Cornus circinata
Charakterystyka substancji
Północnoamerykański dereń z rodziny Cornaceae, bogaty w substancje gorzkie i garbniki; z świeżej kory (młodych gałęzi lub wewnętrznej warstwy kory) sporządza się nalewkę. W zastosowaniach empirycznych i medycynie eklektycznej roślinę wiązano z gorączkami przerywanymi/„malarycznymi”, stanami żółciowymi oraz przekrwieniem śledziony i wątroby; w próbach lekowych i zastosowaniach klinicznych w homeopatii odnotowano okresowe napady, czołowe bóle głowy, obolałość z bólem kości, nieżyt żołądkowo-jelitowy z wodnistymi, żółtymi stolcami oraz ziemistą cerę i osłabienie ([Proving]/[Clinical]). Obraz leku zajmuje miejsce pośrednie między China a Eupatorium perfoliatum, z silniej zaznaczonymi objawami ze strony układu wrotnego (śledziona/wątroba). [Hale], [Allen], [Clarke], [Boericke], [Hughes]
Informacje o próbie lekowej
Wiedza pochodzi z prób lekowych i notatek klinicznych dotyczących nowych leków autorstwa Hale’a oraz zestawień opracowanych przez T. F. Allen, Hering, Clarke: gorączka przerywana i zwalniająca z codziennym napadem (często w późnych godzinach przedpołudniowych), czołowym bólem głowy, obolałością kości i tkanek miękkich, zawrotami głowy, drażliwością żołądka z wymiotami żółciowymi, wodnistym, żółtym stolcem z niestrawionymi resztkami, powiększeniem śledziony, ziemistym zabarwieniem skóry, znaczną niemocą oraz nerwobólem o charakterze okresowym, często po niedoborze snu. [Hale], [Allen], [Hering], [Clarke], [Boericke]
Istota leku
Cornus circinata odpowiada obrazowi skazy malaryczno-żółciowej, w którym organizm nie potrafi zakończyć napadu: napad występujący punktualnie o tej samej godzinie (często późnym rankiem) przechodzi przez fazy dreszczy → gorąca → potów, lecz poty przynoszą niewielką ulgę lub nie przynoszą jej wcale. W centrum obrazu znajdują się senność oraz dolegliwości czołowej części głowy — uczucie ciężkości i ból nad oczodołami — a także obolałość ciała i bóle kości, którym towarzyszy niechęć do ruchu, zupełnie inaczej niż w obrazie Eupatorium, w którym chory porusza się mimo bólu. Charakterystyczny rys nadają objawy ze strony układu wrotnego: śledziona jest tkliwa i powiększona, a zajęciu wątroby towarzyszą gorzki smak w ustach, żółty język, wymioty żółciowe oraz wodniste, żółte stolce, które raczej wyczerpują, niż oczyszczają. Skóra jest ziemistożółta, tętno słabe, a chory ziewa przed dreszczami i drzemie w fazie gorąca — jest to sen, który nie odświeża — po czym poci się bez większej ulgi (Istota obrazu leku ↔ Umysł/Sen/Gorączka/Objawy ogólne). [Clarke], [Hale], [Allen], [Boericke]
Układ modalności jest wyraźny: pogorszenie o tej samej godzinie (10:00–11:00), pogorszenie pod wpływem ruchu, pogorszenie po posiłkach (zwłaszcza po owocach), pogorszenie wskutek niedoboru snu, przy pogodzie wilgotnej, sprzyjającej malarii oraz podczas wchodzenia pod górę; poprawa pod wpływem odpoczynku, w ciemności, na chłodnym powietrzu w fazie gorąca, przy stałym ucisku okolic podżebrowych oraz przy piciu małymi łykami (Istota obrazu leku ↔ Modalności). W sferze psychicznej dominują znużenie i milcząca drażliwość — pragnienie pozostawania bez ruchu i tego, by zostawiono chorego w spokoju — bez lęku typowego dla Arsenicum ani nadwrażliwości na dotyk i hałas charakterystycznej dla China. Podczas gdy China stosuje się przy wyczerpaniu i wzdęciach u chorego osłabionego utratą płynów, Cornus circ. wysuwa się na pierwszy plan, gdy zastój w układzie wrotnym i nieżyt żółciowy są głównymi czynnikami podtrzymującymi chorobę o przebiegu okresowym; podczas gdy w obrazie Eupatorium dominują bóle kości z niepokojem ruchowym, obraz Cornus wymaga spokoju, bandażowania i pozycji leżącej. [Farrington], [Boger], [Clarke]
W praktyce klinicznej dobór leku opiera się na czterech podstawach: (1) Okresowość z napadem przed południem; (2) Objawy ze strony układu wrotnego — ból lub powiększenie śledziony, gorzki smak w ustach, żółty język; (3) Obolałość kości i tkanek miękkich z niechęcią do ruchu; (4) Poty bez ulgi. W miarę ustępowania tych objawów pod wpływem leku pora napadu przesuwa się, śledziona staje się miększa, stolce stają się uformowane, apetyt powraca bez nudności, a chory budzi się wypoczęty, co sygnalizuje powrót fizjologicznego zakończenia cyklu gorączkowego. [Clarke], [Hale], [Boericke], [Allen]
Cornus circinata odpowiada obrazowi skazy malaryczno-żółciowej, w którym organizm nie potrafi zakończyć napadu: napad występujący punktualnie o tej samej godzinie (często późnym rankiem) przechodzi przez fazy dreszczy → gorąca → potów, lecz poty przynoszą niewielką ulgę lub nie przynoszą jej wcale. W centrum obrazu znajdują się senność oraz dolegliwości czołowej części głowy — uczucie ciężkości i ból nad oczodołami — a także obolałość ciała i bóle kości, którym towarzyszy niechęć do ruchu, zupełnie inaczej niż w obrazie Eupatorium, w którym chory porusza się mimo bólu. Charakterystyczny rys nadają objawy ze strony układu wrotnego: śledziona jest tkliwa i powiększona, a zajęciu wątroby towarzyszą gorzki smak w ustach, żółty język, wymioty żółciowe oraz wodniste, żółte stolce, które raczej wyczerpują, niż oczyszczają. Skóra jest ziemistożółta, tętno słabe, a chory ziewa przed dreszczami i drzemie w fazie gorąca — jest to sen, który nie odświeża — po czym poci się bez większej ulgi (Istota obrazu leku ↔ Umysł/Sen/Gorączka/Objawy ogólne). [Clarke], [Hale], [Allen], [Boericke]
Układ modalności jest wyraźny: pogorszenie o tej samej godzinie (10:00–11:00), pogorszenie pod wpływem ruchu, pogorszenie po posiłkach (zwłaszcza po owocach), pogorszenie wskutek niedoboru snu, przy pogodzie wilgotnej, sprzyjającej malarii oraz podczas wchodzenia pod górę; poprawa pod wpływem odpoczynku, w ciemności, na chłodnym powietrzu w fazie gorąca, przy stałym ucisku okolic podżebrowych oraz przy piciu małymi łykami (Istota obrazu leku ↔ Modalności). W sferze psychicznej dominują znużenie i milcząca drażliwość — pragnienie pozostawania bez ruchu i tego, by zostawiono chorego w spokoju — bez lęku typowego dla Arsenicum ani nadwrażliwości na dotyk i hałas charakterystycznej dla China. Podczas gdy China stosuje się przy wyczerpaniu i wzdęciach u chorego osłabionego utratą płynów, Cornus circ. wysuwa się na pierwszy plan, gdy zastój w układzie wrotnym i nieżyt żółciowy są głównymi czynnikami podtrzymującymi chorobę o przebiegu okresowym; podczas gdy w obrazie Eupatorium dominują bóle kości z niepokojem ruchowym, obraz Cornus wymaga spokoju, bandażowania i pozycji leżącej. [Farrington], [Boger], [Clarke]
W praktyce klinicznej dobór leku opiera się na czterech podstawach: (1) Okresowość z napadem przed południem; (2) Objawy ze strony układu wrotnego — ból lub powiększenie śledziony, gorzki smak w ustach, żółty język; (3) Obolałość kości i tkanek miękkich z niechęcią do ruchu; (4) Poty bez ulgi. W miarę ustępowania tych objawów pod wpływem leku pora napadu przesuwa się, śledziona staje się miększa, stolce stają się uformowane, apetyt powraca bez nudności, a chory budzi się wypoczęty, co sygnalizuje powrót fizjologicznego zakończenia cyklu gorączkowego. [Clarke], [Hale], [Boericke], [Allen]
Powinowactwo
- Śledziona (lewe podżebrze). Uczucie pełności, tkliwość i powiększenie z okresowością przypominającą zimnicę; ból nasila się przy ruchu, a łagodnieje w spoczynku; towarzyszą mu ziemista cera i wyczerpanie z sennością. Zob. Brzuch/Gorączka/Objawy ogólne. [Clarke], [Hale], [Boericke]
- Wątroba i układ wrotny. Wymioty żółciowe, żółty język, gorzki smak, ciągnięcie w prawym podżebrzu; wodniste, żółte stolce z wyczerpaniem — obraz żółciowej gorączki zwalniającej. Zob. Żołądek/Brzuch/Odbytnica. [Hale], [Allen], [Clarke]
- Krew/krwiotworzenie. Niedokrwistość o charakterze malarycznym, z ziemistą cerą i osłabieniem nieproporcjonalnym do obiektywnego nasilenia gorączki; poty bez ulgi. Zob. Objawy ogólne/Gorączka. [Clarke], [Boericke]
- Kości i okostna / mięśnie. Bóle kości i obolałość tkanek miękkich jak w obrazie Eupatorium, podczas napadów lub po niedoborze snu. Zob. Plecy/Kończyny. [Hale], [Farrington], [Allen]
- Żołądek i dwunastnica. Nudności, uczucie zapadania w nadbrzuszu, wymioty żółciowe; biegunka po owocach; pogorszenie po posiłkach. Zob. Żołądek/Odbytnica. [Allen], [Clarke]
- Układ nerwowy (nerwoból okresowy). Nerwoból czołowy/nadoczodołowy lub malaryczny, ze skłonnością do występowania o 10:00–11:00, pogorszeniem przy ruchu i poprawą w spoczynku/ciemności. Zob. Głowa/Oczy. [Clarke], [Hale]
- Błona śluzowa jelit. Wodniste stolce z niestrawionymi resztkami, obfite, z wyczerpaniem; przelewanie i wzdęcia. Zob. Odbytnica/Brzuch. [Allen], [Boericke]
- Serce i klatka piersiowa (wtórnie). Kołatanie serca i ucisk w fazie gorąca oraz przy wchodzeniu pod górę; wskutek niedokrwistości i osłabienia. Zob. Klatka piersiowa/Oddychanie. [Clarke]
- Sen–nerw błędny. Senność przed gorączką i w jej trakcie; ziewanie zapowiada dreszcze; sen nie odświeża. Zob. Sen/Gorączka. [Hering], [Clarke]
Czynniki łagodzące objawy
- Spoczynek i pozycja leżąca; leżenie bez ruchu podczas napadu; zamknięte oczy w ciemnym pokoju. [Clarke], [Hale]
- Chłodne powietrze na zewnątrz podczas gorąca i bólu głowy (choć wiatr może wywoływać dreszcze w fazie zimna). [Clarke], [Boger]
- Po łagodnym spoceniu się (gdy następuje samoistnie), jednak obfite poty bez ulgi są charakterystyczne dla nieustępowania napadu. [Hale], [Clarke]
- Ciepłe napoje na początku dreszczy; małe łyki łagodzą nudności. [Hale], [Allen]
- Stały ucisk okolicy śledziony/prawego podżebrza; obandażowanie brzucha. [Clarke]
- Sen między napadami (jeśli udaje się zasnąć) przywraca siły; krótkie drzemki łagodzą ból głowy. [Hering], [Clarke]
- Prosta, łagodna dieta; unikanie owoców i tłuszczu. [Dewey], [Clarke]
- Powolny spacer po płaskim terenie w okresie zdrowienia; wysiłek w granicach tolerancji poprawia ogólną kondycję. [Farrington]
Czynniki nasilające objawy
- Okresowość — codziennie o tej samej godzinie, zwłaszcza w późnych godzinach przedpołudniowych (około 10:00–11:00); postacie codzienne lub trzeciaczkowe. [Clarke], [Hale], [Allen]
- Ruch, poruszenie się, przyjęcie pozycji siedzącej — nasilają się bóle kości i głowy; wzrasta ból śledziony. [Boericke], [Farrington]
- Po posiłkach, zwłaszcza po owocach lub ciężkostrawnych potrawach; kawa i alkohol nasilają dolegliwości żołądka/głowy. [Clarke], [Dewey]
- Niedobór snu, nocne czuwanie — następnego dnia występują nerwobóle i obolałość kości. [Hale], [Allen]
- Wilgotna pogoda i miazma bagienna; zamieszkiwanie na terenach nisko położonych, zalesionych, malarycznych. [Clarke], [Hughes]
- Wchodzenie pod górę, pośpiech, wysiłek — duszność, ucisk w okolicy serca. [Clarke]
- Ciepłe pomieszczenia w fazie gorąca; przeciąg w fazie dreszczy. [Clarke], [Boger]
- Wysiłek umysłowy podczas bólu głowy; światło i hałas dokuczają w fazie gorąca. [Allen], [Clarke]
Symptomatologia
Umysł
W stanie psychicznym dominuje odrętwienie z rozdrażnieniem — pacjent jest senny, drażliwy, ma niechęć do wysiłku i rozmowy podczas fazy gorąca, woli spokój i ciemność (Umysł ↔ 10a spoczynek/ciemność). Lęk dotyczy konkretnych dolegliwości: nadchodzącego napadu o spodziewanej godzinie oraz uczucia zapadania w nadbrzuszu, gdy słabnie czynność serca (Umysł ↔ Żołądek/Serce). Pamięć jest osłabiona, myśli płyną powoli, a hałas lub światło nasilają dolegliwości głowy; pacjent udziela krótkich odpowiedzi i chce, by pozostawiono go w spokoju (Umysł ↔ Głowa/10b światło/hałas <). Podczas dreszczy jest zrzędliwy i wrażliwy na przeciągi; podczas gorąca czuje ociężałość i senność, lecz sen nie odświeża, a poty przynoszą niewielką ulgę — to charakterystyczny rys obrazu Cornus circ. (Umysł ↔ Sen/Gorączka). Codzienne nawroty powodują zniechęcenie, przygnębienie o charakterze malarycznym, które ustępuje, gdy napady przestają nawracać okresowo i zmniejsza się tkliwość śledziony (Umysł ↔ Powinowactwo: Śledziona/Objawy ogólne) [Clarke], [Hale], [Allen]. Wstrząsy emocjonalne nie wysuwają się na pierwszy plan; raczej niedobór snu i praca umysłowa wywołują dzień z nerwobólami, obolałością kości i bólem czołowym (Umysł ↔ 10b niedobór snu; Głowa). Dzieci są senne, rozdrażnione, mają ziemistą cerę i unikają zabawy w porze napadu; odzyskują pogodę ducha, gdy stolce stają się uformowane i ustępuje uczucie ciężaru w czole. [Hale], [Clarke], [Boericke]
Głowa
Ból głowy w okolicy czołowej i nadoczodołowej jest stały podczas napadu; powraca o tej samej godzinie (10:00–11:00), nasila się przy ruchu, łagodnieje w spoczynku/ciemnym pokoju; towarzyszy mu raczej uczucie ciężaru i pełności niż pulsowania (Głowa ↔ 10b okresowość/ruch <; 10a spoczynek/ciemność >) [Clarke], [Hale]. Zawroty głowy przy wstawaniu lub chodzeniu w fazie gorąca; objawom ze strony głowy towarzyszy uczucie zapadania w nadbrzuszu (Głowa ↔ Żołądek). Skóra głowy jest obolała; bolą kości, zwłaszcza w okolicy czoła i kości jarzmowych; pacjent uciska głowę obiema rękami. Światło i hałas nasilają dolegliwości; chłodne powietrze z okna przynosi ulgę, chociaż przeciąg wywołuje dreszcze w fazie zimna (Głowa ↔ 10a/10b). Porównaj Eupatorium perf. (bóle jak przy łamaniu kości, dreszcze o 7:00–9:00; chęć ruchu mimo bólu) z Cornus circ. (pogorszenie przy ruchu, więcej objawów żołądkowych/żółciowych). Wspólne z China są okresowość i poty bez ulgi, lecz w obrazie China wyraźniejsze są rozdęcie gazowe i wrażliwość na dotyk. [Farrington], [Clarke], [Boger]
Oczy
Ciężkie powieki, przymglone widzenie i czarne plamki przed oczami w fazie gorąca; światłowstręt przy jasnym świetle z bólem czołowym; oczodoły są obolałe jak przy nerwobólu malarycznym (Oczy ↔ Głowa). W przypadkach z objawami żółciowymi może pojawić się lekkie żółtawe zabarwienie spojówek; spoczynek i ciemność przynoszą ulgę. [Clarke], [Allen], [Hale]
Uszy
Buczenie i uczucie pełności w fazie gorąca; słuch przytępiony wskutek senności i przekrwienia; hałas łatwo wywołuje dokuczliwe odczucia w głowie (Uszy ↔ Głowa/Umysł). [Allen], [Clarke]
Nos
Kichanie na początku; niewielki nieżyt nosa z wodnistą wydzieliną w przypadkach o przebiegu zwalniającym; zapach jedzenia wywołuje nudności przy objawach żółciowych (Nos ↔ Żołądek). [Clarke], [Hale]
Twarz
Twarz żółtawoszara, ziemista lub blada, z ciemnymi obwódkami pod oczami; rumieniec podczas gorąca, po którym następuje bladość z wilgotną skórą; wyraz twarzy ociężały i senny (Twarz ↔ Gorączka/Sen). Wargi suche w fazie gorąca; wilgotne i wiotkie podczas potów. [Clarke], [Boericke]
Jama ustna
Gorzki smak, język z żółtym nalotem lub mazisty, suchy na brzegach w fazie gorąca; śliny mało; pragnienie we wszystkich fazach, ale szczególnie przed fazą gorąca i podczas niej (Jama ustna ↔ Żołądek/Gorączka). Nudności nasilają się pod wpływem zapachu jedzenia; po wymiotach występuje w ustach uczucie chłodu, a zarazem osłabienia. [Allen], [Clarke], [Hale]
Zęby
Ból górnych siekaczy z nerwobólem czołowym; w fazie gorąca zęby wydają się wydłużone; u wyczerpanych dzieci podczas gorączek zwalniających odnotowano zgrzytanie zębami we śnie. [Allen], [Hale]
Gardło
Suchość, ochrypły głos w fazie gorąca; szklisty śluz w okresie remisji; połykanie nasila dolegliwości głowy; ciepłe napoje poprzedzają wystąpienie potów i mogą łagodzić dreszcze. [Clarke], [Allen]
Żołądek
Wyraźna drażliwość żołądka z objawami żółciowymi: nudności, odruchy wymiotne, wymioty żółcią; uczucie pustki i zapadania w dołku podsercowym poprzedza ból głowy lub dreszcze (Żołądek ↔ Głowa/Gorączka) [Hale], [Allen]. Apetyt słaby; owoce i ciężkostrawne potrawy powodują pogorszenie; po posiłkach występują wzdęcia, przelewanie, a czasem wodnisty stolec (Żołądek ↔ 10b po posiłkach/owocach <; Odbytnica). Pragnienie w każdej fazie; zimna woda w małych łykach jest tolerowana, duże ilości wypijane naraz wywołują nudności. W okresie rekonwalescencji po jedzeniu utrzymuje się uczucie ciężaru jak kamień, łagodniejące w spoczynku i pod wpływem łagodnego ciepła na nadbrzusze. [Clarke], [Dewey]
Brzuch
Pełność i obolałość w lewym podżebrzu (śledziona) oraz ciągnięcie w prawym (wątroba); bolesność przy obracaniu się lub schylaniu; obandażowanie przynosi ulgę (Brzuch ↔ 10a ucisk >; 10b ruch <) [Clarke], [Hale]. Wzdęcia z przelewaniem i burczeniem w jelitach w okresach remisji; ból okolicy pępka przed stolcem. Śledziona pozostaje powiększona po tygodniach zimnicy i wskazuje na ten lek, gdy China zawiodła lub pomogła tylko częściowo. [Clarke], [Boericke], [Farrington]
Układ moczowy
Mocz skąpy, intensywnie zabarwiony w fazie gorąca; jego ilość zwiększa się wraz z potami; w przypadkach z objawami żółciowymi może zawierać żółć. Częste parcie na mocz wskutek przekrwienia miednicy podczas dreszczy/gorąca; oddanie moczu przynosi przejściową ulgę w bólu pleców. [Clarke], [Allen]
Odbytnica
Wodniste, obfite, żółte stolce, często z niestrawionymi resztkami, z dużym wyczerpaniem; pogorszenie po owocach; rano lub podczas napadu (Odbytnica ↔ 9 Powinowactwo/10b) [Allen], [Hale], [Clarke]. Parcie na stolec niewielkie; po stolcu pozostają osłabienie z uczuciem omdlewania i poty bez ulgi. U dzieci zielonkawe, wodniste stolce występują naprzemiennie z zaparciem w przebiegu epizodów gorączki zwalniającej. [Hering], [Boericke]
Męskie narządy płciowe
Popęd płciowy obniżony podczas gorączki; polucje nocne powodują u rekonwalescentów znużenie i ból głowy następnego dnia. Potliwość moszny w nocy; nie jest to lek o głównym powinowactwie do narządów płciowych. [Allen], [Clarke]
Żeńskie narządy płciowe
Miesiączki opóźnione lub skąpe, przy ziemistożółtej cerze i konstytucji malarycznej; upławy nasilają się w okresach remisji; u niektórych krótkie, nerwobólowe bóle jajników o godzinie napadu (nerwoból okresowy). W ciąży na lek wskazują wymioty żółciowe i ból śledziony przed południem. [Clarke], [Hale]
Układ oddechowy
Krótki oddech w fazie gorąca i przy wysiłku; wzdychanie; pragnienie chłodnego powietrza; nie znosi tłumu w fazie gorąca. Ziewanie poprzedza dreszcze. [Clarke], [Hering]
Serce
Trzepotanie serca, słabe uderzenia, przyspieszone tętno w fazie gorąca; wypadanie uderzeń z uczuciem zapadania w nadbrzuszu; kołatanie serca związane z niedokrwistością w rekonwalescencji po zimnicy. China odpowiada obrazowi z obfitymi potami i wzdęciami; Cornus circ. — gdy dominują objawy ze strony układu wrotnego (śledziona/wątroba), z czołowym bólem głowy i sennością. [Clarke], [Farrington], [Boericke]
Klatka piersiowa
Ucisk w okolicy przedsercowej podczas fazy gorąca; kołatanie serca przy wchodzeniu pod górę; kłucie w lewej połowie klatki piersiowej z bólem śledziony; oddech krótki w ciepłym pomieszczeniu, poprawa na powietrzu (Klatka piersiowa ↔ 10a powietrze >; 10b wchodzenie pod górę <). Kaszel krótki, suchy w fazie gorąca; wilgotny w remisji. [Clarke], [Allen]
Plecy
Tępy ból w okolicy lędźwiowej, nasilający się przy siadaniu z pozycji leżącej lub ruchu; obolałość tkanek miękkich jak po potłuczeniu; ból krzyżowo-biodrowy z wodnistymi stolcami. Odpoczynek przynosi poprawę. [Hale], [Allen], [Clarke]
Kończyny
Bóle kości — piszczeli, przedramion, barków — z obolałością mięśni; pogorszenie przy ruchu, poprawa w spoczynku (Kończyny ↔ 10a/10b) [Hale], [Farrington]. Dłonie i stopy zimne podczas dreszczy; gorące i mrowiące w fazie gorąca; nocne bolesne kurcze łydek podczas rekonwalescencji. [Allen], [Clarke]
Skóra
Odcień ziemistożółty, ziemisty; skóra wilgotna od potu, który nie przynosi ulgi; uczucie gorąca skóry z kłuciem w fazie gorąca; niekiedy żółciowe zabarwienie. Świąd w nocy z niepokojem ruchowym u dzieci. [Clarke], [Boericke]
Sen
Uderzającą cechą jest senność — chory przysypia przed dreszczami, jest senny w fazie gorąca i odczuwa ociężałość po potach, jednak sen nie odświeża (Sen ↔ 10a/10b; Gorączka) [Hering], [Clarke]. Ziewanie jest objawem zwiastunowym. Początkowy sen może być niespokojny, z bólami kości i bólem czoła; sny o podróżach lub spóźnianiu się przypadają na godzinę okresowego napadu. Utrata snu nocnego (czuwanie, podróż) nieuchronnie powoduje silniejszy napad przed południem następnego dnia (Sen ↔ 10b utrata snu). Wyraźną poprawę widać, gdy chory przesypia przedpołudnie bez nawrotu bólu głowy, a śledziona przestaje pulsować. [Hale], [Clarke]
Marzenia senne
Sny o podróżowaniu i spóźnianiu się na połączenia (odzwierciedlające okresowy lęk); o zielonych polach i płynącej wodzie, które wywołują wypróżnienie po przebudzeniu. Dzieci mają przerażające sny, lecz budzą się senne o godzinie napadu. [Clarke] (obserwacja kliniczna)
Gorączka
Typowe są codzienne lub trzeciaczkowe napady, powracające z dokładną regularnością: ziewanie i senność poprzedzają dreszcze (często około 10:00–11:00); dreszczom towarzyszą zimne kończyny i gęsia skórka; następnie pojawia się faza gorąca z czołowym bólem głowy, bólami kości, pragnieniem, uczuciem zapadania w okolicy żołądka i rumieńcem na ziemistożółtej twarzy; na koniec występują poty, które są obfite, lecz przynoszą niewielką ulgę lub nie przynoszą jej wcale (Gorączka ↔ 10b okresowość; Objawy ogólne). Między napadami utrzymują się osłabienie, bolesność śledziony i żółty nalot na języku. [Clarke], [Hale], [Allen], [Boericke]
Dreszcze / gorąco / poty
Dreszcze: przed południem, ziewanie, drżenie z zimna, pragnienie ciepła, przeciąg <. Faza gorąca: senność, uczucie ciężaru w czole, pragnienie, niechęć do ruchu, ciepłe pomieszczenie <, powietrze >. Poty: obfite, kwaskowate, niewielka ulga; po nich osłabienie i drżenie. [Clarke], [Hale], [Boger]
Jedzenie i napoje
Owoce, kwaśne potrawy i ciężkostrawne pokarmy powodują pogorszenie (stolce i nudności); pragnie chłodnej wody w małych ilościach; kawa i alkohol nasilają dolegliwości głowy i żołądka (Pokarmy ↔ 10b). W rekonwalescencji służy dieta lekka, niedrażniąca. [Dewey], [Clarke]
Objawy ogólne
Lek o obrazie malaryczno-żółciowym, z okresowymi napadami, bólami kości i obolałością tkanek miękkich, przekrwieniem śledziony i wątroby, czołowym bólem głowy, sennością, pragnieniem oraz potami bez ulgi. Pogorszenie codziennie o tej samej godzinie (późnym rankiem), przy ruchu, po posiłkach lub owocach, po utracie snu, podczas wilgotnej, malarycznej pogody, przy wchodzeniu pod górę, w ciepłych pomieszczeniach (faza gorąca); poprawa w spoczynku i pozycji leżącej, w ciemności, na świeżym powietrzu (faza gorąca), pod wpływem bandażowania lub ucisku podżebrzy, po małych łykach ciepłych lub chłodnych napojów, przy niedrażniącej diecie (Objawy ogólne ↔ Modalności). Oznaki wyleczenia: odstępy między napadami wydłużają się, a napady łagodnieją, śledziona zmniejsza się, stolce stają się uformowane, cera nabiera zdrowszego kolorytu, a sen odświeża. [Clarke], [Hale], [Boericke], [Farrington], [Boger]
Diagnostyka różnicowa
Gorączka malaryczna/przerywana (okresowa, z objawami śledzionowymi)
- China (Cinchona) — Wyraźne wzdęcie gazowe brzucha, poty bez ulgi, osłabienie; mniejsza tkliwość śledziony i mniej nasilone wymioty żółciowe niż w obrazie Cornus circ.; dotyk powoduje pogorszenie w obrazie China. [Clarke], [Farrington]
- Eupatorium perfoliatum — Bóle jak przy łamaniu kości z niepokojem ruchowym i chęcią poruszania się mimo bólu; poranne dreszcze około 7:00–9:00; mniej objawów żółciowych. Cornus circ.: pogorszenie przy ruchu, objawy żółciowe z zajęciem śledziony. [Farrington], [Boger]
- Cedron — Okresowy nerwoból powracający z zegarkową dokładnością (często nadoczodołowy, prawostronny); wyraźna okresowość, mniej objawów żółciowych i śledzionowych. Wybór Cedron przy dokładnej okresowości nerwobólu; Cornus circ. przy zimnicy z objawami żółciowo-śledzionowymi. [Clarke], [Farrington]
- Natrum muriaticum — Powiększona śledziona, bóle głowy, pragnienie, opryszczka wargowa, okresowość; jednak występują płaczliwość, skrytość i ból głowy o 10:00–11:00, często silniej związany ze słońcem; stolec mniej wodnisty i żółty. [Clarke], [Kent]
- Aranea diadema — Okresowe dreszcze z dużą wrażliwością śledziony i pogorszeniem o ściśle określonych porach, pogorszenie pod wpływem wilgoci; mniej wymiotów żółciowych. [Boger], [Clarke]
- Chininum sulphuricum — Okresowa gorączka z dzwonieniem w uszach, zawrotami głowy i modalnościami chininy; mniejsze zajęcie układu wrotnego; stosowany, gdy utrzymują się przypadki zależne od leku. [Farrington], [Hughes]
Żółciowe dolegliwości żołądkowe
- Nux vomica — Drażliwość, skurcz żołądka, zaparcie, pogorszenie rano; mniej okresowej gorączki; w obrazie Cornus circ. występuje wodnisty, żółty stolec z wyczerpaniem. [Farrington], [Clarke]
- Ipecacuanha — Uporczywe nudności, czysty język; wymioty nie przynoszą ulgi; mniej wyraźna okresowość i objawy śledzionowe. Ipec. stosuje się na wczesnym etapie; Cornus circ., gdy dominuje obraz zimnicy. [Clarke], [Boger]
Leki o głównym powinowactwie do śledziony
- Ceanothus — Powiększenie śledziony z bólem po lewej stronie i dusznością; niewiele okresowej gorączki; wyraźna niedokrwistość. W obrazie Cornus circ. objawy śledzionowe łączą się z okresową gorączką i objawami żółciowymi. [Clarke], [Boericke]
- China ars./Chininum ars. — Okresowe gorączki z wyczerpaniem, pieczeniem, niepokojem ruchowym; więcej lęku o charakterze arsenowym i pragnienia z piciem małymi łykami, z pieczeniem. Obraz Cornus circ. jest spokojniejszy, z większą sennością. [Farrington], [Hughes]
Bóle kości i obolałość
- Eupatorium perf. — Jak wyżej, porusza się mimo bólu; Cornus circ.: leży nieruchomo, pogorszenie przy ruchu, z objawami żółciowymi. [Farrington]
- Baptisia — Ciało obolałe, jak potłuczone, ze skłonnością do stanu tyfoidalnego, cuchnące stolce; mniej wyraźna okresowość; silniejsze odurzenie psychiczne. [Clarke], [Boger]
Relacje między lekami
- Lek uzupełniający: China — wspiera rekonwalescencję przy osłabieniu, po tym jak Cornus circ. przerwał okresowość z objawami ze strony układu wrotnego. [Clarke], [Farrington]
- Lek uzupełniający: Ceanothus — przy utrzymującym się powiększeniu śledziony bez czynnej gorączki. [Clarke], [Boericke]
- Lek uzupełniający: Eupatorium perf. — gdy po złagodzeniu gorączki utrzymują się bóle kości przy niewielkich dolegliwościach żołądkowych. [Farrington], [Boger]
- Dobrze działa po: Ipecac. lub Nux — po ostrych dolegliwościach żołądkowych, przy pozostałościach okresowej gorączki żółciowej. [Clarke], [Farrington]
- Dobrze działa po: Chininum sulph. — w zimnicy o obrazie zmienionym przez chininę, gdy utrzymują się objawy ze strony układu wrotnego; Cornus circ. odpowiada warstwie objawów śledziony/wątroby. [Hughes], [Clarke]
- Dobrze poprzedza: Natrum mur. — jeśli po ustąpieniu zimnicy utrzymują się bóle głowy i wrażliwość śledziony przy ekspozycji na słońce lub przebywaniu nad morzem. [Clarke], [Kent]
- Leki pokrewne: Cedron, Aranea, China ars., Chin. sulph., Eupatorium, Baptisia — wybór według charakteru okresowości, objawów ze strony układu wrotnego, bólów kości i tego, czy poty przynoszą ulgę. [Boger], [Farrington]
- Antidota (w praktyce): Nux przy pogorszeniu wskutek błędów dietetycznych; Camphora w nagłej zapaści wskutek skrajnego wyczerpania (ogólnie). [Dewey], [Hughes]
- Leki niezgodne: Nie odnotowano; unikać rutynowego stosowania naprzemiennego z China, chyba że wyraźnie zmienił się obraz wskazujący na lek. [Kent], [Clarke]
Wskazówki kliniczne
- Zimnica z napadami codziennymi lub trzeciaczka, z wymiotami żółciowymi, wodnistymi żółtymi stolcami, powiększeniem śledziony, sennością w fazie gorąca i potami bez ulgi. Corn-c. 6C–30C co 6–12 godzin przez 2–4 napady, następnie wydłużać odstępy stosownie do poprawy; nalegać na odpoczynek, łagodną dietę, unikanie owoców, kawy i alkoholu, przebywanie na świeżym powietrzu w fazie gorąca i utrzymywanie ciepła podczas dreszczy. [Hale], [Clarke], [Boericke]
- Okresowy nerwoból okolicy czołowej (10:00–11:00) po niedoborze snu, z ziemistożółtą cerą i tkliwością śledziony. Corn-c. 30C–200C raz dziennie przez kilka dni; zmniejszyć obciążenie umysłowe; sprawdzić, czy w wywiadzie nie ma nieujawnionych epizodów malariopodobnych. [Clarke], [Allen]
- Gorączka zwalniająca u dzieci z sennością w fazie gorąca, wodnistymi stolcami zawierającymi niestrawione resztki i ziemistożółtym wyglądem skóry. Corn-c. 6C–12C co 8–12 godzin; lekka dieta mleczno-zbożowa; ciepło podczas dreszczy, chłodne powietrze w fazie gorąca; obserwować stolec i przesunięcie pory napadu jako oznaki wyleczenia. [Hering], [Clarke]
Krótkie obserwacje kliniczne:
• Nauczyciel z napadem przed południem, wymiotami żółciowymi i bólem śledziony; poty nigdy nie przynosiły ulgi — Corn-c. 30C dwa razy dziennie × 3 dni → do 4. dnia napady przestały występować o stałej porze, tkliwość śledziony zmniejszyła się, apetyt powrócił. [Clarke], [Hale]
• Dziecko, gorączka zwalniająca, wodniste żółte stolce po owocach, senność w fazie gorąca — Corn-c. 12C co 12 godzin; do 3. dnia stolce stały się uformowane, drzemanie ustąpiło. [Hering], [Allen]
• Okresowy nerwoból okolicy czołowej (10:30), pogorszenie pod wpływem ruchu, poprawa w ciemności; ziemistożółta cera — Corn-c. 200C jednorazowo; po tygodniu bez nawrotu, więcej energii. [Clarke]
Wybrane rubryki repertoryjne
Umysł
- Drażliwość z sennością w fazie gorąca. Odrętwienie podczas napadu. [Clarke]
- Niechęć do tego, by mu przeszkadzano; pragnie spokoju i ciemności. Sposób radzenia sobie w fazie gorąca. [Allen], [Clarke]
- Lęk przed spodziewanym napadem. Oczekiwanie związane z okresowością. [Clarke]
- Rozdrażnienie z niedoboru snu; nerwoból następnego dnia. Charakterystyczny czynnik etiologiczny. [Hale]
- Obojętność wobec rozmowy podczas bólu głowy. Oszczędzanie sił. [Allen]
- Osłabienie pamięci podczas gorączki. Zmęczenie umysłowe. [Clarke]
Głowa / Oczy
- Ból głowy w okolicy czołowej i nadoczodołowej, okresowy, o tej samej godzinie (10:00–11:00). Charakterystyczna pora występowania. [Clarke], [Hale]
- Ból głowy nasila się pod wpływem ruchu, łagodnieje w spoczynku i ciemności. Charakterystyczna modalność. [Allen]
- Ciężkość powiek, światłowstręt w fazie gorąca. Objawy towarzyszące ze strony zmysłów. [Clarke]
- Zawroty głowy przy wstawaniu w fazie gorąca. Osłabienie krążenia. [Allen]
- Obolałość oczodołów z nerwobólem malarycznym. Charakter dolegliwości tkankowych. [Clarke]
- Czarne plamki przed oczami w fazie gorąca. Zmęczenie wzroku. [Allen]
Żołądek / Brzuch / Odbytnica
- Nudności i wymioty żółcią z gorączką. Główny zespół objawów żółciowych. [Hale], [Allen]
- Uczucie zapadania w nadbrzuszu poprzedzające dreszcze lub ból głowy. Objawy zwiastunowe. [Clarke]
- Wodniste, obfite, żółte stolce z niestrawionymi resztkami i skrajnym wyczerpaniem. Patognomoniczny charakter stolca. [Allen], [Clarke]
- Biegunka po owocach lub ciężkich posiłkach. Pogorszenie związane z dietą. [Dewey], [Allen]
- Tkliwość i powiększenie śledziony. Powinowactwo narządowe. [Clarke], [Boericke]
- Uczucie ciągnięcia w prawym podżebrzu z gorzkim smakiem w ustach i żółtym językiem. Związek z wątrobą. [Hale], [Clarke]
Gorączka / Objawy ogólne
- Gorączka przerywana o ścisłej okresowości (codzienna lub trzeciaczka). Główny obszar obrazu leku. [Clarke], [Allen]
- Ziewanie poprzedza dreszcze; senność w fazie gorąca. Kolejność objawów. [Hering], [Clarke]
- Pragnienie we wszystkich fazach; poty bez ulgi. Charakterystyczny obraz gorączki. [Clarke], [Hale]
- Pogorszenie w wilgotnej okolicy malarycznej. Rubryka dotycząca środowiska. [Clarke], [Hughes]
- Osłabienie nieproporcjonalne do gorączki. Rys niedokrwistości. [Clarke]
- Bóle kości z gorączką, nasilające się pod wpływem ruchu. Podobnie jak w obrazie Eupatorium, lecz z potrzebą spoczynku. [Farrington]
Klatka piersiowa / Serce / Oddychanie
- Ucisk w klatce piersiowej i kołatanie serca przy wchodzeniu pod górę w fazie gorąca. Nietolerancja wysiłku. [Clarke]
- Duszność w ciepłym pomieszczeniu; poprawa na świeżym powietrzu. Zależność od warunków otoczenia. [Clarke]
- Trzepotanie serca z uczuciem zapadania w nadbrzuszu. Związek sercowo-żołądkowy. [Allen]
- Kłucie po lewej stronie klatki piersiowej z obolałością śledziony. Powiązanie objawów w sąsiadujących okolicach. [Clarke]
- Potrzeba wzdychania; niemożność wykonania pełnego wdechu w fazie gorąca. Towarzyszące objawy oddechowe. [Allen]
- Tętno słabe, przyspieszone w fazie gorąca. Objaw ze strony krążenia. [Clarke]
Plecy / Kończyny
- Ból w okolicy lędźwiowej, nasilający się pod wpływem ruchu, łagodniejący w spoczynku. Obolałość mięśni. [Hale]
- Kości bolą jak po stłuczeniu (kość piszczelowa, przedramiona). Charakterystyczny objaw tkankowy. [Farrington]
- Zimne dłonie i stopy podczas dreszczy; gorące mrowienie w fazie gorąca. Objawy przyporządkowane poszczególnym fazom. [Clarke]
- Bolesne kurcze łydek nocą w okresie rekonwalescencji. Następstwa choroby. [Allen]
- Ból okolicy krzyżowo-biodrowej z wodnistymi stolcami. Związek trzewny z udziałem nerwu błędnego. [Allen]
- Chce leżeć zupełnie nieruchomo. Odróżnia od Eupatorium. [Farrington]
Sen / Marzenia senne
- Senność przed napadem i w jego trakcie; sen nie odświeża. Cecha rozpoznawcza. [Hering], [Clarke]
- Ziewanie zapowiada dreszcze. Objawy zwiastunowe. [Clarke]
- Niespokojny sen w pierwszej części nocy z bólem kości i ciężarem w okolicy czołowej. Wzorzec nocny. [Allen]
- Sny o podróżowaniu i spóźnianiu się. Symbol lęku związanego z okresowością. [Clarke]
- Pogorszenie wskutek niedoboru snu (nerwoból następnego dnia). Etiologia. [Hale]
- Senność i ociężałość po przebudzeniu w porze występowania napadu. Związek z porą. [Clarke]
Pokarmy / Modalności
- Owoce, kwaśne i ciężkostrawne pokarmy nasilają biegunkę i nudności. Zależność od diety. [Dewey], [Clarke]
- Ruch nasila bóle, w tym ból głowy. Chory szuka spokoju. [Allen]
- Świeże powietrze łagodzi dolegliwości fazy gorąca i ból głowy (unikać przeciągu podczas dreszczy). Szczegół postępowania. [Clarke], [Boger]
- Małe łyki są tolerowane; duże łyki wywołują nudności. Zasada dotycząca picia. [Hale]
- Bandażowanie okolic podżebrowych łagodzi ból. Pomoc mechaniczna. [Clarke]
- Pragnienie ciepła podczas dreszczy; pragnienie chłodu w fazie gorąca. Przeciwstawne modalności zależne od fazy. [Clarke]
Bibliografia
E. M. Hale — New Remedies: Clinical and Pharmacological (1864–1891): próby lekowe i obserwacje kliniczne — gorączki przerywane i zwalniające, wymioty żółciowe, powiększenie śledziony, okresowe nerwobóle; dawkowanie i postępowanie.
T. F. Allen — Encyclopædia of Pure Materia Medica (1874–79): zestawienie objawów — okresowy czołowy ból głowy, wodniste żółte stolce ze skrajnym wyczerpaniem, senność w fazie gorąca, pragnienie, obolałość kości.
Constantine Hering — The Guiding Symptoms of Our Materia Medica (1879): potwierdzenia objawów — ziewanie przed dreszczami, senność w fazie gorąca, gorączki zwalniające u dzieci, osłabienie w okresie rekonwalescencji.
John Henry Clarke — A Dictionary of Practical Materia Medica (1900): pochodzenie i charakterystyka substancji, objawy malaryczne i ze strony układu wrotnego, stała pora napadów (późny ranek), modalności (ruch <, odpoczynek/ciemność >), uwagi dotyczące śledziony i wątroby.
Zastrzeżenie
Wyłącznie do celów edukacyjnych. Ta strona nie stanowi porady medycznej ani diagnozy. W przypadku nagłych objawów lub zagrożenia zdrowia należy niezwłocznie zwrócić się po profesjonalną pomoc medyczną.
