• Cieśń gardzieli/podniebienie miękkie/języczek — Grube błony, od popielatoszarych po czarne; krwawienie przy oddzielaniu; porażenie podniebienia z mową nosową i cofaniem się płynów przez nos [Clarke], [Boericke]; zob. Gardło/Połykanie.
  • Krtań/tchawica — Krup błoniasty; szorstki, piłujący oddech; głos ochrypły aż do bezgłosu; świst krtaniowy z grożącym uduszeniem; szerzenie się błony z gardła ku dołowi [Boger], [Clarke]; zob. Oddychanie/Klatka piersiowa.
  • Nos/nosogardło — Błoniczy nieżyt nosa: żrąca, krwista, cuchnąca wydzielina, strupy; ozena; niedrożność zmuszająca do oddychania przez usta; otarte skrzydełka nosa [Clarke], [Allen]; zob. Nos/Twarz.
  • Nerwy obwodowe (po błonicy) — Niedowład opuszkowy i podniebienia, opadanie powiek, podwójne widzenie, niewydolność akomodacji; osłabienie kończyn; szczególnie połykanie płynów trudniejsze niż pokarmów stałych [Clarke], [Boericke]; zob. Gardło/Oczy/Objawy ogólne.
  • Serce i mięsień sercowy — Toksemiczne zapalenie mięśnia sercowego, słabe, niemiarowe tętno; uczucie omdlewania przy podnoszeniu się do pozycji siedzącej; ryzyko nagłej niewydolności serca w okresie rekonwalescencji [Clarke], [Boger]; zob. Serce/Objawy ogólne.
  • Węzły chłonne/tkanka łączna szyi — Bolesne zapalenie szyjnych węzłów chłonnych („szyja bycza”); sinawy obrzęk z septycznym odorem [Clarke]; zob. Twarz/Szyja.
  • Skóra/błony śluzowe (stany septyczne) — Owrzodzenia z oddzielającymi się tkankami martwiczymi, złośliwe zapalenie gardła, sinawe wykwity z cuchnącym potem [Boger], [Clarke]; zob. Skóra/Gorączka.
  • Nerki — Białkomocz podczas toksemii; mocz o dymnym zabarwieniu; osłabienie czynności nerek w rekonwalescencji [Hughes], [Clarke]; zob. Układ moczowy.
  • Uszy/trąbki słuchowe — Zapalenie ucha po błonicy gardła; głuchota wskutek zajęcia okolicy za gardłem [Clarke], [Allen]; zob. Uszy.
  • Dzieci — Złośliwa błonica, krup i porażenia pobłonicze podniebienia/mięśni ocznych; nawrót po przedwczesnym wysiłku [Boericke], [Tyler]; zob. Sen/Objawy ogólne.

10a. Czynniki łagodzące objawy — poprawa

• Chłodne powietrze na twarz/dobrze przewietrzony pokój przy utrzymywaniu ciała w cieple — łagodzi duszenie się, choć ogólne uczucie zimna utrzymuje się [Clarke], zob. Oddychanie/Objawy ogólne.
  • Pozycja siedząca z podparciem i głową lekko odchyloną do tyłu; po położeniu płasko grozi uduszenie; pozycja ta wspomaga zaburzoną czynność podniebienia/krtani [Boericke], zob. Sen/Oddychanie.
  • Małe łyki, porcje wielkości łyżeczki; przy porażeniu pokarmy stałe bywają połykane łatwiej niż płyny [Clarke]; zob. Gardło/Pokarmy i napoje.
  • Łagodne obchodzenie się z chorym i zupełny spokój; dotykanie, poruszanie chorego i mówienie wyczerpują [Boger]; zob. Objawy ogólne/Umysł.
  • Ciepłe okłady na szyję (przynoszą ulgę) przy dostępie świeżego powietrza [Clarke]; zob. Gardło/Twarz.
  • Po śnie we wczesnej rekonwalescencji (krótkotrwale), potem osłabienie powraca — poprawa nietrwała [Tyler].
  • Wypluwanie lepkiego śluzu; niemożność jego usunięcia nasila duszenie się [Clarke]; zob. Jama ustna/Oddychanie.
  • Uspokajanie i troskliwa opieka, gdy dominują lęk przed zadławieniem i uczucie omdlewania związane z osłabieniem serca [Kent]; zob. Umysł/Serce.

10a. Czynniki łagodzące objawy — poprawa

• Chłodne powietrze na twarz/dobrze przewietrzony pokój przy utrzymywaniu ciała w cieple — łagodzi duszenie się, choć ogólne uczucie zimna utrzymuje się [Clarke], zob. Oddychanie/Objawy ogólne.
  • Pozycja siedząca z podparciem i głową lekko odchyloną do tyłu; po położeniu płasko grozi uduszenie; pozycja ta wspomaga zaburzoną czynność podniebienia/krtani [Boericke], zob. Sen/Oddychanie.
  • Małe łyki, porcje wielkości łyżeczki; przy porażeniu pokarmy stałe bywają połykane łatwiej niż płyny [Clarke]; zob. Gardło/Pokarmy i napoje.
  • Łagodne obchodzenie się z chorym i zupełny spokój; dotykanie, poruszanie chorego i mówienie wyczerpują [Boger]; zob. Objawy ogólne/Umysł.
  • Ciepłe okłady na szyję (przynoszą ulgę) przy dostępie świeżego powietrza [Clarke]; zob. Gardło/Twarz.
  • Po śnie we wczesnej rekonwalescencji (krótkotrwale), potem osłabienie powraca — poprawa nietrwała [Tyler].
  • Wypluwanie lepkiego śluzu; niemożność jego usunięcia nasila duszenie się [Clarke]; zob. Jama ustna/Oddychanie.
  • Uspokajanie i troskliwa opieka, gdy dominują lęk przed zadławieniem i uczucie omdlewania związane z osłabieniem serca [Kent]; zob. Umysł/Serce.

Otępienie, przytłoczenie i apatia w przebiegu toksemii, z lękiem przed zadławieniem i zaśnięciem z obawy, że oddech ustanie — odpowiada to nocnemu pogorszeniu i napadom duszenia się opisanym w działach Sen/Oddychanie [Clarke], [Boger]. Dzieci mają ociężałe powieki, są obojętne, lecz lękliwie tulą się do opiekunki, gdy zbliża się napad duszności; strach ustępuje po otwarciu okna i podparciu głowy — zatem poprawa pod wpływem chłodnego powietrza na twarz i pozycji z podparciem powtarza się w sferze psychicznej [Boericke]. Świadomość jest przymglona, jednak bez gwałtownego majaczenia; osłupienie z mamrotaniem przeplata się z lękliwym zrywaniem się, zwłaszcza gdy błona zagraża zajęciem krtani [Clarke]. Drażliwość pojawia się przy najmniejszym dotykaniu lub poruszaniu chorego bądź natarczywym wypytywaniu — dotykanie i poruszanie wyczerpuje, zgodnie z „pogorszeniem po wysiłku” w dziale Objawy ogólne. Cuchnący zapach w pokoju wywołuje nudności, uczucie omdlewania i zniecierpliwienie, co łączy się z działem Żołądek. W rekonwalescencji występuje lęk przed połykaniem płynów i próbą mówienia; kolejne nieudane próby wywołują przygnębienie (porażenie opuszkowe), które łagodnieje, gdy udaje się przełknąć małe porcje podawane łyżeczką — dokładne odzwierciedlenie modalności „płyny pogarszają” i „bardzo małe łyki poprawiają” [Clarke]. Odwaga zależy od powodzenia tych czynności: wzrasta, gdy odpowiednia pozycja i małe łyki przynoszą rezultat. Dzieci budzą się przerażone, chwytając się za gardło, lecz znów uspokajają się przy świeżym powietrzu i spokojnym trzymaniu na rękach — potwierdzenie w zachowaniu [Tyler]. Po chorobie utrzymuje się lękliwość i łatwe męczenie się; pewność siebie wraca powoli wraz z pierwszym bezpiecznym przełknięciem i pierwszym dniem bez cofania się płynów przez nos [Clarke].

Głowa ciężka, opadająca; chory chce leżeć, lecz nie znosi leżenia płasko, gdyż się dusi (sprzeczność dotycząca pozycji); poprawa po podparciu — por. Sen [Boericke]. Twarz i głowa sinawe lub woskowoblade; podczas napadów duszenia się uczucie ściskania w skroniach [Clarke]. Po błonicy pojawiają się opadanie powiek i męczliwość oczu (zob. Oczy), z bólem nad brwią po niewielkim wysiłku — oznaka wyczerpania [Clarke], [Boger]. Brak gorąca na szczycie głowy; występuje raczej uczucie zimna na powierzchni ciała z wewnętrznym gorącem septycznym (przeciwieństwo powtórzone w działach Dreszcze/Gorąco) [Hughes]. Zawrót głowy przy podnoszeniu się do siadu, z uczuciem omdlewania i drobnym tętnem — pogorszenie po wysiłku opisane w działach Serce/Objawy ogólne. Dzieci podczas nocnych napadów przetaczają głowę po poduszce, a między napadami leżą w osłupieniu [Clarke].

Powieki ciężkie; charakterystyczne jest opadanie powiek po błonicy, z podwójnym widzeniem lub osłabieniem akomodacji; porażenia mięśni ocznych mogą pojawić się wiele tygodni po wyleczeniu gardła — charakterystyczny objaw porażeń pobłoniczych [Clarke], [Boericke]. Spojówki matowe, sinawe; światłowstręt niewielki. Wzrok zamazuje się po krótkim czytaniu; wysiłek pogarsza, odpoczynek na krótko przywraca sprawność — męczliwość czynnościowa podobna do męczliwości podniebienia (por. Objawy ogólne) [Clarke]. W rekonwalescencji może przejściowo pojawić się zez; dotykanie i poruszanie chorego oraz pobudzenie nasilają drżenie powiek [Boger]. Przy współistniejącej ozenie łzy są gorące i drażniące, powodują otarcia kącików oczu (pogranicze nosa i oczu) [Clarke]. Powrót sprawności jest stopniowy: początkowo powieki unoszą się na chwilę, potem na dłużej; poprawa przebiega równolegle z odzyskiwaniem sprawności podniebienia — najpierw przy połykaniu pokarmów stałych, a następnie płynów [Clarke].

Przytępienie słuchu podczas septycznego zapalenia gardła; szerzenie się procesu za gardło wywołuje nieżyt trąbki słuchowej i zapalenie ucha; w złośliwych przypadkach może pojawić się rzadka, cuchnąca wydzielina [Clarke]. Hałas przytłacza; chory pragnie ciszy (dotykanie, poruszanie i dźwięki wyczerpują — zasada ogólna) [Boger]. Węzły chłonne przyuszne i zauszne obrzmiałe i tkliwe w stanach „szyi byczej”; miejscowe ciepło może łagodzić przy chłodnym powietrzu w pokoju (odmienne reakcje na temperaturę) [Clarke]. Szumy uszne towarzyszą osłabieniu serca w rekonwalescencji; ustępują w miarę stabilizowania się tętna [Clarke]. Kłucia w uszach podczas połykania odzwierciedlają zajęcie podniebienia i trąbki słuchowej [Allen].

Błoniczy nieżyt nosa: żrąca, cuchnąca, często krwista wydzielina ze strupami; skrzydełka nosa otarte i bolesne; niedrożność zmusza do oddychania przez usta [Clarke], [Allen]. Błona może szerzyć się od nozdrzy do cieśni gardzieli lub odwrotnie; stłumienie wydzieliny środkami przyżegającymi zapoczątkowuje szerzenie się procesu na krtań — wyraźne ostrzeżenie (pogorszenie po stłumieniu) [Hering], [Boger]. Kichanie i uczucie otarcia w ciepłych, dusznych pomieszczeniach; chłodne, świeże powietrze na twarz łagodzi ucisk i duszność (powtarzające się modalności) [Clarke]. Cofanie się płynów przez nos przy porażeniu podniebienia jest objawem wyraźnym i diagnostycznym [Clarke], [Boericke]. Ozena z septycznym odorem i mocno przylegającymi strupami należy do przewlekłego zakresu obrazu leku — Diphtherinum, gdy wywiad ujawnia przebytą błonicę [Clarke]. Krwawienie z nosa w złośliwym zapaleniu gardła może przynieść chwilową ulgę, po czym wyczerpanie się pogłębia [Clarke].

Rysy ściągnięte lub twarz obrzmiała (naciek tkanki łącznej i obrzmienie węzłów chłonnych w obrazie „szyi byczej”); sinawa bladość lub woskowożółte zabarwienie z ciemnymi obwódkami wokół oczu; wargi suche, spękane; uderza cuchnący zapach z ust i nosa [Clarke]. Węzły chłonne podżuchwowe i tkanki szyi znacznie obrzmiałe; ciepłe owinięcie szyi przynosi miejscową ulgę przy jednoczesnym dopływie świeżego powietrza (postępowanie zgodne z modalnościami) [Clarke]. Twarz sinieje podczas napadów krupowych, z zimnym potem na czole (zob. Gorączka/Dreszcze) [Boger]. Mowa nosowa wskutek niewydolności podniebienia; policzki mokre od śliny, gdy połykanie zawodzi [Clarke]. Po niewielkim wysiłku twarz blednie; podparcie i spokój przywracają jej zabarwienie — ponownie pogorszenie po wysiłku [Clarke].

Język duży, wiotki, z odciskami zębów lub suchy i brązowy, z ciemnym środkiem; oddech cuchnący, słodkawy, przyprawiający o mdłości [Clarke], [Boger]. Ślina lepka; próby jej usunięcia wyczerpują; wyplucie skrzepów przynosi ulgę w oddychaniu (poprawa po wypluciu) [Clarke]. Smak mdły lub odrażający; dzieci odmawiają przyjęcia łyżeczki z lęku przed zadławieniem [Boericke]. Aftowe plamy lub szare tkanki martwicze mogą szerzyć się od łuków podniebiennych do jamy ustnej; krwawienie przy dotyku (błona krucha) [Clarke]. Dziąsła miękkie, łatwo krwawiące w stanie złośliwym [Boger]. Poprawie towarzyszy ścieńczenie błony i jej łatwe oddzielanie się bez krwotoku — korzystna oznaka [Clarke].

Język duży, wiotki, z odciskami zębów lub suchy i brązowy, z ciemnym środkiem; oddech cuchnący, słodkawy, przyprawiający o mdłości [Clarke], [Boger]. Ślina lepka; próby jej usunięcia wyczerpują; wyplucie skrzepów przynosi ulgę w oddychaniu (poprawa po wypluciu) [Clarke]. Smak mdły lub odrażający; dzieci odmawiają przyjęcia łyżeczki z lęku przed zadławieniem [Boericke]. Aftowe plamy lub szare tkanki martwicze mogą szerzyć się od łuków podniebiennych do jamy ustnej; krwawienie przy dotyku (błona krucha) [Clarke]. Dziąsła miękkie, łatwo krwawiące w stanie złośliwym [Boger]. Poprawie towarzyszy ścieńczenie błony i jej łatwe oddzielanie się bez krwotoku — korzystna oznaka [Clarke].

Główne umiejscowienie objawów tej nozody: gardło i cieśń gardzieli pokryte błoną od popielatoszarej do niemal czarnej, brudną, grubą, o cuchnącym zapachu; krwawienie przy próbach oddzielenia; wielkie wyczerpanie i nieproporcjonalnie nasilona zapaść [Clarke], [Boger]. Połykanie płynów jest trudniejsze niż pokarmów stałych — cofają się przez nos wskutek porażenia podniebienia jako następstwa choroby; próby wyczerpują i wywołują duszenie się (pogorszenie po wysiłku) [Clarke], [Boericke]. Języczek obrzmiały, obrzęknięty; łuki podniebienne pogrubiałe; szyja tkliwa; węzły chłonne powiększone (szyja bycza) [Clarke]. Ciepły pokój pogarsza; chłodne, świeże powietrze na twarz przy ciepłym otuleniu ciała pozwala na kilka bezpiecznych przełknięć (zróżnicowana reakcja na temperaturę) [Clarke]. Błona grozi zajęciem krtani: głos ochrypły, następnie bezgłos; oddech piłujący; dziecko senne, skubie okolice ust; przy każdym zaśnięciu oddech ustaje — gwałtowne przebudzenie (pogorszenie nocą), zob. Oddychanie/Sen [Boger], [Clarke]. Płukanki i środki żrące, tłumiące zmiany powierzchniowe, pogarszają stan chorego (pogorszenie po stłumieniu) [Hering]. Wraz z poprawą błona rozluźnia się, bieleje, oddziela przy mniejszym krwawieniu, a bladość podniebienia maleje — rzeczywiste oznaki poprawy [Clarke].

Niechęć do jedzenia wynika raczej z lęku przed zadławieniem niż z nudności; zapach w pokoju wywołuje nudności i uczucie omdlewania (cuchnący odór) [Clarke]. Czkawka i połykanie śliny wywołują duszący kaszel — pogorszenie po wysiłku [Boger]. W stanach złośliwych mogą wystąpić wymioty lepkim śluzem z pasmami krwi [Clarke]. Pragnienie zmienne; małe łyki są tolerowane; duże łyki cofają się przez nos lub wywołują kaszel (powtarzające się modalności) [Clarke]. Zupełny brak apetytu; osłabienie głębokie, a pokarm obciąża serce — uczucie omdlewania po przełknięciu (związek serca z żołądkiem) [Clarke]. Gdy można przyjmować płyny łyżeczkami bez cofania się przez nos, powrót do zdrowia jest bliski [Clarke].

Brzuch wzdęty wskutek oddychania przez usta i połykania śluzu; bóle tnące nie należą do objawów charakterystycznych [Clarke]. W przypadkach septycznych dochodzi do przekrwienia wątroby i śledziony; prawe podżebrze jest obolałe; okolica nerek staje się wrażliwa, gdy pojawia się białkomocz (zob. Układ moczowy) [Hughes]. Biegunka występuje rzadko; w stanach toksycznych stolce mogą być cuchnące, ciemne, luźne i wyczerpywać chorego (nasilając zapaść) [Boger]. Wzdęcie zwiększa duszność w pozycji leżącej — pogorszenie podczas leżenia; uniesienie tułowia z podparciem przynosi ulgę (zależność od pozycji) [Boericke]. Objawy brzuszne mają znaczenie drugorzędne; główne zagrożenie dotyczy wyżej położonych okolic.

Białkomocz podczas toksemii; mocz skąpy, ciemny; w zapaści przejściowy bezmocz [Hughes], [Clarke]. Po uzyskaniu poprawy ilość moczu wzrasta, lecz przez wiele dni nadal zawiera on niewielką ilość białka; w okresie rekonwalescencji nerki pozostają osłabione [Clarke]. Oddawanie moczu może być utrudnione wskutek ogólnego osłabienia; u dzieci mimowolne kropelkowe oddawanie moczu podczas snu z objawami krupu [Boericke]. W stanach złośliwych możliwy jest krwiomocz [Boger]. Osłabienie nerek ostrzega przed zbyt wczesnym podejmowaniem wysiłku (zagrożenie dla serca i nerek) [Clarke].

Stolce ciemne, cuchnące; niekiedy z pasmami krwi wskutek nieżytu jelit w przebiegu złośliwego zapalenia gardła; w stanach głębokiego osłabienia po każdym wypróżnieniu następuje skrajne wyczerpanie [Boger]. Parcie na stolec nie jest wyraźne. Szczeliny odbytu lub hemoroidy mają charakter przypadkowy i nie decydują o doborze leku. Objawy ze strony odbytnicy uzupełniają obraz cuchnących wydalin, raczej niż wskazują na Diphtherinum [Clarke].

Brak pierwotnych objawów ze strony narządów płciowych w próbach lekowych; w rekonwalescencji niezdolność do wysiłku, łatwe męczenie się po stosunku; ryzyko nawrotu przy zbyt wczesnym przeciążeniu [Clarke]. U chłopców może przejściowo pojawić się pobłonicze moczenie nocne, gdy współistnieje porażenie podniebienia — ogólne wyczerpanie nerwowe [Clarke]. Objawy dotyczące mężczyzn mają w znacznej mierze charakter pośredni.

Miesiączka zanika wskutek choroby; jej powrót jest opóźniony; osłabienie pobłonicze przejściowo nasila bolesne miesiączkowanie (wyczerpanie nerwowe) [Clarke]. Skłonność do ozeny i przewlekłego tworzenia się strupów w tylnej części nosa po błonicy; Diphtherinum pomaga, gdy wywiad odpowiada obrazowi leku [Clarke]. Matki karmiące nie znoszą ciepłych pomieszczeń, czują się w nich duszone; potrzebują świeżego powietrza — jest to zgodne z modalnościami termicznymi [Tyler]. Błonica w ciąży wykracza poza zakres tego opisu; związek leku dotyczy bardziej konstytucji niż mechaniki położniczej.

Główna strefa zagrożenia. Krup błoniasty lub błonica krtani: szorstki wdech, przypominający piłowanie, ze świstem krtaniowym; głos słabnie; kaszel staje się szczekający, następnie bezgłośny; skóra sina; pogorszenie w nocy; pogorszenie w ciepłym pomieszczeniu; poprawa pod wpływem chłodnego powietrza na twarz, przy otwartym oknie, gdy jednocześnie ciało pozostaje ciepłe (miejscowa potrzeba chłodu, ogólna potrzeba ciepła) [Clarke], [Boger]. Sen sprzyja bezdechowi — dziecko zapada w odrętwienie i zrywa się z uczuciem dławienia; uniesienie tułowia z podparciem temu zapobiega (zależność od pozycji) [Boericke]. Odrywanie się lepkich czopów wiąże się z zagrożeniem; po ich wydaleniu następuje głęboka ulga (poprawa po odkrztuszeniu) [Clarke]. W rekonwalescencji oddech jest płytki; błahy wysiłek przyspiesza go i grozi niewydolnością — pogorszenie od wysiłku [Clarke]. Diphtherinum wybiera się, gdy wyraźne są cuchnący zapach i ciemna błona, a Merc.-cyan., Lach. lub Kali bich. nie powstrzymują postępującego pogorszenia [Clarke], [Boger].

Tętno małe, miękkie, niemiarowe; osłabienie mięśnia sercowego wskutek działania toksyny; omdlenie przy najmniejszej próbie podniesienia się; w rekonwalescencji możliwa nagła niewydolność serca — „śmierć przy wysiłku” to poważny objaw charakterystyczny [Clarke], [Boger]. Kołatanie serca po łyku płynu lub wypowiedzeniu kilku słów; czynność podniebienia i serca zawodzi jednocześnie (związek opuszkowo-sercowy) [Clarke]. Niepokój w okolicy przedsercowej w nocy z głodem powietrza; łagodzony przez chłodne powietrze i spokój (powtarzające się modalności) [Boericke]. Nie ma wady zastawkowej swoistej dla tego leku; zaburzenia dotyczą mięśnia sercowego uszkodzonego toksycznie [Clarke]. O poprawie świadczą bardziej miarowe tętno przy powolnej próbie przyjęcia pozycji siedzącej oraz bezpieczne połykanie płynów podawanych po łyżeczce [Clarke].

Ucisk w górnej części mostka, oddech krtaniowy przypominający piłowanie, bezgłos i świszczący wdech przy szerzeniu się zmian krupowych (krup błoniasty) [Clarke], [Boger]. Pogorszenie w nocy, w ciepłym pomieszczeniu, w pozycji leżącej; poprawa pod wpływem chłodnego powietrza na twarz, przy uniesieniu głowy i barków (zależność od pozycji i zróżnicowanie reakcji termicznych) [Boericke]. Śluz lepki, grożący zatkaniem dróg oddechowych; wydalenie zbitych mas przynosi ulgę — poprawa po odkrztuszeniu [Clarke]. Kłucia pod obojczykami podczas kaszlu; ściana klatki piersiowej obolała wskutek wysiłku oddechowego (pogorszenie od wysiłku) [Boger]. Sinica warg podczas napadu; po nim zimny pot [Clarke].

Sztywność karku i tkliwość węzłów chłonnych; bóle mięśni szyi wskutek obrzęku typu „szyi byczej”; miejscowe ciepło przynosi ulgę, natomiast świeże powietrze łagodzi trudności oddechowe (zróżnicowane reakcje termiczne) [Clarke]. Uczucie zmęczenia w grzbietowej części pleców przy siadaniu (wyczerpanie serca); w zapaści uczucie zapadania w nadbrzuszu, rozciągające się ku kręgosłupowi [Boger]. Osłabienie okolicy lędźwiowej w rekonwalescencji; nadmierny wysiłek powoduje nawrót niewydolności podniebienia (zgodnie z ogólną zasadą: wysiłek niweczy uzyskaną poprawę) [Clarke].

Znużenie, drżenie; po błonicy niedowłady kończyn z łatwym męczeniem się; chód niepewny już po krótkim chodzeniu; pragnienie położenia się, a zarazem niemożność leżenia płasko (sprzeczność dotycząca pozycji) [Clarke]. Dłonie zimne, wilgotne; paznokcie sine podczas napadów krupu [Boger]. W następstwach zapalenia nerwów odruchy kolanowe mogą być osłabione [Clarke]. Bóle tępe, z uczuciem ciężkości — bez ostrych nerwobólów. W miarę poprawy stanu gardła może ujawnić się osłabienie mięśni oczu i kończyn (późne porażenie), wymagające cierpliwości i ścisłego unikania wysiłku [Clarke], [Tyler].

Skóra sina, ziemista; zimny pot podczas napadów duszenia; owrzodzenia z martwicą gardła i warg w przypadkach złośliwych; strupy w ozenie powodują nadżerki otaczającej skóry [Clarke], [Boger]. W błoniczej postaci płonicy wysypka może być płoniczopodobna; podczas gorączki skóra jest gorąca w dotyku, choć chory odczuwa zimno (rozbieżność odczuć i objawów) [Clarke]. Odleżyny przy przedłużającej się zapaści; wymagają starannej pielęgnacji (delikatnego obracania bez wysiłku chorego) [Tyler]. Okolica rynienki podnosowej z nadżerkami od drażniącej wydzieliny; delikatne oklepywanie lepsze niż pocieranie (pogorszenie od tarcia) [Clarke].

Sen przerywany, z nagłym zrywaniem się wskutek dławienia; pogorszenie w pierwszej fazie snu: dziecko zasypia, po czym zrywa się ze skurczem krtani — trzeba je unieść i podeprzeć lub przenieść do chłodnego okna, co dokładnie odpowiada pogorszeniu nocnemu i poprawie pod wpływem chłodnego powietrza na twarz, opisanym w części Modalności [Boericke], [Boger]. Sny o duszeniu się; jęczenie z zamkniętymi oczami; głęboki sen odrętwieniowy między napadami [Clarke]. W rekonwalescencji sen na krótko odświeża, lecz wysiłek po przebudzeniu wywołuje uczucie omdlewania — równowaga pozostaje krucha [Tyler]. Nie może leżeć na plecach bez dławienia; woli leżeć na boku z wysoko ułożoną głową (zależność od pozycji) [Boericke]. W stanach septycznych występują cuchnące poty nocne; niezbędne są lekkie okrycie i świeże powietrze w pokoju [Clarke]. Powrót spokojnego snu bez zrywania się jest wczesną zapowiedzią ustępowania zagrożenia [Clarke].

Sny o uduszeniu, ciemnych pokojach, duszeniu się pod okryciem; dziecko śni, że się dławi, i budzi się, chwytając się za gardło — wierne odzwierciedlenie zagrożeń przeżywanych w dzień [Tyler]. Niekiedy sny o piciu i wypływaniu płynu przez nos — odtwarzanie we śnie porażenia podniebienia [Clarke]. W miarę stabilizacji rekonwalescencji sny stają się obojętne; jeśli powracają sny o duszeniu się, należy wystrzegać się przedwczesnego wysiłku (ostrzeżenie kliniczne) [Tyler].

Gorączka septyczna ze stanem osłabienia i cichym mamrotaniem; skóra gorąca, lecz chory odczuwa zimno, pragnie ciepłego okrycia, a zarazem świeżego powietrza na twarz (zróżnicowanie reakcji termicznych) [Clarke]. Temperatura może być umiarkowana przy skrajnym wyczerpaniu — ta niewspółmierność jest objawem charakterystycznym [Boger]. Tętno małe, częste, łatwo poddające się uciskowi; zimny pot podczas napadu [Clarke]. W przypadkach ozeny hektyczne wieczorne zwyżki temperatury z odrażającym cuchnącym zapachem [Clarke]. Korzystny zwrot zaznacza się odwarstwianiem błony, zmniejszeniem cuchnącego zapachu i żywszym wyrazem twarzy [Clarke].

Uczucie zimna z sinieniem warg podczas napadów krupu; dreszcze w ciepłych pomieszczeniach (głód powietrza) [Boger]. Gorąco wewnętrzne przy sinej skórze; głowa gorąca, kończyny chłodne; dziecko odrzuca okrycie tylko z twarzy (szuka powietrza), podczas gdy ciało pozostaje otulone (zróżnicowana potrzeba ciepła) [Clarke]. Pot zimny, lepki podczas duszenia; pot nocny cuchnący; pot nasila nadżerki skóry wokół nozdrzy i warg (pogorszenie od tarcia) [Clarke]. Świeże powietrze osusza zimny pot i uspokaja oddech (powtarzające się modalności) [Boericke].

Najtrudniejsze do połknięcia są płyny (wracają przez nos); pokarmy stałe mogą przechodzić, jeśli starannie pokroi się je na drobne kawałki; tylko po łyżeczce — bardzo małymi łykami [Clarke], [Boericke]. Niechęć do jedzenia z lęku; brak głodu. Ciepłe napoje niekiedy łagodzą dolegliwości, lecz większym problemem jest objętość niż temperatura [Clarke]. Lodowato zimne płyny mogą wywołać wstrząs i kaszel; letnie są tolerowane [Clarke]. Chorzy po błonicy przez wiele tygodni nie radzą sobie z rzadkimi płynami — jest to kryterium doboru Diphtherinum w następstwach choroby [Clarke]. Nudności od cuchnącego zapachu w pokoju; apetyt powraca wraz z pierwszym bezpiecznym przełknięciem [Clarke].

Obraz Diphtherinum łączy septyczny, błoniasty proces w gardle i krtani z cuchnącym zapachem, ciemnymi, popielatymi błonami, nieproporcjonalnie wielkim wyczerpaniem oraz poważną skłonnością do porażenia podniebienia, gardła, krtani i mięśni oczu w rekonwalescencji [Clarke], [Boger], [Boericke]. Modalności tworzą spójną całość: pogorszenie w nocy i wczesnym rankiem, pogorszenie w ciepłych, dusznych pomieszczeniach, pogorszenie od wysiłku (siadania, mówienia, połykania), pogorszenie przy połykaniu — zwłaszcza płynów (cofanie się przez nos), pogorszenie po zahamowaniu wydzielin; poprawa pod wpływem chłodnego, świeżego powietrza na twarz przy ciepłym otuleniu ciała, w pozycji z uniesionym i podpartym tułowiem, przy podawaniu małych porcji po łyżeczce, dzięki spokojowi i delikatnej pielęgnacji. Pod względem patofizjologicznym obraz odpowiada toksycznemu zapaleniu mięśnia sercowego (śmierć przy wysiłku), zapaleniu nerwów obwodowych (późne porażenie) i niedrożności wywołanej błonami; klinicznie, gdy Merc.-cyan., Lach. lub Kali bich. zawodzą, a dominują cuchnący zapach i ciemna błona, Diphtherinum często odwraca niekorzystny przebieg [Clarke], [Boger]. Przeciwstawność dotyczy powietrza i wysiłku: świeże powietrze ratuje, wysiłek zabija; płyny zawodzą, pokarmy stałe czasem przechodzą; noc przynosi zagrożenie, świt się ociąga. W miarę poprawy stanu dziecka pojawiają się konkretne oznaki: błona jaśnieje i odwarstwia się bez krwawienia, tętno staje się bardziej miarowe przy powolnym unoszeniu tułowia z podparciem, a płyny podawane po łyżeczce nie cofają się przez nos. W następstwach choroby należy wybierać Diphtherinum, gdy opadanie powiek, nosowy głos, podwójne widzenie i porażenie podniebienia utrzymują się u chorego, który gorzej radzi sobie z płynami niż z pokarmami stałymi — to cecha rozpoznawcza tej nozody [Clarke], [Boericke].

Etiologia — złośliwa błonica / septyczne zapalenie gardła
• Mercurius cyanatus — Szybko niszczący proces błoniasty, krwawienie, silny cuchnący zapach; obfite ślinienie; język obrzęknięty. Diphtherinum, gdy grozi porażenie pobłonicze, a płyny cofają się przez nos, lub gdy Merc. cyan. nie powstrzymuje postępującego pogorszenia [Clarke], [Boger].
• Lachesis — Gardło ciemne, obrzęknięte, nietolerancja dotyku, błona sinawa; szerzenie się z lewej strony na prawą; wielomówność podczas toksemii. W obrazie Diphtherinum wyraźniejsze są porażenie, cuchnący zapach i większa trudność połykania płynów [Kent], [Clarke].
• Kali bichromicum — Gęsty, żółty, ciągnący się nitkami wysięk, owrzodzenia o ostro odgraniczonych brzegach; szerzenie się zmian między nosem a gardłem. W obrazie Diphtherinum występują popielatoczarna błona, skrajne wyczerpanie i porażenia jako następstwa choroby [Clarke], [Boger].
• Apis — Błony obrzęknięte, różowe; kłucie jak od żądlenia, niewielkie pragnienie; poprawa od zimna. Obraz Diphtherinum jest ciemniejszy, bardziej septyczny, z większą skłonnością do porażeń [Clarke].
• Baptisia — Cuchnący zapach i odrętwienie jak w durze; brak swoistego procesu błoniastego oraz większych trudności przy połykaniu płynów; Bapt. może wspomagać w ogólnym stanie septycznym, lecz to Diphtherinum jest nozodą błoniczą [Boger].

Szerzenie się zmian do krtani / krup
• Spongia — Suchy, szczekający kaszel krupowy; oddech przypominający piłowanie; mniej cuchnącego zapachu i zmian błoniastych. Diphtherinum, gdy wyraźne są błona i toksemia [Clarke].
• Hepar sulphuris — Krup nasilający się wczesnym rankiem, wrażliwość na zimne powietrze; silny ból, ropna plwocina; brak ciemnej błony i objawu większej trudności połykania płynów [Boericke].
• Sanguinaria — Błoniaste zapalenie krtani z pieczeniem; mniej porażeń jako następstw choroby [Allen].

Porażenie pobłonicze
• Gelsemium — Opadanie powiek, podwójne widzenie, osłabienie ruchowe z sennością i drżeniem; mniej wyraźny charakterystyczny objaw podniebienny: większe trudności z płynami. Diphtherinum, gdy najpierw zajęte jest podniebienie, a później oczy, zwłaszcza przy zachowanej jasności umysłu [Clarke], [Farrington].
• Causticum — Niedowład strun głosowych z uczuciem otarcia i wyraźnym komponentem emocjonalnym; brak charakterystycznego cofania się płynów przez nos; dominują bóle, nie septyczna choroba w wywiadzie [Kent].
• Curare — Wiotka niewydolność ruchowa przy jasnym umyśle, wyraźna męczliwość; stosowane w pobłoniczych stanach opuszkowych; Diphtherinum jest nozodą, gdy na pierwszy plan wysuwa się przebyta błonica, Cur. zaś lekiem pokrewnym pod względem czynnościowym [Clarke], [Boericke].
• Phosphorus — Chrypka, osłabienie poinfekcyjne, skłonność do krwawień; mniej wyraźne podniebienne trudności z płynami; więcej pieczenia i pragnienia zimna [Boericke].
• Naja — Niedowład podniebienia i krtani z uciskiem w okolicy serca i udręką moralną; więcej bólu w klatce piersiowej; obraz Diphtherinum jest bardziej septyczny, z wyraźniejszym cofaniem się płynów przez nos [Clarke].

Błonica nosa / ozena
• Arum triphyllum — Drażniąca wydzielina z nosa powodująca nadżerki, dłubanie w nosie, krew; chory niespokojny, wciska głowę w poduszkę; brak swoistej skłonności do porażeń; Diphtherinum, gdy przebyta błonica jest jednoznaczna, a strupy i cuchnący zapach utrzymują się [Clarke].
• Kali bichromicum — Gęste, ciągnące się nitkami czopy; mniej septycznego odoru niż przy Diphth.; dobór według charakteru wysięku [Clarke].

• Lek dopełniający: Lachesis — Stany septyczne z głębokim osłabieniem i zajęciem gardła oraz krtani; Lach. często poprzedza ten lek w obrzękowych, lewostronnych zmianach gardła; Diphtherinum utrwala poprawę, gdy na pierwszy plan wysuwają się porażenie i cuchnący zapach [Clarke], [Kent].
  • Lek dopełniający: Kali bichromicum — Stosowany następnie w fazach oz eny po błonicy z utrzymującą się ciągliwą wydzieliną i owrzodzeniami o ostro odgraniczonych brzegach, jakby wyciętymi sztancą [Clarke].
  • Lek dopełniający: Curare — W niedowładzie opuszkowym i oddechowym po błonicy, przy jasności umysłu i łatwej męczliwości; Diphth. jako nozoda stanowiąca tło leczenia [Clarke], [Boericke].
  • Dobrze działa po: Mercurius cyanatus — Gdy faza destrukcyjna została opanowana, lecz nadal grozi porażenie; Diphth. w celu przeciwdziałania następstwom [Boger], [Clarke].
  • Dobrze działa po: Spongia/Hepar — Po ostrym przełomie krupowym, jeśli utrzymują się błony i toksemia [Boericke].
  • Dobrze poprzedza: Phosphorus — Przy utrzymującej się chrypce i osłabieniu w obrębie klatki piersiowej po ustąpieniu błon [Boericke].
  • Dobrze poprzedza: Gelsemium — Przy późnym opadaniu powiek i podwójnym widzeniu z sennością [Clarke].
  • Leki pokrewne / do porównania: Baptisia, Pyrogenium — Stany septyczne z głębokim osłabieniem; wybiera się Diphtherinum, gdy o obrazie przypadku decydują przebyta błonica oraz błony i porażenia [Boger], [Boericke].
  • Antidota (czynnościowe): świeże powietrze, spokojna pielęgnacja, picie małymi łykami i ostrożne podparcie ciała — zabiegi pielęgnacyjne zgodne z zasadą przepisanego leku [Clarke].
  • Leki niezgodne: nie odnotowano w źródłach klasycznych [Clarke], [Boericke].

• Diphtherinum wybiera się w złośliwej błonicy lub krupie błoniastym z popielatoczarnymi błonami, cuchnącym zapachem, głębokim wyczerpaniem, pogorszeniem w nocy i w ciepłych pomieszczeniach, poprawą pod wpływem chłodnego powietrza skierowanego na twarz oraz gdy Merc.-cyan., Lach., Kali bich. nie powstrzymują szerzenia się zmian w dół [Clarke], [Boger].
  • Porażenie po błonicy: płyny trudniejsze do połknięcia niż pokarmy stałe; cofanie się płynów przez nos; opadanie powiek i podwójne widzenie po wygojeniu gardła — Diphtherinum stosuje się wobec pozostałego śladu choroby, wspomagając je Curare/Gels., gdy dominują zaburzenia sprawności ruchowej [Clarke], [Boericke].
  • Objaw niebezpieczny: omdlenie przy wysiłku w okresie rekonwalescencji — nie nakłaniać do siadania ani chodzenia; Diphtherinum wraz ze ścisłym spoczynkiem zapobiega katastrofie (toksyczne zapalenie mięśnia sercowego) [Clarke], [Boger].
  • Ozena z septycznym zapachem i strupami u chorego, który „od czasu błonicy nigdy nie odzyskał zdrowia” — Diphtherinum wewnętrznie wraz z delikatną pielęgnacją miejscową [Clarke].
  • Potencje: ostre stany złośliwe 6C–30C, powtarzane zależnie od zagrożenia; niektórzy mistrzowie stosowali wyższe (200C/1M), gdy całość objawów była jednoznaczna; w następstwach choroby 30C–200C, rzadziej; zawsze przerwać podawanie po wystąpieniu wyraźnej poprawy [Boericke], [Nash], [Clarke].
  • Pielęgnacja stanowi połowę postępowania: świeże powietrze, spokój, pozycja z podparciem, małe łyki, bez wymuszania płukania gardła — w ten sposób uwzględnia się modalności leku [Clarke], [Boger].

Umysł
• Lęk — przed uduszeniem, w nocy; zrywa się ze snu. Odpowiada szerzeniu się zmian na krtań [Boger], [Clarke].
• Apatia — głębokie wyczerpanie z cuchnącym zapachem; mamrotanie. Stan septyczny z głębokim osłabieniem [Clarke].
• Wrażliwość na dotykanie, poruszanie lub zadawanie pytań. Zajmowanie się chorym wyczerpuje go [Boger].
• Niepokój — przy próbie przełknięcia. Pogorszenie pod wpływem wysiłku [Clarke].
• Poprawa — na świeżym powietrzu; przy otwartym oknie. Charakterystyczna modalność [Clarke].
• Rozpacz — po wielokrotnym krztuszeniu się płynami. Następstwa porażenne [Clarke].

Głowa/Oczy
• Opadanie powiek — po błonicy. Następstwa oczne [Boericke], [Clarke].
• Podwójne widzenie — po błonicy. Porażenie mięśni ocznych [Clarke].
• Wzrok — osłabiona akomodacja; pogorszenie pod wpływem wysiłku. Łatwa męczliwość [Clarke].
• Głowa — ciężkość; nie może leżeć płasko. Pogorszenie zależne od pozycji [Boericke].
• Ból w okolicy brwi — po wysiłku w okresie rekonwalescencji. Objaw wyczerpania [Clarke].
• Niewielki światłowstręt; ciężkie powieki. Odrętwienie septyczne [Clarke].

Nos/Twarz
• Nos — błonica; drażniąca, krwista, cuchnąca wydzielina; strupy. Objawy nosowe [Clarke], [Allen].
• Ozena — po błonicy; cuchnący zapach; strupy. Przewlekłe następstwo [Clarke].
• Cofanie się płynów przez nos podczas połykania. Objaw charakterystyczny porażenia podniebienia [Clarke], [Boericke].
• Twarz — „bycza szyja”; powiększone węzły chłonne szyi. Obrzmienie węzłów [Clarke].
• Wargi — popękane; cuchnący oddech. Septyczny stan jamy ustnej [Clarke].
• Sinica — podczas napadów krupowych. Wskaźnik ciężkości stanu [Boger].

Gardło
• Błonica — błona popielatoszara lub czarna; cuchnący zapach; krwawienie przy dotknięciu. Główna rubryka [Clarke], [Boger].
• Języczek — obrzęknięty; łuki podniebienne zgrubiałe. Obraz miejscowy [Clarke].
• Połykanie — płyny trudniejsze do połknięcia niż pokarmy stałe; płyny wracają przez nos. Cecha charakterystyczna porażenia po błonicy [Clarke], [Boericke].
• Szerzenie się na krtań — krup błoniasty. Postęp zmian w dół [Clarke], [Boger].
• Ciepły pokój pogarsza; świeże powietrze przynosi poprawę. Przeciwstawne modalności cieplne [Clarke].
• Tłumienie wydzielin — pogarsza. Ostrzeżenie przed przyżeganiem [Hering].

Oddychanie/Klatka piersiowa
• Krup — błoniasty; oddech przypominający odgłos piłowania; głos słabnie. Obraz stanu ostrego [Clarke], [Boger].
• Duszenie się — pogorszenie w nocy, pogorszenie w pozycji leżącej, pogorszenie w ciepłym pokoju; poprawa pod wpływem chłodnego powietrza skierowanego na twarz. Główne modalności [Boericke], [Clarke].
• Bezgłos — błoniczy. Zajęcie krtani [Clarke].
• Odkrztuszanie — lepkie czopy; poprawa po ich odkrztuszeniu. Oznaka ulgi [Clarke].
• Pozycja z podparciem — konieczna. Zasada dotycząca pozycji ciała [Boericke].
• Sinica z zimnym potem. Obraz przełomu [Boger].

Serce
• Zapalenie mięśnia sercowego — toksyczne; omdlenie przy najmniejszym wysiłku. Ostrzeżenie przed śmiercią wskutek wysiłku [Clarke], [Boger].
• Tętno — małe, niemiarowe; łatwo poddające się uciskowi. Serce w stanie septycznym [Clarke].
• Kołatanie serca — przy próbie połykania lub mówienia. Związek z wysiłkiem [Clarke].
• Uczucie omdlewania — przy siadaniu. Próba zmiany pozycji [Clarke].
• Niepokój — w okolicy przedsercowej, w nocy; poprawa pod wpływem chłodnego powietrza i spokoju. Powtórzenie modalności [Boericke].
• Rekonwalescencja — nawrót po wysiłku. Zasada postępowania [Clarke].

Objawy ogólne
• Wyczerpanie — nieproporcjonalne do gorączki. Objaw charakterystyczny [Boger].
• Pogorszenie: noc; ciepły, duszny pokój; wysiłek; połykanie płynów; tłumienie objawów. Spójny zespół modalności [Clarke], [Hering].
• Poprawa: chłodne powietrze skierowane na twarz; utrzymywanie ciała w cieple; pozycja z podparciem; spokój; picie po łyżeczce. Zasada praktyczna [Clarke], [Boericke].
• Porażenie — po błonicy; podniebienia, mięśni ocznych, kończyn. Następstwa [Clarke], [Boericke].
• Albuminuria — podczas toksemii. Objaw nerkowy [Hughes].
• Odrażający zapach — całego ciała chorego. Charakterystyczny cuchnący zapach [Clarke].

Sen/Gorączka/Dreszcze
• Sen — zrywanie się z powodu krztuszenia; pogorszenie w pierwszym okresie snu; konieczne podparcie ciała. Nocne zagrożenie [Boericke].
• Sny — o duszeniu; o płynie wypływającym przez nos. Odzwierciedlenie porażenia podniebienia [Tyler], [Clarke].
• Gorączka — septyczna; powierzchnia ciała gorąca, chory odczuwa zimno. Rozbieżność objawów [Clarke].
• Pot — zimny, cuchnący, z duszeniem się. Oznaka przełomu [Clarke].
• Dreszcze — zasinienie; drży w ciepłym pokoju. Głód powietrza [Boger].
• Poprawa — przy otwartym oknie; na świeżym powietrzu. Warunek niezbędny [Clarke].

Clarke, J. H. — A Dictionary of Practical Materia Medica (1900): przygotowanie nozody; obraz złośliwej błonicy i krupu; cuchnący zapach; większe trudności w połykaniu płynów; porażenie po błonicy; zagrożenie sercowe; modalności dotyczące pielęgnacji.
Boericke, W. — Pocket Manual of Homœopathic Materia Medica (1927): objawy charakterystyczne — krup błoniasty, cuchnący zapach, głębokie wyczerpanie, pogorszenie przy płynach; pozycja z podparciem; następstwa choroby.
Boger, C. M. — Synoptic Key of the Materia Medica (1915): stany septyczne z głębokim osłabieniem; modalności (noc, ciepły pokój, wysiłek); porównania z Merc.-cyan., Lach., Kali bich.; ostrzeżenie dotyczące zapalenia mięśnia sercowego.
Allen, T. F. — Encyclopædia of Pure Materia Medica (1874–79): zebrane notatki kliniczne dotyczące błonicy, błonicy nosa, ozeny oraz zajęcia trąbki słuchowej i ucha.
Hughes, R. — A Cyclopædia of Drug Pathogenesy (1895): toksykologia błonicy — błona, toksemia, zapalenie mięśnia sercowego, zapalenie nerwów; kontekst albuminurii.
Kent, J. T. — Lectures on Homœopathic Materia Medica (1905): zabarwienie miazmatyczne; uwagi różnicujące (Lachesis, Causticum); postępowanie zgodne z modalnościami.
Nash, E. B. — Leaders in Homœopathic Therapeutics (1898): następstwa błonicy; sugestie dotyczące potencji; przestrogi kliniczne.
Dewey, W. A. — Practical Homœopathic Therapeutics (1901): leczenie dolegliwości gardła; grupy leków w złośliwej błonicy i krupie; wskazówki dotyczące powtarzania dawek.
Farrington, E. A. — Clinical Materia Medica (1887): porównania w porażeniach poinfekcyjnych (Gelsemium, Curare); powinowactwo narządowe.
Tyler, M. L. — Homœopathic Drug Pictures (1942): istota obrazu leku; sny o duszeniu się; nacisk na pielęgnację; „od czasu błonicy nigdy nie odzyskał zdrowia”.
Hering, C. — The Guiding Symptoms of Our Materia Medica (1879): ostrzeżenia przed tłumieniem objawów; szerzenie się zmian w dół; objawy septyczne; potwierdzenia kliniczne.
Phatak, S. R. — Materia Medica of Homoeopathic Medicines (1977): zwięzłe objawy charakterystyczne — cuchnący zapach, ciemna błona, pogorszenie przy płynach, porażenie po błonicy; podsumowanie modalności.