• Slijmvliezen (catarre in alle slijmvliesgebieden) — neus, postnasale ruimte, farynx, larynx en bronchiën: dik, taai, geel, dradentrekkend slijm; een rauw gevoel, slijm opschrapen; hese stem (zie Neus, Keel, Ademhaling). [Clarke], [Boger], [Boericke].
• Slijmvlies van maag en duodenum — atone dyspepsie; een wee, leeg gevoel in de maagstreek; maagcatarre; neiging tot ulcera; een beslagen, grote landkaarttong of slappe tong; bittere smaak (zie Maag). [Hering], [Clarke], [Farrington].
• Lever en galwegen — congestie van de lever, bilieuze hoofdpijn, stopverfkleurige ontlasting; catarre na galblaasontsteking (zie Buik, Maag). [Clarke], [Boger].
• Rectum en anus — traagheid; grote, droge ontlasting; fissuren en hemorroïden; schrijnende pijn en jeuk; sijpelend slijm (zie Rectum). [Clarke], [Boericke].
• Vrouwelijke bekkenorganen — cervixerosies; dradentrekkende gele fluor; prolaps en subinvolutie bij weefselverslapping (zie Vrouwelijke geslachtsorganen). [Clarke], [Farrington].
• Mondholte — stomatitis, aften, pyorroe; dradentrekkend speeksel; vieze smaak in de ochtend (zie Mond, Tanden). [Hering], [Clarke].
• Huid en ulcera — indolente ulcera met dikke, gele afscheiding; fissuren van tepel en anus; eczeem in huidplooien (zie Huid). [Clarke], [Boger].
• Lymfestelsel en voedingstoestand — cachexie; vermagering bij ouderen; middel voor ‘oude mensen’ met zwakte door catarre (zie Generale symptomen). [Boericke], [Clarke].
• Urogenitale stelsel — catarre van blaas en prostaat met dradentrekkend slijm in de urine; nadruppelen bij oude mannen (zie Urinewegen, Mannelijke geslachtsorganen). [Clarke], [Phatak].

• Warme dranken of warme applicaties op rauwe slijmvliezen — verlichten het opschrapen van slijm en de keelpijn (Neus/Keel). [Clarke], [Boericke].
• Rustige, gelijkmatige beweging na rust — stimuleert de trage peristaltiek en het ophoesten van slijm (Rectum/Ademhaling). [Boger], [Clinical].
• Kleine, eenvoudige maaltijden — verlichten tijdelijk het lege, weke gevoel in de maagstreek (Maag). [Clarke], [Farrington].
• Rust in de warmte — vermindert vermoeidheid door catarre en zwakte op de borst (Ademhaling/Generale symptomen). [Boericke].
• Bevochtigen van de aangedane delen — lauw spoelen en gorgelen verlichten de klachten door dradentrekkende afscheidingen (Mond/Keel). [Clarke].
• Stevige ondersteuning — een buikband of ondersteuning met de hand bij prolaps (Vrouwelijke geslachtsorganen). [Clarke], [Farrington].
• Na de ontlasting, als slijm de anale doorgang heeft bedekt en verzacht — verlichting van een pijnlijke fissuur (Rectum). [Clarke].
• Baden op lichaamstemperatuur bij fissuren en eczeem — plaatselijke verlichting (Huid). [Clarke].
• Buitenlucht bij zacht weer, niet bij koude — maakt het hoofd helderder bij het opschrapen van postnasaal slijm (Hoofd/Neus). [Clarke].
• Rustige bezigheden — verminderen het blijven stilstaan bij maag- en rectumklachten (Psyche/Maag). [Farrington].
• Boeren — verlicht de druk in de maag (Maag). [Boger].

• Koud, vochtig weer of koude lucht op de slijmvliezen — maakt het catarrale slijm dikker en doet meer slijm opschrapen (Neus/Keel/Ademhaling). [Clarke], [Boericke].
• ’s Ochtends bij het ontwaken — vieze smaak, dikke tong, moet lange slijmdraden opschrapen (Mond/Neus/Keel). [Clarke], [Hering].
• Een lege maag of langdurig vasten — een wegzakkend gevoel in de maagstreek, flauw gevoel; eten geeft echter mogelijk slechts gedeeltelijke verlichting (Maag). [Clarke], [Farrington].
• Vet, zwaar voedsel; brood en gebak — indigestie, bilieuze klachten (Maag). [Boger], [Clarke].
• Geestelijke inspanning bij een trage maagwerking — verwardheid, geestelijke uitputting (Hoofd/Psyche). [Clarke].
• Persen bij de ontlasting — pijn door fissuren, bloedingen, prolaps (Rectum). [Clarke], [Boericke].
• Veel praten — heesheid, behoefte om de keel te schrapen (Keel). [Clarke].
• Op de rug liggen na de maaltijd — regurgitatie, ‘zuur water’ (Maag). [Boger].
• Tabak en alcohol — irriteren de catarrale slijmvliezen; meer tongbeslag (Mond/Maag). [Clarke].
• Plotselinge temperatuurwisselingen — doen catarre en voorhoofdspijn weer opvlammen (Hoofd/Neus). [Clarke].
• Zwangerschap of kraamperiode bij verslapte weefsels — fluor en prolaps verergeren (Vrouwelijke geslachtsorganen). [Farrington].
• Verwaarlozing van de hygiëne bij pyorroe en aften — toename van de stank (Mond/Tanden). [Clarke].

Hydrastis weerspiegelt eerder de psychische gesteldheid bij chronische catarre en een verminderde spijsverteringsfunctie dan een uitgesproken constitutioneel karakterbeeld. De patiënt is neerslachtig, knorrig en snel ontmoedigd, met een dof, versuft gevoel, alsof het hoofd ‘dik’ is en het denken zich door slijm heen moet bewegen; werken kost moeite totdat de maag tot rust is gekomen [Clarke], [Farrington]. Er is bezorgdheid over de gezondheid, die eerder buiten verhouding staat tot de beschikbare krachten dan dat zij uit hypochondrische fantasieën voortkomt. De stinkende adem en het voortdurende slijm opschrapen maken de patiënt zelfbewust in gezelschap en versterken de prikkelbaarheid om kleinigheden (zie ook Verergering ’s ochtends, vieze smaak; Verergering door praten) [Clarke]. Al na korte geestelijke inspanning ontstaat geestelijke uitputting, met zware oogleden, druk in het voorhoofd en het verlangen stil te liggen — een weerspiegeling van de generale atonie [Hering], [Clarke]. De stemming wordt milder als de slijmlast afneemt: na een warme drank, eten of het met succes ophoesten van slijm is de patiënt minder knorrig (Verbetering door warme dranken; Verbetering door eten) [Clarke], [Boericke]. Kenmerkend is de wanverhouding tussen de subjectieve zwakte en de objectieve ziekteverschijnselen: de patiënt voelt zich door functionele catarre en traagheid diep ziek, terwijl er weinig koorts is. Deze discrepantie bevordert somberheid en het voorgevoel van een ernstige ziekte, dat vaak ongegrond blijkt zodra de tonus terugkeert [Clarke], [Boger]. Het geheugen is traag; hij herhaalt zichzelf, vergeet kleine boodschappen en raakt de draad van het gesprek kwijt, vooral bij het opstaan met een beslagen tong en dradentrekkend slijm in de keel (Verergering ’s ochtends) [Clarke]. Slaaptekort door nachtelijk slijm opschrapen vergroot de prikkelbaarheid de volgende dag (zie Slaap). Korte casus: ‘Boekhouder met voortdurend slijm opschrapen, een vieze smaak in de ochtend en een wee, leeg gevoel in de maag — Hydrastis 6X verbeterde de stemming naarmate de postnasale catarre afnam’ [Clinical], [Clarke].

Doffe, drukkende voorhoofdspijn komt veel voor, vooral boven de neuswortel, met een zwaar gevoel dat tot fronsen dwingt. De pijn verergert in koude, vochtige lucht en bij plotselinge temperatuurwisselingen en verbetert in zachte buitenlucht en na het lozen van dik slijm (zie Neus) [Clarke], [Boericke]. De hoofdhuid kan strak aanvoelen, met een knellend gevoel ‘als een band’; het hoofd blijft wazig totdat het ochtendlijke slijm is opgeschraapt (Verergering ’s ochtends; Verbetering door warme dranken) [Clarke]. Bilieuze hoofdpijn met misselijkheid begeleidt een trage maagwerking, met een beslagen tong en bittere smaak; kleine, warme maaltijden en rust geven verlichting (zie Maag) [Boger], [Clarke]. Duizeligheid is niet hevig, maar treedt op bij het opstaan of vasten, in samenhang met het weeë, lege gevoel in de maagstreek en de generale zwakte; zij vermindert na eten (Verbetering door eten) [Clarke], [Farrington]. Catarre van de voorhoofdsholten veroorzaakt drukpijn ter hoogte van de bovenste oogkasranden; stevige druk geeft kortstondige verlichting doordat het slijm in beweging komt (Neus). Het beeld van de hoofdklachten is dus eerder catarraal-bilieus dan neuralgisch en volgt de wisselingen in slijm en gal [Clarke], [Boericke].

Catarrale conjunctivitis met dikke, gele, dradentrekkende afscheiding en rauwe, branderig prikkende oogleden past bij Hydrastis, vooral wanneer neus en keel hetzelfde dradentrekkende slijm vertonen (overeenkomst met Neus/Keel) [Clarke], [Hering]. Blefaritis van de ooglidranden met korsten in de ochtend, aan elkaar gekleefde oogleden en verlichting door voorzichtig wassen met warm water (Verbetering door warm wassen) behoort tot het klassieke beeld [Clarke], [Boericke]. Bij cachectische toestanden kan zich een traag verlopende ulceratie van het hoornvlies ontwikkelen; de afscheiding is eerder mild en viskeus dan scherp en brandend (vergelijk Euphr.) [Clarke]. Het zien wordt wazig bij frontale congestie en klaart op zodra het catarrale slijm is uitgedreven; lezen is ’s ochtends moeilijk totdat het ritueel van slijm opschrapen is voltooid (Verergering ’s ochtends) [Clarke]. Lichtschuwheid is gering; het overheersende gevoel is droogheid met slijmdraden over de oogspleet. Korte casus: ‘Oudere vrouw met blefaritis, dradentrekkende afscheiding en het opschrapen van postnasaal slijm — Hydrastis, gecombineerd met het warm wassen van de oogleden, deed de ochtendkorsten binnen een week verdwijnen’ [Clinical], [Clarke].

Catarre van de buis van Eustachius met een verstopt gevoel, verminderd gehoor en knappen bij het slikken volgt op slijmvorming in de neus-keelholte; dikke postnasale slijmdraden kondigen dit aan [Clarke]. Otorroe is geen keynote, maar na verkoudheden kan een viskeuze, niet-irriterende afscheiding optreden; verlichting volgt op verbetering in de neus-keelholte (zie Neus/Keel) [Clarke], [Boger]. Zoemen of suizen begeleidt frontale catarre en verdwijnt naarmate het hoofd lichter wordt. De pijn is dof en drukkend; acute neuralgie hoort niet bij dit beeld. Het oorbeeld is ondergeschikt en betreft eerder de geluidsgeleiding dan de neurosensorische functie [Clarke], [Boericke].

Dit is een van de belangrijkste werkingsgebieden. Dik, geel, dradentrekkend slijm belast de neusgangen en de postnasale ruimte; de patiënt schraapt voortdurend lange slijmdraden uit de achterste neusopeningen op, wat een rauw gevoel achterlaat en tijdelijk verlichting geeft (keynote) [Clarke], [Hering], [Boger]. De neus is pijnlijk, met kloofjes aan de neusvleugels en een verminderd reukvermogen; koude, vochtige lucht maakt de afscheiding dikker en doet de druk in het voorhoofd terugkeren (Verergering door koude en vocht; zie Hoofd) [Clarke]. Hoog in de neus ontstaan korsten; bij langdurige catarre kunnen poliepachtige zwellingen aanwezig zijn (sycotische weefselwoekering) [Clarke]. De neusverkoudheid is eerder hardnekkig dan sterk vloeiend; de taaiheid is de keynote. De ochtend is het ergst: stinkende mond, beslagen tong; slijm opschrapen is nodig voordat het hoofd helder wordt (Verergering ’s ochtends; Verbetering door warme dranken) [Clarke], [Boericke]. Korte casus: ‘Patiënt die lange draden postnasaal slijm opschraapte — Hydrastis 3X verminderde het dradentrekkende slijm en maakte een einde aan het dagelijkse opschrapen’ [Clinical], [Clarke].

Een vale, cachectische gelaatskleur en voortijdige rimpels gaan vaak samen met Hydrastis-toestanden; blauwachtige kringen onder de ogen weerspiegelen een trage spijsvertering en catarre [Clarke]. Acne rosacea bij maagstoornissen verbetert naarmate de maagfunctie terugkeert; pustels ontwikkelen zich traag en scheiden een geelachtige, kleverige substantie af (zie Huid) [Clarke], [Boger]. De lippen zijn droog en gebarsten; de mondhoeken splijten door wind; de adem stinkt ’s ochtends door catarre van de mond (Mond). Aangezichtsneuralgie komt weinig voor; zwaarte in het voorhoofd overheerst. Een betere gelaatskleur geldt als klinisch teken dat de maag- en neusklachten zijn afgenomen (Generale symptomen) [Clarke].

Mond en tong weerspiegelen de maag. De tong is groot en slap, geelwit beslagen of als een ‘landkaart’, met diepe tandafdrukken; soms droog, dan weer kleverig vochtig met dradentrekkend speeksel [Hering], [Clarke]. De smaak is ’s ochtends bitter en de stinkende adem hindert zowel de patiënt als diens gezin; aften verschijnen met een rauw gevoel en uit ulcera sijpelt een viskeuze, gele afscheiding (overeenkomst met Huid) [Clarke], [Boericke]. Gehemelte en keelopening voelen ontbloot en pijnlijk aan; spreken lokt het opschrapen uit van slijm dat in draden vanuit het neus-keelgewelf naar achteren loopt (Keel). Warm spoelen geeft verlichting; koude dranken verkoelen en verdikken het slijm (Verbetering door warme dranken; Verergering door koude) [Clarke]. Pyorrhoea alveolaris met slap, sponsachtig tandvlees verbetert wanneer de catarre van het spijsverteringskanaal wordt verholpen; de mondholte staat niet op zichzelf, maar vormt de voorste linie van een generale slijmvliesatonie [Clarke], [Boger].

Losstaande tanden en bloedend, slap tandvlees begeleiden pyorroe; ’s ochtends hopen zich vuile aanslagen op (Verergering ’s ochtends) [Clarke]. Kiespijn is dof, verergert door koude vloeistoffen op gevoelige tanden en verbetert door warme applicaties (dezelfde modaliteiten) [Clarke]. Bij druk op het tandvlees komen stinkende slijmdraden uit de pockets; tandheelkundige behandeling wordt ondersteund door gelijktijdige correctie van maag- en neuscatarre (verband met andere orgaansystemen) [Boger]. Cariës verloopt langzaam; de mond stinkt eerder dan dat er acute pijn is.

Een rauw gevoel in de farynx, alsof het slijmvlies ontbloot is, met voortdurend de behoefte om dik, taai slijm uit de postnasale ruimte weg te schrapen, kenmerkt Hydrastis [Clarke], [Hering]. De huig voelt verlengd aan; de stem is hees, erger door veel praten of in koude kamers, beter door warme dranken (Verergering door praten; Verbetering door warme dranken) [Clarke], [Boericke]. Krampachtig slijm opschrapen eindigt met een klomp geel, dradentrekkend slijm; de verlichting is duidelijk, maar van korte duur. De tonsillen zijn eerder bedekt dan ontstoken; chronische faryngitis bij sprekers en rokers hoort bij dit beeld, vooral in combinatie met maagcatarre (zie Maag) [Clarke]. Het keelbeeld herhaalt de kenmerkende signatuur die overal in dit middelbeeld terugkeert.

Atonische dyspepsie met een wegzakkend gevoel of een gevoel van leegte en slapte in het epigastrium is klassiek; eten geeft slechts gedeeltelijk en kort verlichting, waarna een zwaar gevoel en een gevoel van flauwte terugkeren [Clarke], [Farrington]. Misselijkheid treedt ’s ochtends op of na rijke, vette voeding; zure oprispingen of opboeren van ‘smaakloze lucht’, met opzetting en een zwaar gevoel in het voorhoofd (verband met Hoofd) [Boger], [Clarke]. Wisselende eetlust: hongerig, maar niet in staat het voedsel te verteren; bij het ontwaken een bittere, vieze smaak in de mond; slappe, beslagen tong (overeenkomst met Mond) [Hering], [Clarke]. Maagkatarrh met dik, taai slijm en een neiging tot traag verlopende ulceratie maakt Hydrastis waardevol bij chronische gastritis en als palliatief middel bij maagcarcinoom, wanneer het gevoel van leegte en slapte, cachexie en stroperig sijpelend vocht op de voorgrond staan (vergelijk Kali-bi., Ars., Phos.) [Clarke], [Farrington], [Boericke]. Verbetering door kleine, warme maaltijden; verergering door brood, gebak, vet eten en ijskoude dranken (Modaliteiten) [Boger], [Clarke]. Korte casus: ‘Oude man met een leeg en slap gevoel in de maag, een bittere smaak in de ochtend en dradig slijm in de keel — Hydrastis 6X herstelde de eetlust en deed het wazige gevoel in het voorhoofd verdwijnen’ [Clinical], [Clarke].

Een vergrote of drukpijnlijke lever, met een vol gevoel onder de rechterribben, stopverfkleurige ontlasting en hoofdpijn door galstoornissen, wijst op hepatobiliaire katarrh met onvoldoende galafvoer [Clarke], [Boger]. De buik bevat veel gas, met een neiging tot luid gerommel na het eten (atonie); krampende buikpijn is echter zeldzaam, de pijn is eerder dof en trekkend. Een gevoel van ‘leegte’ bestaat paradoxaal genoeg naast een zwaar gevoel na de maaltijd — een atonische tegenstelling die bij Hydrastis vaak voorkomt [Clarke]. De mesenteriale lymfeklieren kunnen vergroot zijn bij scrofuleuze kinderen met katarrh en vermagering; verbetering van de ontlasting en de eetlust volgt op herstel van de maagsecretie [Clarke], [Hering]. Chronische obstipatie draagt bij aan het ongemak in de buik; ondersteun de darmwerking met rustige beweging en warme dranken (kruisverwijzing naar Rectum) [Boger], [Clarke].

Blaaskatarrh met slijm en draden in de urine; moeilijk op gang komende urinelozing en nadruppelen, vooral bij oude mannen met een vergrote prostaat [Clarke], [Phatak]. De urine is schaars en troebel door slijm, soms met fosfaten; de aandrang is eerder zwak dan pijnlijk. Het branderige gevoel is gering; de keynote is eiwitachtig slijm en atonie van de blaashals [Clarke]. De pijn in de nierstreek is dof; geen hevige nierkoliek. Verbetering verloopt parallel aan het herstel van de traagheid van maag en rectum (algemene atonie). Bij vrouwen kan urineverlies samengaan met verslapping en katarrh van de baarmoeder (verband met Vrouwelijke geslachtsorganen).

Hardnekkige obstipatie door traagheid van het rectum is een kenmerkend symptoom: grote, droge ontlasting die met veel persen wordt geloosd; hierdoor ontstaan fissuren en hemorroïden, met een rauw, pijnlijk gevoel en sijpelend dik slijm [Clarke], [Boericke]. De anus vertoont kloofjes en bloedt; het gebied blijft na de ontlasting urenlang pijnlijk; warm baden en glycerine geven verlichting (verbetering door warm baden) [Clarke]. Er is voortdurend een gevoel van onvolledige ontlediging, maar de aandrang is zwak (atonie). Jeuk aan de anus door sijpelend slijm is kwellend, erger bij koud, vochtig weer en bij verzwakking [Clarke]. Hydrastis volgt vaak op Nux wanneer de acute prikkelbaarheid is afgenomen, om het trage rectum te activeren en fissuren te genezen (Middelrelaties) [Boger], [Clarke]. Korte casus: ‘Fissuur met dik slijm, grote ontlasting en een rauw, pijnlijk gevoel — Hydrastis 3X met plaatselijk warm baden bracht binnen drie weken genezing’ [Clinical], [Clarke].

Prostaatkatarrh met nadruppelen na het urineren, een zwaar gevoel in het perineum en dradig slijm uit de urethra behoort bij ouderen tot het beeld van Hydrastis [Clarke], [Phatak]. Het seksuele verlangen is verminderd door de trage spijsvertering; zwakke erecties. Balanitis met kleverige gele afscheiding (niet-bijtend) reageert wanneer de algemene katarrh wordt behandeld. Het mannelijke beeld is katarrhaal en atonisch; acute urethritis met een branderig gevoel vraagt om andere middelen.

Dikke, gele, taaie en dradige fluor — vaak slijmdraden die vlekken in het linnengoed achterlaten — kenmerkt het vrouwelijke beeld; verergering na inspanning en bij verslapte weefsels (post partum, subinvolutie, prolaps), verbetering door plaatselijke warmte en verbetering van de algemene tonus [Clarke], [Farrington]. De cervix is geërodeerd, rauw en bloedt gemakkelijk; de baarmoedermond voelt ontbloot en kleverig aan (sycotische woekering boven op syfilitische rauwheid) [Clarke]. De menstruatie kan door atonie schaars en vertraagd zijn, of juist te overvloedig wanneer bekkencongestie overheerst; de pijn is dof en trekkend. Jeuk aan de vulva ontstaat door de stroperige afscheiding; krabben veroorzaakt ontvelling, maar geen branderig gevoel zoals bij Kreos. Hydrastis werkt palliatief bij borst- en baarmoederkanker wanneer verharding grenst aan ulceratie en er dik vocht sijpelt — de rol is ondersteunend, niet genezend [Clarke], [Boericke]. Prolaps van bekkenorganen met obstipatie en maagkatarrh maakt de trias compleet (kruisverwijzingen naar Rectum/Maag) [Farrington].

De ademhaling is kort door de slijmbelasting en vermoeidheid van de borst; zuchten nadat een slijmprop is losgekomen komt vaak voor [Clarke], [Boericke]. Het strottenhoofd voelt rauw aan, de stem is hees; spreken verergert het hoesten en schrapen van de keel (verergering door spreken) [Clarke]. Het ophoesten gaat moeilijk totdat warmte is toegepast; dan komt het slijm in lange draden, niet-bijtend en geelachtig. Het reutelen van kleverig slijm staat meer op de voorgrond dan een piepende ademhaling. De verlichting is evenredig aan de hoeveelheid opgehoest taai slijm (de modaliteiten keren hier terug).

Hydrastis is niet in de eerste plaats een hartmiddel; toch komen hartkloppingen voor door zwakte na de maaltijd of tijdens maagklachten; de pols is week en versnelt gemakkelijk (functioneel) [Clarke]. Een angstig gevoel in de hartstreek gaat samen met een wegzakkend gevoel in de maag en verbetert door warm eten en rust (kruisverwijzing naar Maag). Ouderdomszwakte met bronchitis kan een vermoeid hart geven dat indirect baat heeft bij het afnemen van de katarrh. Echte angina pectoris behoort tot het beeld van andere middelen.

Bronchitis bij ouderen met weinig kracht om dik, taai, geel sputum los te krijgen is een klassieke indicatie; de hoest is vermoeiend, de borst voelt rauw aan en de stem is hees [Clarke], [Boericke]. Warme dranken, milde stoom en geduldig doorhoesten brengen taaie ‘draden’ omhoog, waarna het hoofd helderder wordt en de vermoeidheid afneemt (verbetering door warme dranken; verbetering door rustige beweging) [Clarke]. De pijn is dof; pleuritis met stekende pijn is niet kenmerkend. In de borst keren de nasofaryngeale thema’s terug: wanneer de slijmophoping achter in de neus loskomt, volgen de bronchiën [Boger], [Clarke]. Korte casus: ‘Cachectische man met winterbronchitis — Hydrastis 3X en warme dranken maakten het ophoesten van slijmdraden mogelijk; de nachtelijke hoest hield op’ [Clinical], [Clarke].

Pijn in de borstrug tussen de schouderbladen gaat vaak samen met dyspepsie — een trekkend gevoel tussen de schouderbladen dat afneemt na opboeren of eten (verband met Maag) [Clarke], [Boger]. Zwakte in de lendenstreek volgt op langdurige obstipatie en prolaps; warmte en rust geven verlichting (Rectum/Vrouwelijke geslachtsorganen). De rug vertoont hetzelfde patroon: vermoeidheid door atonie, niet de hevigheid van ontsteking. Bukken versterkt het aflopen van slijm achter in de keel, wat keelschrapen en secundaire spanning in de rug uitlokt (hetzelfde patroon als bij Neus/Keel).

De ledematen voelen zwaar en zwak; de handen trillen ’s ochtends totdat men gegeten heeft en warm is geworden (verergering in de ochtend; verbetering door eten) [Clarke]. Gewrichtspijnen zijn niet kenmerkend, hoewel chronische katarrh kan voorkomen bij mensen met jicht. Koud, vochtig weer maakt de gewrichten stijf en het katarrhale slijm tegelijk dikker (Generale symptomen). De ledematen bieden weinig doorslaggevende aanknopingspunten, afgezien van de algehele zwakte die bij Hydrastis-toestanden hoort.

Hydrastis is een middel voor traag genezende ulcera met dikke afscheiding. Traag verlopende ulcera met gele, stroperige, niet-bijtende afscheiding; fissuren aan lichaamsopeningen (anus, tepels); eczeem in de plooien met kleverig sijpelend vocht en een rauw gevoel hebben er baat bij [Clarke], [Boger]. Vingerkloven bij koud weer scheiden lijmachtig serum af; warme zalven en constitutionele middeltoediening versnellen het herstel (verbetering door warmte) [Clarke]. Bij kankerachtige en precancereuze ulcera (harde basis, weinig actieve randen, dradig exsudaat) kunnen de klachten worden verlicht, de geur verminderd en het welbevinden verbeterd — de middelkeuze berust op het katarrhale patroon met verharding, niet op de pathologie alleen [Clarke], [Boericke]. Rosacea met maagstoornissen hoort hierbij. Korte casus: ‘Perianale fissuren met dradig sijpelend vocht — door inwendig gebruik van Hydrastis en warm baden sloten de fissuren zich’ [Clinical], [Clarke].

De slaap wordt onderbroken door keelschrapen en hoesten; de patiënt dommelt licht, wordt wakker met een vieze smaak in de mond en moet eerst de slijmdraden achter in de neus-keelholte verwijderen voordat hij weer kan rusten (verergering in de ochtend; Neus/Keel) [Clarke]. Snurken of mondademhaling door neusverstopping stoort de bedpartner; bevochtigde lucht en warme dranken voor het slapengaan helpen (verbetering door warmte) [Clarke], [Boericke]. Hoe trager de spijsvertering, hoe minder verkwikkend de slaap; na een kleine warme maaltijd en een rustige wandeling verbetert de slaap (Maag/Generale symptomen). Dromen over zaken of over verstikken in slijm komen voor; de rusteloosheid neemt af naarmate de afscheidingen loskomen. Slaperigheid overdag volgt op nachtelijk hoesten en neemt af wanneer de borst vrij is van slijm. Dutjes verkwikken meer dan lange slaap, waarbij het slijm dikker wordt als de kamer koud is. Het algehele slaapbeeld is secundair aan de slijmbelasting en atonie en verbetert precies door de modaliteiten die deze verlichten [Clarke], [Farrington].

Dromen over verstikking, over spreken zonder de keel te kunnen schrapen, of over het eten van smakeloos voedsel dat zwaar op de maag ligt, keren bij Hydrastis terug; deze droominhoud neemt af naarmate de maag- en neus-keelklachten verbeteren [Clinical], [Clarke]. Zorgen over huiselijke aangelegenheden of werk weerspiegelen de geestelijke dofheid; er zijn geen levendige angstdromen of seksuele dromen die specifiek zijn voor het middel.

Hydrastis heeft weinig kenmerkende koortssymptomen; kouwelijkheid en lichte warmte in de avond kunnen optreden bij katarrh of maagklachten, maar echte koorts doet denken aan een bijkomende infectie of een ander middel [Clarke]. Nachtzweten bij cachectische toestanden is mogelijk, maar niet diagnostisch. Temperatuurwisselingen verergeren de katarrh — vandaar de klinische aandacht voor kleding en het binnenklimaat (Modaliteiten) [Clarke], [Boericke].

Kouwelijkheid bij koud, vochtig weer lokt katarrh uit; warmtegevoel is plaatselijk (een rood gezicht) in bedompte kamers; het zweten is gering, behalve bij cachexie [Clarke]. Koude lucht op de keel verergert het keelschrapen; warme, vochtige lucht verzacht (Keel). Nachtzweten gaat samen met verzwakking, maar neemt af wanneer voedingstoestand en spijsvertering verbeteren. Bij Hydrastis draait het om afscheiding, niet om heftige temperatuurschommelingen.

Afkeer van vetten, gebak en rijke gerechten; verlangen naar warm, eenvoudig eten en warme dranken (het gevoel van leegte en slapte vermindert) [Boger], [Clarke]. Melk kan winderigheid veroorzaken; brood ligt zwaar op de maag. Verlangen naar heet water of thee om het slijm los te maken (Keel). Alcohol en tabak verergeren de stank en de katarrh. De eetlust verbetert naarmate de spijsvertering op gang komt en de katarrh afneemt.

Hydrastis verenigt een wijdverbreide katarrhale atonie van de slijmvliezen met stroperige, dradige, gele afscheidingen, een leeg en slap gevoel in het epigastrium, traagheid van het rectum met fissuren en traag verlopende ulceratie van huid en cervix — vooral bij ouderen, cachectische of ‘uitgeputte’ mensen [Clarke], [Boericke], [Boger]. Overal keren dezelfde modaliteiten terug: erger in de ochtend; erger door koude, vocht en plotselinge temperatuurwisselingen; erger door spreken en geestelijke inspanning tijdens katarrh; beter door warme dranken, kleine warme maaltijden, rustige beweging na rust en warm baden van de aangedane delen. Het middel werkt langzaam; het bevordert het herstel, doet stinkende afscheiding opdrogen en herstelt de tonus, in plaats van acute, hevige toestanden te keren (vergelijk Merc. bij een septische mondtoestand of Kali-bi. bij acute slijmproppen in de bijholten) [Farrington], [Clarke]. Miasmatisch staan sycotische hypertrofie en dradige afscheidingen naast syfilitische fissuren en ulcera, met psorische uitputting — de trias die wordt gezien bij chronische aandoeningen van neus, maag, cervix en rectum. Kies Hydrastis wanneer dezelfde gele, dradige afscheiding de klachten aan verschillende lichaamsopeningen met elkaar verbindt en wanneer het gevoel van leegte en slapte samen met traagheid het beeld beheerst [Clarke], [Hering], [Boger].

Etiologie / Kenmerkend katarrhaal patroon

• Kali bichromicum: taai, dradig slijm met proppen en bijholtepijn — acuter, met ‘uitgeponste’ ulcera; Hydrastis is atonischer, rauwer, stroperiger en meer op ouderen gericht [Clarke], [Boger].
• Mercurius solubilis: stinkende mond, speekselvloed, ulceratie; Merc. is warmer, zweteriger, sterker stinkend en pijnlijker; Hydrastis is traag, met minder speekselvloed en meer dradig slijm [Hering], [Clarke].
• Pulsatilla: milde gele slijmafscheiding, erger in een warme kamer, beter in de buitenlucht; Puls. is wisselvallig en huilerig; bij Hydrastis ontbreekt de zachte, meegaande stemming en is het slijm dradig en taai [Farrington], [Kent].

Maag / Lever en galwegen

• Nux vomica: dyspepsie met prikkelbaarheid, krampachtige tenesmen; Nux is gespannen en overgevoelig; Hydrastis is verslapt, leeg en traag, met dradige katarrh [Boger], [Clarke].
• Lycopodium: winderigheid met verergering van 16.00–20.00 uur, klachten in het rechterhypochondrium; Lyc. heeft verlangen naar zoet en een wisselende eetlust; Hydrastis heeft een gevoel van leegte en slapte, een vieze smaak in de ochtend en dradig slijm in de keel [Kent], [Clarke].
• Arsenicum album: brandende pijnen, rusteloosheid, dorst met kleine slokjes; Ars. is angstig, kouwelijk en branderig; Hydrastis is dof en rauw, met dik, dradig slijm, zonder de branderigheid en rusteloosheid [Kent], [Clarke].

Rectum / Anus

• Ratanhia: fissuur met mesachtige pijn na de ontlasting; Ratanh. is hevig pijnlijk en krampachtig; Hydrastis is rauw en sijpelend, met grote ontlasting, traagheid en slijm [Clarke], [Boericke].
• Graphites: fissuren en kleverig sijpelend vocht bij zwaarlijvige, kouwelijke mensen; Graph. heeft dik, honingachtig exsudaat en huidkloven elders; Hydrastis heeft meer dradige slijmvliesafscheiding en maagklachten [Farrington], [Clarke].

Vrouwelijke geslachtsorganen / Fluor

• Kreosotum: ontvellende, stinkende, bijtende fluor; de afscheiding van Hydrastis is dik, stroperig en minder scherp, met cervixerosie en prolaps [Hering], [Clarke].
• Sepia: neerwaarts drukkend gevoel met onverschilligheid, beter door krachtige lichaamsbeweging; Hydrastis verbetert door warme toepassingen en ondersteuning, met dradige fluor en een trage maagwerking [Kent], [Clarke].

Luchtwegen

• Stannum: groen, zoetig, overvloedig sputum met grote zwakte; Stann. heeft een hol gevoel in de borst, verlichting door ophoesten, maar diepe uitputting; Hydrastis heeft dradig geel slijm met katarrhale atonie, niet de ‘lege borst’ van het metaalmiddel [Farrington], [Clarke].
• Antimonium tartaricum: reutelen zonder te kunnen ophoesten; Ant-t. is slaperiger en cyanotischer; Hydrastis heeft minder verstikkingsverschijnselen, meer dradig slijm en rauwheid [Boger], [Clarke].

Ulceratie van mond / huid

• Borax: aften met gevoeligheid voor warmte, pijn door neerwaartse beweging; Hydrastis heeft dradig slijm en stank, met minder gevoeligheid voor beweging [Hering], [Clarke].
• Nitric acid: fissuren en ulcera met splinterpijnen; NA heeft scherp pijnlijke, bloedende laesies; Hydrastis een dof, rauw gevoel en kleverig sijpelend vocht [Clarke], [Boericke].

Korte vergelijkingen

• Hydrastis versus Kali-bi.: beide hebben dradig slijm; Kali-bi. acute proppen met een patroon dat de bijholten volgt; Hydrastis chronisch dradig slijm met een leeg en slap gevoel in de maag [Boger], [Clarke].
• Hydrastis versus Merc.: beide hebben een stinkende mond; Merc. speeksel en hitte; Hydrastis dradig slijm en traagheid [Hering], [Clarke].
• Hydrastis versus Puls.: beide hebben gele katarrh; Puls. mild en zacht; Hydrastis kleverig en taai, met maagatonie [Farrington].

• Complementair: Nux vomica — na acute maagprikkelbaarheid; Nux heft de kramp op, Hydrastis herstelt de slijmvl tonus en verhelpt de dradige katarrh [Boger], [Clarke].
• Complementair: Kali bichromicum — Hydrastis bij chronische atonie; Kali-bi. bij acute slijmproppen en bijholteklachten; worden vaak naargelang de fase afgewisseld [Clarke], [Boger].
• Complementair: Graphites — huidfissuren en kleverig sijpelend vocht met een trage maagwerking; Graph. verdiept het huidherstel terwijl Hydrastis de slijmvliezen herstelt [Farrington].
• Volgt goed op: Mercurius — nadat de septische mondtoestand is bedwongen, voltooit Hydrastis de genezing van de slijmvliezen [Clarke], [Hering].
• Volgt goed op: Ratanhia — nadat de mesachtige fissuurpijn is verlicht, geneest Hydrastis de rauwe, sijpelende plekken met traagheid [Boericke].
• Kan gevolgd worden door: Lycopodium — wanneer klachten in het rechterhypochondrium en winderigheid aanhouden nadat de katarrh is verbeterd [Kent].
• Verwant: Arsenicum album — palliatie bij maagkanker (branderig tegenover dradig) [Clarke].
• Verwant: Phosphorus — ulceratieve maagtoestanden met bloedingen; Phos. is open en hemorragisch; Hydrastis dof, dradig en cachectisch [Farrington].
• Verwant: Sepia — prolaps bij vrouwen; kies op grond van de psychische toestand en de aard van de afscheiding [Kent], [Clarke].
• Verwant: Stannum — bronchiale zwakte; kies op grond van de aard van het sputum en het gevoel van ‘leegte’ in de borst [Farrington].
• Verwant: Borax/Nitric acid — aften tegenover fissuren; Hydrastis bij dradig sijpelend vocht en doffe pijn [Hering], [Clarke].
• Geen duidelijk beschreven onverenigbare middelen; vermijd routinematige toepassing; kies op grond van de samenhang tussen dradige katarrh en atonie [Clarke], [Boericke].

Indicaties: chronische postnasale catarre met het opschrapen van dradentrekkend geel slijm; atonische dyspepsie met een gevoel van wegzinken en een bittere smaak in de ochtend; bronchitis bij ouderen met taai sputum; hardnekkige obstipatie met fissuren/aambeien; cervixerosie met dikke, draderige fluor; pyorroe en aften bij verzwakte personen; indolente ulcera waaruit kleverig vocht sijpelt; cachectische toestanden bij maligne aandoeningen (palliatief) [Clarke], [Hering], [Boericke], [Boger], [Farrington]. Dosering: voor verbetering van de weefseltonus gaat de voorkeur uit naar lage tot middelhoge potenties — oertinctuur (gtt. 1–5 in water), trituraties 2X–6X, of 6C eenmaal of tweemaal daags bij chronische slijmvliesatonie; 12C–30C bij algemene catarrale patronen met uitgesproken modaliteiten; incidenteel hogere potenties (200C) wanneer het beeld in meerdere orgaanstelsels opvallend duidelijk is (klinische beoordeling) [Clarke], [Dewey], [Boger]. Herhaling: regelmatig, niet frequent; verminder zodra het opschrapen afneemt, de vieze smaak verdwijnt, de ontlasting zachter wordt en zonder persen komt, en de slaap dieper wordt. Plaatselijke aanvullende maatregelen (nooit ter vervanging): warme zoutwaterspoelingen of milde calendulaspoelingen voor de mond; warme inhalaties voor het strottenhoofd; zitbaden bij fissuren; rustige buikspieroefeningen; vereenvoudiging van de voeding (vermijd gebak/vetten; gebruik warme, eenvoudige maaltijden) (expliciete aansluiting bij de modaliteiten) [Clarke], [Farrington].

Korte casusnotities:

• ‘Dradentrekkende postnasale catarre, elke ochtend opschrapen; Hydrastis 3X — de slijmdraden werden korter, het hoofd helderder en de stemming beter’ [Clinical], [Clarke].
• ‘Gevoel van wegzinken in de maagstreek, bittere ochtendsmaak, pijn tussen de schouderbladen — Hydrastis 6X herstelde de eetlust en deed de bilieuze hoofdpijnen ophouden’ [Boger], [Clarke].
• ‘Grote ontlasting die fissuren veroorzaakt, met sijpelend slijm — Hydrastis 3X + warm baden genas de fissuur’ [Clinical], [Clarke].
• ‘Cervixerosie met draderige fluor — Hydrastis 6C verminderde afscheiding en jeuk’ [Farrington], [Clarke].
• ‘Seniele bronchitis met taai sputum — Hydrastis 3X maakte ophoesten mogelijk; de nachten gingen niet langer gepaard met verstikkingsgevoel’ [Boericke], [Clarke].

Psyche

• Psyche—Moedeloosheid—catarre, chronisch, met. Bevestigt een stemming die voortkomt uit loomheid, niet uit neurose [Clarke].
• Psyche—Prikkelbaarheid—ochtend—vieze smaak, met. De vieze ochtendsmaak leidt tot gemelijkheid [Clarke].
• Psyche—Concentratie—moeilijk—geestelijke uitputting na korte inspanning. Past bij atonie en een ‘wattig hoofd’ [Hering], [Clarke].
• Psyche—Angst—gezondheid, over—zwakte, met. Angst die in verhouding staat tot de toestand en afneemt bij herstel van de tonus [Clarke].
• Psyche—Afkeer van inspanning—geestelijk/lichamelijk—catarre, met. Kenmerkend vermoeidheidspatroon [Farrington].

Hoofd

• Hoofd—Pijn—voorhoofd—neuswortel—sinuscatarre, met. Kenmerkende sinusdruk van Hydrastis [Clarke], [Boger].
• Hoofd—Zwaarte—ochtend—verbetering na opschrapen. De verlichting volgt het verwijderen van slijm [Clarke].
• Hoofd—Bandvormige beklemming—catarre. Veelvoorkomend drukkend type [Boericke].
• Duizeligheid—opstaan, bij—nuchter zijn verergert—eten verbetert. Samenhang tussen het gevoel van wegzinken en duizeligheid [Clarke].
• Hoofdpijn—bilieus—na zwaar eten—warm voedsel verbetert. Verband met de maag [Boger], [Clarke].

Neus

• Neus—Postnasale catarre—slijmdraden, geel, taai. Kenmerkende Hydrastis-rubriek [Clarke], [Hering].
• Neus—Verkoudheid—chronisch—koude en vocht verergeren. Weersmodaliteit [Clarke].
• Neus—Korsten—hoog in de neus—poliepachtige zwellingen. Teken van sycotische overgroei [Clarke].
• Reuk—verminderd—catarre—erger in de ochtend. Functionele anosmie [Clarke].
• Niezen—ochtend—weinig verlichting. Taai slijm overheerst boven vloeibare afscheiding [Boericke].

Mond/Keel

• Tong—groot, slap—tandindrukken—geelwit beslagen. Weerspiegeling van digestieve atonie [Hering], [Clarke].
• Mond—Aften—kleverig, geel wondvocht—warme spoelingen verbeteren. Traag verlopende afteuze toestand [Clarke].
• Adem—stinkend—ochtend—catarre. Aanwijzing: foetor [Clarke].
• Keel—Opschrapen—voortdurend—gele slijmdraden. Pathognomonische gewoonte [Clarke].
• Stem—Heesheid—praten verergert—warme dranken verbeteren. Catarre bij sprekers [Clarke], [Boericke].

Maag

• Maag—Gevoel van wegzinken en leegte—epigastrium—eten geeft slechts gedeeltelijke verlichting. Diagnostische nuance [Clarke], [Farrington].
• Eetlust—wisselvallig—zwakke spijsvertering. Functioneel, niet uitsluitend cachectisch [Boger].
• Oprispingen—smakeloos—opgezetheid—frontale hoofdpijn, met. Veelvormigheid van het catarrale beeld [Boger], [Clarke].
• Voedsel—vet—verergert; gebak/brood—verergert. Aanwijzing voor de voeding [Clarke].
• Pijn—maag—warm voedsel/warme dranken verbeteren. Terugkerende modaliteit [Boericke].

Rectum/Anus

• Obstipatie—atonie—grote, droge ontlasting—persen. Kern van Hydrastis [Clarke], [Boericke].
• Fissuur—anus—rauwe pijn—warm baden verbetert. Synergie met plaatselijke maatregelen [Clarke].
• Aambeien—slijm sijpelt uit—urenlange pijn na de ontlasting. Traag aanhoudende nasleep [Clarke].
• Jeuk—anus—sijpelend slijm—koude en vocht verergeren. Sycotisch-pruritisch teken [Clarke].
• Gevoel—onvolledige ontlasting—zwakke aandrang. Aanwijzing voor atonie [Boger].

Vrouwelijke geslachtsorganen

• Fluor—geel—taai—draderig—cervixerosie. Kenmerkende afscheiding [Clarke], [Farrington].
• Uterus—Subinvolutie—verslapte weefsels—prolaps. Rubriek voor tonusverlies [Clarke].
• Pruritus vulvae—catarrale oorsprong—fluor, met. Gevolg, geen oorzaak [Clarke].
• Menstruatie—te overvloedig—zwakte—atonie. Patroon van passief bloedverlies [Dewey].
• Borst—Ulcus—verharde bodem—kleverig wondvocht. Palliatieve rol [Clarke].

Borst/Ademhaling

• Hoest—chronisch—ouderen—taai geel sputum—moeilijk los te krijgen. Bronchitis bij ouderen [Boericke], [Clarke].
• Expectoratie—draden—geel—warme dranken verbeteren. Rubriek die de modaliteit bevestigt [Clarke].
• Strottenhoofd—Rauw gevoel—praten verergert. Keelklachten bij sprekers [Clarke].
• Dyspneu—ophoping van slijm—verlichting na ophoesten. Functionele kortademigheid [Clarke].
• Opschrapen—voorafgaand aan hoesten. Postnasale aanleiding [Clarke].

Huid

• Ulcera—indolent—kleverige gele afscheiding—trage genezing. Type ulcus van Hydrastis [Clarke], [Boger].
• Fissuren—anus—tepels—sijpelend vocht—warmte verbetert. Thema van kloofvorming bij lichaamsopeningen [Clarke].
• Eczeem—plooien—kleverig wondvocht. Sycosis van de huid [Clarke].
• Acne rosacea—maagstoornissen—verbetert met de spijsvertering. Darm-huidas [Clarke].
• Kloven—vingers—koud weer—lijmachtig wondvocht. Combinatie van weersinvloed en afscheiding [Clarke].

Generale symptomen

• Generale symptomen—Atonie—slijmvliezen—chronische catarre. Kernrubriek op systeemniveau [Clarke], [Boger].
• Generale symptomen—Ochtend—verergering—ontwaken—moet opschrapen. Circadiane aanwijzing [Clarke].
• Generale symptomen—Koude, vocht—verergeren; warme dranken—verbeteren. Hoofdmodaliteiten [Boericke], [Clarke].
• Generale symptomen—Cachexie—ouderen—catarre. Indicatiegebied [Boericke].
• Generale symptomen—Na eten—tijdelijk beter—daarna zwaar gevoel. Atonische paradox [Clarke].

Clarke, J. H. — A Dictionary of Practical Materia Medica (1900): uitgebreid klinisch beeld van de verschillende slijmvliesstelsels; modaliteiten; differentiaaldiagnose; palliatieve opmerkingen bij maligniteiten.
Hering, C. — The Guiding Symptoms of Our Materia Medica (1879–1891): vroege bevestigingen van dradentrekkende catarre, aften, het gevoel van wegzinken in de maagstreek en rectale traagheid.
Allen, T. F. — Encyclopædia of Pure Materia Medica (1874–1879): fragmenten van geneesmiddelproeven, toxicologie en bundeling van Amerikaanse ervaringen met Hydrastis.
Hughes, R. — A Manual of Pharmacodynamics (eind 19e eeuw): achtergrond van de bestanddelen (berberine, hydrastine), gebruik binnen de eclectische geneeskunde en onderbouwing van de affiniteit voor slijmvliezen.
Boericke, W. — Pocket Manual of Homœopathic Materia Medica (1901): keynotes — dradentrekkend slijm, maagatonie, bronchitis bij ouderen, fissuren.
Boger, C. M. — Synoptic Key of the Materia Medica (1915): repertoriale aanwijzingen en synthese van de modaliteiten van Hydrastis (voeding, vieze smaak in de ochtend, dradentrekkende catarre).
Farrington, E. A. — Clinical Materia Medica (1890): methode op basis van orgaanaffiniteit; trias van maag-, bekken- en catarrale klachten; vergelijkingen (Kali-bi., Puls., Sep.).
Kent, J. T. — Lectures on Homœopathic Materia Medica (1905): vergelijkende inzichten (Nux, Lyc., Sep., Ars.) bij spijsverteringsstoornissen en catarrale toestanden, met miasmatische duiding.
Dewey, W. A. — Practical Homœopathic Therapeutics (begin 20e eeuw): menorragie, subinvolutie, rectale fissuren, aanwijzingen voor de dosering.
Phatak, S. R. — Materia Medica of Homoeopathic Medicines (20e eeuw): beknopte klinische keynotes — prostaat/catarre, slijm in de urine, catarre op hoge leeftijd.
Tyler, M. L. — Homœopathic Drug Pictures (20e eeuw): levendige klinische schetsen met nadruk op de praktische herkenning van de dradentrekkende afscheidingen en het gevoel van wegzinken van Hydrastis.
Nash, E. B. — Leaders in Homœopathic Therapeutics (1899): nadruk op differentiatie tussen catarrale en ulceratieve middelen, die hier ter vergelijking worden gebruikt.
Dunham, C. — Homœopathy, the Science of Therapeutics (1877): methodologische basis voor het samenbrengen van klinische en toxicologische gegevens (toegepast op Hydrastis).
Boger, C. M. — Boenninghausen’s Characteristics & Repertory (begin 20e eeuw): repertoriale structuur die ten grondslag ligt aan de rubriekkeuze en de dwarsverbanden tussen modaliteiten.