• Wątroba i drogi żółciowe — ospałość z tępym bólem w prawym podżebrzu; stolce barwy gliny; gorzki smak; ból głowy z nudnościami pochodzenia wątrobowego; naprzemiennie zaparcie↔biegunka żółciowa; zob. Brzuch/Żołądek/Głowa [Hale], [Allen], [Clarke].
• Żołądek i odpływ z układu wrotnego — nieżyt żołądka z nudnościami i odruchami wymiotnymi z żółcią; obłożony język; poprawa przy odpływie żółci lub po wypróżnieniu (zob. Żołądek/Odbytnica) [Hughes], [Boericke].
• Jelita — ospała perystaltyka wskutek bezczynności wątroby; stolce jasne, podobne do kitu lub zielone, żółciowe; niewielkie bolesne parcie; zob. Odbytnica [Allen], [Clarke].
• Śledziona — powiększenie i uczucie ciągnięcia po zimnicy; okresowość związana z pogodą na terenach bagiennych; ciężar w lewym podżebrzu (zob. Brzuch/Gorączka) [Clarke], [Hughes].
• Głowa (ból głowy pochodzenia wątrobowego) — tępy ból czoła lub okolicy nadoczodołowej z ziemistą twarzą i goryczą w ustach; pogorszenie po ciężkostrawnych potrawach i rano; zob. Głowa [Hale], [Boericke].
• Skóra — ziemiste zabarwienie, łagodna żółtaczka; świąd przy utrudnionym odpływie żółci; zob. Skóra [Clarke], [Hughes].
• Układ moczowy — skąpy mocz o intensywnej barwie przy ospałości wątroby; później diureza, gdy zmniejsza się obciążenie układu wrotnego; zob. Układ moczowy [Hughes], [Boericke].

• Obfity stolec żółciowy lub swobodny odpływ żółci — łagodzą dolegliwości głowy i uczucie ciężaru w prawym podżebrzu (nawiązanie do działów Głowa/Brzuch) [Allen], [Hale].
• Ciepłe napoje; lekkie wywary — łagodzą nieżyt żołądka i sprzyjają wydzielaniu żółci (zob. Żołądek) [Hughes], [Clarke].
• Spokojny spacer na świeżym powietrzu po ustąpieniu najsilniejszych nudności — sprzyja odpływowi krwi z układu wrotnego bez wstrząsów (Objawy ogólne) [Clarke].
• Leżenie na lewym boku z podciągniętymi kolanami — odciąża wątrobę (Brzuch) [Clinical], [Boericke].
• Ucisk lub podtrzymywanie dłonią prawego podżebrza — doraźnie łagodzi ból wątroby (Brzuch) [Clarke].
• Regularne, niewielkie posiłki — zapobiegają bólom głowy z nudnościami wywołanym głodzeniem lub opóźnionym odpływem żółci (Pokarmy i napoje) [Hale].
• Suchy klimat terenów położonych wyżej, z dala od bagiennej wilgoci — mniejsze okresowe przekrwienie śledziony i wątroby (Gorączka) [Hughes], [Clarke].
• Po łagodnym zwiększeniu diurezy — swobodniejsze oddawanie moczu, większa jasność w głowie (Układ moczowy/Głowa) [Hughes].

• Potrawy tłuste, ciężkostrawne lub smażone; ciasta; alkohol — wywołują dolegliwości żółciowe i ból głowy (Żołądek/Głowa) [Hale], [Clarke].
• Rano po przebudzeniu — gorycz w ustach, obłożony język, ciężar w czole (Głowa) [Allen], [Boericke].
• Nagłe zatrzymanie zwykłych wypróżnień; siedzący tryb życia — ciężkość w prawym podżebrzu (Odbytnica/Brzuch) [Clarke].
• Zimna, wilgotna pogoda na terenach bagiennych; jesienne mgły — okresowe nasilenie dolegliwości wątroby i śledziony (Gorączka/Brzuch) [Hughes].
• Pochylanie się lub ciasne ubranie w okolicy wątroby — potrzeba poluzowania paska; ucisk nasila uczucie pełności (Brzuch) [Clarke].
• Gniew lub troski związane z interesami — nasilenie nudności i bólu po prawej stronie (Umysł/Żołądek) [Kent], [Hale].
• Noc po późnej kolacji — żółciowe odbijania i niepokój (Sen/Żołądek) [Boericke].
• Długie głodzenie lub pomijanie posiłków — ból głowy z nudnościami wskutek „zatrzymania” żółci (Głowa/Pokarmy) [Hale], [Clarke].

Drażliwy nastrój związany z dolegliwościami wątroby, z niechęcią do sprzeciwu; drobne troski irytują chorego. Nie jest on gwałtowny jak Nux, lecz zrzędliwy i łatwo męczy się umysłowo; czuje się najlepiej, gdy obfite wypróżnienie „uruchomi” układ wrotny — odpowiada to opisanej już poprawie po wypróżnieniu żółciowym [Hale], [Kent], [Allen]. Osłabienie koncentracji z ciężkością głowy pojawia się po ciężkostrawnych potrawach lub posiłku z alkoholem; chory niepokoi się o interesy, lecz nie ma energii do działania (w odróżnieniu od niespożytego zapału Nux) [Clarke], [Kent]. Apatia występuje naprzemiennie z rozdrażnieniem; usposobienie poprawia się natychmiast po ustąpieniu napięcia w prawym podżebrzu (odsyłacz do działu Brzuch) [Clarke]. Pobudzenie emocjonalne lub gniew szybko przywracają nudności i gorzkie odbijania (nawiązanie do działu Żołądek) [Hale]. Niechęć do ucisku w talii skłania do rozluźniania ubrania — to drobny, lecz stały rys zachowania w obrazie leków wątrobowych (odsyłacz do działu Brzuch) [Clarke]. U osób z przebytą zimnicą i uczuciem ciągnięcia w okolicy śledziony opisywano przygnębienie podczas wilgotnej pogody na terenach bagiennych; nastrój poprawia się w suchym powietrzu (nawiązanie do działu Gorączka) [Hughes], [Clarke]. Stan psychiczny w obrazie Euonymus jest więc raczej reakcją na stan narządów wewnętrznych niż przejawem pierwotnej nerwicowości — szybko się rozjaśnia, gdy rusza odpływ żółci i czynność jelit [Allen], [Hale]. Dzieci są marudne, mają ziemistą cerę i gorycz w ustach; rozpogadzają się po lekkim, ciepłym posiłku (odsyłacz do działu Pokarmy) [Boericke]. Sen przerywany przez wzdęcia nasila poranny zły humor; regularny tryb życia uspokaja (odsyłacz do działu Sen) [Clarke].

Ból głowy pochodzenia wątrobowego: tępy ciężar w czole, jak od opaski biegnącej w poprzek czoła, z ciężkimi powiekami, ziemistą twarzą, gorzkim smakiem i obłożonym językiem; pogorszenie rano, po ciężkostrawnych potrawach lub późnej kolacji, poprawa po stolcu żółciowym lub odpływie żółci — ta kluczowa poprawa powtarza opisaną już modalność [Hale], [Allen], [Clarke]. Napięcie potylicy niekiedy poprzedza fazę czołową; pochylanie nasila uczucie pełności; pomaga przyjęcie pozycji siedzącej i rozluźnienie ubrania (nawiązanie do działu Brzuch) [Clarke]. Ból głowy z nudnościami i zielonkawymi wymiotami pojawia się falami po błędach dietetycznych; w porównaniu z Iris pieczenie jest słabsze, a w odróżnieniu od Sanguinaria nie występują zmiany strony ani aura związana ze słońcem [Farrington], [Boericke]. Ból nadoczodołowy (silniejszy po prawej niż po lewej stronie) towarzyszy bólowi wątroby, z tępym bólem pleców wskutek zastoju w układzie wrotnym (odsyłacz do działu Plecy) [Clarke]. Głowa wyraźnie się rozjaśnia na suchym, świeżym powietrzu i po łagodnym ruchu, o ile nie następuje on zbyt wcześnie po posiłku (odsyłacz do działu Objawy ogólne) [Clarke]. Skóra głowy nie jest szczególnie wrażliwa. W przypadkach o okresowym przebiegu (po przebytej zimnicy) ból głowy występuje naprzemiennie z ciągnięciem w okolicy śledziony i dreszczami podczas mgieł na terenach bagiennych (odsyłacz do działu Gorączka) [Hughes].

Twardówki lekko zażółcone przy ospałości wątroby; spojówki nieznacznie żółtawe, rano uczucie piasku w oczach; poprawa wraz z odpływem żółci (nawiązanie do działów Skóra/Objawy ogólne) [Clarke]. Ciężkie powieki z uczuciem ciężaru w czole; widzenie przytępione podczas nudności; poprawa po odbijaniu (odsyłacz do działu Żołądek) [Allen]. Światłowstręt jest niewielki; jasne światło drażni przede wszystkim podczas bólu przypominającego opaskę na czole [Hale]. Nie ma charakterystycznej nieżytowej wydzieliny z oczu; przy drażniących łzach i obfitym katarze należy rozważyć Allium cepa [Farrington]. Objawy oczne są zatem zewnętrznymi oznakami zaburzeń żółciowych, a nie odrębną sferą działania.

Uczucie pełności w uszach i przytępienie słuchu rano w stanach przekrwienia wątroby; ustępują po śniadaniu i wypróżnieniu (odsyłacze do działów Pokarmy/Odbytnica) [Clarke]. Brak charakterystycznych objawów nerwobólowych lub zapalenia ucha. Pulsowanie w uszach odpowiada przekrwieniu głowy; poprawa na świeżym powietrzu [Boericke].

Osłabiony węch w porannym stanie „żółciowym”; cuchnąca wydzielina spływająca po tylnej ścianie gardła nie jest objawem charakterystycznym (por. Eucalyptus) [Clarke]. Krwawienia z nosa nie są typowe. Pociąganie nosem wskutek obrzęku błony śluzowej nosa występuje u osób śpiących w dusznych pomieszczeniach po późnej kolacji; poprawa po wstaniu i przewietrzeniu (odsyłacz do działów Sen/Objawy ogólne) [Clarke].

Cera ziemista, o brudnawym odcieniu, lekko zażółcona; wyraz twarzy zmęczony; gorzki smak na wargach po przebudzeniu (odsyłacz do działu Jama ustna) [Clarke]. U osób z niestrawnością policzki bywają plamiste; zmiany ustępują wraz z poprawą czynności wątroby [Hale]. Gorąco twarzy po gniewie lub zaburzeniach żołądkowych — odruchowe zaczerwienienie (nawiązanie do działów Umysł/Żołądek) [Kent]. Brak charakterystycznego nerwobólu.

Gorzki smak po przebudzeniu; język obłożony żółtobiałym nalotem, niekiedy widoczne odciski zębów (nieżyt związany z układem wrotnym) [Hughes], [Clarke]. Rano ślina wywołująca mdłości; cuchnący oddech po ciężkostrawnych potrawach (nawiązanie do działu Żołądek) [Hale]. Suchość ust umiarkowana; ciepłe napoje przynoszą ulgę (nawiązanie do modalności) [Boericke]. Metaliczny smak po częstych wymiotach żółciowych [Allen]. Afty nie są objawem charakterystycznym; jeśli są wyraźne, bardziej odpowiada Hydrastis [Farrington].

Brak swoistego bólu zębów. Podczas bólu głowy z nudnościami zęby wydają się odrętwiałe lub wydłużone; żucie ciężkostrawnych pokarmów nasila dolegliwości (odsyłacz do działu Głowa) [Clarke]. Krwawienie dziąseł nie jest stałym objawem; jeśli dominuje, należy pomyśleć o Merc. [Farrington].

Niewielkie uczucie otarcia w gardle od żółciowych odbijań; rano odchrząkiwanie gorzkiego śluzu (nawiązanie do działu Żołądek) [Hale]. Pragnienie umiarkowane; picie zimnych napojów chwilowo powstrzymuje odbijania, lecz nasila ucisk w żołądku (odsyłacz do działu Pokarmy) [Hughes]. Połykanie nie jest bolesne.

Główna sfera powinowactwa obok wątroby. Stałe nudności z gorzkimi odbijaniami, gorsze rano oraz po tłuszczu, ciastach lub alkoholu; w ciężkich napadach wymioty zieloną żółcią — poprawa po wypróżnieniu lub swobodnym odpływie żółci (bezpośrednie nawiązanie do poprawy po stolcu żółciowym) [Hale], [Allen], [Clarke]. Apetyt kapryśny; niechęć do tłuszczów; pragnienie ciepłych, prostych potraw, które „uspokajają” żołądek (nawiązanie do modalności) [Hughes]. Ciężar i rozdęcie w nadbrzuszu pod wpływem ciasnego ubrania lub pochylania się (odsyłacz do działu Brzuch) [Clarke]. Zgaga mniej wyraźna niż u Nux; obraz bardziej odpowiada „zatrzymaniu żółci” niż kwaśnemu nieżytowi żołądka [Farrington]. Cuchnące odbijania; gazy uchodzą ku górze; poprawa podczas spokojnego spaceru na świeżym powietrzu po posiłku (Objawy ogólne) [Clarke].

Tępy ból i ciężkość w prawym podżebrzu, wyraźna bolesność przy silnym ucisku; chory rozluźnia pasek; leżenie na lewym boku łagodzi ciężar — te praktyczne modalności powtarzają wcześniej opisane [Clarke], [Boericke]. Chory ma wrażenie powiększenia wątroby (raczej ciężar niż ból kłujący); ból rzadko promieniuje do prawej łopatki, jak w Chelidonium — to drobna cecha różnicująca [Farrington]. U osób z zimnicą na terenach bagiennych występuje ciągnięcie w okolicy śledziony; ciężar w lewym podżebrzu występuje naprzemiennie z dreszczami lub bólem głowy (odsyłacze do działów Gorączka/Głowa) [Hughes], [Clarke]. Burczenie w brzuchu przy zastoju w układzie wrotnym; bębenkowe wzdęcie brzucha po ciężkostrawnych posiłkach; poprawa po wypróżnieniu i oddaniu gazów (nawiązanie do działu Odbytnica) [Allen]. Ucisk ubrania jest nie do zniesienia; pochylanie nasila uczucie pełności (odsyłacz do działów Umysł/Głowa) [Clarke].

Mocz skąpy, o intensywnej barwie podczas ospałości wątroby; jego ilość wzrasta (diureza), gdy zmniejsza się obciążenie układu wrotnego, czemu towarzyszy rozjaśnienie w głowie (nawiązanie do działu Objawy ogólne) [Hughes], [Clarke]. Pieczenie niewielkie; jeśli jest silne i towarzyszy mu bolesne parcie, należy rozważyć Cantharis [Farrington]. W stanach żółtaczkowych barwniki żółciowe mogą zabarwiać mocz (odsyłacz do działu Skóra) [Clarke]. Nocne oddawanie moczu nasila się po późnej kolacji i alkoholu — pogorszenie związane z dietą (odsyłacz do działu Pokarmy) [Hughes].

Zaparcie wskutek ospałości wątroby: stolce jasne, barwy gliny, podobne do kitu, oddawane z wysiłkiem; uczucie niepełnej ulgi; dolegliwości głowy łagodnieją, gdy stolec staje się żółciowy (zielonożółty) [Allen], [Hale], [Clarke]. Naprzemiennie biegunka żółciowa — rzadkie, zielone, cuchnące stolce przy nadmiernym napływie żółci; niewielkie bolesne parcie (por. Merc. cor.) [Hughes], [Farrington]. Hemoroidy mają charakter wtórny; jeśli są dolegliwością pierwotną i krwawią, należy pomyśleć o Hamamelis lub Aloe [Clarke]. Nawykowe stosowanie środków przeczyszczających pogłębia ospałość; Euonymus reguluje czynność, gdy obraz objawów jest zgodny (obserwacja kliniczna) [Hale].

Popęd płciowy osłabiony w stanach żółciowych; niepełne wzwody po obfitych kolacjach i alkoholu; poprawa w miarę ustępowania objawów wątrobowych (odsyłacz do działu Objawy ogólne) [Clarke]. Brak charakterystycznych objawów cewki moczowej. Przekrwienie gruczołu krokowego nie jest charakterystyczne; jeśli jest wyraźne, należy rozważyć Sabal [Boericke].

Miesiączka ma tendencję do opóźniania się lub skąpego krwawienia w okresach żółtaczki lub dolegliwości żółciowych; pacjentka ma ziemistą cerę, ból głowy i ciężkość w prawym podżebrzu; objawy łagodnieją wraz z uruchomieniem odpływu żółci i czynności jelit [Clarke], [Hale]. Nudności przed miesiączką z goryczą w ustach; niechęć do tłuszczów (odsyłacz do działu Żołądek) [Boericke]. Zaparcie po porodzie z jasnymi stolcami reaguje na lek, gdy obraz wątrobowy jest wyraźny (nawiązanie do działu Odbytnica) [Hale].

Duszność wskutek rozdęcia brzucha; chory chce rozluźnić ubranie i wyjść na zewnątrz — powtarzają się tu modalności ogólne [Clarke]. Głębokie oddychanie utrudnione bezpośrednio po posiłkach; później poprawa (Pokarmy/Objawy ogólne). Brak charakterystycznego objawu astmatycznego.

Kołatanie serca po późnych kolacjach i winie, z pulsowaniem w głowie; poprawa na świeżym powietrzu i po wypróżnieniu (Głowa/Objawy ogólne) [Clarke]. Poza tym w stanie ospałości krążenie jest słabe i powolne, tętno miękkie; brak swoistego obrazu wad zastawkowych [Boericke].

Ucisk wskutek rozdęcia gazami napiera ku górze; wzdychanie przynosi niewielką ulgę (odsyłacz do działu Brzuch) [Clarke]. Kaszel nie jest objawem charakterystycznym; jeśli pojawia się po ciężkostrawnych posiłkach, ma charakter odruchowy i łagodnieje w miarę opróżniania żołądka [Hughes]. Uczucie zgagi może wynikać z unoszenia się gazów, a nie z rzeczywistego zapalenia przełyku (odsyłacz do działu Żołądek).

Ból między łopatkami przy przekrwieniu wątroby; tępy ciężar w okolicy lędźwiowej podczas zaparcia; poprawa po wypróżnieniu lub oddaniu gazów (odsyłacz do działu Odbytnica) [Clarke]. Ból prawej łopatki mniej wyraźny niż kłucie niczym igłą w obrazie Chelidonium; u Euonymus pozostaje tępy, z uczuciem ciężaru [Farrington].

Znużenie i bóle kończyn u osób z dolegliwościami typu przerywanego; pogorszenie podczas wilgotnej pogody na terenach bagiennych; poprawa w suchym, łagodnym powietrzu (nawiązanie do działu Gorączka) [Hughes]. Rano zimne dłonie i stopy z ziemistą twarzą; ciepło powraca po posiłku i wypróżnieniu (odsyłacz do działu Pokarmy) [Clarke]. Zapalenie stawów nie należy do tego obrazu.

Cera ziemista, o brudnawym odcieniu; nieznaczne żółtaczkowe zabarwienie twardówek i skóry przy utrudnionym odpływie z wątroby; świąd przy zatrzymaniu żółci (związek skóry z żółcią) [Clarke], [Hughes]. Tłusta, żółtawa skóra u osób z niestrawnością poprawia się wraz z uregulowaniem odpływu żółci (nawiązanie do działu Objawy ogólne). Nie odnotowano swoistych wykwitów; przy trądziku różowatym z objawami wątrobowymi należy porównać Nux/Chelidonium [Kent].

Sen nie przynosi wypoczynku; jest zaburzony po późnych, obfitych kolacjach, z rozdęciem brzucha; budzenie się o 3:00–4:00 z gorzkim smakiem w ustach i uczuciem ciężkości głowy (nawiązanie do działów Głowa/Żołądek) [Boericke], [Clarke]. Senność po posiłkach w okresie osłabionej czynności wątroby; większa rześkość po oddaniu żółciowego stolca (Objawy ogólne). Sny o troskach zawodowych i jedzeniu; drażliwość po przebudzeniu, dopóki nie ruszy odpływ żółci (powiązanie z działem Umysł) [Kent]. Drzemka na świeżym powietrzu łagodzi ból czoła (nawiązanie do działu Głowa).

Sprawy zawodowe, rachunki, sceny kuchenne — pozostałości wrażeń z dnia po błędach dietetycznych (znaczenie raczej etiologiczne niż symboliczne) [Clinical]. Nieprzyjemne sny po przejedzeniu się na noc; poprawa po wczesnej, lekkiej kolacji (powiązanie z działem Pokarmy) [Clarke]. Poza tym sny nie mają cech charakterystycznych.

Skłonność do stanów przerywanych u mieszkańców terenów podmokłych lub po dawnej zimnicy: dreszcze przy wilgotnej pogodzie z uczuciem ciągnięcia w okolicy śledziony; niewielka gorączka z uczuciem ciężkości głowy; pot przynosi pewną ulgę; okresowość zależy raczej od pogody niż od stałych godzin (porównaj Cedron) [Hughes], [Clarke]. Niezbyt wysoka gorączka żółciowa z obłożonym językiem, goryczą w ustach i jasnymi stolcami reaguje na lek, gdy w obrazie dominują objawy wątrobowe [Boericke]. Nie jest to lek na wysoką gorączkę septyczną.

Łatwo pojawiają się dreszcze w wilgotnym powietrzu; wewnętrzne gorąco po obfitym, ciężkostrawnym jedzeniu; pot występuje po stolcu lub ciepłych napojach, przynosząc ulgę w dolegliwościach głowy (nawiązania do działów Głowa/Pokarmy) [Clarke], [Hale]. Pot nie jest obfity; jeśli jest zlewny i cuchnący, z odorem, porównaj Eucalyptus lub Baptisia [Farrington].

Niechęć do tłuszczów, ciast i zawiesistych sosów; ochota na ciepłe, proste buliony i grzanki; wyraźne pogorszenie po alkoholu (najważniejsza modalność związana z dietą) [Hale], [Hughes], [Clarke]. Długie pozostawanie na czczo nasila dolegliwości („zatrzymana żółć” → ból głowy z nudnościami), dlatego służą małe, regularne posiłki (powiązania z działami Umysł/Głowa) [Hale]. Zimne napoje przejściowo łagodzą nudności, lecz później wywołują uczucie zimna w żołądku (nawiązanie do działu Żołądek) [Hughes].

Euonymus jest lekiem regulującym czynność wątroby i krążenie wrotne, którego obraz koncentruje się na osłabieniu czynności wątroby z oznakami „zatrzymanej żółci”: ciężkością w prawym podżebrzu, goryczą w ustach, obłożonym językiem, ziemistożółtym zabarwieniem skóry, zaparciem z jasnym stolcem barwy gliny, naprzemiennym z zieloną biegunką żółciową. Istotne są też kluczowe okoliczności przynoszące ulgę: poprawa po żółciowym stolcu, po ciepłych napojach i na świeżym powietrzu; pogorszenie rano, po obfitym, ciężkostrawnym jedzeniu oraz od ciasnego ubrania uciskającego okolicę wątroby [Hale], [Allen], [Clarke], [Hughes], [Boericke]. Objawy głowy odzwierciedlają stan wątroby: tępy ból czoła jak od opaski, ciężkie powieki, gorzki smak w ustach — ustępujące, gdy rusza odpływ żółci (wyraźne nawiązanie do poprawy po wypróżnieniu). Znaczenie ma otoczenie: wilgoć terenów podmokłych ponownie wywołuje przekrwienie śledziony i wątroby oraz okresowość zależną od pogody (powiązanie z działem Gorączka). W porównaniu z innymi lekami: wobec Chelidonium (kłucie w okolicy prawej łopatki, stałe pragnienie bardzo gorących napojów; więcej bólów kłujących i promieniowania do barku) Euonymus wyróżnia tępy ból, ciężkość i stolce barwy gliny; wobec Chionanthus (ciężka żółtaczka z silnymi bólami pęcherzyka żółciowego i ślinotokiem) obraz Euonymus jest łagodniejszy, bardziej związany z regulacją czynności niż z ostrym napadem; wobec Nux (drażliwość, skurcz żołądka, bezskuteczne parcie) Euonymus cechuje mniej skurczów, a więcej „ciężkości z powodu zatrzymanej żółci”; wobec Podophyllum/Leptandra (obfite, bezbolesne stolce wodniste/czarne) obraz Euonymus skupia się na stolcach barwy gliny lub zielonych stolcach żółciowych z towarzyszącą ciężkością w okolicy wątroby; wobec Lycopodium (gazy, 16:00–20:00, okolica dolnych prawych żeber) w obrazie Euonymus brak wyraźnych wzdęć w godzinach 16:00–20:00 i nieśmiałości [Farrington], [Boger], [Kent], [Dewey]. Wskazówki praktyczne tworzą spójną całość: regulować odpływ żółci, stosować lżejszą dietę, spożywać małe, ciepłe posiłki, rozluźnić pasek, spokojnie spacerować na świeżym powietrzu; gdy te powtarzające się cechy są zgodne z obrazem, Euonymus działa wyraźnie.

Osłabienie czynności wątroby / żółtaczka

• Chelidonium — ostre bóle promieniujące do prawej łopatki, pragnienie bardzo gorących napojów; język obłożony żółtym nalotem; w obrazie Euonymus występują tępa ciężkość i stolec barwy gliny bez wyraźnego kłucia w okolicy łopatki [Farrington], [Clarke].
• Chionanthus — gwałtowna kolka żółciowa, nasilona żółtaczka, ślinotok, ból głowy z nudnościami; Euonymus odpowiada spokojniejszemu osłabieniu czynności wątroby ze stolcami barwy gliny i ciężkością czoła [Hale], [Boericke].
• Carduus marianus — powiększenie wątroby, bóle kłujące, żylaki/zastój w krążeniu wrotnym; Euonymus wiąże się w mniejszym stopniu z układem żylnym, a bardziej z regulacją wydzielania żółci [Clarke], [Farrington].
• Nux vomica — drażliwość, bezskuteczne parcie, skurcz żołądka; Euonymus cechuje łagodniejszy temperament, a najważniejsza jest ulga po żółciowym stolcu [Kent], [Boger].
• Lycopodium — wzdęcia w godzinach 16:00–20:00, rozdęcie postępujące od prawej do lewej strony, ochota na słodycze; Euonymus nie ma stałej pory występowania objawów, cechują je stolec barwy gliny i gorycz w ustach [Kent], [Farrington].

Biegunka żółciowa / zaparcie

• Podophyllum — obfite, bezbolesne, gwałtowne wypróżnienia wczesnym rankiem; Euonymus: naprzemienność ze stolcami barwy gliny; dominuje ciężkość w okolicy wątroby [Farrington].
• Leptandra — czarne, smoliste stolce, skrajne wyczerpanie; Euonymus: stolce jasne lub zielone, mniejsza skłonność do zapaści [Clarke], [Boericke].
• Mercurius dulcis — jasne stolce w nieżycie wątroby u niemowląt; większy ślinotok; Euonymus odpowiada osłabieniu czynności wątroby u dorosłych z bólem głowy i nudnościami [Hale], [Farrington].

Ból głowy pochodzenia wątrobowego

• Iris versicolor — piekące, żrące wymiociny, aura wzrokowa; Euonymus: tępy ból jak od opaski, z goryczą w ustach i ulgą w dolegliwościach wątrobowych po stolcu [Farrington].
• Sanguinaria — ból prawostronny, związany ze słońcem lub określoną godziną; Euonymus ma mniej wyraźną okresowość, a silniejszy związek z dietą i żółcią [Clarke].

Ciągnięcie w okolicy śledziony / skłonność do stanów przerywanych

• China — okresowość z głębokim osłabieniem i rozdęciem od gazów; Euonymus, gdy dominują wpływ wilgotnej pogody na terenach podmokłych i objawy wątrobowe (stolec barwy gliny, gorycz w ustach) [Hughes], [Clarke].
• Cedron — okresowość precyzyjna jak zegarek, nerwobóle; Euonymus wykazuje okresowość zależną od pogody i cechy żółciowe [Farrington].

13. Relacje między lekami

• Lek uzupełniający: Nux vom. — usuwa następstwa nadmiernego stosowania leków i skurcz żołądka; następnie Euonymus reguluje odpływ żółci i stolec [Kent], [Clarke].
• Lek uzupełniający: Chelidonium — stosowany naprzemiennie w dolegliwościach prawego podżebrza: Chel. przy kłujących bólach w okolicy łopatki; Euon. przy stolcach barwy gliny i tępej ciężkości [Farrington].
• Lek uzupełniający: China — przywraca siły po długotrwałych stanach żółciowych z osłabieniem i wzdęciami; podawana po Euon., gdy ustępuje osłabienie czynności wątroby [Dewey].
• Dobrze działa po: Chionanthus — gdy ostry napad żółciowy ustąpił, lecz pozostaje osłabienie czynności wątroby ze stolcem barwy gliny [Hale], [Clarke].
• Dobrze działa po: Hydrastis — po złagodzeniu śluzowego nieżytu żołądka; Euon. przejmuje regulację czynności wątroby [Farrington].
• Dobrze poprzedza: Lycopodium — gdy gazy i wzdęcia w godzinach 16:00–20:00 utrzymują się po poprawie odpływu żółci [Kent].
• Leki pokrewne: Carduus mar., Taraxacum, Chelidonium, Nux, Leptandra, Podophyllum — grupa leków wątrobowych; porównywać według cech stolca i bólów [Farrington], [Boericke].
• Antidota: Nux/Coffea przy nadmiernym działaniu leku; jako ogólne antidotum Camphor w razie potrzeby [Kent], [Allen].
• Leki niezgodne: nie odnotowano; unikać zbędnego naprzemiennego stosowania podobnych leków wątrobowych działających na tej samej płaszczyźnie [Kent], [Boger].

Obraz Euonymus uosabia ciężkość wątroby: spowolnione, przeciążone drzewo naczyń wrotnych z „zatrzymaną żółcią”. Chory budzi się z dolegliwościami żółciowymi: goryczą w ustach, żółtobiałym językiem, tępym bólem czoła jak od opaski, ziemistożółtą skórą i ciężkością w prawym podżebrzu. Posiłki są loterią: jedzenie obfite, tłuste, spożywane późno lub zawierające alkohol wywołuje nudności i zielonkawe wymioty; jednak długie pozostawanie na czczo również nie służy, ponieważ wyzwala ból głowy z nudnościami związany z zatrzymaniem żółci. Wypróżnienia dopełniają obrazu: stolce barwy gliny, o konsystencji kitu przy osłabionej czynności wątroby lub przejście w stolce zielone, żółciowe, gdy organizm wreszcie „odpuszcza”. Nie są to gwałtowne, obfite, bezbolesne wypróżnienia Podophyllum ani smoliste stolce ze skrajnym wyczerpaniem Leptandra; odzwierciedlają mechanicznie to, czy kurek dopływu żółci jest odkręcony zbyt słabo, czy zbyt mocno. Dolegliwości głowy i nastrój ściśle podążają za stanem wątroby: drażliwość, zniecierpliwienie, spowolnienie umysłowe — a następnie jasność umysłu po żółciowym stolcu lub ciepłym napoju; ta kluczowa okoliczność przynosząca ulgę pojawia się w działach Umysł, Głowa, Żołądek i Odbytnica i musi zostać wyraźnie uwzględniona (poprawa po żółciowym stolcu; poprawa po ciepłych napojach) [Hale], [Allen], [Clarke], [Boericke].

Sygnatura królestwa (według Hughes/Hale): gorzki krzew o działaniu żółciopędnym, którego „euonymin”, stosowany przez lekarzy szkoły eklektycznej, pobudzał odpływ żółci i czynność jelit — przeniesiony na grunt homeopatii jako lek regulujący w czynnościowym osłabieniu pracy wątroby, niewielkiej żółtaczce, nieżycie żołądka oraz przekrwieniu śledziony i wątroby w wilgotnych porach roku [Hughes], [Hale]. Miazmatycznie obraz psoryczno-sykotyczny: cykle niedostatecznego i nadmiernego wydzielania, okresowe pogorszenia pod wpływem wilgoci terenów podmokłych, temperament, któremu służą regularny tryb życia i łagodny ruch w suchym powietrzu (poprawa podczas spokojnego chodzenia, poprawa w suchym klimacie), a zarazem pogorszenie rano oraz nietolerancja ciasnego ubrania uciskającego okolicę wątroby (nawiązania do Objawów ogólnych) [Clarke]. Przebieg: podostry–przewlekły; reaktywność: mała, z ciężkością i ospałością; termika: bez skrajności, lecz z wyraźną niechęcią do zimnej wilgoci terenów podmokłych, która ponownie wywołuje przerywane ciągnięcie w okolicy śledziony i tępe dolegliwości głowy. Podstawowe biegunowości: zastój a przepływ; ciężkość a lekkość po odpływie; pogorszenia zależne od diety a ulga dzięki prostemu jedzeniu i ciepłu.

Krótkie porównania pozwalają uściślić wybór. Gdy występuje kłucie w okolicy prawej łopatki i nieustanne pragnienie bardzo gorących napojów, Chelidonium wysuwa się przed Euonymus; gdy dominuje gwałtowny napad żółciowy i nasilona żółtaczka, pierwszeństwo ma Chionanthus; gdy przeważają wybuchowość i skurcze — Nux; gdy stolec jest czarny, smolisty, a zapaść odbiera siły — Leptandra; gdy o świcie występują gwałtowne, wodniste wypróżnienia — Podophyllum. Jeśli jednak powtarza się opis: „Czuję opaskę na czole; mam gorzko w ustach; prawa strona jest ciężka; stolec jest jasny, chyba że popłynie żółć; a po obfitym żółciowym stolcu i ciepłym, prostym jedzeniu czuję się lepiej”, Euonymus zasługuje na rozważenie w pierwszej kolejności. W praktyce: nalegać na małe, regularne, ciepłe posiłki; zakazać tłuszczów i alkoholu; rozluźnić pasek; spokojnie spacerować na świeżym powietrzu; unikać wilgoci terenów podmokłych. Potencja: niska–średnia (3x–6x/6C) przy ospałej czynności jelit i nieżycie żołądka; 30C–200C, gdy objaw charakterystyczny stolec barwy gliny + wątrobowy ból głowy jak od opaski + ulga po żółciowym stolcu jest jednoznaczny; LM/Q przy przewlekłym, przerywanym osłabieniu czynności wątroby z okresowością związaną z wilgocią terenów podmokłych [Hale], [Boericke], [Dewey], [Vithoulkas]. Powtarzanie dawek powinno odpowiadać tym kluczowym zmianom: podawać dawkę, gdy powracają ciężkość i gorycz w ustach; wydłużać odstępy, gdy odpływ się normalizuje. Częsta kolejność leków: Nux (następstwa nadmiernego stosowania leków/skurcz) → Euonymus (regulacja odpływu żółci) → China (wzdęcia/osłabienie w okresie rekonwalescencji).

Typowe wskazania: osłabienie czynności wątroby z tępym bólem prawego podżebrza; stolce barwy gliny lub ich naprzemienne występowanie z zieloną biegunką żółciową; gorycz w ustach po przebudzeniu; tępy ból czoła „jak od opaski”; ziemistożółte zabarwienie skóry; pogorszenie po obfitych, ciężkostrawnych/tłustych pokarmach i alkoholu; poprawa po żółciowym stolcu, ciepłym, prostym jedzeniu i spokojnym spacerze na świeżym powietrzu; ciągnięcie w okolicy śledziony i okresowość zależna od wilgotnej pogody terenów podmokłych u osób po przebytej zimnicy [Hale], [Allen], [Clarke], [Hughes], [Boericke]. Potencja: 3x–6x (lub 6C) t.i.d. przy ospałej czynności jelit; 30C przy charakterystycznym wątrobowym bólu głowy; 200C w pojedynczej dawce w przypadkach z wyraźnym objawem charakterystycznym; LM/Q codziennie przez kilka tygodni w przewlekłym osłabieniu czynności wątroby z okresowością [Dewey], [Vithoulkas]. Powtarzanie dawek: w ostrych napadach dolegliwości żółciowych podawać dawkę przy powrocie goryczy w ustach/ciężkości czoła jak od opaski; w stanach przewlekłych stopniowo ograniczać podawanie, gdy stolce odzyskują barwę, a poranne samopoczucie się poprawia. Postępowanie wspomagające: ciepłe buliony, unikanie tłuszczów/alkoholu, wczesna lekka kolacja, luźny pasek, spokojny spacer po posiłku, w miarę możliwości suche powietrze [Clarke], [Hughes].
Spostrzeżenia z przypadków:
• „Stolec barwy gliny + ból czoła jak od opaski” po ciastach i winie; Euon. 6C q6h; następnego ranka żółciowy stolec z ulgą w bólu głowy; utrzymano skorygowaną dietę [Hale], [Clinical].
• Urzędnik po przebytej zimnicy, pogorszenia pod wpływem wilgoci terenów podmokłych, ciągnięcie w okolicy śledziony, gorycz w ustach; Euon. 30C b.i.d. przez dwa tygodnie wraz ze spacerami w suchym powietrzu — rano mniej ziemistożółte zabarwienie skóry, stolce zabarwione [Clarke], [Hughes].
• Zaparcie po porodzie, jasne stolce, prawostronna ciężkość; Euon. 6x t.i.d. + ciepłe płyny — do 3. dnia stolec stał się żółciowy, poprawiły się nastrój i sen [Boericke], [Clinical].

Umysł

• Drażliwość, „usposobienie żółciowe”, poprawa po oddaniu stolca — czynnościowa zmiana nastroju wraz z usprawnieniem odpływu [Kent], [Clarke].
• Niechęć do ciasnej odzieży w pasie — wrażliwość okolicy wątroby na ucisk [Clarke].
• Niepokój związany ze sprawami zawodowymi lub gniew nasilający dolegliwości żółciowe — rubryka dotycząca czynników wyzwalających [Kent], [Hale].
• Spowolnienie umysłowe rano z gorzkim smakiem w ustach — zamglenie umysłu związane z dolegliwościami wątrobowymi [Allen].
• Poprawa na świeżym powietrzu i po spokojnym spacerze — wspomaganie odpływu w krążeniu wrotnym [Clarke].
• Apatia na przemian z rozdrażnieniem, łagodzona ciepłym posiłkiem — istotna zależność od pożywienia [Hale].

Głowa

• Ból głowy, uczucie opaski na czole, rano, z gorzkim smakiem w ustach — ból głowy związany z dolegliwościami wątrobowymi [Allen], [Hale].
• Poprawa bólu głowy po oddaniu stolca z żółcią lub po odpływie żółci — kluczowa zależność [Clarke].
• Nasilenie bólu głowy po ciężkostrawnych lub tłustych potrawach; po późnej kolacji — modalność związana z dietą [Hale].
• Ciężkość powiek z bólem okolicy brwi — cecha charakterystyczna zaburzeń krążenia wrotnego [Clarke].
• Ból głowy z ziemistożółtą cerą i obłożonym językiem — związek z zaburzeniami żółciowymi [Boericke].
• Rozluźnienie odzieży w pasie łagodzi uczucie ucisku w głowie — odruch między jamą brzuszną a głową [Clarke].

Jama ustna i żołądek

• Gorzki smak po przebudzeniu; żółtobiały nalot na języku — nieżyt związany z zaburzeniami wątrobowymi [Hughes], [Clarke].
• Nudności i wymioty zieloną żółcią po ciężkostrawnych potrawach — gwałtowny napad dolegliwości żółciowych [Hale], [Allen].
• Cuchnące odbijanie po alkoholu lub ciastach — pokarmy nasilające objawy [Hughes].
• Pragnienie ciepłych napojów; poprawa po ciepłym posiłku — modalność [Boericke].
• Zgaga mniej nasilona niż w obrazie Nux; niestrawność wskutek „zatrzymania żółci” — uwaga różnicująca [Farrington].
• Pogorszenie rano, przed śniadaniem; poprawa po spokojnym spacerze — istotne zależności od codziennego rytmu [Clarke].

Brzuch i odbytnica

• Tępy ból w prawym podżebrzu; pogorszenie pod wpływem ucisku lub ciasnej odzieży; poprawa w leżeniu na lewym boku — uczucie ciężaru w okolicy wątroby [Clarke].
• Stolce gliniastej barwy; zaparcie wskutek osłabionej czynności wątroby — objaw charakterystyczny [Allen], [Hale].
• Stolce zielone, z żółcią, na przemian z jasnymi — rubryka dotycząca naprzemienności [Hughes].
• Uczucie ciągnięcia w okolicy śledziony przy wilgotnej pogodzie (u osób po przebytej zimnicy) — okresowość związana z pogodą [Clarke], [Hughes].
• Przelewanie w jelitach z zastojem w krążeniu wrotnym; poprawa po oddaniu gazów lub stolca — ulga po opróżnieniu [Allen].
• Żylaki odbytu jako objaw wtórny; krwawienie nie jest objawem charakterystycznym — różnicowanie (z Hamamelis) [Clarke].

Układ moczowy i skóra

• Mocz skąpy, ciemny, w okresie osłabionej czynności wątroby — związek między krążeniem wrotnym a nerkami [Hughes].
• Ilość moczu zwiększa się wraz z odpływem żółci; większa jasność umysłu — istotna zależność ogólnoustrojowa [Clarke].
• Łagodna żółtaczka; ziemistożółta skóra ze świądem przy utrudnionym odpływie żółci — objaw skórny [Clarke], [Hughes].
• Barwnik żółciowy w moczu przy żółtaczce — objaw potwierdzający [Clarke].
• Niewielki pot na czole rano z uczuciem ciężkości głowy — objaw o mniejszym znaczeniu [Clarke].
• Ziemista cera; odzyskuje prawidłowy wygląd po przywróceniu przepływu żółci — rubryka rokownicza [Hale].

Objawy ogólne i gorączka

• Pogorszenie przy zimnej, wilgotnej pogodzie, typowej dla terenów bagiennych; okresowe nasilenie objawów — nawiązanie do gorączki przerywanej [Hughes].
• Poprawa na świeżym powietrzu i przy łagodnym ruchu po ustąpieniu nudności — rubryka o znaczeniu praktycznym [Clarke].
• Pogorszenie rano; poprawa po wypróżnieniu — rytm dobowy [Allen].
• Pożywienie: tłuszcze, ciasta i alkohol nasilają objawy — reguła dotycząca diety [Hale].
• Rozluźnienie odzieży łagodzi uczucie ucisku — wskazówka dotycząca czynnika mechanicznego [Clarke].
• Osłabienie po ciężkostrawnych posiłkach; ulga po ciepłym, lekkim posiłku — wskazówka dotycząca rekonwalescencji [Hughes].

Allen, T. F. — Encyclopædia of Pure Materia Medica (1874–79): fragmenty prób lekowych i uwagi kliniczne — bóle głowy związane z dolegliwościami wątrobowymi, stolce gliniastej barwy, wymioty żółcią, gorzki smak w ustach rano.
Boericke, W. — Pocket Manual of Homœopathic Materia Medica (1901): kliniczne objawy charakterystyczne — osłabiona czynność wątroby, skłonność do żółtaczki, nieżyt żołądka, modalności związane z dietą.
Boger, C. M. — Synoptic Key of the Materia Medica (1915): zabarwienie miazmatyczne; porównania z Chelidonium, Nux i Lycopodium w dolegliwościach wątrobowych.
Clarke, J. H. — A Dictionary of Practical Materia Medica (1900): informacje o substancji, historia stosowania w nurcie medycyny eklektycznej, wskazania dotyczące wątroby i krążenia wrotnego, modalności (po oddaniu stolca, ciepłe napoje, świeże powietrze).
Dewey, W. A. — Practical Homœopathic Therapeutics (1901): strategie dawkowania w niestrawności żółciowej; kolejność stosowania z Nux i China; uwagi o okresowości dolegliwości związanych z terenami bagiennymi.
Farrington, E. A. — Clinical Materia Medica (1887): różnicowanie — Chelidonium, Chionanthus, Podophyllum, Leptandra, Iris, Sanguinaria.
Hale, E. M. — New Remedies (różne wydania z końca XIX w.): bogate doświadczenie ze stosowaniem Euonymus/Euonymin w medycynie eklektycznej i homeopatii; działanie żółciopędne; potwierdzenia w opisach przypadków.
Hering, C. — The Guiding Symptoms of Our Materia Medica (1879): potwierdzenia w bólach głowy związanych z dolegliwościami żółciowymi, jasnych stolcach i uczuciu ciężkości w okolicy wątroby.
Hughes, R. — A Manual of Pharmacodynamics (1870): farmakologia i zakres zastosowań klinicznych — odpływ w obrębie układu wrotno-wątrobowego, uwagi o działaniu przeciw okresowym nawrotom, zależności od diety.
Kent, J. T. — Lectures on Homœopathic Materia Medica (1905): temperament i porównania leków o powinowactwie narządowym (Nux, Lycopodium, Chelidonium).
Nash, E. B. — Leaders in Homœopathic Therapeutics (1899): ogólne uwagi o bólach głowy związanych z dolegliwościami żółciowymi i lekach o powinowactwie do wątroby (porównania kontekstowe).
Vithoulkas, G. — Materia Medica Viva (1991–93): wskazówki dotyczące potencji i powtarzania dawek w przewlekłych czynnościowych zaburzeniach wątroby (wykorzystane pod względem metodologicznym).