• Ośrodki rdzenia przedłużonego i nerwy czaszkowe (IX, X, XII) — skurczowe zaburzenia połykania, niemożność połykania płynów; ślina wypływa, lecz nie można jej przełknąć; oddech innych osób lub przeciąg owiewający gardło wywołuje skurcze (zob. Gardło/Oddychanie) [Hering], [Allen], [Clarke].
• Sfera korowo-limbiczna — napady przerażenia, podejrzliwość, impulsy do gryzienia, lęk przed wodą i błyszczącymi przedmiotami, naprzemiennie wściekłość i przygnębienie (zob. Umysł) [Hering], [Kent], [Clarke].
• Łuk odruchowy i przeczulica zmysłowa — gwałtowne reakcje na światło, dźwięki, zapachy, odgłos płynącej wody lub prąd powietrza; wzdrygnięcie przechodzi w skurcz lub drgawki (zob. Objawy ogólne/Oddychanie) [Allen], [Boger].
• Krtań i tchawica — szczekający, ochrypły kaszel; skurcz krtani pod wpływem przeciągu lub przy próbie picia (zob. Klatka piersiowa/Oddychanie) [Clarke], [Boericke].
• Błona śluzowa układu moczowo-płciowego — gwałtowne pobudzenie seksualne, pieczenie w cewce moczowej, częste parcie na mocz, kropelkowanie moczu wskutek podrażnienia odruchowego; moczenie mimowolne nasilane odgłosem wody (zob. Męskie narządy płciowe/Żeńskie narządy płciowe/Układ moczowy) [H. C. Allen], [Clarke].
• Skóra i tkanka bliznowata — stare blizny po ugryzieniach swędzą, pieką lub przeszywa je ból; przeczulica skóry, dotyk wywołuje skurcze (zob. Skóra) [Hering], [Boericke].
• Autonomiczna regulacja układu sercowo-naczyniowego — kołatanie serca z uderzeniami gorąca podczas skurczów; tętno szybkie, łatwo reagujące na bodźce (zob. Serce/Objawy ogólne) [Boger], [Clarke].
• Przewód pokarmowy — odruchy wymiotne na widok płynów; nudności od zapachu wody lub widoku lśniących przedmiotów; napady kurczowych wymiotów (zob. Żołądek) [Allen], [Clarke].
• Sen i marzenia senne — przerażające sny o czarnych psach, wodzie, pościgu; budzi się przerażony, ze sztywnym gardłem, nie może przełykać (zob. Sen/Marzenia senne) [Hering], [Clarke].
• Sfera psychoseksualna — popęd o charakterze nimfomanii lub priapizmu, z drażliwością i kąśliwymi wypowiedziami; potem wyrzuty sumienia i rozpacz (zob. Umysł/Męskie narządy płciowe/Żeńskie narządy płciowe) [H. C. Allen], [Kent].

• Ciepłe napoje pite małymi łykami lub podawane łyżką (pokarmy stałe połyka się łatwiej niż płyny), podczas gdy zimnej wody nie można przełknąć — ten sam objaw opisano w częściach Gardło/Żołądek [Clarke], [Hering].
• Ogrzewanie gardła i klatki piersiowej; owijanie szyi; ochrona przed przeciągami — skurcze słabną (zob. Gardło/Oddychanie) [Boericke].
• Cichy, ciemny pokój; delikatne obchodzenie się z chorym; ograniczenie bodźców do minimum — unikanie światła i dźwięków zmniejsza gwałtowne reakcje odruchowe (zob. Umysł/Sen) [Hering], [Kent].
• Ucisk na gardło szalikiem lub dłonią — u niektórych paradoksalnie stabilizuje odruch połykania (zob. Gardło) [Clarke].
• Przebywanie w samotności lub z dala od innych; obecność i oddech innych osób wywołują pobudzenie (zob. Umysł) [Hering].
• Stabilne podparcie ciała przy skłonności do drgawek; leżenie na boku z głową wysoko ułożoną (zob. Oddychanie/Sen) [Allen].
• Suche powietrze, w przeciwieństwie do wilgotnych, dusznych pomieszczeń — słabsza reakcja aerofobiczna (zob. Objawy ogólne) [Boger].
• Po lekkim spoceniu się — napięcie ustępuje (zob. Pot/Objawy ogólne) [Clarke].
• Powolne, rozważne ruchy — nagłość prowokuje objawy, powolność je łagodzi (zob. Objawy ogólne) [Allen].
• Uspokajające słowa wypowiadane łagodnym głosem; ostry ton nasila objawy (zob. Umysł) [Hering].
• Uregulowanie miesiączek u kobiet może zmniejszać pobudliwość nerwową (zob. Żeńskie narządy płciowe) [Clarke].
• Unikanie jasnych i błyszczących przedmiotów oraz widoku wody — praktyczny sposób zapobiegania napadom odruchowym (zob. Oczy/Objawy ogólne) [Hering], [Clarke].

• Widok lub odgłos wody albo myśl o niej (zwłaszcza wody płynącej lub nalewanej); także lustra i błyszczące przedmioty — natychmiastowy skurcz gardła, lęk, kaszel (zob. Umysł/Gardło/Oczy) [Hering], [Allen], [Clarke].
• Przeciągi, oddech innych osób lub powietrze owiewające twarz bądź gardło — wywołują skurcz lub drgawki (zob. Oddychanie/Objawy ogólne) [Hering], [Clarke].
• Próba połykania płynów; zetknięcie wody z wargami; połykanie śliny jest jeszcze trudniejsze (zob. Gardło) [Allen], [Clarke].
• Jasne światło, połysk, nagły hałas, zapachy; każdy gwałtowny bodziec zmysłowy (zob. Umysł/Oczy/Objawy ogólne) [Boger], [Hughes].
• Emocje — gniew, przestrach, smutek, sprzeciwianie się choremu; zazdrość; nasilają impulsy do gryzienia (zob. Umysł) [Kent], [H. C. Allen].
• Lśniący nóż lub metal — wywołuje dreszcz wzdłuż kręgosłupa; odruchowe wzdrygnięcie (zob. Oczy/Plecy) [Hering].
• Dotyk lub ucisk krtani; odzież przylegająca do szyi (u innych ucisk przynosi ulgę) — indywidualna przeciwstawność reakcji (zob. Gardło) [Clarke].
• Po stosunku płciowym lub pobudzeniu seksualnym — pieczenie przy oddawaniu moczu, skurcze, niepokój psychiczny (zob. Męskie narządy płciowe/Żeńskie narządy płciowe/Układ moczowy) [H. C. Allen].
• Podczas miesiączki — nasilona pobudliwość nerwowa i objawy skurczowe (zob. Żeńskie narządy płciowe) [Clarke].
• Noc — bezsenność, koszmary senne, skurcze przy zapadaniu w drzemkę (zob. Sen/Marzenia senne) [Hering].
• Gorąco słoneczne lub duszne pomieszczenia; uczucie omdlewania z pulsowaniem (zob. Objawy ogólne/Gorączka) [Boger], [Clarke].
• Po ugryzieniu lub ukłuciu; stara blizna wrażliwa na pogodę — świąd, pieczenie, krótkie bóle nerwobólowe (zob. Skóra) [Hering], [Boericke].
• Nagły ruch; wzdrygnięcie przechodzi w skurcz — musi poruszać się ostrożnie (zob. Objawy ogólne) [Allen].

Stan psychiczny cechuje napięcie między przerażeniem a wściekłością: lęk przed wodą, błyszczącymi przedmiotami oraz oddechem lub zbliżaniem się innych osób, z gwałtowną drażliwością, która wybucha kąśliwymi słowami lub nawet gryzieniem; potem pojawiają się wyrzuty sumienia i przygnębienie. Odpowiada to dokładnie opisanym już pogorszeniom pod wpływem widoku lub odgłosu wody oraz emocji [Hering], [Kent], [Clarke]. Podejrzliwość jest silna; chory sądzi, że inni spiskują przeciwko niemu, reaguje niewspółmiernie silną urazą na sprzeciw i jest zazdrosny bez powodu (Umysł ↔ Modalności: emocje nasilają objawy) [Kent]. Zmysły są nadmiernie wyostrzone: lekki hałas, błysk światła czy słaby prąd powietrza mogą wywołać odruchowe wzdrygnięcie lub skurcz; przeciwnie, cisza i ciemność uspokajają (Umysł ↔ Objawy ogólne) [Allen], [Boger]. Myśli natrętnie krążą wokół wody — nie może znieść myśli o piciu; przymuszany, obawia się zadławienia. Mowa bywa szybka, kąśliwa lub nagle przypomina szczekanie, z urywanymi wypowiedziami podczas skurczowych szarpnięć gardła (Umysł ↔ Gardło/Oddychanie). Obecne jest zabarwienie seksualne: narzucają się lubieżne myśli z drażliwością, a po pobudzeniu gwałtowna reakcja nerwowa nasila się dwukrotnie (Umysł ↔ Męskie narządy płciowe/Żeńskie narządy płciowe) [H. C. Allen]. Pojawia się charakterystyczne okrucieństwo — chęć krzywdzenia, gryzienia — na przemian ze skruszoną czułością; ten rytm okrucieństwa i skruchy jest tu swoisty w porównaniu z Hyos. lub Stram. [Clarke], [Kent]. Dzieci boją się błyszczących rzeczy, wody w misce lub odgłosu nalewania i krzyczą, gdy zostaną opryskane; krótki opis przypadku: chłopiec z nocnymi szczekającymi okrzykami i panicznym lękiem przed kąpielą został wyleczony przez Lyss., a jego lęk i skurcz gardła ustąpiły wraz z powrotem snu [Clarke].

Dolegliwości głowy wywołują gwałtowne bodźce zmysłowe: błyski światła lub połysk powodują dreszcz na szczycie głowy; silne zapachy lub nagłe hałasy wywołują napływ krwi do głowy z gorącem i pulsowaniem, z poprawą w ciemności i ciszy (Głowa ↔ Modalności) [Boger], [Clarke]. Występuje osobliwe napięcie potyliczno-karkowe, jak gdyby skóra głowy była mocno naciągana ku szyi; obracanie głowy wywołuje wzdrygnięcie. Ból głowy pojawia się po próbach przełykania, gdy wysiłek ten wywołuje bolesne fale biegnące ku górze (Głowa ↔ Gardło) [Allen]. Zawroty głowy występują na widok poruszającej się wody lub odbitego światła; pokój się kołysze, a jednocześnie kurczy się gardło. Wysiłek umysłowy nasila uczucie gorąca w głowie; chory zaczyna kurczowo ziewać ze sztywnością żuchwy. Skóra głowy jest wrażliwa na przeciąg; nawet oddech innych osób owiewający głowę jest nie do zniesienia (Głowa ↔ Objawy ogólne) [Hering].

Błyszczące przedmioty, lustra lub padające ukośnie promienie słońca wywołują kłucie w oku i wstrząsają całym układem nerwowym; powieki drżą, źrenice się zmieniają, a dreszcz przebiega w dół kręgosłupa (Oczy ↔ Plecy) [Hering], [Clarke]. Światłowstręt ma wymiar zarówno psychiczny, jak i fizyczny — chory nie znosi widoku wody, a sam jej widok wywołuje skurcz gardła. Łzawienie może być skąpe, choć oko wydaje się suche i podrażnione; chory odwraca wzrok, szuka cienia, co odpowiada poprawie w cichym, ciemnym pokoju [Allen]. Niektórzy obserwatorzy odnotowują rozszerzone źrenice i dzikie, nieruchome spojrzenie podczas napadów; między napadami wzrok jest czujny i podejrzliwy (Oczy ↔ Umysł). Czytanie płynnego pisma odręcznego lub oglądanie ruchomych obrazów nasila objawy.

Słuch jest boleśnie wyostrzony; płynąca woda brzmi jak ryk, a cichy brzęk działa jak uderzenie — nadwrażliwość słuchowa łączy się z odruchowym skurczem gardła (Uszy ↔ Gardło/Objawy ogólne) [Hering], [Clarke]. Szumy uszne mogą towarzyszyć biciu serca podczas napadów przerażenia; pomaga zakrywanie uszu i nieruchome leżenie w ciemności.

Węch nadmiernie wyostrzony; słabe zapachy wywołują nudności lub wzdrygnięcie. Krwawienia z nosa są rzadkie; przeważa suchość z częstym pociąganiem nosem. Zapach wody (świeżość) może być wyobrażony i powoduje zaciskanie szczęk; to osobliwe skojarzenie zmysłowe należy do klasycznego opisu tego leku [Clarke].

Twarz zaczerwieniona podczas skurczów, następnie blada i spocona; wyraz twarzy lękliwy, agresywny lub czujny. Wargi drżą na myśl o piciu; widoczna może być piana lub ciągnąca się ślina, której nie można przełknąć (Twarz ↔ Jama ustna/Gardło) [Allen]. Skóra wokół starych blizn staje się wrażliwa podczas burz (Twarz ↔ Skóra).

Wydzielanie śliny zwiększa się, lecz połykanie jest niemożliwe; chory stale pluje, zły, że nie może przełknąć — objaw charakterystyczny zgodny z pogorszeniem od płynów i poprawą przy przyjmowaniu ciepłych płynów małymi porcjami z łyżki [Allen], [Clarke]. Język sztywny, mowa urywana lub szczekająca. Smak zmieniony; woda smakuje okropnie lub metalicznie. Przy przestrachu zęby mimowolnie zatrzaskują się z kłapnięciem; odnotowano pragnienie gryzienia przedmiotów [Hering].

Zgrzytanie i kłapanie zębami podczas skurczów; żuchwa zdaje się chwilowo blokować. Ból zębów wywołany prądami powietrza lub próbą picia; gorące okłady łagodzą dolegliwości (Zęby ↔ Modalności) [Boericke].

Obszar objawów patognomonicznych: skurcz cieśni gardzieli — niemożność połykania płynów, pokarmy stałe przechodzą stosunkowo łatwo; sam widok lub odgłos wody, przeciąg lub oddech innych osób owiewający gardziel wywołuje dławienie i zatrzymanie wdechu (Gardło ↔ Modalności) [Hering], [Allen], [Clarke]. U większości dotykanie szyi nasila objawy, jednak u niektórych mocny ucisk lub szalik stabilizuje odruch — jest to ważna przeciwstawność reakcji, którą należy odnotować (zgodna z punktem dotyczącym poprawy pod wpływem ucisku) [Clarke]. Chory pragnie pić, lecz nie ma odwagi; nakłaniany do picia wpada we wściekłość lub rozpacz. Niekiedy udaje się przyjąć ciepły płyn małymi porcjami z łyżki. Gardło sprawia wrażenie otartego, ściśniętego; podmuch powietrza wywołuje szczekający kaszel krtaniowy (Gardło ↔ Oddychanie).

Nudności i odruchy wymiotne, nasilające się na samą myśl o płynach, z poprawą, gdy chorego pozostawia się w spokoju; prowokują je zapach wody lub ostre metaliczne zapachy (Żołądek ↔ Umysł/Uszy) [Allen], [Clarke]. Silne pragnienie, a zarazem lęk przed piciem; w przerwach dokuczliwe, ssące uczucie pustki w nadbrzuszu. Napady kurczowych wymiotów przy próbie przełknięcia, po których następują drżenie i poty (Żołądek ↔ Objawy ogólne).

Kurczowe trzepotanie wokół pępka podczas skurczu gardła; nagłe hałasy wywołują drgania powłok brzusznych. Gazy przemieszczają się z przelewaniem przy każdej próbie przełknięcia; przerażające parcie szybko ustępuje po napadzie. Klasyczne teksty nie opisują charakterystycznych zmian w obrębie wątroby i śledziony.

Pęcherz nadmiernie pobudliwy: częste parcie na mocz, pieczenie w cewce moczowej, kropelkowanie moczu i skurcze przypominające strangurię; odgłos płynącej wody wywołuje potrzebę oddania moczu i nasila parcie — dokładne odzwierciedlenie modalności ogólnych (Układ moczowy ↔ Umysł/Objawy ogólne) [H. C. Allen], [Clarke]. Moczenie mimowolne u dzieci bojących się kąpieli; poprawa, gdy mycie odbywa się szybko i bez dopuszczania, by słyszały odgłos wody z kranu.

Bolesne parcie na stolec wskutek pobudzenia odruchowego; trudności z oddaniem stolca, chyba że chorego pozostawi się samego; po pobudzeniu może wystąpić luźny stolec z krańcowym osłabieniem [Clarke]. Zwieracz odbytu nadmiernie pobudliwy; nagłe hałasy wywołują dreszcz i potrzebę wypróżnienia.

Gwałtowne pobudzenie seksualne, erekcje z drażliwością i kąśliwością, po których następują wyrzuty sumienia i osłabienie (Męskie narządy płciowe ↔ Umysł) [H. C. Allen], [Kent]. Pieczenie przy ujściu cewki moczowej; nasienie rzadkie i częste wytryski po myślach erotycznych. Po stosunku płciowym nasila się pobudliwość gardła i pęcherza (powiązanie z pogorszeniem po pobudzeniu seksualnym).

Nimfomania na tle nerwowym; podrażnienie sromu z kąśliwością; kurczowe bóle miednicy podczas miesiączki; miesiączki nasilają pobudliwość odruchową (Żeńskie narządy płciowe ↔ Umysł/Objawy ogólne) [Clarke]. Niechęć do mycia narządów płciowych, ponieważ widok wody wywołuje przerażenie. Tkliwość piersi podczas burz.

Oddech zatrzymuje się na myśl o połykaniu lub pod wpływem przeciągu; chory musi czekać, aż skurcz ustąpi, zanim znów zaczerpnie powietrza (Oddychanie ↔ Gardło/Modalności) [Hering]. Głód powietrza w gorących, dusznych pomieszczeniach; poprawa w suchym, nieruchomym powietrzu. Nagłe „zacięcie” wdechu na widok wody.

Kołatanie serca z uczuciem gorąca i drżeniem przy najmniejszym nagłym bodźcu zmysłowym; tętno szybkie, łatwo ulegające pobudzeniu; lęk narasta przy każdej próbie picia (Serce ↔ Umysł/Gardło) [Boger], [Clarke]. Parcie na stolec lub mocz może nieco łagodzić ucisk w okolicy przedsercowej. Brak obrazu organicznej wady zastawkowej; jest to nadpobudliwość nerwowo-sercowa.

Szczekający, ochrypły kaszel wywołany lekkim prądem powietrza; chory nie znosi owiewania klatki piersiowej lub gardła — okrycie pomaga (Klatka piersiowa ↔ Modalności) [Clarke], [Boericke]. Ucisk z łapczywym chwytaniem powietrza, jak gdyby głośnia miała się zamknąć. Podczas napadu głos przechodzi w skowyt lub warczenie.

Dreszcz przebiega w dół kręgosłupa pod wpływem błysku światła lub na widok wody; kark i potylica sztywnieją; patognomoniczny jest dreszcz z uczuciem przenikającego drżenia (Plecy ↔ Oczy) [Hering], [Clarke]. Mięśnie lędźwiowe drgają przy przestrachu.

Drżenie; nagłe fale tonicznego napięcia dochodzące do dłoni; pięści zaciskają się mimowolnie pod wpływem hałasu lub blasku; skłonność do kłapania zębami lub gryzienia tego, co znajduje się w zasięgu (Kończyny ↔ Umysł) [Allen]. Stopy zimne w czasie przerażenia; potem pojawia się pot.

Przeczulica; chory nie znosi dotyku ani ruchu powietrza; stare blizny po ugryzieniach swędzą, pieką lub przeszywa je ból pod wpływem pogody i emocji — często jest to objaw przewodni (Skóra ↔ Modalności) [Hering], [Boericke]. Drapanie nie przynosi ulgi; odnotowano zmianę zabarwienia wokół blizn. Zimny pot podczas skurczów.

Sen uniemożliwiają przerażające wyobrażenia — wody, czarnych psów, uduszenia; gdy chory zapada w drzemkę, gwałtowny skurcz go budzi. Jest to zgodne z opisanym już pogorszeniem nocą oraz poprawą w ciszy i ciemności [Hering], [Clarke]. Dzieci krzyczą, szczekają lub gryzą pościel. Jeśli sen się utrzymuje, rano następuje względne uspokojenie, pod warunkiem ochrony przed bodźcami.

Sny o psach, gryzieniu, pościgu, tonięciu, ciemnej wodzie; chory budzi się z uczuciem duszenia i sztywnością gardła (Sny ↔ Gardło/Umysł) [Hering], [Clarke]. Po snach pozostają podejrzliwość i opryskliwość.

Napadowe gorąco z suchą skórą i drżeniem; następnie pot z osłabieniem przypominającym zapaść. Gorączka ma mniej charakter stałego podwyższenia temperatury, a bardziej burzy nerwowo-naczyniowej wyzwalanej przez bodźce (Gorączka ↔ Objawy ogólne) [Boger], [Clarke].

Dreszcze przy najmniejszym przeciągu (aerofobia), potem uderzenie gorąca, następnie pot; ten ciąg objawów może zostać przerwany przez całkowity spokój i ogrzanie gardła (Dreszcze/Gorąco/Pot ↔ Modalności) [Hering], [Clarke].

Silne pragnienie, a mimo to lęk przed piciem; płyny wywołują skurcz; pokarmy stałe przechodzą stosunkowo dobrze; małe porcje ciepłego płynu podawane łyżeczką bywają tolerowane (Pokarmy ↔ Gardło) [Allen], [Clarke]. Niechęć do widoku wody przewyższa rzeczywistą niechęć do picia; sam zapach lub myśl mogą wystarczyć do wywołania pobudzenia. Alkohol, kawa i przyprawy wywołują nadpobudliwość nerwową (Pokarmy ↔ Objawy ogólne) [Kent].

Lyssinum jest nozodą gwałtownych reakcji odruchowych: w jej obrazie chory jest nadmiernie pobudliwy wobec wszelkich bodźców, zwłaszcza wody i powietrza. Zasadnicze cechy to: (1) kurczowe zaburzenia połykania, niemożność połykania płynów, stosunkowo łatwe połykanie pokarmów stałych; (2) przeczulica na widok i odgłos płynącej wody, jasne i błyszczące przedmioty, przeciągi, oddech innych osób; (3) biegunowość objawów psychicznych: przerażenie, podejrzliwość, wściekłość z impulsem do gryzienia; (4) szczekający kaszel i skurcz krtani pod wpływem powietrza; (5) podrażnienie układu moczowo-płciowego z pobudzeniem seksualnym i parciem z pieczeniem; oraz (6) reagujące stare blizny po ugryzieniach [Hering], [Allen], [Clarke], [Boericke], [Boger]. Całość cechuje spójny układ modalności: pogorszenie pod wpływem wody w każdej postaci, jasnego światła, nagłego hałasu, przeciągów, dotykania szyi, emocji, stosunku płciowego, nocą; poprawa w ciszy i ciemności, przy ogrzewaniu gardła, łagodnym ucisku (u niektórych), podczas powolnego ruchu, w suchym powietrzu, po małych porcjach ciepłego płynu podawanych łyżeczką i po lekkim spoceniu. Różnicować ze Stramonium (gwałtowny lęk przed wodą, lecz majaczenie bez pragnienia, mniej wyraźna biegunowość objawów gardła), Hyoscyamus (obsceniczna mania bez odruchu wodowstrętu), Belladonna (gorące przekrwienie, światłowstręt, ale bez dławienia wyzwalanego przez wodę) i Cantharis (palące dolegliwości moczowo-płciowe, ale bez charakterystycznego skurczu wywołanego wodą). Kierunek zdrowienia jest czytelny: chory najpierw toleruje myśl o wodzie, potem jej widok, następnie małe łyki ciepłego płynu; szczekający kaszel słabnie, kąśliwa mowa łagodnieje, powraca sen bez snów o psach, a blizna przestaje dawać objawy.

• Etiologia — ugryzienia/urazy/następstwa
  • Ledum: rany kłute zimne, obrzęknięte, poprawa pod wpływem zimna; brak odruchu wodowstrętu; Lyss., gdy utrzymują się przeczulica blizny i reakcje wyzwalane przez wodę [Boger], [Clarke].
  • Hypericum: rany okolic bogato unerwionych z przeszywającymi bólami; bez wyzwalania objawów przez wodę lub powietrze; Lyss. przy gwałtownych reakcjach odruchowych po ugryzieniach [Clarke], [Boericke].
• Umysł — wściekłość, lęk, gryzienie, podejrzliwość
  • Stramonium: wściekłość, gadatliwość, lęk przed ciemnością i wodą; pije łapczywie, gdy mu się na to pozwoli; Lyss. — niemożność połykania płynów, impuls do gryzienia bardziej swoisty [Kent], [Clarke].
  • Hyoscyamus: mania z obscenicznością, zazdrością i błazenadą; brak odruchu wodowstrętu i charakterystycznego objawu blizny [Kent].
  • Belladonna: majaczenie z gorącem i przekrwieniem; światłowstręt, gardło wrażliwe na dotyk, ale woda nie jest dominującym czynnikiem wyzwalającym [Hughes], [Clarke].
• Objawy charakterystyczne — wodowstręt/aerofobia
  • Aconite: panika z pragnieniem; chory może pić; Lyss. — nie może połykać płynów, objawy wyzwalane przez widoki i dźwięki [Kent], [Boger].
  • Opium: brak wrażliwości lub przerażenie bez odruchowego skurczu gardła; Lyss. — pobudliwość z gwałtownym odruchem [Clarke].
• Powinowactwo narządowe — gardło/krtań
  • Lachesis: gardło wrażliwe, pogorszenie pod wpływem dotyku i ucisku, płyny wydostają się przez nos; widok i odgłos wody nie mają dominującego znaczenia; w Lyss. występuje przeciwstawna reakcja na płyny i pokarmy stałe [Hering], [Clarke].
  • Cactus: uczucie zaciskającej obręczy wokół serca; mniej wyraźny wodowstręt związany z gardłem; Lyss. przy skurczu głośni pod wpływem przeciągu [Boger].
• Układ moczowo-płciowy — pieczenie, parcie, pobudzenie seksualne
  • Cantharis: silne pieczenie, bolesne parcie, mania erotyczna; picie wywołuje ból, lecz nie sam widok wody; Lyss. ma bardziej odruchowo-neurologiczny charakter [H. C. Allen], [Clarke].
  • Nux-v.: drażliwy pęcherz pod wpływem substancji pobudzających; bez wyzwalania objawów przez powietrze lub wodę; Lyss., jeśli odgłos wody wywołuje nagły, niepowstrzymany odpływ moczu [Kent].
• Modalności — światło/dźwięk/powietrze
  • Agaricus: drgania mięśni pod wpływem jasnego światła; wesołe majaczenie; Lyss. — ponurość, lęk, gryzienie, biegunowość objawów gardła [Boger].
  • Hepar-s.: skrajna wrażliwość na przeciągi, chory chce być otulony; brak charakterystycznego wodowstrętu; Lyss. — odruch wyzwalany przez wodę i powietrze [Boericke].
• Sen/Sny — psy, pościg
  • Stramonium: lęki nocne, zwierzęta, lęk przed ciemnością; chory pije; w Lyss. dodatkowo dławienie wyzwalane przez wodę i impuls do gryzienia [Kent], [Clarke].
  • Cuprum: drgawki nocą; mniej okrucieństwa w obrazie psychicznym; w Lyss. drgawki pod wpływem nagłego bodźca zmysłowego [Hering].

• Lek dopełniający: Belladonna — oba leki cechują przeczulica i skurcze; Bell. łagodzi majaczenie z przekrwieniem; Lyss. usuwa pozostałości odruchu na wodę i powietrze [Kent], [Clarke].
• Lek dopełniający: Hypericum — po urazach nerwów, gdy utrzymują się gwałtowne reakcje odruchowe (wyzwalane przez wodę) [Boericke].
• Lek dopełniający: Cantharis — pieczenie w układzie moczowo-płciowym z seksualną gwałtownością; Canth. przy palących dolegliwościach pęcherza; Lyss. przy nakładającym się odruchowym wodowstręcie [H. C. Allen].
• Dobrze działa po: Aconite — po ustąpieniu warstwy paniki; Lyss. oddziałuje na swoisty odruch wodowstrętu [Kent].
• Dobrze działa po: Ledum — po ranie kłutej lub ugryzieniu, gdy tkanki są już wyciszone, lecz utrzymują się objawy blizny i odruch nerwowy [Boger].
• Dobrze poprzedza: Stramonium — jeśli pozostają lęki nocne bez reakcji wyzwalanych przez wodę [Kent].
• Leki pokrewne: Lach., Hyos., Agar., Hepar., Nux-v., Opium, Cupr. — cechy odróżniające omówiono w różnicowaniu.
• Antidota (stanów): Spokój, ciemność, ogrzanie gardła, powolne zbliżanie się do chorego; spośród leków Bell. lub Acon. mogą odpowiadać ostrym, gwałtownym napadom; Canth. przy palących dolegliwościach pęcherza [Clarke], [Kent].
• Leki niezgodne: Brak utrwalonych ustaleń klasycznych; unikać naprzemiennego podawania bez nowego obrazu całości objawów [Boger], [Kent].

• Zaburzenia połykania o typie wodowstrętu — płyny wywołują skurcz, pokarmy stałe są tolerowane; napady na widok lub odgłos wody: Lyss. 200C–1M w pojedynczej dawce w przypadkach konstytucjonalnych; w stanach ostrych 30C, powtarzane ostrożnie; ścisłe ograniczenie bodźców [Hering], [Clarke], [Kent].
• Moczenie mimowolne/naglące parcie na odgłos płynącej wody; dziecko boi się kąpieli, szczeka nocą: Lyss. 30C przed snem przez kilka nocy, potem wydłużać odstępy; nie dopuszczać, by dziecko słyszało odgłos napełniania wodą [Clarke], [Boericke].
• Stare blizny po ugryzieniach bolesne, swędzące, wrażliwe na pogodę i napięcie; gwałtowne napady nerwowe z aerofobią: Lyss. 200C w odstępach, porównać Led., Hyper. w fazie tkankowej [Hering], [Boericke].
• Drażliwość seksualna z pieczeniem przy oddawaniu moczu i opryskliwością — pogorszenie po stosunku płciowym i pod wpływem bodźców: Lyss. 30C–200C; porównać Canth., Nux-v. [H. C. Allen], [Clarke].

Umysł

• Lęk i przerażenie na widok wody; nie znosi nawet myśli o niej — objaw przewodni przy wyborze leku [Hering], [Clarke].
• Impuls do gryzienia; okrucieństwo na przemian z wyrzutami sumienia — charakterystyczna biegunowość [Hering], [Kent].
• Podejrzliwość; zazdrość; nie znosi sprzeciwu — zespół psychicznych czynników wyzwalających [Kent].
• Gniew z błahych powodów; kąśliwe wypowiedzi; potem przygnębienie — rubryka opisująca rytm zmian [Clarke].
• Wzdryga się przy najlżejszym hałasie; nadwrażliwość na bodźce — pobudliwość odruchowa [Boger].
• Poprawa w ciszy i ciemności, pogorszenie w obecności innych lub pod wpływem ich oddechu — rubryki dotyczące otoczenia [Hering], [Clarke].

Głowa

• Ból głowy po próbie przełknięcia; fale bólu biegną ku górze — związek między gardłem a głową [Allen].
• Napięcie w okolicy potyliczno-karkowej; dreszcz biegnący w dół kręgosłupa pod wpływem blasku — charakterystyczny dreszcz [Hering].
• Gorąco i pulsowanie w ciepłych, dusznych pomieszczeniach; poprawa w ciemności i ciszy — zgodność modalności [Clarke].
• Zawroty głowy na widok płynącej wody — swoisty czynnik wyzwalający [Clarke].
• Skóra głowy wrażliwa na przeciąg; nie znosi czyjegoś oddechu na głowie — aerofobia [Hering].
• Gwałtowne zaciśnięcie szczęk przy przestrachu — odruch mięśni żwaczy [Allen].

Oczy

• Światłowstręt wywoływany przez blask i lśniące przedmioty; lustro nasila objawy — rubryka dotycząca czynnika wyzwalającego [Hering], [Clarke].
• Nieruchome spojrzenie i rozszerzone źrenice podczas napadów — objaw obiektywny [Allen].
• Odwraca wzrok od wody; nie może patrzeć na jej nalewanie — wskazówka wynikająca z zachowania [Clarke].
• Drżenie powiek pod wpływem światła; odruchowy dreszcz — związek czuciowo-ruchowy [Hering].
• Czytanie poruszającego się tekstu nasila objawy; szuka cienia — wskazówka praktyczna [Allen].
• Poprawa w ciemnym pokoju — objaw potwierdzający [Clarke].

Gardło

• Połykanie płynów niemożliwe; pokarmów stałych — stosunkowo łatwe — objaw patognomoniczny [Hering], [Allen], [Clarke].
• Skurcz na widok wody lub jej odgłos; pod wpływem przeciągu owiewającego gardło; oddechu innych osób — zespół czynników wyzwalających [Hering].
• Pogorszenie pod wpływem dotyku lub ucisku szyi; u niektórych poprawa po ścisłym owinięciu szalikiem — uwaga o biegunowości [Clarke].
• Ciągłe plucie; nie może przełknąć własnej śliny — objaw charakterystyczny [Allen].
• Uczucie zaciskania ze szczekającym kaszlem pod wpływem podmuchu powietrza — związek z krtanią [Clarke].
• Toleruje małe łyki ciepłego płynu podawane łyżeczką — wskazówka przy łóżku chorego [Clarke].

Oddychanie i klatka piersiowa

• Zatrzymanie wdechu przy próbie picia — skurcz głośni [Hering].
• Szczekający kaszel pod wpływem przeciągu lub ruchu powietrza — objaw znamienny [Clarke], [Boericke].
• Ucisk przy łapczywym przełykaniu; głos przechodzi w skowyt lub się załamuje — obraz kliniczny [Clarke].
• Pogorszenie pod wpływem jaskrawego światła i hałasu; poprawa w spokoju i po ogrzaniu gardła — splot modalności [Boger].
• Musi poruszać się powoli; nagły ruch wywołuje kaszel — rubryka dotycząca zachowania [Allen].
• Lepiej w suchym powietrzu niż w wilgotnym, dusznym pomieszczeniu — wpływ otoczenia [Boger].

Układ moczowy i narządy płciowe

• Parcie na mocz pod wpływem odgłosu płynącej wody — osobliwy objaw charakterystyczny [Clarke].
• Pieczenie w cewce moczowej; oddawanie moczu kroplami; odruchowy bolesny skurcz przy oddawaniu moczu — obszar objawów [H. C. Allen].
• Moczenie mimowolne z panicznym lękiem przed kąpielą; pogorszenie nocą — wskazówka pediatryczna [Clarke].
• Gwałtowne pobudzenie seksualne; pogorszenie po stosunku — rubryka psychoseksualna [H. C. Allen].
• Świąd narządów płciowych z kąśliwym usposobieniem — cecha dopełniająca modalności [Clarke].
• Nadpobudliwość pęcherza moczowego z aerofobią — powiązanie między obszarami objawów [Clarke].

Skóra

• Stare blizny po ugryzieniach swędzą, pieką i przeszywająco bolą; reagują na pogodę i emocje — objaw przewodni [Hering], [Boericke].
• Nadwrażliwość skóry na prądy powietrza — rubryka dotycząca dotyku i powietrza [Hering].
• Zimny, lepki pot podczas napadów — objaw wegetatywny [Clarke].
• Przebarwienia wokół blizn — drugorzędny objaw obiektywny [Boericke].
• Drapanie nasila objawy; świąd na tle nerwowym — cecha sprzeczna z intuicją [Clarke].
• Poprawa po lekkim spoceniu się — objaw potwierdzający [Clarke].

Objawy ogólne

• Pogorszenie: woda (widok, odgłos, dotyk), przeciągi, jaskrawe światło, nagły hałas, emocje, stosunek płciowy, noc — główny zespół czynników [Hering], [Allen], [Clarke], [Boger].
• Poprawa: cisza i ciemność, ogrzanie gardła, powolny ruch, małe łyki ciepłego płynu podawane łyżeczką, delikatny ucisk (u niektórych), suche powietrze, lekkie spocenie się — zespół czynników łagodzących [Clarke], [Boericke].
• Gwałtowne reakcje odruchowe pod wpływem bodźców; konieczność powolnego poruszania się — cecha zachowania [Allen].
• Uogólniona nadwrażliwość czuciowa; objawy skupione w obszarze opuszkowo-krtaniowym — patofizjologia [Hughes].
• Wstrząs po ugryzieniach lub urazie — wskazówka etiologiczna [Hering].
• Naprzemienność: okrucieństwo ↔ wyrzuty sumienia; szczekanie ↔ szept — wskazówka dotycząca biegunowości [Kent], [Clarke].

Hering, C. — The Guiding Symptoms of Our Materia Medica (1879–1891): toksykologia i potwierdzenia kliniczne — wodowstręt, aerofobia, impuls do gryzienia, skurcz gardła.
Allen, T. F. — Encyclopaedia of Pure Materia Medica (1874–1879): zestawienie danych toksykologicznych i prób lekowych — trudności w połykaniu płynów, nadwrażliwość czuciowa, sny.
Clarke, J. H. — A Dictionary of Practical Materia Medica (1900): pełny obraz leku; modalności (woda, powietrze, światło), uwagi dotyczące układu moczowo-płciowego i blizn; relacje z innymi lekami.
Boericke, W. — Pocket Manual of Homeopathic Materia Medica (1901): objawy charakterystyczne — wodowstręt, szczekający kaszel, stare blizny po ugryzieniach; wskazówki dotyczące postępowania.
Boger, C. M. — Synoptic Key of the Materia Medica (1915): objawy ogólne — nadmierna reaktywność na bodźce, wpływ otoczenia, relacje z innymi lekami.
Hughes, R. — A Manual of Pharmacodynamics (koniec XIX w.): toksykologiczne podstawy symptomatologii wścieklizny; fizjologia opuszkowa.
Kent, J. T. — Lectures on Homeopathic Materia Medica (1905): obraz psychiczny — podejrzliwość, zazdrość, gryzienie; porównania z Bell., Stram., Hyos.
Allen, H. C. — Keynotes and Characteristics with Comparisons (1898): nadpobudliwość układu moczowo-płciowego, pobudzenie seksualne, modalności.
Farrington, E. A. — Clinical Materia Medica (1890): różnicowanie leków stosowanych w stanach majaczeniowych i skurczowych.
Nash, E. B. — Leaders in Homeopathic Therapeutics (1899): praktyczne wskazówki dotyczące stanów nerwicowych i odruchowych.
Dewey, W. A. — Practical Homeopathic Therapeutics (początek XX w.): postępowanie kliniczne w skurczowych zaburzeniach połykania i odruchowych zaburzeniach układu moczowego.
Tyler, M. L. — Homeopathic Drug Pictures (XX w.): krótkie opisy przypadków — dziecko z panicznym lękiem przed kąpielą; szczekający kaszel; postępowanie wobec bodźców.
Morrison, R. — Desktop Guide to Keynotes and Confirmatory Symptoms (koniec XX w.): zwięzłe zestawienie objawów charakterystycznych — płyny a pokarmy stałe; woda i powietrze jako czynniki wyzwalające; impuls do gryzienia.
Vithoulkas, G. — Materia Medica Viva (koniec XX w.): synteza istoty obrazu leku — wrażliwość odruchowa, biegunowość okrucieństwo–wyrzuty sumienia (wykorzystywana ostrożnie, po źródłach klasycznych).