• Szczyty płuc i miąższ płucny. Nawracający, „pozostały po chorobie” nieżyt, stłumienie odgłosu opukowego nad szczytami płuc, osłabienie po zapaleniu płuc, suchy, urywany kaszel rano z odkrztuszaniem grudek wydzieliny oraz skłonność do krwioplucia; szybkie przechodzenie od nieżytu → do owrzodzeń. Zob. Klatka piersiowa/Oddychanie. [Burnett], [Clarke], [Tyler]
• Układ limfatyczny i gruczoły. Powiększenie węzłów chłonnych szyjnych, pachowych i krezkowych u szczupłych, zmarzliwych dzieci; nawracające dolegliwości migdałka gardłowego i migdałków podniebiennych; łatwe pocenie się. Zob. Gardło, Gruczoły, Objawy ogólne. [Kent], [Clarke]
• Kości i okostna. Szybki wzrost przy delikatnej budowie; skłonność do krzywicy; skrzywienie kręgosłupa; długo utrzymujące się obrzęki stawów. Zob. Plecy/Kończyny. [Tyler], [Boericke]
• Skóra. Nawracająca grzybica skóry, łupież, trądzik u szczupłej, niespokojnej młodzieży z nocnymi potami; trudno gojące się owrzodzenia. Zob. Skóra. [Clarke], [Tyler]
• Przyswajanie składników pokarmowych. Dobry apetyt z postępującym wychudzeniem; pragnienie mleka i tłuszczu mimo ich nietolerancji; biegunka na przemian z zaparciem. Zob. Żołądek/Brzuch/Odbytnica. [Burnett], [Clarke]
• Temperament nerwowy. Szybkie przechodzenie od pobudliwości ↔ do wyczerpania; bóle głowy w dusznych pomieszczeniach, pragnienie przebywania na wysokości i szybkiego poruszania się; chęć podróżowania. Zob. Umysł/Głowa. [Kent], [Tyler]
• Błony śluzowe uszu, nosa i gardła. Twarz adenoidalna, przewlekłe dolegliwości migdałków, wysiękowe zapalenie ucha środkowego, nieżyt po każdym zaziębieniu; „od odry/krztuśca już nigdy nie czuł się dobrze”. Zob. Nos/Gardło/Uszy. [Clarke], [Tyler]
• Serce. Częstoskurcz pod wpływem wysiłku, tkliwość okolicy koniuszka serca u młodzieży z dolegliwościami oddechowymi; kołatanie serca z dusznością. Zob. Serce/Klatka piersiowa. [Kent], [Boericke]

• Świeże, chłodne powietrze w ruchu; górskie lub nadmorskie wiatry; jazda z opuszczonymi szybami. [Tyler], [Clarke]
• Ruch na świeżym powietrzu; spokojny spacer (bez zmęczenia); zmiana otoczenia — podróże przynoszą poprawę. [Kent], [Tyler]
• Odkrztuszanie, gdy rano kaszel staje się wilgotny; ustępowanie ucisku w klatce piersiowej. [Clarke]
• Ciepłe łóżko początkowo łagodzi dreszcze (choć później mogą wystąpić nocne poty). [Boericke]
• <a href="https://www.iqhomeopathy.com/materia-medica/sol/">Światło słoneczne przy chłodnym powietrzu; przewiewne pomieszczenia z wentylacją na przestrzał. [Tyler]
• Ograniczenie nabiału lub lżejsza dieta, gdy mleko i tłuszcz nasilają nieżyt. [Clarke]
• Po krótkiej drzemce (jeśli sen nie jest głęboki i nie towarzyszy mu gorąco); krótkie odpoczynki między okresami aktywności. [Kent]
• Urozmaicenie życia psychicznego — zainteresowania, muzyka, towarzystwo; monotonia przytłacza. [Tyler]
• Gdy wydzielina lub krwawienie pojawiają się swobodnie (nieżyt, miesiączka); ich stłumienie pogarsza stan. [Clarke]

• Wilgotne, duszne, przegrzane pomieszczenia; zamknięte okna; mgła. [Clarke], [Tyler]
• Każde zaziębienie; nagłe zmiany pogody; wiatry wschodnie. [Burnett], [Clarke]
• Tuż po przebudzeniu; po położeniu się na noc — kaszel wywołany łaskotaniem w krtani; po śnie gorąco i poty. [Boericke], [Tyler]
• Mleko, tłuste pokarmy — wywołują kaszel lub nieżyt; słodycze nasilają potrzebę odchrząkiwania. [Clarke]
• Wysiłek przy wchodzeniu po schodach; bieganie — kołatanie serca, duszność. [Kent]
• Stłumienie wykwitów lub wycieku (grzybica skóry, wyciek z ucha) → nawrót dolegliwości oddechowych/limfatycznych. [Clarke], [Tyler]
• Ciepły pokój podczas gorączki; zatłoczone miejsca; niewietrzone sale szkolne. [Tyler]
• Poczucie ograniczenia emocjonalnego — rutyna, zakazy, krytyka; nasila się tęsknota za zmianą. [Kent]
• Napady kaszlu od wieczora do północy; gorąco i poty o 3:00–4:00. [Boericke], [Clarke]

Temperament cechuje niepokój typu gruźliczego: tęsknota za ruchem, podróżami, świeżym powietrzem i nowością; szybki zapał i równie szybkie zmęczenie; niezadowolenie z jednostajności — „muszę wyjść”. Drażliwość przy ograniczeniu swobody; naprzemienna wesołość i przygnębienie; lęk o zdrowie mimo zewnętrznej aktywności — obawa przed podupadaniem na zdrowiu u osób z rodzinnym obciążeniem chorobami płuc. Dzieci są bystre, przedwcześnie rozwinięte, zmienne, czułe, a zarazem przekorne; proszą o przejażdżkę przy otwartych oknach. Nocą żywe sny, budzenie się z uczuciem gorąca i potem, a następnie suchy, urywany kaszel. Por. Tuberculinum (głębsza destrukcyjność, bunt i silniejsza potrzeba zmiany), Phos. (otwartość, współczucie, lęk podczas burzy w samotności, skłonność do krwawień) oraz Calc-phos. (znużenie, bóle wzrostowe, niechęć do szkoły bez tej potrzeby świeżego powietrza). [Kent], [Tyler], [Clarke]

Bóle głowy w gorących, dusznych pomieszczeniach; przytłaczająca atmosfera sal szkolnych; poprawa na wietrze i świeżym powietrzu. Gorąco na szczycie głowy z bólem potylicy pod wieczór; ciężkość czoła po przebudzeniu, ustępująca po odkrztuszeniu. Tępy ucisk w zatokach przy przewlekłym nieżycie; „głowa zajęta nieżytem” u szczupłej, bladej młodzieży. Światłowstręt w dusznym, gorącym otoczeniu; bladość z czerwonymi wargami. Por. Nat-m. (poranny ból czoła z suchością) i Sil. (pocenie się głowy, zmęczenie szkołą, nieśmiałość). [Clarke], [Tyler], [Boericke]

Podrażnienie spojówek pod wpływem wiatru i kurzu; uczucie piasku w oczach z poranną wydzieliną śluzową; zapalenie brzegów powiek u dzieci skrofulicznych; cienie pod oczami. Wzrok męczy się przy długim czytaniu w dusznych pomieszczeniach; poprawa na świeżym powietrzu. Por. Puls. (niedrażniące łzy, pogorszenie wieczorem) i Euph. (drażniące łzy). [Clarke], [Tyler]

Wysiękowe zapalenie ucha środkowego z przerostem migdałka gardłowego; nawracający wyciek z ucha u szczupłych, potliwych dzieci; utrata słuchu po każdym przeziębieniu. Świąd, trzaski przy przełykaniu; szumy uszne przy niedokrwistości. Stłumienie wycieku poprzedza nawrót dolegliwości oddechowych (charakterystyczny wzorzec nozody). Por. Kali-s. (żółta, ciągnąca się wydzielina) i Psor. (cuchnący wyciek z ucha, zmarzliwość, brudna skóra). [Clarke], [Tyler], [Boger]

Częste przeziębienia; poranne kichanie w przeciągach; katar przy każdej zmianie pogody. Tkliwość grzbietu nosa; twarz adenoidalna — otwarte usta, głuche chrapanie, niespokojny sen. Strupy i niewielkie krwawienia przy wydmuchiwaniu nosa; nocą zatkanie nosa w ciepłych pomieszczeniach, potrzeba świeżego powietrza. Por. Tub. (wybuchowość, poszukiwanie zmiany) i Sang. (pieczenie, krwawienie z nosa z prawostronnymi bólami głowy). [Clarke], [Tyler], [Boericke]

Drobne, delikatne rysy; różowe wargi przy ogólnej bladości; rumień na policzkach pod wieczór. Trądzik i łupież u szczupłych, żylastych nastolatków; grzybica wokół skroni — charakterystyczny objaw kliniczny opisany przez Burnetta, po którego leczeniu następowała poprawa stanu dróg oddechowych. [Burnett], [Clarke], [Tyler]

Afty w stanach wyczerpania; język blady, cienki lub geograficzny; rano nieprzyjemny smak w ustach, utrzymujący się do odkrztuszenia. Migdałki powiększone, lecz bez wyraźnego odczynu; lepki śluz w gardzieli, odchrząkiwany po wstaniu. [Clarke], [Tyler]

Zęby wrażliwe na zimne powietrze; kredowe szkliwo; opóźnione ząbkowanie z niepokojem; dzieci zgrzytają zębami przez sen podczas nocnych napadów gorąca. Por. Calc-p. (ząbkowanie/bóle wzrostowe) i Sil. (wady szkliwa z poceniem się głowy). [Tyler], [Boericke]

Przewlekłe grudkowe zapalenie gardła; rano gęsty, ciągliwy, szarawy śluz — trzeba go odchrząkiwać; łaskotanie w krtani po położeniu się na noc wywołuje kaszel. Powiększone migdałki podniebienne i migdałek gardłowy u dziecka z wąską klatką piersiową, które musi spać przy otwartym oknie. [Clarke], [Tyler], [Boericke]

Głód mimo postępującego wychudzenia; pragnienie mleka i tłuszczu, które jednak nasilają dolegliwości oddechowe i nieżyt; pragnienie zmienne — często zimnej wody. Poranne nudności od śluzu; osłabienie żołądka po każdym zaziębieniu; szybkie zmiany apetytu — wilczy głód ↔ niechęć do jedzenia. Por. Phos. (pragnienie zimnych napojów, które są wymiotowane po ogrzaniu w żołądku), Iod. (żarłoczność z wychudzeniem, odczuwanie gorąca). [Clarke], [Tyler]

Wyczuwalne węzły chłonne krezkowe u szczupłych dzieci; brzuch zapadnięty, miękki; biegunka na przemian z zaparciem; wzdęcia po mleku. Tkliwość prawego dołu biodrowego u rosnącej młodzieży (nieżyt okolicy krętniczo-kątniczej). [Clarke], [Boericke]

Nadwrażliwy pęcherz u dziewcząt z przerostem migdałka gardłowego; mimowolne moczenie podczas nocnych potów; mocz jasny, obfity po okresie gorąca w gorączce. Cuchnący mocz po stłumieniu wykwitów skórnych. [Clarke], [Tyler]

Stolec zmienny: przy zaparciu grudkowaty po nocach z gorączką lub luźny, bezbolesny stolec rano z osłabieniem. Świąd odbytu przy grzybicy skóry w wywiadzie; trudno gojące się szczeliny. Por. Sulph. (świąd, poranny stolec) i Nat-s. (poranna biegunka po narażeniu na wilgoć). [Clarke], [Boger]

Trądzik młodzieńczy, wąska klatka piersiowa, pobudliwość, po której następuje wyczerpanie; polucje w rozgrzanym łóżku, z nocnymi potami i porannym kaszlem. Por. Phos. i Staph. — odmienne odcienie temperamentu. [Tyler], [Kent]

Miesiączki opóźnione, skąpe lub nieregularne u szczupłych, zmarzliwych dziewcząt; miesiączka nasila ucisk w klatce piersiowej; niedrażniące, mleczne upławy u nastolatek z niedokrwistością. Ciąża ponownie wywołuje nieżyt przy skazie gruźliczej. [Clarke], [Tyler]

Potrzeba głębokich oddechów; wzdychanie; uczucie, że klatka piersiowa nie może się rozszerzyć w ciepłym pokoju; swobodne oddychanie przy oknie. Łaskotanie w krtani po położeniu się; napady kaszlu tuż po udaniu się do łóżka i ponownie nad ranem (3:00–4:00), z gorącem i potem. [Clarke], [Boericke], [Tyler]

Kołatanie serca łatwo pojawiające się przy wchodzeniu po schodach; częstoskurcz z dusznością; czynnościowe szmery skurczowe u szczupłej młodzieży; zimny pot przy wysiłku; szybkie tętno z wieczornym gorącem. Niepokój wywołany gwałtownym biciem serca w zamkniętych pomieszczeniach; poprawa na świeżym powietrzu. [Kent], [Clarke]

Główny obszar działania: uporczywy nieżyt szczytów płuc; poranne napady krótkiego kaszlu wywołanego łaskotaniem, trwające do odkrztuszenia grudek nieprzejrzystego, słodkawego, czasem podbarwionego krwią śluzu; potem następuje ulga. Ucisk w ciepłych pomieszczeniach, konieczność otwarcia okna; pogorszenie po położeniu się na noc; poprawa w zimnym, poruszającym się powietrzu i podczas spokojnego spaceru. Kłucia w szczytach płuc; tkliwość pod obojczykami; łatwe krwawienie po niewielkim wysiłku. Nawracające „zapalenie oskrzeli każdej zimy”, które nigdy nie ustępuje całkowicie; osłabienie po zapaleniu płuc („od zapalenia płuc/odry/krztuśca już nigdy nie czuł się dobrze”). Por. Phos. (pieczenie w klatce piersiowej, chrypka, krwawienie), Kali-c. (kłucia, pogorszenie o 3:00, osłabienie pleców), Tub. (głębszy proces destrukcyjny i buntownicza psychika), Psor. (nieżyt z brudną wydzieliną, cuchnięcie, skrajna zmarzliwość). [Burnett], [Clarke], [Tyler], [Kent]

Bóle wzrostowe; osłabienie pleców; potrzeba opierania się o coś twardego. Garbienie się u szczupłych dzieci; tkliwość kręgosłupa w górnym odcinku piersiowym; dreszcze biegnące w górę pleców podczas mgły. [Tyler], [Boericke]

Szczupłe, żylaste mięśnie; niespokojne nogi nocą; zimne dłonie i stopy, spocone dłonie; skłonność do odmrozin. Obrzęk kolan i kostek po każdym przeziębieniu; tkliwość okostnej piszczeli (nocą). [Clarke], [Tyler]

Uporczywa grzybica (tinea circinata), zwłaszcza owłosionej skóry głowy i skroni; łupież, trądzik na cienkiej, tłustej skórze; powolne gojenie zadrapań; nocne poty moczące poduszkę i kark. Obserwacja kliniczna: leczenie podłoża grzybicy często otwiera drogę do poprawy stanu dróg oddechowych u tego samego dziecka — charakterystyczny motyw obrazu leku. [Burnett], [Clarke], [Tyler]

Niespokojny sen przed północą; konieczność otwartego okna; mówienie lub jęczenie przez sen; budzenie się z gorąca, odrzucanie okrycia, następnie poty; sny o podróżach, wysokościach, prędkości i niebezpieczeństwie. Zgrzytanie zębami; budzenie się, by kaszleć i odkrztuszać, potem lepszy sen nad ranem. [Tyler], [Clarke]

O podróżach, pociągach, wspinaczce i niebezpiecznych wysokościach; o duszeniu się w gorących pokojach; o egzaminach i spóźnianiu się — niepokój psychiki typu gruźliczego przybierający postać sennych scen. [Tyler], [Clarke]

Hektyczny wzrost gorączki wieczorem z rumieńcem na policzkach; dreszcze od najmniejszego przeciągu; następnie gorąco z pragnieniem picia małymi łykami; obfite nocne poty po północy. Nawroty gorączki przy zmianie pogody lub przebywaniu w zamkniętej sali szkolnej. Por. Phos. (pragnienie zimnych napojów, pieczenie), Psor. (brudne poty), Calc-phos. (zmęczenie szkołą, zmarzliwość). [Clarke], [Boericke], [Kent]

Dreszcze: łatwo występujące, od przeciągów i mgły; przebiegające w górę pleców.
Gorąco: uderzenia gorąca w dusznych pomieszczeniach; gorąca głowa, zimne dłonie.
Poty: obfite nocne poty, zwłaszcza potylicy/szyi i klatki piersiowej; pocenie osłabia, lecz łagodzi ucisk. Pogorszenie w ciepłym łóżku i zamkniętych pomieszczeniach; poprawa w chłodnym, poruszającym się powietrzu i po odkrztuszeniu. [Clarke], [Boericke], [Tyler]

Pragnienie mleka i tłuszczu, choć oba nasilają dolegliwości oddechowe i nieżyt; pragnienie zimnych napojów i lodu; niechęć do ciepłych, ciężkostrawnych potraw w dusznych pomieszczeniach. Może pojawić się pragnienie soli (cecha wspólna z Phos./Nat-m.). [Clarke], [Tyler]

Szczupła budowa, żywość i potrzeba świeżego powietrza; szybkie reakcje, lecz mała wytrzymałość; pogorszenie przy ograniczeniu swobody, w gorącu, we mgle i przy zamkniętych oknach; poprawa na wysokości, w szybko poruszającym się powietrzu, przy zmianie otoczenia, w podróży i po porannym odkrztuszeniu. „Od infekcji dróg oddechowych już nigdy nie czuł się dobrze”; powiązanie migdałka gardłowego/migdałków podniebiennych i uszu z grzybicą skóry i nocnymi potami. Bacillinum często „przełamuje zastój” w przypadkach nieżytowych i gruczołowych w rodzinach obciążonych gruźlicą, przygotowując grunt dla głęboko działających leków uzupełniających (Calc-phos., Phos., Sil., Sulph.). [Burnett], [Clarke], [Tyler], [Kent], [Boericke]

Skaza gruźlicza i pragnienie świeżego powietrza oraz zmiany

• Tuberculinum. Głęboki bunt przeciw utartym zasadom, destrukcyjność, gwałtowne niezadowolenie; nawracające zakażenia różnych układów; większa zmienność niż w obrazie Bac.; Bac. ma wyraźniejsze powinowactwo do układu oddechowego i tkanki gruczołowej, łagodniejszy nastrój, mniej przekory. [Kent], [Tyler]
• Phosphorus. Otwarty, serdeczny, boi się burz i samotności; skłonność do krwawień; piekące bóle; pragnienie zimnych napojów; podobieństwo objawów ze strony klatki piersiowej, lecz więcej krwawień i pieczenia niż w obrazie Bac. [Clarke], [Kent]
• Calc-phos. Dzieci w okresie wzrostu, zmęczenie nauką szkolną, bóle kości; mniejszy niepokój związany z pragnieniem podróży; więcej „pobolewania i ziewania”, pocenie się głowy. [Tyler]

Nawracające nieżyty dróg oddechowych

• Kali-carb. Kłujące bóle, pogorszenie o 3:00, osłabienie pleców i kolan; obraz bardziej niezmienny niż właściwa Bac. lekkość i potrzeba powietrza. [Kent]
• Silica. Drobna budowa kostna, pocenie się głowy i stóp, nawracające zakażenia, lecz dominuje marznięcie i upór, a nie niepokój skłaniający do podróży. [Tyler]
• Psorinum. Skarży się na zimno w ciepłym pokoju; brudne wydzieliny, rozpacz; w obrazie Bac. mniej brudu, więcej potrzeby świeżego powietrza. [Clarke]

Oś skóra–tkanka gruczołowa (grzybica skóry, migdałek gardłowy)

• Tellurium. Grzybica skóry z odrażającym zapachem, okrągłe, wielopierścieniowe zmiany; mniejsze znaczenie charakterystycznych objawów ze strony klatki piersiowej. [Clarke]
• Sepia. Grzybica skóry z żółtobrunatnymi plamami, z towarzyszącym tłem hormonalnym; odmienny temperament. [Tyler]
• Graphites. Zmiany skórne z sączącą się wydzieliną przypominającą miód; typ tęgi, powolny — odmienny od szczupłego, żywego typu Bac. [Clarke]

„Od odry, krztuśca lub zapalenia płuc nie wrócił do zdrowia”

• Morbillinum. Nieżyt po odrze, z dominującymi objawami ocznymi i katarem nosa; Bac. sięga głębiej, do objawów płucnych na podłożu gruźliczym. [Clarke]
• Drosera. Krtaniowy, kurczowy kaszel po krztuścu, nasilający się po północy; Bac. obejmuje szersze podłoże gruźlicze. [Boger]
• Sulphur. Gorąco, świąd, poranny stolec; często uzupełnia Bac., a nie zastępuje go. [Kent]

Krwioplucie i tkliwość okolicy szczytów płuc

• Ipecac. Jasna krew z nudnościami; czysty język; mniej wyraźne tło przewlekłych potów nocnych. [Clarke]
• Millefolium. Bezbolesne krwawienie po wysiłku; mniej cech temperamentu gruźliczego. [Boericke]
• Ferr-phos. Wczesne stadium, gorączka o mniej wyrazistym obrazie; Bac., gdy na podłożu gruźliczym dochodzi do kolejnych nawrotów. [Nash]

• Leki uzupełniające: Calc-phos., Phos., Sil., Sulph. — pogłębiają odbudowę kości, błon śluzowych i skóry, gdy Bac. przełamie zastój w leczeniu. [Kent], [Tyler], [Clarke]
• Lek uzupełniający / stosowany naprzemiennie: Tuberculinum — stosować rozważnie; w niektórych przypadkach potrzebne jest najpierw Bac., aby złagodzić warstwę objawów nieżytowo-gruczołowych przed podaniem Tub. Oba leki są pokrewne, lecz nie tożsame. [Tyler], [Clarke]
• Dobrze działa po: Morbillinum (po odrze), Drosera (po krztuścu), gdy utrzymuje się podatność dróg oddechowych na zachorowania. [Clarke], [Boger]
• Dobrze poprzedza: Kali-s., Kali-carb., Nat-s. w cyklach przewlekłego zapalenia oskrzeli, po przełamaniu blokady gruźliczej. [Boger], [Kent]
• Leki antidotujące / regulujące: Sulph. przy słabej reakcji; Nux-v., jeśli dieta lub stosowane leki zaciemniają obraz reakcji. [Kent], [Clarke]
• Ostrożność / uwaga o relacjach: Odróżniać Bacillinum (Burnett) od Tuberculinum (var. bovinum humanum); nie stosować ich naprzemiennie bez wyraźnego uzasadnienia — kierować się zmieniającą się całością objawów. [Tyler], [Clarke]

• Gdy dolegliwości oddechowe „nigdy całkiem nie ustępują”: Szczupły pacjent potrzebujący świeżego powietrza; poranne odkrztuszanie grudek; nocne poty; nietolerancja ciepła w pokoju — rozważyć Bac. w celu przełamania zastoju przed przejściem do głębiej działających leków uzupełniających. [Clarke], [Tyler]
• Triada: migdałek gardłowy–ucho–grzybica skóry: Leczenie za pomocą Bac. podłoża grzybicy skóry często poprzedza trwałą poprawę laryngologiczną (Burnett). Obserwować, czy po krótkim pogorszeniu następuje swobodniejsze oddychanie. [Burnett], [Tyler]
• Dawkowanie: W przewlekłych stanach autorzy opisują powodzenie przy stosowaniu 30C co tydzień lub 200C w większych odstępach; w nawracających dolegliwościach oddechowych z wyraźną skazą — pojedyncza dawka 200C/1M, a następnie oczekiwanie i podanie leków konstytucyjnych, gdy stan staje się wyraźniejszy. Przerwać podawanie po wystąpieniu poprawy. [Tyler], [Kent], [Boericke]
• Postępowanie uwzględniające warunki atmosferyczne: Zalecać wietrzenie pomieszczeń, chłodne nocne powietrze, jeśli jest tolerowane, oraz unikanie ciężkostrawnych pokarmów mlecznych i tłuszczów podczas aktywnego nieżytu — są to działania wspomagające oparte na obserwacji, zgodne z modalnościami. [Clarke], [Tyler]
• Krótkie wskazówki kliniczne

• • „Dziecko z zimowymi zapaleniami oskrzeli”, z przerostem migdałka gardłowego, szczupłe, z nocnym poceniem się głowy, pragnące otwartego okna → Bac. 200C; migdałek gardłowy się zmniejszył, mniej przeziębień w następnym okresie nauki szkolnej; później Calc-phos. dla wzmocnienia. [Tyler]
  • Dorosły, który „od zapalenia płuc nie wrócił do zdrowia”, z porannym odkrztuszaniem czopów, nietolerujący ciepłych pomieszczeń → Bac. 1M przełamało zastój, następnie Phos. dopełnił leczenia. [Clarke]
  • Grzybica skóry na skroniach; po każdym stłumieniu zmian nawrót dolegliwości oddechowych → Bac. doprowadziło do ustąpienia zmian skórnych i przerwało cykl nawrotów dolegliwości oddechowych. [Burnett]

Umysł

• Niepokój, pragnienie zmiany; chce podróżować; poprawa na świeżym powietrzu. Kliniczny objaw charakterystyczny temperamentu gruźliczego. [Tyler], [Kent]
• Drażliwość w zamknięciu; niechęć do zamkniętych pomieszczeń i rutyny. Wskazówka dotycząca podłoża. [Clarke]
• Lęk o zdrowie przy rodzinnym obciążeniu chorobami klatki piersiowej. Wskazówka dotycząca skazy. [Clarke]
• Naprzemienne nastroje — wesołość ↔ przygnębienie. Chwiejność gruźlicza. [Kent]

Głowa

• Ból głowy w gorących, dusznych pomieszczeniach; poprawa na świeżym powietrzu i wietrze. Zasadnicza modalność. [Clarke]
• Gorąco na szczycie głowy wieczorem; poranna ciężkość w okolicy czołowej, utrzymująca się do odkrztuszenia. Związek z objawami oddechowymi. [Tyler]
• Ucisk w zatokach z przewlekłym nieżytem; szczupła młodzież. Objaw wskazujący na podłoże. [Clarke]

Nos/Gardło/Ucho

• Katar przy każdej zmianie pogody; przerost migdałka gardłowego ze snem z otwartymi ustami. Rubryka dotycząca nawrotów. [Clarke]
• Nawracający wyciek z ucha u szczupłych dzieci; stłumienie → nawrót dolegliwości oddechowych. Rubryka dotycząca następstwa objawów. [Tyler]
• Lepki śluz, poranne odchrząkiwanie; łaskotanie w krtani po położeniu się. Rubryka dotycząca czasu występowania objawów. [Boericke]

Klatka piersiowa/Oddychanie

• Kaszel poranny, napadowy, łagodniejący po odkrztuszeniu grudek. Rubryka szczególnie charakterystyczna. [Clarke]
• Uczucie ucisku i utrudnionego oddychania w ciepłym pomieszczeniu, poprawa przy otwartym oknie i podczas chodzenia. Podstawowa modalność. [Tyler]
• Tkliwość okolicy szczytów płuc; skłonność do krwioplucia przy wysiłku. Niebezpieczeństwo związane ze skazą. [Clarke]
• Nocne poty z kaszlem wczesnym rankiem. Rubryka dotycząca rytmu dobowego. [Boericke]

Gorączka/Objawy ogólne

• Wieczorny rumieniec hektyczny; przyspieszone tętno; obfite nocne poty po północy. Klasyczny cykl gruźliczy. [Clarke]
• Dreszcze od najmniejszego przeciągu; dreszcze biegnące w górę pleców podczas mgły. Wrażliwość na pogodę. [Tyler]

Skóra

• Grzybica skóry (tinea), zwłaszcza na skroniach i owłosionej skórze głowy; łupież; trądzik u szczupłej młodzieży. Cecha charakterystyczna podłoża. [Burnett], [Clarke]
• Powolne gojenie zadrapań; delikatna skóra, łatwe pocenie się. [Tyler]

Kości/Tkanka gruczołowa

• Powiększenie węzłów chłonnych krezkowych i szyjnych u szczupłych dzieci. Oś skrofuliczna. [Clarke]
• Bóle wzrostowe; tkliwość kręgosłupa w górnym odcinku piersiowym; pragnienie odchylenia się do tyłu i oparcia pleców. [Tyler]

Sen

• Musi spać przy otwartym oknie; mówi przez sen, zgrzyta zębami; budzi się, aby kaszleć i odkrztuszać. Modalność i następstwo objawów. [Tyler]
• Sny o podróżach, wysokościach, prędkości; budzi się z uczuciem gorąca, następnie się poci. Odzwierciedlenie psychiki. [Clarke]

Ogólne

• Poprawa: świeże powietrze, wiatr, zmiana, łagodny ruch; pogorszenie: gorąco, mgła, zamknięte pomieszczenia, tuż po położeniu się, mleko i tłuszcze. Zestaw rubryk podsumowujących. [Clarke], [Tyler], [Boericke]

Burnett, J. Compton — A Cure for Consumption & artykuły o Bacillinum (lata 1880–1890): wprowadzenie Bacillinum; związek grzybicy skóry z dolegliwościami oddechowymi; przypadki kliniczne.
Clarke, J. H. — A Dictionary of Practical Materia Medica (1900): uwagi o przygotowaniu, wskazania, relacje między lekami, potwierdzenia w przypadkach klinicznych.
Allen, T. F. — Encyclopaedia of Pure Materia Medica (1874–79) & Handbook of Materia Medica (1889): zestawione objawy nozod; uwagi kliniczne.
Tyler, M. L. — Homoeopathic Drug Pictures (1932): wyrazisty portret gruźliczy; porównania z Tuberculinum, Phosphorus, Calc-phos.
Kent, J. T. — Lectures on Homoeopathic Materia Medica (1905): miazma gruźlicza, objawy ogólne, relacje między lekami.
Boericke, W. — Pocket Manual of Homoeopathic Materia Medica (1901): objawy charakterystyczne — świeże powietrze, nocne poty, poranne odkrztuszanie.
Boger, C. M. — Boenninghausen’s Characteristics & Repertory (1905): modalności — zmiana pogody, mgła, stłumienie; związki objawów laryngologicznych z dolegliwościami oddechowymi.
Hughes, R. — Manual of Pharmacodynamics/Pharmacography (1867–68): medyczny kontekst gruźlicy jako tło uzasadnienia stosowania nozody.
Farrington, E. A. — Clinical Materia Medica (1887): powinowactwo narządowe; związki klatki piersiowej z tkanką gruczołową (ujęcie porównawcze).
Phatak, S. R. — Materia Medica of Homoeopathic Medicines (1977): zwięzłe ujęcie gruźliczych objawów charakterystycznych i modalności.
Nash, E. B. — Leaders in Homoeopathic Therapeutics (1899): praktyczne wskazania w dolegliwościach oddechowych; kolejność stosowania leków.
Vithoulkas, G. — Materia Medica Viva (lata 1990.): współczesne ujęcie istoty leku i synteza miazmatyczna podłoża gruźliczego.
Morrison, R. — Desktop Guide to Keynotes & Confirmatory Symptoms (1993): krótkie wskazówki dotyczące skazy — silna potrzeba powietrza, związek z grzybicą skóry.