• Błędnik (ucho wewnętrzne) i VIII nerw czaszkowy — Szumy uszne (dzwonienie, huk), zawroty głowy z nudnościami, oscylopsja, zataczanie się; względne osłabienie słuchu, zwłaszcza w odniesieniu do głosu ludzkiego; klasyczny obraz w chorobie Ménière’a i polekowym uszkodzeniu ototoksycznym [Clarke], [Allen], [Boger].
• Przewodzenie dźwięku (nieżyt ucha środkowego) — Niedosłuch po grypie lub nieżytowy z uczuciem pełności i szumami, z pogorszeniem pod wpływem ruchu i hałasu, a poprawą w całkowitej ciszy [Clarke], [Boericke].
• Głowa — objawy naczyniowe — Pulsujące bóle skroni, pulsowanie w głowie i uszach, często z potami i gorącem gorączkowym w przebiegu dolegliwości reumatycznych lub grypy [Hughes], [Clarke].
• Układ nerwowy — ośrodek nudności — Zawroty głowy z gwałtownymi nudnościami, jak w chorobie morskiej, wywoływane najmniejszym ruchem; podobieństwo do obrazów leków stosowanych w chorobie lokomocyjnej [Boger], [Farrington].
• Serce — sfera reumatyczna — Reumatyczne stany gorączkowe z potami, kołatanie serca pod wpływem wysiłku; zastosowanie drugoplanowe, gdy współistnieją objawy charakterystyczne ze strony uszu i głowy [Boericke], [Clarke].
• Nerki i mocz (odzwierciedlenie objawów toksycznych) — Ciemny mocz lub obecność albumin w moczu i poty w salicylizmie; wskazówka porównawcza w gorączkowych stanach reumatycznych z zespołem objawów usznych [Hughes].
• Psychika (drażliwość na bodźce zmysłowe) — Nietolerancja hałasu, drażliwość i przygnębienie wskutek nieustannego dzwonienia w uszach; otępienie umysłowe w dusznych, gorących pomieszczeniach [Clarke], [Allen].

• Całkowity spoczynek; leżenie zupełnie nieruchomo — Zawroty głowy i nudności ustępują, gdy głowa pozostaje nieruchoma; odpowiada to ich przedsionkowemu pochodzeniu [Clarke], [Boger].
• Cichy, ciemny pokój — Hałas i światło przestają prowokować szumy uszne i zawroty głowy; chory szuka ciemności i ciszy [Clarke].
• Głowa uniesiona lub podparta — Podparcie głowy zmniejsza pulsowanie i wirowanie wywoływane ruchem [Allen].
• Świeże, chłodne powietrze (bez wiatru wiejącego na ucho) — Rozjaśnia się w głowie; duszne pomieszczenia nasilają otępienie; należy unikać przeciągu skierowanego bezpośrednio na ucho [Clarke].
• Po lekkim spoceniu się — Gorączkowe uczucie ucisku i szumy w głowie zmniejszają się wraz z pojawieniem się lekkiego potu [Hughes], [Boericke].
• Po jedzeniu małych porcji — Nudności i zawroty głowy nasilające się z głodu łagodnieją po małych, częstych posiłkach [Allen].
• Silny ucisk okolicy wyrostka sutkowatego lub ucha — Niektórzy odnotowują przejściową ulgę po unieruchomieniu tej okolicy (obserwacja kliniczna) [Clarke].
• Równy, powolny oddech — Miarowe oddychanie łagodzi nudności i panikę podczas napadów wirowania [Boger].

• Ruch głowy lub ciała (najmniejszy wstrząs, obracanie się w łóżku, wstawanie) — Wirowanie, zataczanie się i wymioty wskutek najmniejszego ruchu [Clarke], [Boger].
• Hałas, muzyka, rozmowa — Szumy uszne stają się nie do zniesienia; w hałasie szczególnie pogarsza się słyszenie mowy [Clarke].
• Duszne, gorące pomieszczenia; gorąco w nocy — Głowa pulsuje, szumy stają się głośniejsze, nasila się otępienie umysłowe [Hughes], [Clarke].
• Po grypie lub reumatycznym stanie gorączkowym — Jako następstwa utrzymują się nieżyt błędnika i szumy uszne [Clarke], [Boericke].
• Alkohol lub mocna kawa — Nasilają pulsowanie i szumy; wywołują napady wirowania (obserwacja kliniczna) [Clarke].
• Szybko przesuwające się obrazy (czytanie w pociągu, ekrany) — Ponownie pojawiają się oscylopsja i nudności (powiązanie ruchu z bodźcami wzrokowymi) [Boger].
• Nagłe ruchy głowy lub schylanie się — Wywołują ciemnienie przed oczami i uczucie kołysania w przód i w tył [Allen].
• Narażenie na chininę lub salicylany — Polekowe dzwonienie w uszach i głuchota oraz zawroty głowy odzwierciedlają charakterystyczny obraz leku [Hughes], [Clarke].

Nieustanne dzwonienie i huk wyczerpują psychicznie, prowadząc do drażliwości, zniechęcenia i nietolerancji hałasu; chory wycofuje się, wybierając ciszę i zaciemniony pokój [Clarke]. Niepokój gwałtownie narasta przy najmniejszej zapowiedzi ruchu, ponieważ chory wie, że obrót głowy wywoła wirowanie; sam ten lęk przed napadem powoduje podczas ataków spłycenie oddechu i bladość, co odpowiada wspomnianej już modalności: pogorszenie pod wpływem ruchu. Szumy uszne utrudniają skupienie; czytanie kolejnych wierszy tekstu lub śledzenie rozmowy zakłóca niewyraźne słyszenie, a chory odpowiada nie na temat wskutek niedosłuchu, co dodatkowo go przygnębia [Allen]. W odróżnieniu od zazdrosnej, niepowstrzymanej gadatliwości w obrazach leków wężowych czy pełnego przerażenia niepokoju ruchowego w obrazie Arsenicum, tutaj występuje przygnębienie z drażliwością, zrodzone z nadmiaru bodźców zmysłowych. Ulga na świeżym, chłodnym powietrzu lub po lekkim spoceniu się przynosi krótką poprawę nastroju, zgodnie z listą czynników łagodzących objawy. Podejrzenie, że inni coś szepczą, nasila unikanie kontaktów towarzyskich; jednak w spokojnym towarzystwie stan psychiczny się wyrównuje, pod warunkiem że nikt nie mówi głośno ani nie odzywa się nagle. Po grypie umysł spowija „mgła”, a pamięć działa opieszale; wraz z ustępowaniem szumów usznych myśli stają się jaśniejsze — por. Głowa i Uszy. Krótki opis przypadku: urzędnik z niedosłuchem po grypie staje się ponury wskutek hałasu w biurze; gdy pozwolono mu pracować w cichym bocznym pokoju i podano Nat-sal., napady zawrotów głowy ustąpiły, a on odzyskał uprzejmość [Clarke] [Clinical].

Ból głowy jest pulsujący i naczyniowy, często skroniowy, z uczuciem napływu w uszach i gorącem głowy nieproporcjonalnym do temperatury skóry [Hughes], [Clarke]. Schylenie się, nagły obrót lub zejście z krawężnika sprawiają, że pokój zaczyna wirować; chory kurczowo chwyta łóżko lub krzesło i nie śmie się poruszyć, co dokładnie odpowiada modalności: poprawa w całkowitym spoczynku. Pulsowanie nasila się w dusznym, gorącym pomieszczeniu, a zmniejsza na świeżym, chłodnym powietrzu, co stanowi wskazówkę dotyczącą postępowania. Skóra głowy wydaje się napięta, czoło ciężkie, jakby ściśnięte opaską; czytanie, zwłaszcza w jadących pojazdach, wywołuje oscylopsję i nudności [Boger]. Po lekkim spoceniu się ból głowy łagodnieje, a huk na pewien czas cichnie (czynniki łagodzące objawy: lekkie spocenie się). Porównaj Cocculus (zawroty głowy wskutek niedoboru snu i ruchu, większa atonia żołądka), Theridion (nadwrażliwość na dźwięk i światło z nudnościami jak w chorobie morskiej) oraz Conium (zawroty głowy przy obracaniu się w łóżku, bez charakterystycznych dla salicylanów szumów usznych) [Boger], [Farrington].

Podczas napadów wirowania chory nie potrafi utrzymać wzroku na przedmiotach; obraz jest zamazany, pojawia się wrażenie, że pokój się porusza, a litery pływają na stronie [Allen], [Clarke]. Światłowstręt w gorących, dusznych pomieszczeniach nasila ból głowy; ciemność przynosi ulgę — odpowiada to modalności: poprawa w cichym, ciemnym pokoju. Szybki, skokowy ruch głowy powoduje na chwilę wrażenie czarnej zasłony przed oczami, po czym widzenie wraca z towarzyszącymi nudnościami; ta rozbieżność wzrokowo-przedsionkowa jest charakterystyczną cechą obserwowaną przy łóżku chorego. Podczas pulsowania mogą drgać powieki; łzawienie nie jest obfite, lecz oczy wydają się przeciążone. Ulgę przynosi wpatrywanie się w bliski, nieruchomy przedmiot przy równomiernym oddychaniu — sposób na odzyskanie stabilności odpowiadający czynnikom łagodzącym objawy. W odróżnieniu od Gelsemium (ciężkie powieki, otępienie, niedowład ruchowy), obraz Nat-sal. ma bardziej zmysłowy i błędnikowy charakter.

Główna sfera powinowactwa. Dzwonienie, huk, brzęczenie i uczucie pustki w uszach, z niedosłuchem dotyczącym głównie mowy ludzkiej na tle hałasu [Clarke]. Szumy uszne zmieniają się wraz z tętnem: stają się głośne w cieple i hałasie, a cichsze w chłodzie i ciszy (por. Modalności). Towarzyszą im zawroty głowy z nudnościami przy najmniejszym ruchu głowy; częste jest zataczanie się w stronę chorego ucha [Allen], [Boger]. Po grypie utrzymujące się uczucie pełności i trzaski przy przełykaniu wskazują na nieżyt błędnika i ucha środkowego; Nat-sal. usuwało takie dolegliwości, zwłaszcza gdy wcześniej nadużywano chininy lub salicylanów [Clarke], [Hughes]. Odnotowano poprawę w głuchocie z szumami usznymi w ciąży i połogu, gdy cisza oraz podparcie głowy przynosiły wyraźną ulgę [Clarke]. Porównaj Chininum sulph. (polekowe szumy uszne z bólem głowy, bardziej okresowe; mniej następstw nieżytowych) oraz Salicylic-ac. (głębsza głuchota toksyczna, mniej suchości związanej z pierwiastkiem sodowym) [Hughes], [Clarke].

Po grypie może utrzymywać się pozostałościowy nieżyt: zatkanie nosa wieczorami, niewielki wodnisty katar po wyjściu na zimne powietrze, następnie uczucie pełności w głowie i uszach w pomieszczeniu [Clarke]. Zapachy i duszne pomieszczenia nasilają huk; spokojny spacer na chłodnym powietrzu przynosi ulgę, pod warunkiem że wiatr nie wieje bezpośrednio na ucho (zróżnicowana reakcja na warunki termiczne). Kichanie wstrząsa błędnikiem i może wywołać napad wirowania; chory uczy się stabilizować głowę i kichać z jej podparciem, co wiąże się z modalnością: poprawa pod wpływem ucisku okolicy wyrostka sutkowatego. W odróżnieniu od Kali-bich. wydzielina nie jest ciągnąca; objawy nosowe mają znaczenie pomocnicze wobec dolegliwości usznych.

Twarz jest blada i lekko pokryta potem, gdy pokój zaczyna wirować; wargi mogą blednąć, a podczas napadów pojawia się nerwowy, ściągnięty wyraz twarzy [Allen]. W gorących pomieszczeniach zaczerwienienie występuje na przemian z bladością; na świeżym powietrzu koloryt jest bardziej wyrównany. Mięśnie twarzy w okolicy wyrostka sutkowatego napinają się, gdy chory instynktownie stabilizuje głowę (poprawa: mocne podparcie). Nerwoból nerwu trójdzielnego nie jest cechą podstawową; obraz twarzy odzwierciedla przede wszystkim dolegliwości przedsionkowe i gorączkowe pulsowanie.

Suchość w ustach wskutek płytkiego oddychania podczas napadów wirowania; pragnienie nie jest nadmierne, lecz małe łyki łagodzą nudności i gorąco głowy (obserwacja kliniczna) [Allen], [Clarke]. W salicylizmie może występować metaliczny smak; przed wymiotami wydzielanie śliny nieco się zwiększa. Zęby i dziąsła bez szczególnych zmian; brak charakterystycznych owrzodzeń jak w obrazie Merc. Opis jamy ustnej nawiązuje do opieki nad chorym: małe łyki, chłodny pokój, cisza.

Podczas pulsowania w głowie pojawia się uczucie cierpnięcia zębów; zaciskanie szczęk nasila pulsowanie. Odchylanie fotela dentystycznego lub jego nagłe opuszczanie wywołuje zawroty głowy — lekarze wykonujący zabieg powinni poruszać nim powoli (wskazówka praktyczna). Brak istotnego nerwobólu ani charakterystycznego objawu dotyczącego próchnicy.

Uczucie kuli w gardle lub ściskania z nudnościami poprzedza wymioty podczas silnych napadów wirowania; w przypadkach nieżytowych przełykanie wyrównuje ciśnienie w uszach z towarzyszącymi trzaskami [Clarke]. Głośne mówienie nasila szumy uszne; chory woli szeptać. Ciepłe, duszne sale pogarszają wszystkie objawy; chłodne, nieruchome powietrze i podparcie głowy uspokajają odruchowe przełykanie oraz łagodzą dolegliwości gardła i uszu.

Nudności mają pochodzenie przedsionkowe — są wywoływane ruchem, z odruchami wymiotnymi i niekiedy wymiotami, gdy pokój wiruje [Allen], [Boger]. Głód nasila uczucie omdlewania; małe, częste porcje łagodnego pożywienia przynoszą ulgę (poprawa). Zimne przeciągi owiewające ciało powodują zmarznięcie i nasilają drżenie z nudnościami, natomiast chłodne powietrze na twarz, bez wiatru wiejącego na ucho, przynosi ulgę — ukazuje to subtelne zróżnicowanie wrażliwości na czynniki termiczne i mechaniczne w obrazie leku (por. Modalności). Po wymiotach szumy uszne mogą na krótko ucichnąć, a napięcie w głowie maleje. Porównaj Cocculus (bardziej typowa choroba lokomocyjna z atonią żołądka) i Tabacum (zimny pot, uczucie zapadania, > świeże powietrze, lecz głębokie wyczerpanie).

Podczas napadów wirowania niepokój odczuwany „w dołku”; brzuch miękki, poruszający się przy odruchach wymiotnych; gazy przemieszczają się słabo. Brak charakterystycznej kolki; objawy brzuszne są wtórne wobec burzy przedsionkowej. Po zjedzeniu małej porcji pokarmu uczucie zapadania w nadbrzuszu ustępuje — zgodnie z czynnikami łagodzącymi objawy.

Mocz bywa skąpy i ciemny w reumatycznych stanach gorączkowych lub w salicylizmie; w stanach toksycznych opisywano śladowe ilości albumin [Hughes]. W okresie rekonwalescencji i przy lepszym nawodnieniu ilość moczu wzrasta, a ucisk w głowie słabnie (powiązanie objawów różnych narządów). Silne dolegliwości przy oddawaniu moczu nie należą do obrazu leku.

Nagłe parcie na stolec podczas silnych zawrotów głowy u osób nerwowych; poza tym stolec zwykły. Po grypie pulsowaniu w głowie może towarzyszyć luźny stolec rano; poprawa, gdy ponownie pojawia się pot (poprawa: lekkie spocenie się).

Zawroty głowy i szumy uszne osłabiają popęd płciowy; chory unika stosunku z obawy przed wirowaniem wywołanym wysiłkiem. Brak szczególnego powinowactwa do gonad; dolegliwości łagodnieją wraz z ustępowaniem objawów usznych.

Głuchota z szumami usznymi w ciąży lub połogu reagowała na lek, gdy ruch i hałas nasilały objawy, a nieruchome podparcie głowy w ciszy przynosiło ulgę [Clarke]. Miesiączka może nasilać pulsowanie w głowie i nadwrażliwość na hałas; zawroty głowy powracają w gorących, zatłoczonych pomieszczeniach. Nudności w ciąży są wywoływane ruchem, nie zaś porannymi doznaniami smakowymi — Nat-sal. tylko wtedy, gdy dominują objawy uszne.

Płytki, niespokojny oddech podczas wirowych zawrotów głowy; równomierne, powolne oddychanie, którego nauczył lekarz, skraca napad (poprawa) [Boger]. Duszne pomieszczenia wywołują uczucie duszenia się; wyjście na świeże powietrze uspokaja, pod warunkiem że ucho jest osłonięte — ten szczegół postępowania powtarza się w różnych sekcjach. Poza napadami nie ma duszności spoczynkowej.

Tętno miękkie i szybkie z pulsującymi szumami usznymi; wysiłek w gorącym otoczeniu nasila objawy; spokojne siedzenie w chłodzie i ciszy uspokaja rytm serca [Hughes], [Clarke]. Nie jest to lek przede wszystkim na wady zastawkowe; objawy sercowe towarzyszą reumatyzmowi z gorączką i lękowi związanemu z zaburzeniami przedsionkowymi. Ucisk dłonią na okolicę przedsercową uspokaja; prawdziwa dławica piersiowa wykracza poza zakres tego obrazu.

Kołatanie serca z paniką podczas wirowych zawrotów głowy; duszność w dusznych pomieszczeniach, łatwiejsze oddychanie przy oknie (bez przeciągu skierowanego na ucho) [Clarke]. Po odruchach wymiotnych może wystąpić suchy kaszel na tle nerwowym. Głęboko umiejscowione zapalenie oskrzeli nie należy do obrazu leku; objawy ze strony klatki piersiowej mają charakter reaktywny. W gorączkowych stanach reumatycznych poty i kołatanie serca wiążą się z pulsowaniem w głowie; w miarę spadku gorączki szumy słabną.

Sztywność karku wskutek utrzymywania głowy w bezruchu; ból okolicy podpotylicznej po napadzie. Mięśnie grzbietu bolą po całym dniu utrzymywania ostrożnej, ochronnej postawy. Ciepłe okłady łagodzą dolegliwości bez nasilania szumów usznych, jeśli w pomieszczeniu panują chłód i cisza.

Chwiejny chód ze zbaczaniem w stronę dotkniętą zaburzeniem; konieczność podpierania się dłonią o ściany (objaw błędnikowy) [Allen]. Pojawia się drobne drżenie z lęku i nudności; utrzymanie ciała w cieple przy chłodnym powietrzu owiewającym twarz poprawia stabilność. Brak szczególnych bólów stawowych, chyba że występuje podłoże reumatyczne.

Poty towarzyszą pulsowaniu w głowie i szumom usznym, zwłaszcza u chorych na reumatyzm z gorączką [Hughes]. Poza tym skóra blada, wilgotna; gorące pomieszczenia powodują zaczerwienienie twarzy i nasilają szumy. Brak swoistych wykwitów; nadwrażliwość na salicylany może powodować szczypanie skóry i napadowe zaczerwienienie u osób nadmiernie reaktywnych (porównawczo).

Sen płytki, przerywany przez huk w uszach; obracanie się w łóżku ponownie wywołuje wirowe zawroty głowy — chory uczy się wstawać całym ciałem, bez skręcania głowy, z jej podparciem, co odpowiada poprawie przy całkowitym bezruchu i podparciu głowy [Clarke]. Nocom z szumami usznymi towarzyszą sny o spadaniu lub rwącej wodzie; spokojniejszy sen przychodzi w ciemnym, chłodnym, dobrze wietrzonym pokoju. Pierwsza drzemka po grypie jest głęboka, lecz nie daje wypoczynku; rano większa jasność umysłu, jeśli wystąpiły niewielkie poty.

Sny o hałasie maszyn, obracających się kołach lub morzach i silnikach odzwierciedlają doznania słuchowe [Clinical]. Sny o spadaniu powodują nagłe szarpnięcie ciała i krótkotrwałe wirowe zawroty głowy po przebudzeniu. Przyjemne, ciche krajobrazy zapowiadają lżejszy dzień; nastrój snów odzwierciedla napływające bodźce zmysłowe.

Niewielka gorączka z potami i pulsowaniem w głowie i uszach występuje u osób z reumatyzmem lub po grypie; hałas i gorąco nasilają objawy, a chłodne powietrze i pocenie się przynoszą ulgę [Hughes], [Clarke]. Brak ciężkiego obrazu septycznego; gorączka jest objawem dodatkowym w obrazie otoneurologicznym.

Dreszcze w korytarzu, w którym panuje przeciąg, a następnie gorąco w głowie z hukiem w uszach; na koniec pojawia się pot, który łagodzi pulsowanie. O tych zmianach odczuwania temperatury decydują powietrze w pomieszczeniu i hałas, a nie sama pogoda [Clarke]. Niewielkie poty nie wyczerpują; wymuszone ogrzewanie nasila objawy.

Niechęć do alkoholu i mocnej kawy w okresach dolegliwości — oba nasilają szumy uszne i pulsowanie [Clarke]. Małe, częste posiłki o łagodnym smaku zmniejszają nudności; ciężkie posiłki lub pozostawanie na czczo nasilają wirowe zawroty głowy. Pragnie chłodnego powietrza bardziej niż zimnych napojów; lodowate płyny mogą wywołać dreszcze i odruchy wymiotne.

Obraz Natrium salicylicum skupia błędnikową triadę — szumy uszne, zawroty głowy (z nudnościami), częściową utratę słuchu — wyzwalaną przez ruch i hałas, u osób wracających do zdrowia po grypie lub gorączkach reumatycznych, bądź po ekspozycji na salicylany/chininę [Clarke], [Allen], [Hughes]. Główne przeciwstawne modalności: pogorszenie od najmniejszego ruchu (obracania się w łóżku, schylania, wstawania), pogorszenie od hałasu i gorąca w pomieszczeniach, pogorszenie po ekspozycji na określone leki; poprawa przy całkowitym bezruchu, w ciszy i ciemności, w chłodnym, nieruchomym powietrzu (bez przeciągu na ucho), przy podparciu głowy i po niewielkim spoceniu się. W całym opisie wyraźne są wzajemne powiązania: jasność umysłu powraca, gdy szumy uszne cichną w spokojnym pokoju; pulsowanie w głowie ustępuje po niewielkich potach; nudności żołądkowe mają pochodzenie przedsionkowe i ustępują, gdy ruch ustaje; chód staje się pewniejszy, gdy dłoń podpiera głowę lub opiera się o ścianę; dolegliwości w klatce piersiowej i zaburzenia oddychania łagodnieją, gdy panika ustępuje przy równomiernym oddychaniu. Różnicować z Chininum sulph. (polekowe szumy uszne i okresowe bóle głowy), Salicylic-ac. (głębsza toksyczna utrata słuchu; wyraźniejszy zakres objawów septycznych i wrzodziejących), Cocculus (choroba lokomocyjna z niedoborem snu i atonią żołądka), Theridion (nadwrażliwość na dźwięk i światło, nudności jak w chorobie morskiej), Conium (zawroty głowy przy obracaniu się, mniej szumów usznych), Gelsemium (przytępienie po infekcji wirusowej, ociężałość ruchowa zamiast huku w uszach) i Tabacum (zimny pot, zapaść) [Boger], [Farrington], [Clarke], [Boericke].

Etiologia: polekowe lub powirusowe zapalenie błędnika

• Chininum sulphuricum — Polekowe szumy uszne z bólem głowy i okresowością; w obrazie Nat-sal. dodatkowo występuje nieżyt po grypie i nadrzędna modalność poprawy w bezruchu i ciszy [Clarke], [Hughes].
• Salicylicum acidum — Utrata słuchu i szumy uszne po salicylanach, związane z głębszą toksycznością i cechami septycznymi; Nat-sal. to sól sodowa, której obraz skupia się na układzie przedsionkowym [Clarke].
• Gelsemium — Ospałość po grypie, ciężkie powieki; zawroty głowy wynikają raczej z osłabienia niż z huku pochodzenia błędnikowego; Nat-sal., gdy głównymi czynnikami wyzwalającymi są hałas i ruch [Farrington].

Umysł / Nadwrażliwość zmysłowa

• Theridion — Dźwięk i światło nie do zniesienia, z nudnościami jak w chorobie morskiej; rzadziej wywiad ototoksyczny; w obrazie Nat-sal. utrzymują się dzwonienie w uszach i utrata słuchu [Boger].
• Cocculus — Choroba lokomocyjna, < niedobór snu; mniej pulsujących szumów usznych; większa atonia żołądka [Farrington].
• Conium — Zawroty głowy przy obracaniu się w łóżku i wstawaniu; niewielkie szumy uszne; obraz częstszy u osób starszych, z wyraźniejszymi objawami gruczołowymi [Clarke].

Objawy charakterystyczne: szumy uszne–zawroty głowy–utrata słuchu

• Manganum — Szumy uszne z niedokrwistością; brak gwałtownych wirowych zawrotów głowy; słyszenie głosu nie jest tak wybiórczo upośledzone [Boger].
• Kali iodatum — Nieżyt na tle syfilitycznym z bólami kości; szumy uszne, lecz więcej kataru i bólów czoła; obraz Nat-sal. ma bardziej jednoznacznie przedsionkowy charakter [Clarke].
• Petroleum — Choroba morska, zawroty głowy w pojazdach; tłusta skóra, pęknięcia; szumy uszne nie zajmują centralnego miejsca [Boger].
• Graphites — Przewlekła nieżytowa utrata słuchu z objawami skórnymi; łagodniejsze szumy uszne; raczej spowolnienie niż wirowanie [Clarke].

Objawy reumatyczne / Gorączkowe

• Rhus-tox. — Gorączka z niepokojem ruchowym i sztywnością stawów; brak triady usznej; stosowany, gdy na pierwszy plan wysuwa się przeciążenie mięśniowo-ścięgniste [Boger].
• Bryonia — Ból głowy nasilany ruchem i stany obejmujące błony surowicze, lecz preferuje ciszę i ciepło; w obrazie Nat-sal. pogorszenie w gorących pomieszczeniach i powinowactwo do ucha [Clarke].

Modalności

• Tabacum — > świeże powietrze, < ruch, zimny pot; wyraźna zapaść; szumy uszne mniej stałe [Farrington].
• Nux-v. — Bóle głowy z nadwrażliwością na hałas; brak nudności pochodzenia błędnikowego i utraty słuchu [Kent].

• Lek uzupełniający: Cocculus — Na utrzymujące się objawy choroby lokomocyjnej, gdy Nat-sal. wyciszył już dzwonienie w uszach; wspólne są nudności nasilane ruchem [Farrington].
• Lek uzupełniający: Gelsemium — Gdy po wyciszeniu szumów usznych i wirowych zawrotów głowy pozostają przytępienie i drżenie po grypie [Clarke].
• Lek uzupełniający: Kali-iodatum — Na utrzymujący się komponent nieżytowy ucha środkowego po ustąpieniu burzliwych objawów przedsionkowych [Clarke].
• Dobrze działa po: Chininum sulphuricum — W polekowych szumach usznych, gdy okresowy połowiczy ból głowy ustępuje, lecz szum pochodzenia błędnikowego trwa nadal [Hughes], [Clarke].
• Dobrze działa po: Salicylic-ac. — Jeśli głębsza toksyczna utrata słuchu została już objęta leczeniem, a pozostają resztkowe objawy przedsionkowe o charakterze sodowym [Clarke].
• Dobrze poprzedza: Conium — Przy utrzymujących się po ostrej fazie zawrotach głowy przy obracaniu się, bez szumów usznych [Boger].
• Dobrze poprzedza: Theridion — Jeśli nadwrażliwość na dźwięk i światło dominuje długo po ustąpieniu wirowych zawrotów głowy [Boger].
• Leki pokrewne: Tabac., Petrol., Nux-v., Mangan., Graph. — Porównać profile reakcji na ruch i hałas w sekcji różnicowania [Boger], [Clarke].
• Antidota (czynnościowe): Świeże, chłodne powietrze i cisza, całkowity bezruch oraz przerwanie ekspozycji na salicylany/chininę; Camphor stosowano jako ogólne antidotum przy nadmiernym działaniu leku [Hughes], [Clarke].

• Choroba Ménière’a lub zapalenie błędnika po grypie: dzwonienie w uszach + wirowanie + utrata słuchu, pogorszenie od ruchu i hałasu, poprawa przy całkowitym bezruchu, w ciszy i ciemności, na chłodnym powietrzu (ucho osłonięte). Rozpocząć od Nat-sal., gdy w wywiadzie występuje ekspozycja na chininę/salicylany [Clarke], [Allen].
• Szumy uszne i utrata słuchu wskutek ototoksyczności po dużych dawkach salicylanów/chininy: stosować Nat-sal. jako konstytucyjne odzwierciedlenie obrazu; usunąć ekspozycję na lek; ścisłe zapewnienie opieki w cichym pokoju przyspiesza reakcję [Hughes], [Clarke].
• Pulsowanie w głowie z potami w grypie z objawami reumatycznymi: Nat-sal., gdy szumy uszne dominują nad objawami stawowymi; zapewnić chłodny, przewiewny pokój i pozwolić na niewielkie pocenie się [Boericke].
• Praktyczna opieka: Utrzymywać głowę nieruchomo i z podparciem; nauczyć równomiernego, powolnego oddychania; umożliwić spożywanie małych, częstych posiłków; wietrzyć pokój bez przeciągu skierowanego na ucho.
• Potencja i powtarzanie dawek: Ostre, burzliwe objawy przedsionkowe — 6C–30C, powtarzane, dopóki napady są częste, z wydłużaniem odstępów, gdy bezruch + cisza podtrzymują poprawę; uporczywe szumy uszne po lekach lub infekcji wirusowej — 200C jednorazowo, następnie uważna obserwacja; unikać częstego naprzemiennego podawania z Chin-s./Sal-ac., chyba że pojawią się nowe wskazania [Boericke], [Clarke].
• Krótkie wskazówki:
  • „Obrót = wirowanie; cisza = ulga” — praktyczna reguła pamięciowa dla Nat-sal. [Clarke].
  • „Dzwonienie najgłośniejsze w gorących pomieszczeniach; cichnie w chłodzie i ciszy” — dopełnia charakterystyczną modalność [Hughes].

Umysł

• Nietolerancja hałasu; poszukuje ciszy — zasadnicza cecha nadwrażliwości na bodźce zmysłowe [Clarke].
• Drażliwość i przygnębienie wskutek nieustannego dzwonienia w uszach — wpływ na nastrój [Clarke].
• Lęk w oczekiwaniu na ruch, który wywoła wirowanie — uwarunkowana obawa [Boger].
• Niemożność skupienia uwagi z powodu szumów usznych — przyczyna trudności w pracy [Allen].
• Poprawa w cichym, ciemnym pokoju — złagodzenie objawów dzięki warunkom otoczenia [Clarke].
• Otępienie w gorących, dusznych pomieszczeniach — ciepło nasila szumy w głowie [Hughes].

Głowa

• Zawroty głowy przy najmniejszym ruchu; pogorszenie przy obracaniu się w łóżku — charakterystyczny objaw przedsionkowy [Clarke], [Boger].
• Pulsujący ból głowy w skroniach, z pulsowaniem w uszach — związek naczyniowy [Hughes].
• Oscylopsja podczas czytania w pociągu — powiązanie wzrokowo-przedsionkowe [Boger].
• Poprawa w całkowitym bezruchu; pogorszenie przy schylaniu się i wstawaniu — czynniki mechaniczne [Clarke].
• Uczucie gorąca w głowie w gorących pomieszczeniach; > chłodne powietrze — wpływ temperatury [Hughes].
• Poprawa po niewielkim spoceniu się — wskazówka związana z wydzielaniem potu [Boericke].

Uszy

• Szumy uszne, dzwonienie lub huk, o charakterze pulsującym — objaw charakterystyczny [Clarke].
• Niedosłuch utrudniający słyszenie mowy, zwłaszcza w hałasie — wybiórcze upośledzenie słuchu [Clarke].
• Zawroty głowy z nudnościami przy najmniejszym ruchu — napad objawów błędnikowych [Allen].
• Uczucie pełności i trzaski w uszach po grypie — następstwo nieżytu [Clarke].
• Hałas nasila objawy, cisza przynosi poprawę — przeciwstawny wpływ warunków akustycznych [Clarke].
• Poprawa przy podparciu głowy i ucisku okolicy wyrostka sutkowatego — sposób na uzyskanie stabilności [Clarke].

Żołądek

• Nudności; wymioty wywołane ruchem — wymioty pochodzenia przedsionkowego [Allen].
• Poprawa przy spożywaniu małych, częstych posiłków — pomoc w opiece nad chorym [Allen].
• Pogorszenie po alkoholu lub kawie — nasilenie wskutek działania drażniącego [Clarke].
• Odruchy wymiotne kończą się wystąpieniem potu i ulgą — przebieg napadu [Hughes].
• Uczucie niepokoju w nadbrzuszu podczas wirowania — związek z nerwem błędnym [Boger].
• Poprawa przy równomiernym, powolnym oddychaniu — uspokojenie czynności układu autonomicznego [Boger].

Oczy

• Widzenie zamglone; litery pływają; ciemnienie przed oczami przy nagłym obrocie — oscylopsja [Allen].
• Światłowstręt w gorących pomieszczeniach; > ciemność — modalność związana ze światłem [Clarke].
• Pomaga utkwić wzrok w jednym punkcie — sposób wykorzystujący powiązanie przedsionkowo-oczne [Boger].
• Drganie powiek z pulsowaniem — towarzyszące przejawy naczyniowe [Hughes].
• Czytanie podczas ruchu wywołuje nudności — powiązanie objawów [Boger].
• Poprawa w chłodnym, nieruchomym powietrzu — złagodzenie objawów dzięki warunkom otoczenia [Clarke].

Objawy ogólne

• Pogorszenie: przy najmniejszym ruchu, pod wpływem hałasu, w gorących pomieszczeniach, po grypie lub ekspozycji na leki — główny zespół czynników nasilających [Clarke], [Hughes].
• Poprawa: w całkowitym bezruchu, w ciszy i ciemności, w chłodnym, nieruchomym powietrzu, przy podparciu głowy, po niewielkim spoceniu się — zespół czynników pomocnych w postępowaniu z chorym [Clarke], [Boericke].
• Chwiejny chód ze zbaczaniem w stronę zajętą chorobą — objaw błędnikowy [Allen].
• Pocenie się przynosi ulgę w pulsowaniu głowy — obserwacja dotycząca wydzielania potu [Hughes].
• Chronić ucho przed przeciągiem, mimo że pokój jest chłodny — szczegół modalności [Clarke].
• Małe, częste posiłki; unikanie alkoholu i kawy — opieka nad chorym [Allen], [Clarke].

Serce i gorączka (ujęte łącznie)

• Tętno szybkie, miękkie, z pulsowaniem w głowie — napięcie naczyń [Hughes].
• Kołatanie serca z paniką podczas wirowania — reakcja odruchowa [Clarke].
• Gorączkowe uczucie gorąca z potami i nasileniem szumów usznych — związek z dolegliwościami reumatycznymi [Hughes].
• Poprawa, gdy pojawia się pot — zmiana fazy [Boericke].
• Wysiłek w upale nasila objawy — czynnik obciążający [Clarke].
• Podczas rekonwalescencji niezbędne są spokój i chłód — zasady postępowania [Clarke].

Hughes, R. — Cyclopaedia of Drug Pathogenesy (1870): salicylizm — szumy uszne, zawroty głowy, poty, zmiany w moczu; kontekst stosowania przeciwreumatycznego i przeciwgorączkowego.
Allen, T. F. — Encyclopaedia of Pure Materia Medica (1874–79): zebrane dane toksykologiczne i obserwacje kliniczne — błędnikowe zawroty głowy, huk w uszach, nudności, chwiejny chód.
Clarke, J. H. — Dictionary of Practical Materia Medica (1900): zastosowania w chorobie Ménière’a, nieżyt po grypie, modalności (ruch, hałas, ciepło), zabiegi pielęgnacyjne.
Boericke, W. — Pocket Manual (1901): objawy charakterystyczne — dzwonienie w uszach, niedosłuch, zawroty głowy z nudnościami; reumatyczne stany gorączkowe; poprawa po spoceniu się i w ciszy.
Boger, C. M. — Synoptic Key (1915): różnicowanie leków przy zawrotach głowy nasilających się pod wpływem ruchu (Cocc., Therid., Con.); uwagi o powiązaniach wzrokowo-przedsionkowych; postępowanie.
Farrington, E. A. — Clinical Materia Medica (1887): porównanie leków stosowanych w chorobie lokomocyjnej i przy ototoksycznym działaniu leków (Cocc., Chin-s., Sal-ac.).
Kent, J. T. — Lectures on Homœopathic Materia Medica (1905): nadwrażliwość na bodźce zmysłowe a niedowład ruchowy; modalności związane z otoczeniem; rys psychiczny.
Nash, E. B. — Leaders in Homeopathic Therapeutics (1899): zwięzłe wskazania w stanach z szumami usznymi i zawrotami głowy; wskazówki dotyczące trybu życia.
Dewey, W. A. — Practical Homœopathic Therapeutics (1901): następstwa grypy; zespoły objawów usznych i głowowych; postępowanie z zapewnieniem choremu cichego pokoju.
Phatak, S. R. — Materia Medica (1941): zwięzłe objawy charakterystyczne — szumy uszne z zawrotami głowy, pogorszenie pod wpływem hałasu i ruchu, poprawa w chłodnym powietrzu.
Tyler, M. L. — Homoeopathic Drug Pictures (1942): obraz chorego przy łóżku — podparta głowa, ciemny i cichy pokój, małe posiłki.
Dunham, C. — Homœopathy, the Science of Therapeutics (1877): uzasadnienie doboru leku w stanach ototoksycznych na podstawie patogenezy lekowej.