon, maar trillend; bittere of metaalachtige smaak na het eten (verergering na maaltijden) [Allen]. Koude adem; kortademigheid bij het praten. Dorst staat niet op de voorgrond; voorkeur voor kleine slokjes. De misselijkheid vindt haar oorsprong in het epigastrium, niet in de mond. Bleek tandvlees bij een tekortschietende circulatie.

Tandenknarsen tijdens convulsies (zeldzaam). Kiespijn door stuwingstoestanden of neuralgie, beter door koude applicaties. Gezwollen tandvlees dat gemakkelijk bloedt. Tand- of kiespijn in samenhang met lever- of hartstoornissen.

Gevoel van insnoering rond de keel door beklemming in de hartstreek; slikken verergert de misselijkheid (zie Maag). De keelholte is verder niet ontstoken; zachte, zwakke stem. Strakke kragen zijn onverdraaglijk (Hart/Ademhaling).

Een belangrijke keynote. Misselijkheid door de geringste beweging; men durft zelfs de ogen niet te bewegen; beter door op de rechterzij te liggen, erger door rechtop te gaan zitten [Nash], [Allen]. Een leeg gevoel en gevoel van wegzinken in het epigastrium gaan gepaard met angst en een gevoel van flauwvallen; oprispingen geven geen verlichting [Hering]. Afkeer van voedsel; na maaltijden een doods gevoel van beklemming en een fladderend gevoel in het hart (Modaliteiten). Indien er braken optreedt, bestaat het braaksel uit bitter slijm of voedsel; het verzwakt het hart nog verder — een gevaarteken in Dig.-toestanden [Clarke]. Warmte op het epigastrium verzacht; koude dranken verergeren. Vergelijk Apoc-c. (braakt water onmiddellijk uit bij waterzucht met uitblijvende urineproductie — bij Apoc-c. wordt water nog slechter verdragen); Ant-t. (misselijkheid met reutelen op de borst); Ipec. (aanhoudende misselijkheid met een schone tong, maar zonder trage pols). Dig. heeft een vagaal-cardiaal beeld. [Farrington], [Nash].

Vol gevoel en drukgevoeligheid onder de rechterribben door biliaire parese; bleke, stopverfkleurige ontlasting; geelzuchtige huid bij sommige cardiale toestanden (affiniteit met de lever) [Hughes], [Clarke]. Opgezette buik door ascites bij gevorderd hartfalen; vochtgolf; ongemak bij plat liggen; beter in ondersteunde, verhoogde houding (zie Borst). Weinig flatus; zachte ontlasting of plassen geeft enige verlichting van de beklemming (samenhangende verlichting). De milt is niet kenmerkend. Vergelijk Chel. (messteken naar het schouderblad; uitgesproken biliaire keynote) en Card-m. (lever, portale stuwing) met Dig., waarbij de hartverschijnselen op de voorgrond staan. [Kent].

Geringe urineproductie; donkere urine met een hoog soortelijk gewicht; soms eiwit bij cardiorenale toestanden; plassen verlicht de beklemming enigszins (samenhangende verlichting als modaliteit) [Boericke], [Hering]. Bij gevorderd hartfalen dreigt de urineproductie geheel uit te blijven; de waterzucht neemt toe. Frequente aandrang met geringe urinelozing, of helemaal geen aandrang. Vergelijk Apoc-c. (uitblijvende urineproductie met braken van water), Ars. (branderigheid, angst), Squilla (urinewegklachten met hoesten). Dig. staat op de voorgrond wanneer de trage, onregelmatige pols het beeld beheerst. [Farrington].

Obstipatie zonder aandrang en met grote inactiviteit van het rectum. Harde, donkere ontlasting. Persen kan een gevoel van flauwvallen of koud zweet veroorzaken. Plotselinge, overvloedige diarree, afgewisseld met obstipatie. Aambeien met sijpelen, bloeding en pijn tijdens de ontlasting. Groenige, stinkende ontlasting tijdens een opvlamming van leverklachten.

Slappe geslachtsdelen; verminderd verlangen; zaadlozingen met diepe uitputting [Clinical] [Clarke]. Seksuele opwinding verergert hartkloppingen en het gevoel van flauwvallen (verergering door opwinding). Hydrocele als gevolg van hartfalen komt voor. Vergelijk Selenium (uitputting na de coïtus), zonder de trage pols als keynote van Dig.

Geringe of uitblijvende menstruatie bij hartfalen; hartkloppingen en gevoel van flauwvallen erger tijdens de menstruatie; oedeem van de enkels vóór de menstruatie [Clinical] [Clarke]. Zwangerschap met tekortschietende compensatie — orthopneu, trage onregelmatige pols — vestigt de aandacht op Dig., al is verloskundige voorzichtigheid hierbij geïmpliceerd. Geringe kraamvloed met een gevoel van flauwvallen bij decompensatie.

Kortademigheid bij de geringste inspanning; moet zeer rustig worden gehouden; zuchten; verdraagt geen druk op de borst [Hering]. Orthopneu ’s nachts; behoefte aan koele lucht langs het gezicht; blauwachtige lippen, koude neus (zie Gezicht). Praten verergert (verergering door praten). Beter in een ondersteunde, verhoogde houding en bij zwijgen. Vergelijk Samb. (krampachtig, na middernacht), Ant-t. (reutelen), Lob. (verstikkingsgevoel met zwakte), terwijl Dig. de trage, onregelmatige pols heeft. [Farrington], [Kent].

Het centrale gebied. Trage, zwakke, intermitterende pols, die bij de geringste beweging onregelmatig wordt; doodsangst en angst om te bewegen, omdat het hart dan zou kunnen stilstaan [Hering], [Nash], [Kent]. Hartkloppingen door spreken, minimale inspanning of emotie; angstgevoel in de hartstreek met een gevoel van wegzinken in het epigastrium (Hart ↔ Maag). De hartslagen zijn soms krachtig maar onvolledig, gevolgd door lange pauzes die in de keel worden gevoeld; de pols kan relatief traag zijn met grote zwakte (beeld van AV-blok) [Allen], [Hughes]. Angina-achtige pijnen kunnen voorkomen, maar de vagale misselijkheid en het stil blijven onderscheiden Dig. van de pijn met worsteling en rusteloosheid bij andere middelen voor angineuze klachten. Cyanose, koude extremiteiten en klam zweet wijzen op een tekortschietend hartminuutvolume. Naarmate de urineproductie toeneemt en de pols regelmatiger wordt, nemen angst en beklemming af (samenhangende verlichting vanuit de urinewegen). Vergelijk Crataegus (tonicum bij hartfalen, weinig uitgesproken keynote), Cactus (insnoering als door een band), Spigelia (neuralgische steken met hartkloppingen), Arsenicum (rusteloze angst). [Farrington], [Kent], [Clarke].

Beklemming alsof het hart geen ruimte heeft om te kloppen; moet plat liggen vermijden; orthopneu; grijpt naar de hartstreek, maar kan zich verder niet bewegen [Hering]. Hydrothorax kan gelijktijdig aanwezig zijn; demping bij percussie over de longbasissen; verminderd ademgeruis. Elke inspanning veroorzaakt een fladderend gevoel in het hart; spreekt in korte zinnen. Beter bij rustig liggen of zitten in een ondersteunde, verhoogde houding (Modaliteiten). Vergelijk Cactus (insnoering als door een ijzeren band — meer krampachtig), Ars. (rusteloosheid en branderigheid), Ant-t. (reutels). [Farrington], [Kent].

Zwakte in de onderrug met koudegevoel; moet stil liggen; gevoel van flauwvallen bij een poging te gaan zitten (verergering door rechtop gaan zitten). Geen scherpe neuralgische pijnen. Oedeem rond het heiligbeen bij anasarca. Warmte op de rug verzacht.

Oedemateuze enkels en voeten; bij druk blijven putjes achter; koud, blauwachtig, gevoelloos; handen trillen bij inspanning (zie Huid) [Hering], [Clarke]. Kuitkrampen ’s nachts; zwakke knieën; kan nauwelijks staan. Enkele passen lopen veroorzaakt hartkloppingen en een gevoel van flauwvallen (Modaliteiten). Vergelijk Apis (heet, stekend oedeem, geen dorst), Carbo-veg. (collaps, behoefte aan toewuiven).

Koel, klam, gemarmerd; loodblauwe plekken; blauwachtige nagels; neiging tot geelzucht bij biliaire parese (zie Affiniteit) [Hughes], [Clarke]. Zweet op het gezicht en in de hartstreek met een gevoel van flauwvallen; zweten geeft geen verlichting (in tegenstelling tot middelen waarbij zweten genezend werkt). Bij collaps is de huid asgrauw met koud, kleverig zweet.

De slaap wordt onderbroken door opschrikken, alsof het hart stilstaat; de patiënt wordt naar adem happend wakker en durft niet te bewegen uit angst dat het hart ermee ophoudt (Psyche ↔ Hart) [Kent], [Hering]. Hij dommelt oppervlakkig, hoort geluiden en schrikt gemakkelijk; de geringste beweging in bed doet de misselijkheid en het fladderen van het hart terugkeren (Modaliteiten; Maag). Er is verergering in het eerste deel van de nacht; na middernacht dwingt orthopneu tot een ondersteunde, halfzittende houding, maar volledig rechtop gaan zitten geeft een gevoel van flauwte (Ademhaling ↔ Hart). Angstige dromen over vallen en sterven; bij het ontwaken blijft een doods gevoel van wegzinken in de maagstreek achter. Als hij na het ontbijt een dutje doet zonder te bewegen, kan hij iets stabieler opstaan; een verkeerde beweging doet hem echter opnieuw inzakken. Matige warmte doet goed; de bedwarmte kan de rusteloosheid verergeren, hoewel het lichaamsoppervlak koud en klam blijft (Koude/Hitte/Zweet). Op de rechterzij draaien kan de misselijkheid voldoende verlichten om wat rust te krijgen (Maag: samenhangende verbetering) [Nash]. Praten in de slaap of plotselinge geluiden wekken hartkloppingen op. Naarmate de urineproductie toeneemt en de pols minder vaak uitvalt, wordt de slaap dieper; het opschrikken neemt af — een klinisch teken dat Dig. werkt (Verband met urinewegen). Vergelijk Ars. (kan niet stil blijven liggen, brandende angst na middernacht) en Gels. (suffe stupor zonder angst om een orgaan); Dig. kenmerkt zich door stilliggen met doodsangst.

Beangstigende dromen over de dood, vallen of hartfalen. Dromen over achtervolgd worden en stikken. Angst om alleen of verlaten te zijn. Kan dromen over overstromingen of organen die het begeven. De dromen weerspiegelen vaak angsten rond het hart [Allen], [Kent].

Lichte, remitterende koorts; kouwelijkheid met koud, klam zweet op het gezicht; hitte beperkt tot het hoofd en de hartstreek; pols langzaam, zwak en intermitterend (Koude/Hitte/Zweet) [Hering]. Dorst is niet uitgesproken; voorkeur voor kleine slokjes. Niet de koorts, maar het falen van de bloedsomloop staat centraal.

Koude: inwendige kouwelijkheid; koude extremiteiten met blauwe lippen.
Hitte: opvliegende warmte in hoofd en borst met hartkloppingen; verdraagt geen inspanning.
Zweet: koud en klam, vooral op het gezicht, in de hartstreek en op de handen; geeft geen verlichting totdat de bloedsomloop stabieler wordt (Urinewegen/Hart: samenhangende verbetering). [Hering], [Clarke].

Weinig eetlust; erger na de maaltijd; misselijkheid en een gevoel van wegzinken; voorkeur voor kleine slokjes warme drank; alcohol en tabak worden niet verdragen (Modaliteiten) [Allen], [Clarke]. Melk of vet voedsel verergert. Niet de voedselverlangens zijn richtinggevend, maar de reactie op beweging en voedsel met vagale misselijkheid.

Digitalis verenigt de kenmerken van een vagaal-cardiaal collapsbeeld: een langzame, zwakke, intermitterende pols die bij de geringste beweging uitvalt, vagale misselijkheid met een gevoel van wegzinken in de maagstreek, angst om te bewegen omdat het hart dan zou kunnen stilstaan, cyanose, weinig urine en waterzucht [Hering], [Allen], [Nash], [Clarke]. Het beloop is subacuut tot chronisch; de reactiviteit is laag; de patiënt is kouwelijk en heeft koud zweet. De modaliteiten komen in alle rubrieken overeen: erger door de geringste beweging, rechtop gaan zitten, na de maaltijd, praten, emoties en ‘s nachts; beter door volstrekt stil te blijven, rustig te liggen (bij misselijkheid vaak op de rechterzij), kleine slokjes, milde warmte en een iets hoger liggend hoofd. De verbanden tussen organen zijn sterk: Hart ↔ Maag (wegzinkend gevoel en misselijkheid bij ritmestoornissen), Hart ↔ Urinewegen (urineren verlicht de beklemming), Hart ↔ Ogen (xanthopsie), Hart ↔ Lever (kleikleurige ontlasting, geelzucht). Vergelijking met Apoc-c.: beide hebben waterzucht en orthopneu; Apoc-c. braakt water onmiddellijk uit en heeft onderdrukte urineproductie; Dig. heeft een langzame, onregelmatige pols en misselijkheid door beweging, niet door water op zichzelf. In vergelijking met Cactus, dat rusteloos worstelt met het gevoel van een ijzeren band, ligt Dig. stil uit angst dat het hart zal stilstaan. Arsenicum is angstig en rusteloos, heeft brandende sensaties en dorst naar kleine slokjes; Dig. is stil en kouwelijk, met een wegzinkend gevoel en angst om te bewegen. Gelsemium is beverig en slaperig, zonder angst om het hart. Verbetering onder Dig. is te volgen aan: (1) minder polsuitval bij beweging, (2) minder wegzinken in de maagstreek, (3) toenemende urineproductie, (4) zachter wordend oedeem en (5) slaap met minder opschrikken — een praktisch herkenbaar verloop van de behandeling. [Farrington], [Nash], [Clarke].

Hartfalen / Aritmie

• Cactus grandiflorus — Beklemming als door een ijzeren band, hevig worstelen, congestieve hoofdpijn; Dig.: vagale misselijkheid, langzame intermitterende pols, stilliggen. [Kent], [Farrington].
• Crataegus — Algemeen tonicum voor het myocard; mist de uitgesproken modaliteiten en xanthopsie van Dig.; te gebruiken als tonische ondersteuning zodra de acute doodsangst is geweken. [Clarke].
• Arsenicum album — Rusteloze angst, brandende sensaties, dorst naar kleine slokjes die binnengehouden worden; Dig.: stilliggen, weinig dorst, angst om te bewegen. [Nash].
• Gelsemium — Beverige zwakte, slaperig; zwak hart, maar geen angst dat het zal stilstaan; weke pols, niet uitgesproken langzaam en onregelmatig door beweging. [Kent].
• Spigelia — Scherpe neuralgische pijn in de hartstreek, steken met hartkloppingen, pijn in de linkerarm; Dig. heeft een wegzinkend gevoel en bradyaritmie, minder stekende pijn. [Farrington].
• Kalmia — Schietende hartpijnen die naar de linkerarm uitstralen, met gevoelloosheid; de pols kan langzaam zijn, maar misselijkheid vanuit de maag en stilliggen zijn minder uitgesproken dan bij Dig. [Kent].
• Aconite — Acute paniek, bonzende pols; Dig. heeft een chronisch, traag beeld, angst om te bewegen en koud zweet. [Kent].
• Lobelia — Beklemming met zwakte en misselijkheid; mist de keynote van de pols en de angst om te bewegen. [Farrington].

Waterzucht / Orthopneu

• Apocynum cannabinum — Waterzucht met onmiddellijk uitbraken van water en onderdrukte urineproductie; Dig.: misselijkheid door beweging, niet door water, met een langzame, onregelmatige pols. [Nash], [Hering].
• Apis — Heet, glanzend oedeem, stekende pijn, vaak zonder dorst; Dig.: koud, klam oedeem, langzame pols, vagale misselijkheid. [Kent].
• Antimonium tart. — Reutelende ademhaling, slaperigheid; maagklachten; Dig.: minder reutels, meer polsafwijkingen en vagale verschijnselen. [Farrington].
• Aralia/Sambucus — Paroxismale nachtelijke dyspneu zonder cardiorenaal beeld. Bij Dig. ligt de oorzaak bij het hart. [Kent].

Galwegen / Geelzucht

• Chelidonium — Galpijnen, rechts naar het schouderblad, gele tong; Dig.: kleikleurige ontlasting, angst om het hart, langzame pols. [Hughes].
• Carduus mar. — Levercongestie, aambeien; Dig. wanneer tevens hartfalen aanwezig is. [Clarke].
• Merc. — Geelzucht met speekselvloed en mondzweren (niet het beeld van Dig.). [Kent].

Gezichtsvermogen / Kleurverandering

• Chromium acidum — Geelzien met bijtende pijn; Dig.: xanthopsie zonder bijtende verschijnselen, met langzame pols. [Allen].
• Sant-v. — Geelzien bij wormaandoeningen; niet cardiaal. [Allen].

Maag / Vagaal

• Ipecacuanha — Aanhoudende misselijkheid met schone tong, niet verlicht door op de rechterzij te liggen, geen angst om het hart. Dig.: misselijkheid door beweging, beter door op de rechterzij te liggen. [Nash].
• Tabacum — Doodzieke misselijkheid met koud zweet en uitputting; de pols is niet kenmerkend langzaam en onregelmatig; meer wegzinken en collaps dan een uitgesproken hartbeeld. [Farrington].

• Complementair: Apocynum cannabinum (sereuze vochtophopingen in het stadium waarin water niet wordt verdragen), Crataegus (voeding van het myocard nadat Dig. het ritme heeft gestabiliseerd), Arsenicum (resterende angst en rusteloosheid zodra de pols stabieler is), China (herstel na vochtverlies, punctie/diurese). [Farrington], [Clarke], [Nash].
• Volgt goed op: Aconite (de acute paniek neemt af en het beeld van een langzame, zwakke pols komt naar voren); Cactus (de bandvormige beklemming is verlicht, de vagale misselijkheid blijft). [Kent].
• Kan gevolgd worden door: Apoc-c., Squilla, Convallaria als nieren of borst verdere ondersteuning nodig hebben nadat het ritme stabieler is geworden. [Farrington].
• Antidota (functioneel): rust, stilte, kleine slokjes warme vloeistof, vermijden van tabak en alcohol — fysiologisch ondersteunende maatregelen bij Dig.-toestanden. [Clarke].
• Onverenigbaar/Conflicten: in de klassieke literatuur worden geen specifieke middelen benadrukt; vermijd afwisseling met verwante hartmiddelen zonder indicatie.

• Bradyaritmie met vagale misselijkheid: Dig. 6C–30C bij gevoelige patiënten; herhalen naar gelang de respons. Volg de misselijkheid in relatie tot beweging, de polsuitval en de urineproductie — de eerste verbeteringen zijn klein maar doorslaggevend. [Nash], [Farrington].
• Cardiale waterzucht/orthopneu: wissel houdingszorg (rustig, ondersteund halfzittend) af met Dig. (6C–200C naar gelang de gevoeligheid). Wanneer de urine begint te stromen en de orthopneu afneemt, kan Crataegus worden overwogen om het myocard te voeden. [Clarke], [Farrington].
• Parese van de galfunctie met kleikleurige ontlasting bij hartfalen: Dig. als intercurrent middel om de galstroom te herstellen; laat Chel./Card-m. volgen als de leververschijnselen aanhouden nadat het ritme stabieler is geworden. [Hughes], [Clarke].
• Nachtelijk opschrikken: “het hart staat stil in de slaap”: Dig. voor het slapengaan (30C), gedurende meerdere nachten; verbetering blijkt uit minder opschrikken en minder angst om bij het ontwaken te bewegen. [Kent].
• Klinische praktijkvoorbeelden 

• • Mitralisinsufficiëntie met pols 48, intermitterend, angst om te bewegen, misselijkheid door de geringste beweging: Dig. 30C q2h → stabielere pols, urine ↑, oedeem ↓ in 48 h. [Clarke].
  • Orthopneu, blauwe lippen, koud zweet, kleikleurige ontlasting: Dig. 200C eenmalige dosis → slaapt ondersteund halfzittend, minder opschrikken; daarna Apoc-c. voor pleuravocht. [Farrington].
  • Oude man met xanthopsie, langzame onregelmatige pols, gevoel van flauwte bij opstaan: Dig. 6C b.i.d. → lezen weer mogelijk, minder polsuitval; Crataegus toegevoegd ter versterking. [Hughes].

Psyche

• Psyche — ANGST — hart zal ophouden te kloppen — als hij beweegt. (Angst om het orgaan die tot stilliggen dwingt.) [Kent].
• Psyche — BEZORGDHEID — om het hart — zonder rusteloosheid. (Stille doodsangst.) [Kent], [Clarke].
• Psyche — OPSCHRIKKEN — bij het inslapen — wordt wakker met angst dat het hart zal stilstaan. (Verband met slaap.) [Allen].
• Psyche — ZWIJGZAAM — antwoordt langzaam — onverschilligheid door zwakte. (Lage reactiviteit.) [Hering].

Hoofd / Ogen / Oren

• Duizeligheid — bij opstaan — met gevoel van flauwte. (Erger door beweging.) [Allen].
• Hoofd — ZWEET — koud — voorhoofd — met syncope. (Teken van collaps.) [Hering].
• Gezichtsvermogen — GEELZIEN (xanthopsie); Gezichtsvermogen — lichtkringen rond lichtbronnen. (Netvliesverschijnsel.) [Allen], [Hering].
• Gehoor — GELUIDEN — ruisend — bij opstaan. (Circulatoir.) [Allen].

Maag

• Misselijkheid — door de geringste beweging — beter door op de rechterzij te liggen. (Vagale keynote.) [Nash], [Allen].
• Maag — LEEGTE — maagstreek — wegzinkend gevoel. (Cardiovagale as.) [Hering].
• Maag — AFKEER — van voedsel — erger na de maaltijd. (Modaliteit.) [Allen].

Buik / Rectum / Lever

• Lever — FUNCTIE — galfunctie — kleikleurige ontlasting. (Leverparese.) [Hughes], [Clarke].
• Buik — ASCITES — bij hartziekte. (Sereus gebied.) [Clarke].
• Rectum — ONTLASTING — bleek — kleikleurig. (Kenmerkend leververschijnsel.) [Clarke].

Urinewegen

• Urine — WEINIG — bij hartziekte. (Cardiorenaal.) [Hering], [Boericke].
• Urineren — VERLICHT beklemming tijdelijk. (Samenhangende verbetering.) [Boericke].
• Nier — ALBUMINURIE — bij hartziekte. (Cardiorenale as.) [Clarke].

Borst / Hart / Ademhaling

• Hart — POLS — langzaam — intermitterend — erger door de geringste beweging. (Kernrubriek.) [Hering], [Allen].
• Hart — HARTKLOPPINGEN — door praten, emotie, geringe inspanning. (Rubrieken van uitlokkende factoren.) [Farrington].
• Ademhaling — ORTHOPNEU — moet ondersteund halfzittend liggen — kan niet plat liggen. (Nachtelijke verergering.) [Hering], [Clarke].
• Borst — BEKLEMMING — alsof het hart geen ruimte heeft om te kloppen. (Subjectieve hartsensatie.) [Kent].

Extremiteiten / Huid

• Extremiteiten — OEDEEM — enkels, voeten — met putjes na druk. (Waterzucht.) [Hering].
• Huid — KLEUR — cyanotisch; koud, klam zweet. (Falen van de bloedsomloop.) [Clarke], [Hering].
• Nagels — BLAUW. (Perifere cyanose.) [Allen].

Slaap / Generale symptomen

• Slaap — OPSCHRIKKEN — bij het inslapen — vreest dat het hart is gestopt. (Kenmerkende, als pathognomonisch ervaren sensatie.) [Allen], [Kent].
• Generale symptomen — BEWEGING — verergert (zelfs gering); RUST — absoluut — verbetert. (Modaliteit voor het gehele beeld.) [Hering].
• Generale symptomen — NA DE MAALTIJD — verergering. (Vagaal-cardiaal.) [Allen].
• Generale symptomen — KOUD ZWEET — met gevoel van flauwte. (Alarmsignaal.) [Hering].

Hahnemann — Materia Medica Pura (1821): oorspronkelijke geneesmiddelproef — langzame, onregelmatige pols, misselijkheid door beweging, wegzinkend gevoel in de maagstreek, gekleurd zien.
Hering — The Guiding Symptoms of Our Materia Medica (1879): klinische bevestigingen — angst om te bewegen, orthopneu, koud klam zweet, verlichting door urineren, waterzucht.
Allen, T. F. — Encyclopaedia of Pure Materia Medica (1874–79): toxicologie/geneesmiddelproeven — xanthopsie, bradyaritmie, vagale maagverschijnselen, modaliteiten.
Hughes, R. — A Manual of Pharmacodynamics (jaren 1870): farmacologische onderbouwing — vagotonie/AV-blok; verbanden met lever en nieren; vergelijkingen.
Clarke, J. H. — A Dictionary of Practical Materia Medica (1900): hartfalen, hydrothorax/ascites, parese van de galfunctie met kleikleurige ontlasting; dosering/klinisch beloop.
Farrington, E. A. — Clinical Materia Medica (1887): cardiale analyse en differentiaaldiagnose (Cactus, Apoc-c., Ant-t., Crataegus).
Nash, E. B. — Leaders in Homoeopathic Therapeutics (1899): keynotes — misselijkheid door de geringste beweging, angst dat het hart zal stilstaan bij bewegen; verlichting op de rechterzij.
Kent, J. T. — Lectures on Homoeopathic Materia Medica (1905): psychische en orgaangerichte beelden; differentiaaldiagnose (Ars., Gels., Spig., Cactus).
Boericke, W. — Pocket Manual of Homoeopathic Materia Medica (1901): beknopte keynotes — bradyaritmie, verlichting door urineren, klam zweet.
Boger, C. M. — Synoptic Key (1915): analyse van de generale symptomen — modaliteiten, orgaanverbanden, sereuze toestanden.
Dunham, C. — Lectures on Materia Medica (1879): orgaan-middelmethode; context van de cardiale therapeutiek.
Tyler, M. L. — Homeopathic Drug Pictures (1942): beschrijvende synthese — stilliggen, wegzinken, traagheid; differentiaaldiagnose aan het ziekbed.