• Wątroba i drogi żółciowe — Przekrwienie wątroby, tępy ból w prawym podżebrzu, żółtaczka, stolce barwy gliny, ciemny mocz zabarwiony barwnikami żółciowymi; osłabienie czynności po malarii, alkoholu lub nadużywaniu leków (chininy/rtęci) [Clarke], [Hughes], [Boericke].
• Układ wrotny i żyły — Hemoroidy, żylaki, uczucie pełności w okolicy odbytu i podbrzuszu; poprawa, gdy wypróżnienia i odpływ żółci stają się swobodne [Boger], [Clarke].
• Śledziona — Powiększenie śledziony po malarii z uczuciem ciągnięcia w lewym podżebrzu, ziemistożółtą cerą i łatwym męczeniem się [Hughes], [Clarke].
• Błony śluzowe jamy ustnej i gardła — Afty, owrzodzenia, ślinotok z cuchnącym oddechem; bolesna, jakby otarta okolica cieśni gardzieli; język z odciskami zębów, pokryty śluzowatym nalotem [Allen], [Clarke].
• Trawienie żołądkowo-jelitowe — Niechęć do tłustych, ciężkostrawnych pokarmów, gorzki smak, zgaga, wzdęcie brzucha i zaparcie naprzemiennie z luźnymi stolcami żółciowymi [Boericke], [Boger].
• Skóra i pot — Ziemistożółte, żółtaczkowe zabarwienie, świąd, osłabiające nocne poty; wilgotne wykwity w okolicach zgięć w stanach wyniszczenia [Clarke], [Boericke].
• Krwawienia (bierne) — Sączenie ciemnej krwi z hemoroidów i dziąseł przy zastoju wrotnym; uczucie omdlewania związane z niedokrwistością po niewielkich utratach krwi [Hughes], [Clarke].
• Ogólny stan odżywienia — Znużenie, utrata masy ciała, stan podgorączkowy wieczorami, uczucie gorąca z dreszczami przy wilgotnej pogodzie; cera barwy „wina porto” u osób pijących alkohol [Clarke], [Nash].
• Pęcherzyk żółciowy — Niedostateczne wydzielanie żółci z jasnymi stolcami i świądem skóry; tępy ból promieniujący pod prawą łopatkę, obecny, choć mniej wyraźny niż w obrazie Chelidonium [Clarke], [Boger].

• Ciepłe okłady na prawe podżebrze — Łagodzą ból wątroby i ułatwiają odpływ żółci (powtórzone w sekcjach Brzuch/Objawy ogólne) [Clarke], [Boericke].
• Spokojny spacer / przebywanie na świeżym powietrzu — Zmniejszają zastój wrotny, poprawiają czynność jelit i rozjaśniają umysł (odsyłacz do sekcji Umysł/Odbytnica) [Boger].
• Po obfitym wypróżnieniu / swobodnym odpływie żółci — Ucisk, ból głowy i świąd zmniejszają się, gdy stolec odzyskuje barwę [Clarke].
• Luźniejsze ubranie w pasie — Zmniejsza pogorszenie od ucisku paska, łagodzi ucisk w okolicy wątroby i śledziony [Clarke].
• Prosta, nietłusta dieta; ciepłe napoje — Zmniejszają gorycz w ustach, zgagę i wzdęcia; regulują rytm wypróżnień [Boericke].
• Suchy, ciepły klimat / miejscowo suche ciepło — Wilgotny chłód nasila bóle śledziony i wątroby; suchość łagodzi świąd skóry [Hughes], [Clarke].
• Krótki odpoczynek po posiłku z podparciem tułowia — Zmniejsza ucisk w nadbrzuszu i refluks przy przekrwieniu wątroby [Boger].
• Umiarkowane pocenie się — Lekki pot łagodzi uczucie ciężkości towarzyszące ziemistożółtej cerze (nie chodzi o wyczerpujące nocne poty) [Clarke].

• Tłuste, ciężkostrawne, smażone pokarmy — Powodują nawrót gorzkiego smaku, zgagi i stolców barwy gliny [Boericke].
• Alkohol (wino, alkohole wysokoprocentowe, piwo) — Nasila ból wątroby, dolegliwości hemoroidalne i cuchnący oddech; następnego ranka otępienie z ziemistożółtą cerą [Clarke], [Nash].
• Ciasne ubranie / paski w talii — Nieznośny ucisk w okolicy wątroby i śledziony; chory rozluźnia ubranie (odsyłacz do sekcji Brzuch) [Clarke].
• Wilgotne gorąco / parna pogoda — Nasilają uczucie ciągnięcia w okolicy śledziony i świąd skóry; sprzyjają nocnym potom [Hughes].
• Po malarii / chininie; po rtęci — Przewlekłe osłabienie czynności układu wrotnego i śledziony z wyniszczeniem i ziemistożółtą cerą (charakterystyczny czynnik etiologiczny) [Hughes], [Clarke], [Boger].
• Wieczór i noc — Narastają ucisk, świąd i osłabienie; późną porą hemoroidy krwawią po parciu [Clarke].
• Wysiłek bezpośrednio po posiłkach — Kłucie i ciężkość po prawej stronie; zawroty głowy [Boger].
• Siedzący tryb życia / długie siedzenie — Nasilają się dolegliwości hemoroidalne, wzdęcia i uczucie pełności w okolicy wątroby [Clarke].
• Zimne, mokre okłady — Ochłodzenie brzucha i kończyn nasila ból oraz skłonność do biegunki [Clarke].
• Gniew lub rozdrażnienie — Nasilają się gorzkie odbijania i bóle wątroby (związek psychiki z wątrobą) [Kent].
• Wstrząsy i stąpanie — Tkliwa wątroba źle znosi wstrząsy; chory woli płynny ruch [Clarke].
• Stłumienie hemoroidów lub wykwitów skórnych — Powracają przekrwienie narządów wewnętrznych i ból głowy (ponowne nasilenie zastoju wrotnego) [Boger].

W stanie psychicznym dominuje otępienie, ociężałość i przygaszenie, z znużeniem i niechęcią do wysiłku; pod wieczór chory staje się mniej dokładny, w miarę jak nasilają się uczucie pełności związane z zastojem wrotnym i gorzki smak [Clarke]. Najmniejszy sprzeciw wywołuje drażliwość, a gniew lub rozdrażnienie powoduje falę gorąca do głowy, z gorzkimi odbijaniami i kłuciem w prawym podżebrzu; odpowiada to pogorszeniu pod wpływem gniewu opisanemu w Modalnościach [Kent]. Przy długotrwałej żółtaczce lub w przypadkach po malarii spojrzenie na życie zabarwia melancholia; praca przytłacza chorego, lecz jest on zbyt apatyczny, by wcześnie wstawać. Lęk ma charakter cielesny i skupia się w brzuchu — to obawa przed kolejnym bolesnym wypróżnieniem, krwawieniem z hemoroidów i uczuciem „zapadania się”, które pojawia się przy parnej pogodzie. Poprawa stanu psychicznego często zbiega się ze swobodnym wypróżnieniem lub następuje po spokojnym spacerze, co wielokrotnie obserwuje się w obrazie tego leku (odsyłacz do sekcji Odbytnica/Objawy ogólne). W odróżnieniu od Nux-v. usposobienie nie jest gwałtowne i nie towarzyszą mu zrywy wysiłku; w porównaniu z Chelidonium ból w okolicy łopatki jest mniej wyraźnie określony, a bardziej zaznacza się przygnębienie z ziemistożółtą cerą. Towarzystwo niewiele pomaga; chory toleruje życzliwość, ale nie sprawia mu ona przyjemności. Przy owrzodzeniach jamy ustnej unika rozmowy z powodu bolesności i cuchnącego oddechu; skrępowanie własnym stanem pogłębia przygnębienie [Clarke], [Allen].

Tępy ból głowy związany z przekrwieniem towarzyszy osłabieniu wydzielania i odpływu żółci: uczucie ciężkości czoła i skroni, pogorszenie wieczorem, w ciepłych, wilgotnych pomieszczeniach oraz po ciężkostrawnym jedzeniu lub alkoholu; poprawa po obfitym wypróżnieniu lub ciepłym okładzie na okolicę wątroby [Clarke], [Boger]. Zawroty głowy przy szybkim wstawaniu lub po posiłkach odzwierciedlają zastój żylny; twarz jest ziemistożółta, oczy lekko zażółcone, a w ciężkich przypadkach źrenice reagują nieco ospale. Uczucie opaski na czole; nagły obrót wywołuje pulsowanie, jakby wątroba pociągała za głowę. Owłosiona skóra głowy może swędzieć nocą przy poceniu się, co łączy objawy skórne ze stanem wątroby. Porównaj China (zastój żylny ze wzdęciami; potrzeba świeżego powietrza), Chelidonium (wyraźny ból w okolicy prawej łopatki) i Nux-v. (ból głowy po alkoholu z drażliwością): w obrazie Nit-m-ac. wyraźniejsze tło stanowią żółtaczka, owrzodzenia jamy ustnej i hemoroidy [Clarke], [Boericke].

Twardówki zażółcone; powieki obrzmiałe pod wieczór; przy wysiłku wrażenie, jakby obraz przesłaniała błona [Clarke]. Światło drażni w parnych pomieszczeniach; w suchym powietrzu widzenie staje się stabilniejsze (powtórzenie modalności). Ucisk przy wewnętrznym kącie oka; nastrzyknięte naczynia nadtwardówki u osób pijących alkohol. W ciężkich stanach wątrobowych przemijające zamglenie widzenia ustępuje po wypróżnieniu lub spokojnym spacerze (związek z układem wrotnym). W porównaniu z Chelidonium światłowstręt jest mniejszy, a wyraźniejsze są zażółcenie i przygaszenie oczu. Niekiedy przy poceniu się występuje świąd powiek i kątów oczu, co wiąże motyw skórny z objawami na obrzeżu oka.

Dzwonienie o niskim tonie z uczuciem wypełnienia żył wieczorem; ciepło nasila szum, świeże powietrze go zmniejsza. Ból ucha nie należy do zakresu działania leku; objawy uszne odzwierciedlają stan układu żylnego. Nocny świąd przewodu słuchowego może towarzyszyć objawom skórnym i poceniu się. Nagły hałas drażni chorego o drażliwym usposobieniu związanym z dolegliwościami wątroby, nie występują jednak gwałtowne zaburzenia błędnikowe jak w obrazie Nat-sal..

Koniec nosa często czerwienieje przy wysiłku lub emocjach; lekki odór wydobywający się z oddechem wskutek owrzodzeń jamy ustnej sprawia ogólne wrażenie nieczystości [Clarke]. Katar nie jest objawem charakterystycznym; występuje raczej suchość nosa z okresowym krwawieniem u osób uzależnionych od alkoholu. Zapachy są nieprzyjemne; zapach tłuszczu używanego do gotowania budzi wstręt (odsyłacz do sekcji Żołądek). Po wejściu w wilgotne gorąco nos nieco się zatyka i pojawia się uczucie pełności w głowie; w suchym powietrzu następuje poprawa.

Cera ziemistożółta, ziemista, niekiedy zielonkawa; ciemne obwódki wokół oczu; wargi suche, pękające w kącikach; oddech cuchnący [Clarke]. Po parciu na stolec twarz nabiera ściągniętego wyrazu; podczas bólu hemoroidów na czole pojawiają się krople potu. Policzki czerwienieją przy rozdrażnieniu lub po alkoholu; zaczerwienienie blednie, gdy zaczyna odpływać żółć. Przy zastoju wrotnym żyły twarzy są poszerzone; z zacięć przy goleniu sączy się ciemna krew (powinowactwo do krwawień).

Główny obszar działania, analogicznie do obu kwasów: afty, owrzodzenia, dziąsła jakby otarte, krwawiące, ślinotok oraz odrażający, metaliczno-gorzki smak, okropny rano i po tłustych posiłkach [Allen], [Clarke]. Język wiotki, z odciskami zębów, pokryty śluzowatym nalotem; koniec bolesny; boki ulegają owrzodzeniu w miejscach ocierania przez zęby; mówienie wywołuje ból policzków. Połykanie boli wskutek otarcia okolicy cieśni gardzieli; ciepłe napoje łagodzą dolegliwości (Czynniki łagodzące objawy). Cuchnący zapach z ust występuje równolegle z zastojem wrotnym; gdy jelita zaczynają prawidłowo pracować, a dieta staje się lżejsza, owrzodzenia goją się — takie powiązania między narządami występują w całym obrazie leku. Różnicowanie: Nit-ac. cechują bóle jak od drzazgi i krwawienie przy dotyku; Mur-ac. — skrajne wyczerpanie i hemoroidy z osłabieniem, przy którym chory „musi zsuwać się w łóżku”; Nit-m-ac. zajmuje pozycję pośrednią, z wyraźnym rysem wątrobowo-wrotnym [Clarke], [Boger].

Dziąsła gąbczaste, krwawią ciemną krwią przy szczotkowaniu; zęby wydają się wydłużone; po posiłkach napływa do ust kwaśno-gorzki płyn [Allen]. Zimno wywołuje ból w mniejszym stopniu niż ucisk; dolegliwości dotyczą raczej procesów septycznych i cuchnącego zapachu niż nerwobólu. Zabiegi dentystyczne powodują obfite krwawienie; poprawa diety wątrobowej i czynności jelit zmniejsza sączenie krwi z dziąseł (powiązanie z sekcją Krwawienia).

Okolica cieśni gardzieli bolesna, jakby otarta; pieczenie schodzi wzdłuż przełyku po tłustych pokarmach; rano odchrząkiwanie gorzkiego śluzu [Clarke]. Połykanie szorstkich pokarmów wywołuje ból owrzodzeń; na początku dnia głos jest stłumiony, a oddech cuchnący; ciepłe napoje przynoszą ulgę. Nie występuje głęboka angina błoniasta; objawy gardła odzwierciedlają kwasowo-wrzodziejący charakter leku. Przy hemoroidach i wzmożonym ciśnieniu wrotnym podczas parcia narasta uczucie dławienia (odsyłacz do sekcji Odbytnica).

Centralne miejsce zajmuje dyspepsja żółciowa: uporczywa gorycz w ustach, niechęć do tłuszczu, zgaga, nudności po ciężkostrawnym jedzeniu lub alkoholu, pełność w nadbrzuszu z nietolerancją ciasnego ubrania w pasie; często poprawa po łagodnym, ciepłym napoju i spokojnym spacerze [Clarke], [Boericke]. Apetyt zmienny; jeden kęs za dużo wywołuje ucisk; odbijania są gorzkie, ale niezbyt obfite. Chory woli proste zupy, grzanki i warzywa; tłuszcz budzi wstręt. Po malarii lub lekach utrzymują się wzdęcie żołądka i ciężar, dopóki odpływ żółci nie stanie się swobodny — odpowiada to modalności Poprawa: po wypróżnieniu / swobodnym odpływie żółci. Porównaj Nux-v. (skurcz, drażliwość, pragnienie środków pobudzających), Chel. (wyraźny ból w okolicy prawej łopatki, poprawa po gorącej wodzie), Lyc. (wzdęcia w godzinach 15:00–20:00 z prawostronnością): w obrazie Nit-m-ac. wyraźniejszy jest związek owrzodzeń jamy ustnej z dolegliwościami śledziony i hemoroidami [Boger], [Clarke].

W prawym podżebrzu tępy ból i obolałość; w lewym uczucie ciągnięcia od ciężkiej śledziony; ucisk ubrania w pasie jest nie do zniesienia i chory odruchowo je rozluźnia — odpowiada to pogorszeniu od ciasnego ubrania w Modalnościach [Clarke]. Brzuch wzdęty po posiłkach; bulgotanie w prawym dole biodrowym; uczucie pełności związanej z zastojem wrotnym przy długim siedzeniu. Ciepłe okłady i powolny spacer po jedzeniu przynoszą ulgę; zimno i wilgoć nasilają ból (powtórzenie czynników łagodzących i nasilających objawy). Występuje promieniowanie do prawego barku, lecz jest mniej wyraźne niż w obrazie Chelidonium. Skóra brzucha może swędzieć w nocy, a drapanie przynosi jedynie niewielką, chwilową ulgę.

Mocz ciemny, zabarwiony żółcią; niekiedy skąpy w okresach nasilenia dolegliwości wątrobowych; później obfity, jasny, z ustępowaniem dolegliwości głowy i świądu w miarę poprawy odpływu żółci [Clarke]. Pieczenie niewielkie; osad jasny. U osób po malarii zaburzenia osi śledziona–wątroba wiążą się z częstym oddawaniem moczu wieczorem, po którym występuje osłabienie. Przy owrzodzeniach jamy ustnej mocz może mieć cuchnącą woń — ogólny rys septyczny. Stłumienie objawów hemoroidalnych znajduje odzwierciedlenie w ciemniejszym moczu i większym uczuciu ucisku (cofnięcie zastoju do układu wrotnego).

Żylaki odbytu należą do objawów kluczowych: obrzęknięte, obolałe, niekiedy krwawiące ciemną krwią po stolcu; kłucie podczas siedzenia; poprawa, gdy wypróżnienie zmniejsza ciśnienie wrotne [Clarke], [Boger]. Zaparcie występuje naprzemiennie z żółciowymi luźnymi stolcami; stolce gliniaste wskazują na niedostateczne wydzielanie żółci; gdy żółć ponownie się pojawia, świąd i ból głowy słabną (odsyłacz do Objawów ogólnych). Parcie nasila dolegliwości hemoroidalne i powoduje napływ krwi do głowy; chory obawia się wypróżnienia. Bolesność szczeliny odbytu może współwystępować z owrzodzeniami w innych miejscach (rys charakterystyczny dla kwasów). Ciepłe nasiadówki i łagodna dieta ułatwiają oddawanie stolca, podkreślając znaczenie ciepła i prostoty w obrazie leku.

Sprawność seksualna obniżona w wyniszczeniu; wytrysk pozostawia osłabienie i ciągnięcie w prawym podżebrzu. W stanach zastoju wrotnego można obserwować żylaki powrózka nasiennego (motyw żylny) [Clarke]. Żylaki odbytu i owrzodzenia jamy ustnej ograniczają aktywność seksualną bardziej niż bezpośrednie objawy ze strony narządów płciowych. Poprawa następuje wraz z ogólną normalizacją wydzielania żółci i diety.

Miesiączki skąpe i opóźnione u osób o ziemistej cerze, po malarii; bolesność uciskowa pod prawymi żebrami przed krwawieniem; u niektórych krwawienie z żylaków odbytu występuje zamiast miesiączki (zastępcze odciążenie układu wrotnego) [Clarke]. Upławy żółtawe, powodujące nadżerki, gdy odpływ żółci jest zahamowany; istnieją nieliczne doniesienia o owrzodzeniach szyjki macicy, przywoływane na zasadzie analogii (rys kwasowo-wrzodziejący). W ciąży z żylakami odbytu i gorzkim smakiem w ustach poprawa następuje w związku z tą samą osią wątrobową; pomagają luźniejsze ubrania i ciepłe napoje.

Duszność przy wchodzeniu pod górę, gdy wątroba jest przepełniona; wzdychanie przynosi ulgę; kłucie w prawym boku przy dłuższym mówieniu wiąże się z ciasną odzieżą i pociąganiem w okolicy wątroby [Clarke]. Wilgotny upał utrudnia oddychanie; suche, ciepłe powietrze przynosi ulgę (powtórzenie modalności). Bez świszczącego oddechu, chyba że dołączają się niedokrwistość i skrajne wyczerpanie.

Tętno miękkie, łatwo przyspieszające przy niewielkim wysiłku; uczucie omdlewania przy krwawieniu z żylaków odbytu; cechy niedokrwistości z ziemistą cerą [Hughes], [Clarke]. Ból przypominający dławicę piersiową występuje rzadko; objawy sercowe odzwierciedlają obciążenie układu wrotnego i osłabienie. Po spokojnym spacerze w suchym powietrzu krążenie się stabilizuje.

Ucisk w poprzek dolnych żeber podczas siedzenia, ustępujący po wstaniu i podczas chodzenia; duszność po posiłku lub winie; głębokie zapalenie oskrzeli nie należy do obrazu [Clarke]. Kołatanie serca po parciu na stolec; ciepło i odpoczynek przynoszą ulgę. Objawy ze strony klatki piersiowej mają charakter naczyniowy i odruchowy, związany z wątrobą, a nie pierwotny. Gdy pot pojawia się równomiernie, ucisk słabnie (odsyłacz do Potliwości).

Tępy ból pod prawą łopatką (mniej ostry niż w obrazie Chelidonium) z uczuciem ciężaru z przodu; wieczorem zmęczenie między łopatkami [Clarke], [Boger]. Ciepło i zmiana pozycji pomagają; wstrząsy nasilają dolegliwości — chory unika schodów, gdy wątroba jest bolesna. Po krwawieniu z żylaków odbytu pojawia się ciężkość w okolicy lędźwiowej.

Ciężkie kończyny; żylaki w okolicy kostek u osób z zaburzeniami układu wrotnego; bolesne kurcze łydek nocą w wilgotnym upale [Clarke]. Ciepłe pończochy i chodzenie przynoszą ulgę. Dłonie żółtawe; paznokcie blade; drobne skaleczenia sączą krew i goją się powoli (odsyłacze do Krwawień i Skóry). Długotrwałe stanie nasila dolegliwości hemoroidalne i żylakowe.

Skóra ziemista, często żółtaczkowa; świąd nasilający się nocą i w wilgotnym upale; drapanie przynosi niewielką ulgę; nocne poty osłabiają i brudzą bieliznę [Clarke], [Boericke]. Wykwity w okolicach zgięć mogą się sączyć; skóra wokół odbytu obolała od wydzieliny z żylaków odbytu. Cuchnący pot towarzyszy cuchnącej woni z ust — ogólnoustrojowy rys septyczny. Wraz z powrotem wydzielania żółci poprawia się zabarwienie skóry i zmniejsza świąd (odzwierciedlenie stanu narządu). Porównaj Sulph. (świąd, gorąco, cuchnący pot, lecz skłonność do odczuwania gorąca) i Graph. (sączący wyprysk w fałdach bez dominującego tła wątrobowego).

Sen nie przynosi wypoczynku; poty we wczesnych godzinach nocy; częste budzenie się nad ranem z gorzkim smakiem w ustach, suchym językiem i odczuwaniem ciężaru po prawej stronie [Clarke]. Sny o troskach zawodowych i o parciu na stolec; po przebudzeniu lęk przed wypróżnieniem. Spanie w wilgotnym upale nasila niepokój; sucha, ciepła pościel uspokaja, a ubranie luźne w pasie ułatwia oddychanie i łagodzi ból wątroby. Po dobrym wypróżnieniu sen następnej nocy jest głębszy — odsyłacz do Odbytnicy.

Sny o brudnej wodzie, zlewach i plamach odzwierciedlają żółć i cuchnącą woń; sny o niedokończonych zadaniach i pociągach, na które chory się spóźnił, odpowiadają ospałości i opóźnionemu funkcjonowaniu organizmu [Clinical]. Przy malarii w wywiadzie sny powracają w porze gorączki; gdy śledziona mięknie, sny stają się lżejsze.

Wieczorem gorąco z ziemistą twarzą, następnie lepki pot; temperatura nieznacznie podwyższona; dreszcze przy wilgotnej pogodzie z bólem wzdłuż łuków żebrowych; malaryczna okresowość w przypadkach z zajęciem śledziony [Hughes], [Clarke]. Gorączka ustępuje wraz z odpływem żółci i wypróżnieniem. Nie występuje wysoka gorączka o przebiegu septycznym, chyba że owrzodzenia są ciężkie; wówczas skrajne wyczerpanie wskazuje raczej na Mur-ac. niż Nitro-mur. ac.

Dreszcze przy niewielkim narażeniu na chłód w parnym powietrzu; wewnętrzne gorąco wieczorem z otępieniem głowy; pot nocą, nieprzynoszący ulgi i pozostawiający osłabienie [Clarke]. Łagodny pot w ciągu dnia po spacerze wspomaga wątrobę; wymuszone nocne pocenie się wyczerpuje (rozróżnienie modalności).

Niechęć do tłuszczu i potraw smażonych; pragnienie prostych, ciepłych potraw i napojów; alkohol nasila wszystkie dolegliwości (głowy, hemoroidów, cuchnącą woń) [Boericke], [Clarke]. Kwaśne owoce mogą wywoływać żółciowe wypróżnienia i przynosić przejściową ulgę. Solone mięsa i sosy mięsne budzą wstręt; kawa rano jest źle tolerowana. Służą małe, częste, ciepłe posiłki (Czynniki łagodzące objawy).

Acidum nitro-muriaticum przedstawia konstytucję wątrobowo-wrotną z ziemisto-żółtaczkowym zabarwieniem, niestrawnością z gorzkim smakiem w ustach, żylakami odbytu, dolegliwościami śledziony po malarii i owrzodzeniami jamy ustnej i gardła; obraz dopełniają osłabienie i nocne poty [Clarke], [Hughes], [Boericke], [Boger]. Główna grupa modalności obejmuje: pogorszenie po tłustych potrawach, alkoholu, pod wpływem ucisku w pasie, wilgotnego upału, wieczorem i nocą, wskutek długiego siedzenia, po malarii lub nadużywaniu leków (chininy lub rtęci), pod wpływem wstrząsów i stąpania oraz stłumienia objawów hemoroidalnych lub wykwitów; poprawę pod wpływem ciepłych okładów, spokojnego spaceru i przebywania na świeżym powietrzu, luźniejszego ubrania, prostej, ciepłej diety, swobodnego odpływu żółci i wypróżnienia, suchego ciepła oraz umiarkowanego pocenia się. Związki między objawami są wyraźne: swobodny odpływ żółci i czynność jelit łagodzą dolegliwości głowy i świąd; ciepło łagodziło dolegliwości brzucha i gardła; brak ucisku w pasie przynosi ulgę wątrobie i śledzionie oraz ułatwia oddychanie; powstrzymanie się od alkoholu i tłuszczów zasadniczo zmienia cuchnącą woń z ust i dolegliwości hemoroidalne. Różnicować przede wszystkim z Chelidonium (rozstrzygający ból pod prawą łopatką, gorące napoje, żółty język), Carduus marianus (wątroba z żylakami odbytu, pogorszenie podczas leżenia na lewym boku), Nux vomica (skurcz żołądka u osób drażliwych, pragnienie używek), Mercurius/Nit-ac./Mur-ac. (owrzodzenia jamy ustnej i cuchnąca woń — wybór według bólów jak od drzazgi, skrajnego wyczerpania lub współistniejących cech wątrobowych), China (wzdęcia związane z układem wrotnym i okresowość, poprawa na świeżym powietrzu) oraz Lycopodium (kolka żółciowa, 16:00–20:00, od prawej do lewej) [Clarke], [Boger], [Boericke], [Farrington], [Kent].

Etiologia (alkohol, malaria, leki)

• Nux vomica — Niestrawność po alkoholu z drażliwością i skurczem; w obrazie Nit-m-ac. bardziej zaznaczone są ziemista cera, owrzodzenia jamy ustnej, żylaki odbytu i nietolerancja ucisku w pasie [Kent], [Clarke].
• China — Pomalaryczne uczucie pełności w okolicy śledziony ze wzdęciami; brak owrzodzeń jamy ustnej i niechęci do tłuszczu; wyraźniejsza okresowość gorączek [Boger], [Clarke].
• Mercurius sol. — Po rtęci: ślinotok, owrzodzenia, cuchnąca woń, poty; w obrazie Nit-m-ac. dołączają się wątrobowo-wrotna ospałość czynnościowa i objawy żółciowe [Clarke], [Allen].

Wątroba i żółć

• Chelidonium — Ból pod prawą łopatką, gorące napoje >, żółty język; w obrazie Nit-m-ac. mniejsze znaczenie bólu łopatkowego, większe żylaków odbytu i owrzodzeń jamy ustnej [Clarke], [Boericke].
• Carduus marianus — Bolesność uciskowa wątroby z żylakami odbytu, pogorszenie podczas leżenia na lewym boku; mniej owrzodzeń jamy ustnej niż w obrazie Nit-m-ac. [Boger].
• Lycopodium — Kolka żółciowa, 16:00–20:00, od prawej do lewej, pragnienie słodyczy; w obrazie Nit-m-ac. niechęć do tłuszczów i owrzodzenia jamy ustnej [Clarke].

Owrzodzenia jamy ustnej i gardła

• Nitric acid — Bóle jak od drzazgi, krwawienie przy dotyku; w obu obrazach cuchnąca woń; Nit-m-ac. ma tło wątrobowo-wrotne [Allen], [Clarke].
• Muriatic acid — Głębokie wyczerpanie, żylaki odbytu, stan septyczny; język porażenny; w obrazie Nit-m-ac. mniej zapaści, więcej objawów żółciowych [Boericke].
• Mercurius — Obfita ślina, pot, wiotki język; w obrazie Nit-m-ac. mniej potu, silniejszy związek z wątrobą i śledzioną [Clarke].

Żylaki odbytu i układ wrotny

• Aesculus — Suchość, ból pleców, purpurowe żylaki odbytu bez krwawienia; w obrazie Nit-m-ac. krwawienie, związek z żółcią, owrzodzenia jamy ustnej [Boger].
• Hamamelis — Bierne krwawienie żylne, obolałość; brak niestrawności wątrobowej i niechęci do tłuszczu [Clarke].

Skóra i żółtaczka

• Sulphur — Świąd, gorąco na szczycie głowy, cuchnący pot; skłonność do odczuwania gorąca; w obrazie Nit-m-ac. zmarzliwość, ziemista cera, dominacja objawów żółciowych [Kent].
• Natrum sulph. — Żółtaczka po wilgoci, rano zielona plwocina; w obrazie Nit-m-ac. wyraźne żylaki odbytu i owrzodzenia jamy ustnej [Boger].

Modalności

• Bryonia — Kłucie < ruch, suchy język; pragnienie bezruchu; dla Nit-m-ac. kluczowe są układ wrotny i dieta, poprawa podczas spokojnego spaceru [Clarke].

• Lek komplementarny: Nux vomica — Usuwa skurcz żołądka i następstwa nawyków; Nit-m-ac. podaje się następnie, by przywrócić odpływ żółci i przepływ wrotny [Kent], [Clarke].
• Lek komplementarny: Chelidonium — Przy ostrych bólach żółciowych pod prawą łopatką, gdy Nit-m-ac. zmniejszył już ospałość z ziemistą cerą [Boericke].
• Lek komplementarny: Carduus marianus — Zastój żylny w wątrobie z żylakami odbytu; stosowanie naprzemienne zależnie od fazy (bolesność uciskowa lub ospałość czynnościowa) [Boger].
• Dobrze działa po: Mercurius — Gdy ślinotok i owrzodzenia ustępują, lecz utrzymuje się osłabienie czynności wątroby [Clarke].
• Dobrze działa po: China — Po gorączkach pomalarycznych, gdy utrzymuje się ciężkość śledziony i spowolniony odpływ żółci [Clarke], [Boger].
• Dobrze poprzedza: Lycopodium — Jeśli po przywróceniu sprawności wątroby dominują kolka żółciowa lub wieczorne wzdęcia (16:00–20:00) [Clarke].
• Dobrze poprzedza: Sulphur — Gdy po poprawie odpływu żółci u zmarzliwej osoby o ziemistej cerze utrzymują się świąd skóry i zastój żylny [Kent].
• Pokrewne (grupa kwasów): Nit-ac., Mur-ac. — wybór według bólów jak od drzazgi lub zapaści z żylakami odbytu; Nit-m-ac. łączy te cechy z dominującym tłem wątrobowym [Clarke], [Boericke].
• Antidota (czynnościowe): Ciepło, ograniczenie alkoholu i tłuszczów, łagodny ruch, luźna odzież; Camphor wymieniany przy nadmiernym działaniu [Clarke], [Hughes].

• Niestrawność żółciowa z hemoroidami: gorzki smak, niechęć do tłuszczów, gliniaste stolce, ciemny mocz, nietolerancja ucisku w talii; cuchnący oddech/owrzodzenia jamy ustnej — podać Nit-m-ac. i ściśle przestrzegać zaleceń: ciepłe posiłki, bez alkoholu [Clarke], [Boericke].
• Śledziona i wątroba po malarii: uczucie ciągnięcia po lewej stronie, ziemista cera, wieczorne uczucie ciężkości, nocne poty; stosować naprzemiennie China (faza gorączkowa) i Nit-m-ac. (faza ospałości czynnościowej), kierując się objawami danego dnia [Clarke], [Boger].
• Hemoroidy wskutek zastoju wrotnego: sączenie ciemnej krwi, obolałość, pogorszenie przy długim siedzeniu; spokojne spacery, ciepłe nasiadówki, luźna odzież wraz z lekiem skracają przebieg dolegliwości [Clarke].
• Afty/owrzodzenia jamy ustnej z objawami wątrobowymi: wiotki język z odciskami zębów, cuchnący oddech, gorycz w ustach rano; poprawa postępuje wraz z przywracaniem prawidłowego wydzielania żółci — stanowi to wewnętrzny wskaźnik postępów w prowadzeniu przypadku [Allen], [Clarke].
• Potencja i powtarzanie dawek: Czynnościowe zaburzenia wątroby — 6C–30C raz lub dwa razy dziennie przez krótki okres, ze zwiększaniem odstępów w miarę normalizacji wydzielania żółci i czynności jelit; konstytucyjny obraz z ziemistą cerą i zaburzeniami krążenia wrotnego — pojedyncza dawka 200C, a następnie uważna obserwacja. Unikać naprzemiennego stosowania z silnymi kwasami, chyba że pojawi się nowe wskazanie [Boericke], [Boger].
• Krótkie wskazówki praktyczne:
  • „Poluzować pasek, ogrzać okolicę wątroby, trochę pospacerować — dopiero potem podać dawkę” — to wskazówka pasująca do Nit-m-ac. [Clarke].
  • „Stolec z gliniastego staje się brązowy = rozjaśnia się w głowie” — to obserwowana przy chorym oznaka poprawy [Boger].

Umysł

• Drażliwość przy najmniejszym sprzeciwie; gniew wywołuje gorzkie odbijania — związek wątroby z psychiką [Kent].
• Obojętność, apatia z przygnębieniem i ziemistą cerą — rys konstytucyjny [Clarke].
• Lęk skupiony na brzuchu i wypróżnieniach — obawy związane ze sferą wrotną [Clarke].
• Poprawa na świeżym powietrzu i po obfitym wypróżnieniu — ulga dzięki wydalaniu [Boger].
• Niechęć do rozmowy z powodu bolesności jamy ustnej/cuchnącego oddechu — związek z błoną śluzową [Allen].
• Otępienie umysłowe wieczorem — obniżenie sprawności w rytmie dobowym [Clarke].

Jama ustna/Gardło

• Afty/owrzodzenia z uczuciem otarcia, cuchnący oddech — cecha charakterystyczna kwasów [Allen], [Clarke].
• Język wiotki, z odciskami zębów, śluzowaty — język wątrobowy [Clarke].
• Dziąsła gąbczaste, krwawią ciemną krwią — bierny stan septyczny [Allen].
• Ciepłe napoje łagodzą uczucie otarcia w gardle — wskazówka pielęgnacyjna [Clarke].
• Metaliczno-gorzki smak, najbardziej nasilony rano i po tłustych potrawach — cecha żółciowa [Boericke].
• Ślinotok z bolesnością — wspólna cecha obrazu kwasów i leków rtęciowych [Allen].

Żołądek

• Niechęć do tłuszczów i ciężkostrawnych potraw — niedostateczne wydzielanie żółci [Boericke].
• Stała gorycz w ustach; zgaga po obfitych, ciężkostrawnych posiłkach — niestrawność wątrobowa [Clarke].
• Ciężar w nadbrzuszu z nietolerancją ciasnych pasków w talii — objaw ze sfery wrotnej [Clarke].
• Poprawa po ciepłych napojach i podczas spokojnego spaceru — rubryka dotycząca trybu życia [Boger].
• Pogorszenie po alkoholu, ziemista cera następnego ranka — różnicowanie z Nux [Clarke].
• Nudności po gniewie — związek psychiki z wątrobą [Kent].

Brzuch/Wątroba/Śledziona

• Przekrwienie wątroby, bolesność prawego podżebrza — główny objaw narządowy [Clarke].
• Powiększenie śledziony po malarii — rubryka dotycząca następstw zimnicy [Hughes], [Clarke].
• Pogorszenie od ucisku paska w talii — objaw charakterystyczny [Clarke].
• Poprawa po ciepłych okładach — klasyczny środek pomocniczy [Boericke].
• Uczucie ciągnięcia w lewym podżebrzu (śledziona) — echo malarii [Clarke].
• Wstrząsy/stąpanie nasilają ból wątroby — oznaka tkliwości [Clarke].

Odbytnica

• Hemoroidy, krwawienie ciemną krwią; bolesność po wypróżnieniu — hemoroidy związane z zastojem wrotnym [Clarke].
• Zaparcie z gliniastymi stolcami — niewydolność wydzielania żółci [Clarke].
• Biegunka żółciowa po tłuszczach — odczynowe nasilenie wydzielania żółci [Boericke].
• Parcie na stolec → przekrwienie głowy — związek miednicy z głową [Boger].
• Poprawa po ciepłych nasiadówkach — postępowanie pomocnicze [Clarke].
• Pogorszenie przy długim siedzeniu — zastój [Clarke].

Układ moczowy

• Ciemny mocz, zabarwiony barwnikami żółciowymi — cecha wątrobowa [Clarke].
• Skąpy w fazie ospałości czynnościowej, oddawany obficiej wraz z poprawą — związek z wydalaniem [Clarke].
• Wieczorne częstomocze z osłabieniem — zmęczenie związane ze sferą wrotną [Clarke].
• Cuchnący zapach ma charakter ogólnoustrojowy — echo stanu septycznego [Allen].
• Niewielki osad; nieznaczne pieczenie — objawy niepochodzące z nerek [Clarke].
• Poprawa w miarę odpływu żółci — rubryka wskazująca postęp [Clarke].

Skóra/Objawy ogólne

• Skóra ziemista, żółtaczkowa; świąd nasilający się nocą i w wilgotnym upale — świąd wątrobowy [Clarke].
• Wyczerpujące nocne poty; lekkie pocenie się w ciągu dnia przynosi ulgę — kontrast [Clarke].
• Pogorszenie w wilgotnym upale; poprawa w suchym cieple — przeciwstawne reakcje na warunki otoczenia [Hughes].
• Osłabienie, wieczorne uczucie przytłoczenia — rytm dobowy [Clarke].
• Pogorszenie po alkoholu i tłuszczach; poprawa przy prostych, ciepłych posiłkach — kluczowa wskazówka dietetyczna [Boericke].
• Stłumienie hemoroidów/wysypki → przekrwienie narządów wewnętrznych — skierowanie dolegliwości do wewnątrz [Boger].

Hughes — Cyclopaedia of Drug Pathogenesy (1870): toksykologia i historyczne zastosowanie kąpieli; uwagi dotyczące wątroby i śledziony; zastój wrotny.
Allen, T. F. — Encyclopaedia of Pure Materia Medica (1874–79): owrzodzenia jamy ustnej/gardła, gorzki smak, wiotki język, hemoroidy; potwierdzenia kliniczne.
Clarke, J. H. — Dictionary of Practical Materia Medica (1900): obraz wątrobowo-wrotny; ucisk ciasnego paska w talii; modalności (ciepło, spokojny spacer, dieta); śledziona po malarii.
Boericke, W. — Pocket Manual (1901): objawy charakterystyczne — ospałość wydzielania żółci, niechęć do tłuszczów, gliniaste stolce, hemoroidy, owrzodzenia jamy ustnej.
Boger, C. M. — Synoptic Key (1915): związek krążenia wrotnego z hemoroidami; poprawa po wypróżnieniu; powiązania dotyczące trybu życia; różnicowanie (Chel., Card-m., Nux).
Kent, J. T. — Lectures on Homoeopathic Materia Medica (1905): związki gniewu z wątrobą; dieta i używki; stosowanie uzupełniające z Nux.
Farrington, E. A. — Clinical Materia Medica (1887): porównania w grupie leków wątrobowych (Chel., Lyc., Nux; Merc./kwasy w owrzodzeniach jamy ustnej).
Nash, E. B. — Leaders in Homeopathic Therapeutics (1899): wyniszczenie z ziemistą cerą u alkoholików; hemoroidy z ospałością czynności wątroby.
Dewey, W. A. — Practical Homoeopathic Therapeutics (1901): hemoroidy i leki wątrobowe; kolejność stosowania z China w stanach po malarii.
Phatak, S. R. — Materia Medica of Homoeopathic Medicines (1941): zwięzłe objawy charakterystyczne — gliniasty stolec, gorzki smak, hemoroidy, niechęć do tłuszczów.
Tyler, M. L. — Homoeopathic Drug Pictures (1942): objawy obserwowane przy chorym — nietolerancja paska, ciepłe okłady po prawej stronie, prosta dieta.
Dunham, C. — Homoeopathy, the Science of Therapeutics (1877): uzasadnienie wyboru narządowego na podstawie toksykologii w ospałości czynności wątroby.