Senega
Charakterystyka substancji
Północnoamerykańska bylina z rodziny Polygalaceae; jej korzeń jest bogaty w saponiny (dawniej określane jako „senegina”). Od dawna stosowały go ludy rdzenne, a następnie pierwsi lekarze szkoły eklektycznej jako środek wykrztuśny i pobudzający błony śluzowe. Działanie surowca obejmuje zwiększenie wydzielania oskrzelowego, mrowienie i pieczenie w gardle, nudności, a przy nadmiernych ilościach ucisk w klatce piersiowej i kaszel; cechy te zapowiadają zakres zastosowań homeopatycznych: nieżyt oskrzeli z uporczywie zalegającą wydzieliną, zapalenie krtani u mówców i śpiewaków, kaszel u osób starszych z rozedmą oraz puchlinę opłucnej z rzężeniami, lecz z wydzieliną trudną do odkrztuszenia [Hughes], [Clarke], [Hering], [Allen], [Boericke]. Nalewkę sporządza się z suszonego korzenia.
Informacje o próbie lekowej
Podstawowe dane pochodzą z wczesnych prób lekowych, zebranych przez autorów Hering i Allen, oraz z licznych potwierdzeń klinicznych w stanach nieżytowych i schorzeniach opłucnowo-płucnych. Stałe cechy obrazu to: suche łaskotanie, po którym pojawia się męczący kaszel z licznymi rzężeniami, skąpa, lepka plwocina, dająca się odkrztusić dopiero po długim wysiłku, ucisk i pieczenie za mostkiem, przeczulica krtani z chrypką lub bezgłosem, potrzeba rozszerzania klatki piersiowej, jak gdyby była zbyt wąska, kłujące bóle międzyżebrowe, duszność przy wchodzeniu pod górę lub po schodach oraz uderzająca przydatność u osób starszych z rozedmą lub z utrzymującymi się dolegliwościami po grypie [Hering], [Allen], [Clarke], [Boericke], [Nash]. [Proving] [Clinical]
Istota leku
Lek na obraz zalegania śluzu utrudniającego drożność krtani, tchawicy i drzewa oskrzelowego, w którym rzężenia są głośne, lecz odkrztusza się niewiele, dopóki długotrwały wysiłek nie oderwie ciągliwej, lepkiej masy; wówczas fala ulgi obejmuje wszystko od okolicy mostka po głos. Codzienne funkcjonowanie chorego podporządkowane jest mechanice oddychania: unika zimnego powietrza, siedzi wyprostowany, powoli rozszerza klatkę piersiową, popija ciepłe napoje i milczy, dopóki nie zakończy się poranne oczyszczanie dróg oddechowych. Główne odczucia — zbyt wąska klatka piersiowa, pieczenie i uczucie otarcia za mostkiem, łaskotanie tuż po położeniu się — stanowią podstawę obrazu. Jest to lek chętnie stosowany u nauczycieli, kaznodziejów i śpiewaków, których bezgłos jest związany ze śluzem, oraz u osób starszych z rozedmą, które obawiają się schodów nie z powodu paniki, lecz dlatego, że drogi oddechowe są zaklejone śluzem. Przy porównywaniu leków należy zapytać: czy wysiłek ostatecznie prowadzi do odkrztuszenia i czy ulga jest proporcjonalna do ilości odkrztuszonej wydzieliny? Jeśli tak, Seneg. ma pierwszeństwo przed Ant-t., przy którym brak siły do odkrztuszania; przed Ipec., gdzie dominują nudności; przed Kali-bi., gdzie nitkowata wydzielina tworzy miejscowe czopy; oraz znajduje się obok Stann., gdy utrzymuje się męczliwość głosu. Przy dolegliwościach opłucnowych w wywiadzie tradycyjnie przypisywane temu lekowi wspomaganie wchłaniania płynu przechyla szalę na jego korzyść, gdy klatka piersiowa jest ciężka, a zarazem wypełniona śluzem. Praktyczne postępowanie związane z tym lekiem jest proste, lecz cenne: wilgotność, ciepło, odpowiednia pozycja, oszczędzanie głosu i regularne dawki, aż drogi oddechowe staną się drożne [Hering], [Allen], [Clarke], [Boericke], [Hughes], [Nash].
Powinowactwo
- Krtań i głos: Chrypka aż do bezgłosu u mówców i śpiewaków; łaskotanie w krtani wywołuje kaszel; głos zanika podczas głośnego czytania; uczucie otarcia i pieczenie ustępują po obfitym odkrztuszeniu. Zob. też Gardło, Oddychanie, Sen. [Hering], [Clarke], [Boericke]
- Tchawica i oskrzela (główne powinowactwo): Lepka, przylegająca wydzielina z licznymi rzężeniami, lecz trudna do odkrztuszenia; chory musi często odchrząkiwać; po wysiłku następuje ulga i swobodniejsze oddychanie. Zob. też Klatka piersiowa, Kaszel, Modalności. [Allen], [Boericke], [Nash]
- Płuca i pęcherzyki płucne (osoby starsze, chorzy z rozedmą): Duszność przy niewielkim wysiłku, wchodzeniu pod górę lub po schodach albo mówieniu; uczucie zbyt wąskiej klatki piersiowej, którą trzeba rozszerzać; odnotowano zrosty po zapaleniu opłucnej i puchlinę opłucnej. Zob. też Oddychanie, Objawy ogólne. [Clarke], [Hughes]
- Opłucna i ściany klatki piersiowej: Kłujące bóle międzyżebrowe, obolałość ścian klatki piersiowej wskutek kaszlu; ucisk i ciepło przynoszą ulgę. Zob. też Klatka piersiowa, Plecy. [Hering], [Clarke]
- Oczy (błony śluzowe): Szczypanie, pieczenie, łzawienie; podrażnienie okolicy rzęskowej i ból przy poruszaniu oczami w stanach nieżytowych. Zob. też Oczy, Głowa. [Allen], [Hering]
- Nosogardło: Suchość, po której pojawia się kleista wydzielina w tylnej części; stała potrzeba odchrząkiwania; nieżyt z wydzieliną spływającą po tylnej ścianie gardła przy zimnej pogodzie. Zob. też Nos, Gardło. [Clarke], [Boericke]
- Jamy surowicze i wchłanianie: Tradycyjnie odnotowywane wspomaganie ustępowania przewlekających się wysięków opłucnowych. Zob. też Klatka piersiowa, Objawy ogólne. [Hughes], [Clarke]
Czynniki łagodzące objawy
- Po odkrztuszeniu — oddychanie i wydobywanie głosu stają się swobodniejsze po usunięciu lepkiej wydzieliny. [Allen], [Boericke]
- Ciepłe napoje oraz ciepłe, wilgotne powietrze; wdychanie pary wodnej łagodzi łaskotanie w krtani i pieczenie w klatce piersiowej. [Clarke]
- Powolne, świadome rozszerzanie klatki piersiowej; siedzenie w pozycji wyprostowanej z ramionami cofniętymi do tyłu. [Hering], [Clarke]
- Ucisk i ciepło w okolicy mostka i przestrzeni międzyżebrowych przy obolałości. [Hering]
- Przerwa w mówieniu; milczenie u osób czytających na głos i śpiewaków. [Boericke]
- Spokojny spacer przy łagodnej pogodzie, gdy rozpoczęło się już odkrztuszanie (późniejszy etap). [Clinical]
- Po śnie, jeśli nocne napady kaszlu doprowadziły do odkrztuszenia wydzieliny. [Allen]
Czynniki nasilające objawy
- Zimne powietrze, zimne wiatry lub przejście z ciepłego do zimnego pomieszczenia — natychmiastowe łaskotanie i kaszel. [Boericke], [Clarke]
- Wchodzenie pod górę lub po schodach, szybki marsz, mówienie, głośne czytanie, śmiech — brak tchu i wyzwolenie kaszlu. [Hering], [Allen]
- Wieczorem i w nocy po położeniu się, zanim wydzielina zacznie się odrywać — rzężenia, lecz niewiele udaje się odkrztusić. [Clarke]
- Suche pomieszczenia, ogrzewanie piecami lub piecami nadmuchowymi bez nawilżania — wydzielina gęstnieje. [Clarke]
- Schylanie się (wydzielina przemieszcza się pod wpływem grawitacji i drażni), po którym przy prostowaniu się pojawia się męczący kaszel. [Hering]
- Nagły wysiłek lub dźwiganie, z kłującymi bólami międzyżebrowymi. [Allen]
- Zmiana pogody na zimną i wilgotną, szczególnie u osób starszych. [Nash]
Symptomatologia
Umysł
Chory odpowiadający obrazowi Senega jest znużony, drażliwy i skłonny do niepokoju o stan klatki piersiowej. Obawia się schodów i rozmowy, ponieważ jedno i drugie wywołuje duszność i kaszel; postawa ta odzwierciedla wspomniane już pogorszenie przy wchodzeniu pod górę lub po schodach i przy mówieniu [Hering], [Clarke]. Po długiej nocy męczących napadów pojawia się otępienie umysłowe; chory z rozdrażnieniem znosi zimne powietrze i ponaglanie. Lęk wiąże się raczej z mechaniczną trudnością oddychania niż z paniką: chory czuje, że klatka piersiowa jest zbyt wąska, i uważa, że tylko jej powolne rozszerzanie pozwala uniknąć napadu. Zachowanie to wiąże się z działem Objawy ogólne. Osoby pracujące głosem popadają w przygnębienie, gdy głos zanika podczas głośnego czytania; przewidują niepowodzenie zawodowe i dlatego same narzucają sobie milczenie, które przynosi poprawę, dopóki odkrztuszanie nie stanie się swobodniejsze [Boericke]. Niedobór snu zwiększa drażliwość. Poprawa nastroju zwykle następuje po pierwszym skutecznym porannym odkrztuszeniu; wraz z ulgą w klatce piersiowej wraca równowaga psychiczna — jest to obserwowana w wielu lekach nieżytowych kolejność, w której poprawa miejscowa poprzedza psychiczną. W porównaniu z Phosphorus, którego niepokój narasta wraz z poczuciem wewnętrznego osłabienia i pieczenia, obraz Seneg. jest bardziej praktyczny i skupiony na drożności dróg oddechowych; w porównaniu ze Spongia mniej w nim lęku, a więcej skupienia na odkrztuszaniu wydzieliny niż na samym suchym, szczekającym kaszlu.
Głowa
Ciężkość w czole i ucisk na szczycie głowy towarzyszą każdemu napadowi kaszlu; po długotrwałym odchrząkiwaniu głowa jest gorąca i obolała jak po stłuczeniu. Zawroty głowy pojawiają się przy wchodzeniu pod górę lub po schodach albo po napadzie kaszlu, a ustępują po przyjęciu wyprostowanej pozycji siedzącej i rozszerzeniu klatki piersiowej, co ukazuje związek dolegliwości ze strony głowy z nieefektywnym oddychaniem [Clarke]. Skóra głowy może być wrażliwa; podczas napadów pulsuje w skroniach. Nieżyt zatok czołowych ze spływaniem wydzieliny po tylnej ścianie gardła wpisuje się w ten sam obraz śluzówkowy i przyczynia się do porannego kaszlu. Ból głowy zwykle słabnie, gdy lepka plwocina zaczyna się odrywać, co łączy ten obszar z modalnością Poprawa po odkrztuszeniu.
Oczy
Szczypanie, pieczenie i łzawienie występują podczas kaszlu lub na zimnym wietrze; powieki wydają się ciężkie, jakby sklejone. Niektórzy zgłaszają ból przy poruszaniu oczami; ta nadwrażliwość okolicy rzęskowej nasila się w ogrzewanych pomieszczeniach, a łagodnieje pod wpływem wilgotnego ciepła [Allen]. Nieżytowi zatok czołowych może towarzyszyć światłowstręt; głośne czytanie męczy równocześnie oczy i krtań, co ponownie wiąże się z pogorszeniem przy czytaniu i mówieniu oraz obrazem osoby pracującej głosem.
Uszy
Sporadycznie podczas napadu kaszlu występuje dzwonienie w uszach lub uczucie ich zatkania; słuch nie należy do głównych obszarów powinowactwa leku. Odczucie zwykle ustępuje wraz z oczyszczeniem dróg oddechowych; jest łagodnym następstwem zmian ciśnienia podczas napadów, a nie chorobą uszu.
Nos
Początkowo suchość z łaskotaniem i kichaniem na zimnym powietrzu, następnie kleista wydzielina spływająca po tylnej ścianie gardła, wymuszająca odchrząkiwanie [Clarke]. Spływająca wydzielina wywołuje kaszel w nocy i wczesnym rankiem; wydmuchiwanie nosa przynosi niewielką ulgę. Objawy nosowe są najaktywniejsze przy zimnej, wietrznej pogodzie i w pomieszczeniach ogrzewanych piecami nadmuchowymi, co wiąże się z pogorszeniem pod wpływem zimnego powietrza i pogorszeniem pod wpływem suchego gorąca.
Twarz
Twarz zaczerwieniona podczas kaszlu, blada po długotrwałym wysiłku; w zimowych nieżytach wargi są suche i spękane. Przed nadchodzącym napadem wyraz twarzy jest niespokojny, a po skutecznym odkrztuszeniu wydzieliny łagodnieje. Może być odczuwana obolałość łuków jarzmowych wskutek napięcia mięśni podczas napadów.
Jama ustna
W jamie ustnej i gardzieli odczuwane są otarcie i pieczenie; podczas napadów ślinienie jest wzmożone; po intensywnym odchrząkiwaniu smak staje się mdły lub metaliczny. U chorych z zapaleniem oskrzeli język rano bywa obłożony; małe łyki ciepłego napoju koją gardło, potwierdzając poprawę po ciepłych napojach. Zęby i szczęki bolą wskutek zaciskania w szczytowym momencie napadu.
Zęby
Brak charakterystycznych zmian w zębach; przejściowy ból zębów może wywołać zimne powietrze po wyjściu na zewnątrz, a ustępuje on w pomieszczeniu — to niewielki przejaw wrażliwości na temperaturę.
Gardło
Główny obszar objawów powyżej klatki piersiowej: uczucie otarcia i łaskotania w krtani, wrażliwość na zimne powietrze i używanie głosu; głośne czytanie lub próba wypowiadania długich zdań natychmiast wyzwalają kaszel [Hering], [Boericke]. Występuje pieczenie za rękojeścią mostka z uczuciem, jakby tchawica była zbyt wąska; chory chętnie stosuje ucisk lub przykłada dłoń do klatki piersiowej. Lepka, ciągnąca się wydzielina zalega w gardzieli i trudno ją usunąć, dopóki uporczywe odchrząkiwanie nie przyniesie skutku; wówczas głos i oddychanie stają się swobodniejsze — jest to bezpośredni związek z modalnością Poprawa po odkrztuszeniu.
Żołądek
Gwałtownemu kaszlowi mogą towarzyszyć nudności; po nocnych napadach apetyt jest słaby. W zimowym zapaleniu oskrzeli ciepłe potrawy i buliony są lepiej tolerowane niż zimne; zimne napoje nasilają łaskotanie w krtani. W stanach krztuścowych sporadycznie odnotowuje się wymioty śluzem, przynoszące przejściową ulgę.
Brzuch
Ściany brzucha bolą wskutek długotrwałego kaszlu; podczas kaszlu może pojawiać się kłucie w okolicy śledziony, współwystępujące z bólami międzyżebrowymi. Po dużym wysiłku występują wzdęcia i uczucie zapadania w nadbrzuszu, ustępujące, gdy oddychanie staje się łatwiejsze.
Układ moczowy
W nieżycie z gorączką ilość moczu może być mała, a zwiększać się wraz z poprawą w klatce piersiowej; wzmożone oddawanie moczu po ciepłych napojach towarzyszy ogólnej uldze — jest to objaw uboczny, a nie charakterystyczny.
Odbytnica
Zaparcia na przemian z luźnymi stolcami podczas zimowych nieżytów; parcie nasila kłucie międzyżebrowe; napady podrażniają hemoroidy — objawy wtórne, nierozstrzygające o doborze leku.
Męskie narządy płciowe
Popęd płciowy obniżony podczas długotrwałych nieżytów; nocne polucje po bezsennych nocach z kaszlem mają znaczenie uboczne. Nie jest to obszar rozstrzygający o doborze leku.
Żeńskie narządy płciowe
Zanikanie głosu i nieżyt krtani u nauczycielek i śpiewaczek stanowią ważne wskazania; przewlekłe zapalenie oskrzeli w późniejszym wieku z rozedmą i dusznością wysiłkową reaguje na lek, gdy występuje charakterystyczny dla Senega wzorzec odkrztuszania. Kaszel w ciąży z lepką wydzieliną może wymagać Seneg., jeśli zimne powietrze i mówienie niezmiennie wyzwalają napad.
Układ oddechowy
Brak tchu przy wchodzeniu pod górę lub po schodach, mówieniu, głośnym czytaniu, pod wpływem zimnego powietrza oraz tuż po położeniu się w nocy; oddychanie jest łatwiejsze po odkrztuszeniu lub w ciepłym, wilgotnym powietrzu [Hering], [Clarke]. Osoby starsze z rozedmą opisują niemożność rozpoczęcia oddechu, dopóki nie „otworzą klatki piersiowej” — to obrazowe nawiązanie do przedstawionych już objawów ogólnych i modalności. Porównaj Ant-t. (rzężenia z duszeniem się, niewielka zdolność odkrztuszania; sinica), Ipec. (oddychanie kurczowe z nudnościami, nieliczne rzężenia), Kali-bi. (lepkie, ciągnące się czopy w zatokach i klatce piersiowej), Stann. (wyczerpujący kaszel; słaby głos), Phosph. (pieczenie w klatce piersiowej, osłabienie, pragnienie zimnych napojów).
Serce
Kołatanie serca przy wchodzeniu pod górę lub po schodach albo podczas długiego napadu kaszlu; czynność serca jest nieregularna do czasu ustąpienia napadu; nie jest to lek o głównym powinowactwie do mięśnia sercowego. Uczucie ciężaru w okolicy przedsercowej ustępuje wraz ze swobodniejszym oddychaniem.
Klatka piersiowa
Cecha wyróżniająca: liczne rzężenia, lecz niewiele udaje się odkrztusić, dopóki długotrwałe wysiłki nie doprowadzą do odkrztuszenia obfitej, gęstej, czasem pienistej plwociny; wtedy pojawiają się uczucie rozszerzenia i ulga [Allen], [Boericke]. Występują pieczenie i obolałość za mostkiem, jak gdyby wnętrze było otarte; kłujące bóle międzyżebrowe zapierają dech podczas ruchu lub kaszlu. Klatka piersiowa wydaje się zbyt wąska, a chory odruchowo cofa ramiona do tyłu, aby zrobić miejsce na powietrze — zachowanie to wiąże się bezpośrednio z modalnością Poprawa przy powolnym rozszerzaniu klatki piersiowej i w pozycji wyprostowanej. Puchlina opłucnej lub zrosty po jej zapaleniu z utrudnionym oddychaniem należą do klasycznych obserwacji klinicznych, gdy współistnieje również charakterystyczny obraz wydzieliny [Clarke], [Hughes].
Plecy
Ból grzbietu i okolicy międzyłopatkowej wskutek kaszlu; tkliwość w kątach żebrowo-kręgowych u osób z przebytym zapaleniem opłucnej; ciepło i podparcie przynoszą ulgę. U osób starszych po tygodniu napadów często występuje przeciążenie okolicy lędźwiowo-krzyżowej.
Kończyny
Ogólne znużenie i drżenie po napadach; nocne bolesne kurcze łydek w zimowym zapaleniu oskrzeli; obrzęk kostek u starszych osób z rozedmą może towarzyszyć uciskowi w klatce piersiowej — należy uwzględnić kontekst opłucnowo-płucny, a nie pierwotne działanie na kończyny.
Skóra
Suchość w ogrzewanych pomieszczeniach; pot przy wysiłku, a następnie dreszcz przy niewielkim narażeniu na chłód, który ponownie wyzwala łaskotanie w krtani — chwiejność reakcji na temperaturę zgodna z pogorszeniem pod wpływem zimnego powietrza i pogorszeniem pod wpływem suchego gorąca.
Sen
Sen jest przerywany napadami tuż po położeniu się i ponownie po północy, gdy wydzielina nie została jeszcze odkrztuszona; chory zasypia na krótko po każdym wysiłku, gdy uda się odkrztusić niewielką ilość, po czym budzi się, by zacząć od nowa. Leżenie płasko wyzwala dolegliwości; pozycja wyprostowana z podparciem i dobrze nawilżone powietrze przynoszą ulgę; nad ranem, po pierwszym swobodnym odkrztuszeniu, pojawia się dłuższy, regenerujący sen [Clarke], [Hering]. Sny o duszeniu się lub wchodzeniu po schodach odzwierciedlają trudności dnia. Osoby pracujące głosem obawiają się porannych obowiązków, jeśli w nocy udało się odkrztusić niewiele wydzieliny; sam ten lęk antycypacyjny może wyzwolić kaszel przy pierwszej próbie mówienia po przebudzeniu — jest to wyraźne nawiązanie do pogorszenia przy mówieniu.
Marzenia senne
O wchodzeniu po schodach i utracie tchu; o przemawianiu do tłumu i utracie głosu; o duszącym dymie lub mgle — obrazy związane z klatką piersiową i krtanią, często ustępujące, gdy poranne odkrztuszanie staje się swobodne.
Gorączka
Niewysoka gorączka towarzyszy ostremu nieżytowi, a podczas napadów twarz jest zaczerwieniona; brak swoistego toru gorączki zwalniającej. Częste jest uczucie gorąca w głowie z dreszczem na powierzchni ciała pod wpływem zimnego powietrza; temperatura stabilizuje się, gdy wydzielina staje się łatwiejsza do odkrztuszenia.
Dreszcze / gorąco / poty
Dreszcz od najmniejszego przeciągu, następnie gorąco w klatce piersiowej z pieczeniem za mostkiem; pot po wysiłku jest umiarkowany i przynosi niewielką ulgę, chyba że towarzyszy mu odkrztuszanie — to właśnie ono stanowi rzeczywisty punkt zwrotny w przebiegu przypadku.
Jedzenie i napoje
Pragnienie ciepłych napojów; zimne napoje wywołują łaskotanie w krtani i kaszel; rano, przed oczyszczeniem dróg oddechowych z wydzieliny, apetyt jest niewielki. U niektórych mleko może zagęszczać śluz; osoby te lepiej znoszą wówczas buliony.
Objawy ogólne
W obrazie Seneg. dominuje nieżyt krtani i oskrzeli ze skąpą, ciągliwą wydzieliną, trudną do odkrztuszenia mimo licznych rzężeń, oraz uczucie mechanicznego zwężenia klatki piersiowej, zmuszające do przyjęcia wyprostowanej pozycji i rozszerzania klatki piersiowej. U chorego występuje pogorszenie pod wpływem zimnego powietrza, wchodzenia pod górę, mówienia i czytania na głos, przebywania w suchych, ogrzewanych pomieszczeniach oraz tuż po położeniu się; poprawa po odkrztuszeniu, w ciepłym, wilgotnym powietrzu, po ciepłych napojach, pod wpływem ucisku i ogrzewania klatki piersiowej oraz przy powolnym rozszerzaniu jej w wyprostowanej pozycji [Hering], [Allen], [Clarke], [Boericke]. Wybierać u osób starszych z rozedmą lub pozostałościami po przesięku w jamie opłucnej, u śpiewaków i nauczycieli z bezgłosem wskutek nieżytu krtani oraz w pogrypowych dolegliwościach klatki piersiowej z zalegającym, lepkim śluzem. Różnicować z Antimonium tart. (rzężenia z niemożnością odkrztuszenia, sinica), Ipec. (skurcz z nudnościami, niewielka ciągliwość wydzieliny), Kali bich. (wyraźne nitkowate czopy i zajęcie zatok), Stannum (znaczne wyczerpanie przy kaszlu, słaby głos), Phosphorus (pieczenie i osłabienie konstytucjonalne, pragnienie zimnych napojów) oraz Sanguinaria (ograniczone prawostronne pieczenie, okresowość kaszlu).
Diagnostyka różnicowa
- Ciągliwy śluz oskrzelowy z rzężeniami, lecz trudny do odkrztuszenia
- Antimonium tart. — Silne uczucie ucisku w klatce piersiowej i sinica, dziecko senne, niemal zupełny brak siły do odkrztuszania; przy Seneg. chory nadal może odkrztusić po wysiłku i odczuwa przymus rozszerzania klatki piersiowej. [Hering], [Boericke]
- Ipecacuanha — Napadowy kaszel z nudnościami i odruchami wymiotnymi, niewiele rzężeń; przy Seneg. mniej nudności, większa ciągliwość wydzieliny. [Clarke]
- Kali bichromicum — Nitkowate, ciągnące się czopy; owrzodzenia w zatokach; odkrztuszana wydzielina jest bardziej umiejscowiona i czopowata, w odróżnieniu od ogólnej ciągliwości śluzu w obrazie Seneg. [Clarke], [Allen]
- Stannum — Wyczerpujący kaszel, osłabienie głosu, obolałość klatki piersiowej; odkrztuszanie staje się łatwiejsze, gdy już się rozpocznie; przy Seneg. występuje większa ciągliwość wydzieliny i wrażliwość na zimne powietrze. [Hering], [Nash]
- Phosphorus — Pieczenie w klatce piersiowej, osłabienie, pragnienie zimnych napojów; mniej wyraźne uczucie „muszę rozszerzać klatkę piersiową”; odkrztuszanie często swobodniejsze, gdy rozwinie się zapalenie. [Clarke]
- Sanguinaria — Pieczenie, bóle prawostronne, uderzenia gorąca, okresowe bóle głowy; plwocina nie jest szczególnie ciągliwa. [Farrington]
- Bezgłos i męczliwość głosu u mówców i śpiewaków
- Arum triphyllum — Podrażnienie i otarcia błon śluzowych ust i nosa; nieustanne skubanie; szorstki głos; mniej ciągliwego śluzu w drogach oddechowych. [Hering]
- Causticum — Niedowład fałdów głosowych, poranna chrypka, poprawa przy wilgotnej pogodzie; w obrazie Seneg. bezgłos jest związany z zaleganiem śluzu. [Boericke]
- Phosphorus — Chrypka z pieczeniem i osłabieniem; chory lubi zimne napoje, które często nasilają dolegliwości gardła w obrazie Seneg. [Clarke]
- Rozedma i kaszel osób starszych; pozostałości po przesięku w jamie opłucnej
- Lobelia inflata — Wyraźny głód powietrza, uczucie omdlewania, nudności; mniejsza ciągliwość śluzu. [Hering]
- Arsenicum — Silny niepokój ruchowy, pieczenie, nocna astma, nieproporcjonalnie silny lęk; w obrazie Seneg. przeważają dolegliwości mechaniczne, związane ze śluzem. [Nash]
- Apis — Wysięki surowicze z kłuciem i obrzękiem; mniej wyraźny obraz kaszlu z ciągliwą wydzieliną. [Clarke]
Relacje między lekami
- Lek uzupełniający: Stannum — gdy wyczerpanie i osłabienie głosu utrzymują się po ułatwieniu odkrztuszania śluzu przez Seneg. [Hering], [Nash]
- Lek uzupełniający: Phosphorus — gdy po fazie śluzowej utrzymują się pogrypowe dolegliwości klatki piersiowej z pieczeniem i osłabieniem. [Clarke]
- Dobrze działa po: Ipec. lub Acon. podanych na samym początku; Seneg., gdy główną przeszkodą staje się ciągliwość wydzieliny. [Boericke]
- Dobrze poprzedza: Kali-bi. w przypadkach, w których obraz przechodzi w nitkowate czopy w zatokach lub oskrzelach. [Clarke]
- Porównać (wchłanianie płynu / opłucna): Bryonia (ostre kłucia opłucnowe, suche stany błon surowiczych), Sulphur w konstytucjach z przewlekłymi nieżytami. [Farrington], [Clarke]
- Antidota / unikać: Zimne powietrze, zapylone pomieszczenia, w których chory przemawia; podczas podawania leku zalecać ciepłe, nawilżone powietrze i oszczędzanie głosu. [Clarke], [Boericke]
Wskazówki kliniczne
- Pogrypowe lub zimowe zapalenie oskrzeli ze skąpą, ciągliwą wydzieliną trudną do odkrztuszenia i głośnymi rzężeniami: Seneg. 6C–30C co 3–4 godziny, zmniejszać częstotliwość w miarę ułatwiania się odkrztuszania; kłaść nacisk na parę wodną lub nawilżone powietrze, ciepłe napoje, oszczędzanie głosu. [Clarke], [Boericke]
- Bezgłos u mówców i śpiewaków wskutek nieżytu krtani: Seneg. 6x–6C t.i.d. przez kilka dni; milczenie, wilgotne ciepło i unikanie zimnych przeciągów; następnie Stann., jeśli wyczerpanie się utrzymuje. [Hering], [Nash]
- Rozedma u osób starszych z uczuciem „zbyt wąskiej klatki piersiowej”, dusznością przy wchodzeniu pod górę i ciągliwą plwociną: Seneg. 6C–30C raz lub dwa razy dziennie; łączyć z ćwiczeniami oddechowymi (powolnym rozszerzaniem klatki piersiowej) i nawilżaniem otoczenia. [Clarke], [Hughes]
- Pozostałości po zapaleniu opłucnej lub opłucnej i płuc (skłonność do przesięku w jamie opłucnej) z nieżytem: Seneg. jako środek pomocniczy wspomagający wchłanianie płynu, gdy charakter wydzieliny odpowiada obrazowi leku; porównać Bry./Apis, jeśli dominują objawy ze strony błon surowiczych. [Hughes], [Clarke]
Wybrane rubryki repertoryjne
Gardło / Krtań / Głos
- GARDŁO — ŁASKOTANIE — krtań — mówienie — pogarsza. — Mówienie natychmiast wywołuje kaszel.
- KRTAŃ — UCZUCIE OTARCIA — piekące — za mostkiem — z kaszlem. — Centralna oś klatka piersiowa–krtań.
- GŁOS — BEZGŁOS — czytający na głos; mówcy; śpiewacy — nieżytowy. — Utrata głosu związana ze śluzem.
Kaszel / Oddychanie / Klatka piersiowa
- KASZEL — RZĘŻĄCY — odkrztuszanie — utrudnione — choć śluz wydaje się obfity. — Głośne rzężenia, skąpe odkrztuszanie.
- KASZEL — KŁADZENIE SIĘ — tuż po — pogarsza; NOC — pogarsza. — Napady po położeniu się do snu, przed odkrztuszeniem wydzieliny.
- KASZEL — ZIMNE POWIETRZE — wdychanie — pogarsza; PRZECIĄG — od. — Natychmiastowa reakcja na bodziec termiczny.
- ODKRZTUSZANIE — CIĄGLIWA WYDZIELINA — lepka — trudna do odkrztuszenia — poprawa po jej oderwaniu. — Ulga proporcjonalna do ilości wydzieliny.
- KLATKA PIERSIOWA — WĄSKA; uczucie — musi rozszerzać — barki odchylone do tyłu. — Uczucie „zbyt ciasnej” klatki piersiowej.
- KLATKA PIERSIOWA — BÓL — kłujący — międzyżebrowy — kaszel — podczas. — Kłucie w okolicy żeber podczas napadów.
- ODDYCHANIE — WCHODZENIE POD GÓRĘ — pogarsza — po schodach. — Duszność wysiłkowa u osób starszych.
Nos / Tylna część jamy nosowej
- NOS — NIEŻYT — tylny — gęsta, ciągliwa wydzielina — odchrząkiwanie — konieczność. — Spływająca lepka wydzielina podtrzymuje kaszel.
- NOS — POWIETRZE — zimne — pogarsza — katar i kaszel. — Związek z pogodą.
Oczy
- OCZY — SZCZYPANIE — pieczenie — zimny wiatr — pogarsza. — Podatność odsłoniętych błon śluzowych na podrażnienie.
- BÓL — OCZY — ruch — oczu — pogarsza. — Ból w okolicy ciała rzęskowego w stanach nieżytowych.
Objawy ogólne / Modalności
- OBJAWY OGÓLNE — ZIMNE POWIETRZE — pogarsza; CIEPŁO — wilgotne — poprawia. — Wilgotność i ciepło łagodzą dolegliwości.
- OBJAWY OGÓLNE — MÓWIENIE — pogarsza — czytanie na głos — pogarsza. — Używanie głosu utrudnia oddychanie.
- OBJAWY OGÓLNE — UCISK — klatka piersiowa — poprawia. — Dłoń lub opaska łagodzi obolałość.
Bibliografia
Hering — The Guiding Symptoms of Our Materia Medica (1879): łaskotanie w krtani; ciągliwy śluz; przymus rozszerzania klatki piersiowej; modalności.
Allen, T. F. — Encyclopaedia of Pure Materia Medica (1874–79): obraz kaszlu i odkrztuszania; kłucia międzyżebrowe; bezgłos; sen i poranna poprawa.
Clarke, J. H. — A Dictionary of Practical Materia Medica (1900): rozedma u osób starszych; pozostałości po przesięku w jamie opłucnej; wskazania u osób pracujących głosem; modalności związane z temperaturą i używaniem głosu.
Boericke, W. — Pocket Manual of Homoeopathic Materia Medica (1901): rzężenia z utrudnionym odkrztuszaniem; zimne powietrze <; ciepłe napoje >; mówcy i śpiewacy.
Hughes, R. — A Manual of Pharmacodynamics (lata 70. XIX w.): wykrztuśne działanie saponin; wchłanianie wysięków; uzasadnienie kliniczne.
Nash, E. B. — Leaders in Homoeopathic Therapeutics (1907): różnice względem Ant-t., Ipec., Stann.; uwagi o zapaleniu oskrzeli u osób starszych.
Farrington, E. A. — Clinical Materia Medica (koniec XIX w.): porównania — Sanguinaria, Bryonia, Phosphorus w dolegliwościach klatki piersiowej.
Boger, C. M. — Synoptic Key of the Materia Medica (1915): zestawienie modalności — zimne powietrze <, wysiłek <; po odkrztuszeniu >.
Kent, J. T. — Lectures on Homoeopathic Materia Medica (1905): porównania leków nieżytowych i nawyki związane z mechaniką oddychania.
Tyler, M. L. — Homoeopathic Drug Pictures (1942): obrazy praktyczne — nauczyciele i śpiewacy; ciepłe, nawilżone powietrze.
Dunham, C. — Lectures on Materia Medica (lata 70. XIX w.): rekonwalescencja po chorobach opłucnej i płuc; oszczędzanie sił.
Phatak, S. R. — Concise Materia Medica (1977): objawy charakterystyczne — ciągliwa wydzielina trudna do odkrztuszenia; zbyt wąska klatka piersiowa; zimne powietrze <; ciepłe napoje >.
Zastrzeżenie
Wyłącznie do celów edukacyjnych. Ta strona nie stanowi porady medycznej ani diagnozy. W przypadku nagłych objawów lub zagrożenia zdrowia należy niezwłocznie zwrócić się po profesjonalną pomoc medyczną.
