• Hersenen en ruggenmerg — nerveuze slapeloosheid met gejaagde gedachten en toch sopor; zwakte met beven; neiging tot slaapwandelen (zie Psyche/Slaap). [Allen], [Hering], [Clarke]

• Perifere zenuwen — gevoelloosheid, mierenlopen, ‘lichtheid’ van de ledematen; schokken bij het inslapen; gevoelloosheid na overmatige inspanning (zie Ledematen/Generale symptomen). [Allen], [Boericke]

• Hart en vasomotorisch stelsel — zwakke, kleine, onregelmatige pols; hartkloppingen met een leeg gevoel en een gevoel van flauwte; kloppende halsslagaderen; nerveuze labiliteit met afwisselend een snelle en trage hartslag (zie Hart). [Hughes], [Clarke]

• Strottenhoofd en luchtpijp — droge, hinderlijke kriebelhoest; de stem raakt vermoeid; hoest erger ’s nachts, door praten en in een warme kamer; behoefte aan rust (zie Keel/Ademhaling). [Clarke], [Boericke]

• Slaapcentra — slapeloos ondanks slaperigheid; gedachten verdringen elkaar; wordt gemakkelijk wakker; slapeloosheid door reizen of zorgen; nawerkingen van alcohol (zie Slaap/Psyche). [Hering], [Clarke]

• Seksueel gebied — geslachtsdriftremmende werking met functionele schommelingen: ziekelijke opwinding of verdoving; zaadlozingen met zwakte; seksuele uitspattingen verergeren de zenuwklachten (zie Mannelijke geslachtsorganen/Vrouwelijke geslachtsorganen). [Clarke], [Boericke], [Phatak]

• Urinewegen — neiging tot verhoogde urineproductie; vaak bleke urine bij nerveuze toestanden; prikkelbare blaas tijdens slapeloze nachten (zie Urinewegen). [Hughes], [Clarke]

• Huid/vasomotoriek — jeuk met mierenlopen; koud, klam zweet tijdens aanvallen van beven; tintelingen als bij netelroos (zie Huid/Transpiratie). [Hering], [Allen]

• Een rustige, donkere kamer; vermijden van praten en prikkels — vermindert slapeloosheid en hoest. [Clarke], [Boericke]

• Volstrekte rust; stil liggen, vooral op de rug; het hoofd ondersteund — vermindert nerveuze hartkloppingen en hoest. [Clarke]

• Plaatselijke warmte bij kriebel in het strottenhoofd en paresthesieën van de ledematen; ’s nachts warm ingepakt zijn — vermindert de onrust. [Boericke], [Hering]

• Rustig, langzaam wandelen in de buitenlucht om het beven te laten afnemen; daarna rust — klinische aantekening bij neurasthenie. [Clarke]

• Warme dranken; vaak kleine slokjes — verzacht de kriebel in de keel. [Boericke]

• Korte perioden van slaap; vroeg in de ochtend doezelen na een deel van de nacht wakker te hebben gelegen — gedeeltelijke verlichting van de slapeloosheid. [Allen]

• Na een lichte maaltijd — het gevoel van flauwte en het beven verbeteren; vasten verergert. [Clarke]

• Zacht wrijven over gevoelloze delen; aanhoudende druk — verlicht de paresthesieën. [Hering]

• Onthouding van alcohol, koffie en seksuele uitspattingen — brengt het zenuwstelsel tot rust. [Clarke], [Nash]

• ’s Nachts; na middernacht — slapeloosheid, kriebelhoest, beven en hartkloppingen nemen weer toe. [Allen], [Clarke]

• Praten; hardop lezen; een gesprek voeren — de kriebel in het strottenhoofd en de nerveuze gejaagdheid nemen toe. [Clarke], [Boericke]

• Warme, bedompte kamers; bedwarmte — verergert hoest en jeuk; de patiënt verlangt naar frisse lucht. [Clarke]

• Alcohol (vooral na een drinkgelag); koffie; tabak — lokken onrust, beven en slapeloosheid uit. [Clarke], [Nash]

• Geestelijke opwinding; een overvloed aan gedachten; zorgen — houden hem wakker. [Hering], [Allen]

• Bewegen in de nacht — elke beweging wekt opnieuw de kriebel in het strottenhoofd op, terwijl de onrust juist tot bewegen dwingt (polariteit). [Clarke]

• Seksuele uitspattingen en masturbatie — leiden tot nerveuze uitputting, zaadlozingen en slapeloosheid. [Clarke], [Phatak]

• Plotseling geluid of licht — veroorzaakt schrikreacties met schokken en wakker liggen. [Hering]

• Vasten; zwakte door gebrek aan voedsel — verergert het gevoel van flauwte en de hartkloppingen. [Clarke]

• Koude, gure lucht op de keel — lokt hoest uit, hoewel buitenlucht de algemene nervositeit kan kalmeren (nuance in de modaliteiten). [Clarke], [Boericke]

Rusteloos en wakker; gedachten verdringen elkaar en schieten heen en weer. Ze lijken onophoudelijk door te gaan en verhinderen de slaap, terwijl de wil traag en loom is. Hierin komt de paradox van slaperige slapeloosheid tot uitdrukking, die overeenkomt met de al genoemde modaliteiten: verbetering door rust en duisternis, verergering door geestelijke opwinding [Hering], [Clarke]. Praatzucht en onzinnig praten, neuriën of zingen in bed komen voor, vooral bij drinkers die niet kunnen slapen en voortdurend in beweging moeten zijn (deliriumachtig) [Clarke], [Allen]. In rustiger gevallen zijn er geestelijke dofheid, onvermogen de aandacht vast te houden en een dromerig, afwezig gevoel, met prikkelbaarheid bij de geringste onderbreking. De angst betreft vooral het hart en de slapeloosheid zelf — de patiënt telt de uren en maakt zich zorgen, wat de slapeloosheid verergert (Psyche ↔ Hart/Slaap). Een lichte angst om ’s nachts alleen te zijn wisselt af met afkeer van pratend gezelschap. Het geheugen is zwak na nachten zonder rust; de volgende dag is de patiënt apathisch, maar beverig. Seksuele gedachten kunnen zich opdringen, of er bestaat juist een afkeer van seksuele prikkels; beide toestanden verergeren het wakker liggen (Psyche ↔ Seksueel gebied). Alcohol en koffie wakkeren de geestelijke gejaagdheid en het praten aan, gevolgd door uitputting met beven — op dit gebied heeft Lact. onrust van het delirium-tremenstype tot bedaren gebracht [Clarke], [Nash]. Na een rustig uur in een verduisterde kamer komen de gedachten tot rust en doezelt de patiënt licht in, wat de al genoemde verbetering door rust, duisternis en onthouding bevestigt.

Het hoofd voelt licht, leeg of ‘los’, met een licht deinend gevoel van duizeligheid bij het opstaan; het zicht kan even verduisteren alsof het bloed uit het hoofd wegtrekt; beter door stil te liggen en na eten [Allen], [Clarke]. In bed kloppen de halsslagaderen bij een zwakke, onregelmatige pols; de patiënt drukt op de slapen om het stuwende gevoel te bedaren (Hoofd ↔ Hart). Doffe hoofdpijn in het voorhoofd door slaapgebrek of na alcohol; denken en praten wekken deze opnieuw op; kort doezelen en een warme drank geven verlichting [Clarke], [Boericke]. Een kruipend of tintelend gevoel trekt over de hoofdhuid, samen met mierenlopen over het hele lichaam; een warme bedekking verergert de jeuk (Hoofd ↔ Huid). De ogen voelen zwaar; het voorhoofd zakt omlaag; toch komt de slaap niet. Omdraaien in bed wekt opnieuw de duizeligheid op en veroorzaakt een hoestprikkel die door de keel trekt.

Zware oogleden; droge, branderige ogen na doorwaakte nachten; wazig zien bij snel opstaan, dat opklaart door rustig te liggen [Allen], [Clarke]. De pupillen vertonen geen blijvende verandering; geringe lichtschuwheid, maar plotseling licht in de nacht doet de patiënt schrikken en veroorzaakt schokken in de ledematen (Ogen ↔ Slaap/Ledematen). Hardop lezen vermoeit zowel de ogen als de stem; de vermoeidheid van de ogen weerspiegelt de algemene nerveuze uitputting.

Gonzen en zoemen in de oren in stille kamers ’s nachts; plotselinge geluiden doen schrikken en wekken de kriebelhoest en de schokken opnieuw op (Oren ↔ Ademhaling/Slaap) [Hering], [Clarke]. Het gehoor lijkt ’s ochtends na een slapeloze nacht verminderd; beter in de buitenlucht.

Droog neusslijmvlies in warme kamers; niezen in de nachtlucht kan een hoestbui uitlokken (Neus ↔ Keel/Ademhaling). De geur van tabak of alcohol staat tegen en wekt onrust en hartkloppingen op [Clarke].

Bleek, vaal of grauw gezicht in de ochtend na slapeloosheid; droge lippen met licht, koud zweet tijdens aanvallen van beven [Clarke], [Allen]. De gezichtsspieren trekken bij het inslapen; een kruipend gevoel trekt over de wangen, samen met het algemene mierenlopen over de huid (Gezicht ↔ Huid/Slaap). De gezichtsuitdrukking is leeg en slaperig, maar geluid wekt prikkelbaarheid op.

Droogte van mond en keelholte, met een kriebel die bij praten of diep ademhalen overgaat in hoest [Allen], [Clarke]. Flauwe smaak na slapeloosheid; de tong ziet bleek en beeft soms. Kleine slokjes warme drank verlichten de droogte; alcohol brandt en verergert. Geen overvloedig speeksel, eerder een kleverige mond die ‘als vol watten’ aanvoelt.

Geen kenmerkend cariësbeeld; doffe kiespijn kan voorkomen met het kruipende gevoel in het gezicht en beven van de kaak bij nerveuze personen; klemmen van de kaken tijdens rusteloze pogingen om te slapen geeft de volgende dag een beurs gevoel (Tanden ↔ Slaap).

Rauwe, kriebelende plek hoog in het strottenhoofd; praten of hardop lezen wekt telkens opnieuw een droge, hinderlijke hoest op; warme dranken en zwijgen verzachten (Keel ↔ Ademhaling/Modaliteiten) [Clarke], [Boericke]. Tocht op de keel in de nachtlucht lokt een hoestbui uit; de patiënt pakt zich warm in, maar wil een rustige, koele kamer. De keelholte is droog; slikken gaat gemakkelijk, maar wekt een kriebel op.

Weinig eetlust bij slapeloosheid; leeg gevoel met een gevoel van flauwte in de maagstreek en hartkloppingen; erger door vasten of na alcohol en koffie; beter na een lichte maaltijd (Maag ↔ Hart/Generale symptomen) [Clarke]. Misselijkheid bij snel opstaan uit bed; weinig oprispingen. Een hol gevoel past bij het ‘lichte hoofd’ en de zwakke pols; rust en warmte brengen de maag tot bedaren.

Winderigheid door nerveus eten in de nacht; trage darmwerking na perioden van wakker liggen; een trekkend gevoel dwars door de onderbuik gaat bij mannen gepaard met zaadlozingen (Buik ↔ Mannelijke geslachtsorganen) [Clarke]. Angst geeft een strak gevoel in de maagstreek wanneer de gedachten jagen; beter door de ademhaling tot rust te brengen.

Toegenomen hoeveelheid bleke urine tijdens nerveuze nachten, met frequente aandrang die de slaap onderbreekt; een neiging tot verhoogde urineproductie is waargenomen bij gebruik van de onverdunde stof en bij klinisch gebruik [Hughes], [Clarke]. Branderigheid aan de urinebuisopening na koffie of alcohol; de urine wordt helderder naarmate de rust terugkeert. Enuresis bij prikkelbare kinderen met slaapwandelen is klinisch beschreven (Urinewegen ↔ Slaap) [Clarke].

Obstipatie door een onregelmatige leefwijze en slapeloze nachten; de ontlasting komt ’s ochtends laat op gang; bij nerveuze diarree is de patiënt eerder slaperig dan flauw [Clarke], [Allen]. Jeuk aan de anus met algemeen mierenlopen (Rectum ↔ Huid).

Het seksuele gebied vertoont schommelingen: ziekelijke opwinding met slapeloosheid en zaadlozingen, gevolgd door zwakte met beven; of verminderd verlangen met seksuele onverschilligheid, waarbij beide toestanden het wakker liggen verergeren [Clarke], [Boericke], [Phatak]. Zaadlozingen met grote uitputting en een hol gevoel in de maagstreek; beter door onthouding en een rustige leefwijze (Mannelijke geslachtsorganen ↔ Generale symptomen).

Hysterische slapeloosheid rond de menstruatie; verhoogde genitale prikkelbaarheid wisselt af met een toestand van verdoving; jeuk aan de vulva met een kruipend gevoel, erger door bedwarmte (Vrouwelijke geslachtsorganen ↔ Huid/Slaap) [Clarke]. De menstruatie kan vertraagd zijn na onrustige nachten; de stem raakt vermoeid bij praatgrage vrouwen bij wie een gesprek de hoestkriebel uitlokt.

Kortademigheid bij praten; diep inademen kriebelt en veroorzaakt een droge hoest; erger in een warme kamer en ’s nachts, beter door rust en warme dranken (Ademhaling ↔ Keel/Modaliteiten) [Clarke], [Boericke]. De hoest gaat niet of nauwelijks met slijm opgeven gepaard; lachen, hardop lezen of een gesprek voeren wekt deze telkens opnieuw op. Buitenlucht kalmeert de zenuwen, maar koude lucht op de keel kan een hoestbui uitlokken (polariteit).

Hartkloppingen met een zwakke, kleine, onregelmatige pols; een gevoel van flauwte en leegte in de hartstreek; kloppende halsslagaderen in bed; erger na alcohol, koffie of geestelijke opwinding; beter door volstrekte rust en duisternis (Hart ↔ Psyche/Slaap) [Hughes], [Clarke], [Allen]. Angst om het hart houdt de slapeloosheid in stand. Een blijvende hartklepaandoening behoort niet tot het beeld; het gaat eerder om functionele vagale en vasomotorische labiliteit.

Beklemming met kriebelhoest; moet de borst vasthouden of ophouden met praten om een hoestbui te voorkomen; warme dranken en rust helpen (Borst ↔ Keel/Ademhaling) [Clarke], [Boericke]. Steken in de tussenribspieren met beven; zuchtende ademhaling tijdens het nachtelijke wakker liggen. Licht, koud zweet op de borst tijdens aanvallen van beven.

Vermoeide rug met beven na doorwaakte nachten; de nekspieren trekken bij het inslapen; een kruipend gevoel gaat langs de wervelkolom op en neer, met rillingen als bij koude (Rug ↔ Huid/Slaap) [Hering]. Pijn in de lenden-heiligbeenstreek na zaadlozingen; beter door rust en warmte.

Gevoelloosheid en mierenlopen; de ledematen voelen licht of alsof ze ‘er niet meer zijn’, met beven; schokken bij het inslapen verhinderen de slaap [Allen], [Hering]. De handen beven bij pogingen tot fijn werk na een slapeloze nacht; de grijpkracht is zwak totdat men is uitgerust. Jeuk erger door bedwarmte; wrijven helpt. Langzaam wandelen in de buitenlucht vermindert het beven, maar inspanning verergert de hartkloppingen (Ledematen ↔ Hart/Modaliteiten).

Kruipen, tintelen en mierenlopen over het lichaam; jeuk als bij netelroos in een warm bed; licht, koud zweet bij toestanden van beven [Hering], [Allen], [Clarke]. Krabben geeft kort verlichting, daarna een brandend gevoel. Huidklachten nemen toe met nerveuze onrust en nemen af wanneer de slaap terugkeert (Huid ↔ Slaap).

Hoofdkenmerk: slaperig, maar niet kunnen slapen; gedachten verdringen elkaar, het lichaam beeft; het geringste geluid of licht doet hem schrikken en met schokken wakker worden [Hering], [Allen], [Clarke]. Wanneer de slaap komt, is deze kort en niet verkwikkend; vroeg in de ochtend kan doezelen optreden. Praten of zingen in bed, neiging tot slaapwandelen bij prikkelbare kinderen en voortdurend omdraaien door de kriebelhoest houden de patiënt wakker (Slaap ↔ Ademhaling/Psyche). Na alcohol is de slaap vol verward gemompel met plotseling opschrikken; onthouding en een donkere, rustige kamer doorbreken deze toestand vaak (in overeenstemming met de modaliteiten).

Levendige, verwarde dromen over zaken, praten en reizen; angstige dromen met opschrikken en hartkloppingen; de dromen houden op wanneer de rustige slaap tegen de ochtend langer wordt (Dromen ↔ Hart/Slaap) [Clarke], [Allen]. Erotische dromen met zaadlozingen bij mannen en daaropvolgende uitputting (Dromen ↔ Mannelijke geslachtsorganen).

Geen hoge koorts; eerder koude met licht zweten tijdens het beven, hitte van het gezicht met kloppende halsslagaderen en een zwakke pols; koortsigheid na alcohol en wakker liggen [Clarke], [Hughes]. De koorts neemt af zodra rust wordt verkregen.

Kouwelijkheid ‘s avonds in een warme kamer; hitte van het hoofd met koude handen; licht, koud en klam zweet op borst en gezicht tijdens onrust met hartkloppingen [Allen], [Clarke]. Zweten geeft weinig verlichting, tenzij de patiënt daarna kan slapen.

Afkeer van alcohol en koffie zodra de nadelige invloed ervan wordt opgemerkt; beide verergeren de slapeloosheid en hartkloppingen [Clarke], [Nash]. Verlangen naar warme dranken vanwege de kriebel; ‘s nachts weinig eetlust; een lichte maaltijd vermindert het flauwtegevoel (Voeding ↔ Maag/Hart). Tabaksrook staat tegen en wekt hoest op.

Lactuca virosa vertoont een beeld van nerveuze slapeloosheid: slaperig maar niet kunnen slapen, voortjagende gedachten, met beverige zwakte, gevoelloosheid/mierenlopen en een zwakke, onregelmatige pols — een psorisch-sycotische functionele toestand, eerder dan diepgaande weefselafbraak [Hering], [Clarke], [Hughes]. Het modaliteitenpatroon is doorslaggevend: verergering ‘s nachts, in warme, benauwde kamers, door praten/hardop lezen, alcohol, koffie, tabak en psychische opwinding; verbetering door absolute rust, stilte en duisternis, warme dranken, zacht wrijven en, paradoxaal genoeg, buitenlucht voor de nerveuze klachten, hoewel koude lucht op de keel de hoest kan opwekken (polariteit) [Clarke], [Boericke]. De trias Psyche–Hart–Strottenhoofd loopt door het hele beeld heen: gejaagde gedachten en praatzucht verhinderen de slaap; hartkloppingen met een leegtegevoel en bonzende halsslagaders houden de angst in stand; elk woord of elke diepe ademteug lokt een droge, prikkelende hoest uit. Perifere gewaarwordingen — lichte ledematen, gevoelloosheid, spierschokken — vormen een neurasthenisch geheel dat Lact. onderscheidt van Coffea (verhoogde zintuiglijke ontvankelijkheid, vreugdevolle activiteit) en van Opium (diep coma, stertoreuze ademhaling, gevoelloosheid) [Kent], [Clarke]. Vergelijk Cocculus (slapeloosheid door waken, met draaiduizeligheid en misselijkheid), Gelsemium (slaperig, zwaar, slap neerhangend — niet onrustig en praatziek), Hyoscyamus (luidruchtig, erotisch delirium zonder de tendens tot vermindering van de geslachtsdrift), Valeriana (wisselend hysterisch beeld, minder hartzwakte), Avena en Phos-ac. (nerveuze uitputting na seksuele uitspattingen) en Passiflora (rustige slaap zonder de kenmerkende kriebelhoest bij praten) [Farrington], [Boericke], [Nash]. Het genezingsverloop begint met het ontstaan van rustige slaap; naarmate de slaap langer duurt, wordt de pols regelmatiger, neemt de hoest af en verdwijnt het kruipende gevoel.

Etiologie — Alcohol / Overprikkeling

• Nux vomica — prikkelbare slapeloosheid na stimulerende middelen, met maagkrampen; mist de slaperigheid zonder te kunnen slapen, de kriebelhoest en de gevoelloosheid van Lactuca. [Kent], [Clarke]

• Opium — stupor, stertoreuze ademhaling, obstipatie; slapeloosheid door schrik, maar met afgestompte zintuiglijke waarneming; Lactuca is onrustig en praatziek, met een licht gevoel in de ledematen. [Clarke], [Allen]

• Quercus g. — alcoholisme met hunkering naar alcohol en nadruk op de lever; geen trias van slapeloosheid en kriebelklachten. [Clarke]

Psyche / Slaap — Onrustige slapeloosheid

• Coffea — vreugdevolle prikkelbaarheid en opgetogenheid; overgevoelige zintuigen; de pols is niet zwak. Lactuca vertoont geestelijke gejaagdheid met sufheid en een zwakke pols. [Kent], [Clarke]

• Cocculus — slapeloosheid door waken, draaiduizeligheid, misselijkheid; mist de hoestkriebel door praten. [Clarke], [Boericke]

• Gelsemium — zwaar, slaperig, slap neerhangend; slaapt, maar wordt niet verkwikt wakker; geen onrustige praatzucht. [Farrington]

• Hyoscyamus — wellustig delirium met spierschokken; sterkere manie; Lactuca is rustiger, met een geslachtsdriftremmende werking. [Clarke]

Keynotes — Kriebelhoest bij spreken

• Rumex — hoest door koude lucht en spreken, rauw gevoel in de luchtpijp; mist de nerveuze hartzwakte. [Clarke]

• Phosphorus — kriebelhoest, erger door praten, maar met branderigheid en bloedingsneiging; de pols is niet zwak en klein zoals bij Lactuca. [Kent]

• Spongia — droge, zagende hoest met hitte in het strottenhoofd; niet het neurasthenische slapeloosheidstype van Lactuca. [Farrington]

Orgaanaffiniteit — Hart / Vasomotoriek

• Digitalis — trage, zwakke, onregelmatige pols met een wegzakkend gevoel; diepe stupor, geen slapeloosheid met praatzucht; hoest niet uitgesproken. [Clarke]

• Aconite — hevige angst en acute vrees; harde, bonzende pols; Lactuca heeft een kleine, zwakke pols bij nerveuze klachten. [Kent]

Modaliteiten — Erger door warmte, beter door rust en stilte

• Arsenicum album — onrustig, angstig, erger na middernacht, beter door warmte; brandende pijnen, uitputting, verlangen naar gezelschap. Lactuca zoekt rust en stilte, en praten wekt de hoest opnieuw op. [Kent], [Clarke]

• Valeriana — hysterische onrust, beter door rondlopen; wisselende pijnen; hartzwakte is niet typerend. Lactuca wordt rustiger door stil te blijven. [Farrington]

Seksuele uitputting / Zaadlozingen

• Phosphoric acid — apathisch, afgemat door verdriet, zaadlozingen met zwakte; slaapt door versuffing; mist de kenmerkende hoestkriebel. [Nash], [Clarke]

• Kali bromatum — seksuele overprikkelbaarheid met acne en slapeloosheid; pustuleuze huid, geestelijke traagheid; hoest staat niet centraal. [Clarke]

• Complementair: Avena sativa — nerveuze uitputting en slapeloosheid; Avena versterkt de tonus, terwijl Lactuca de kriebel en onrust kalmeert. [Boericke], [Nash]

• Complementair: Phosphoric acid — seksuele uitputting met geestelijke apathie; volgt op Lactuca wanneer de slapeloosheid afneemt. [Nash], [Clarke]

• Complementair: Passiflora — eenvoudige slapeloosheid zonder hoest; kan de slaap bevorderen, terwijl Lactuca past bij strottenhoofdkriebel en hartzwakte. [Boericke]

• Volgt goed op: Nux vomica — na overmatig gebruik van stimulerende middelen, wanneer het beeld overgaat in slaperigheid zonder te kunnen slapen, met een zwakke pols en kriebelhoest. [Kent], [Clarke]

• Volgt goed op: Cocculus — nadat de gevolgen van nachtelijk waken en de draaiduizeligheid afnemen, maar slapeloosheid met beven blijft bestaan. [Clarke]

• Kan gevolgd worden door: Gelsemium — als het beeld na het nerveuze stadium overgaat in louter zwaarte en slap neerhangen. [Farrington]

• Verwant: Coffea, Opium, Hyoscyamus, Valeriana, Avena sativa, Phosphoric acid, Cocculus, Passiflora, Rumex, Phosphorus, Spongia, Digitalis, Arsenicum album, Nux vomica (zie Differentiaaldiagnose)

• Antidota: Nux vomica, Coffea (bij overmatige sedatie of verergering door stimulerende middelen); Camphor (algemeen) [Clarke], [Hering]

• Onverenigbare middelen: geen vermeld; vermijd afwisseling met Opium zonder nieuwe indicaties. [Kent]

• Slapeloosheid bij nerveuze praters — slaperig maar niet kunnen slapen; gedachten verdringen elkaar; kriebelhoest treedt op bij spreken; zwakke, kleine pols. Lactuca virosa 6C–30C voor het slapengaan, herhalen als de gedachten na middernacht weer op gang komen. [Clarke], [Boericke]

• Delirium tremens (lichte vormen) — onophoudelijk mompelen, beven, kleine onregelmatige pols; het middel is nuttig naast strikte rust en onthouding. Controleer steeds de pols; ondersteunende zorg staat voorop. [Clarke], [Nash]

• Kriebelhoest vanuit het strottenhoofd in warme kamers — erger door praten, beter door warme dranken en strikt zwijgen. Gebruik Lactuca virosa in plaats van Rumex wanneer ook slapeloosheid en een zwakke pols aanwezig zijn. [Clarke], [Boericke]

• Neurasthenische paresthesieën met ‘lichte ledematen’ — spierschokken bij het inslapen, met gevoelloosheid en beven. Lactuca virosa samen met leefmaatregelen (verduisterde kamer, warm wrijven van de ledematen) doorbreekt vaak de vicieuze cirkel. [Hering], [Allen]

Psyche

• Praatzucht — ‘s nachts mompelen en zingen in bed; aanwijzing bij onrustige drinkers. [Clarke], [Allen]

• Gedachten — verdringen elkaar en verhinderen de slaap ondanks slaperigheid; keynote van de slapeloosheid. [Hering], [Clarke]

• Angst — over het hart en over het niet kunnen slapen; houdt het wakker liggen in stand. [Clarke]

• Afkeer van gesprekken — erger door het praten van anderen; zoekt rust en stilte. [Clarke]

• Prikkelbaarheid — door geluid of licht ‘s nachts; schrikt gemakkelijk; daarna spierschokken. [Hering]

• Onverschilligheid/apathie — ‘s ochtends na slapeloosheid, met sufheid overdag. [Allen], [Clarke]

Hoofd

• Licht, leeg gevoel — vooral bij het opstaan; beter door liggen. [Allen], [Clarke]

• Draaiduizeligheid — bij het opstaan; het zicht valt kort weg; verband met zwakke pols. [Allen]

• Pulsatie van de halsslagaders — bonzen in bed, met kleine pols. [Clarke]

• Voorhoofdspijn — door slaaptekort of alcohol; neemt af bij doezelen. [Clarke], [Boericke]

• Mierenlopen op de hoofdhuid — erger door bedwarmte; nerveus huidsymptoom. [Hering]

• Hoofd dat wakker blijft — kan ondanks slaperigheid niet slapen door gedachten; as psyche–hoofd. [Hering]

Keel / Strottenhoofd / Ademhaling

• Kriebelhoest — droog, erger door praten, hardop lezen en een warme kamer. Kenmerkende rubriek. [Clarke], [Boericke]

• Rauwheid/droogheid van het strottenhoofd — beter door warme dranken; een stille kamer helpt. [Clarke]

• Stemvermoeidheid — al uitgeput na weinig praten; nerveus strottenhoofd. [Clarke]

• Ademhaling — diep ademhalen wekt hoest op; terughoudend inademen. [Clarke]

• Hoest — erger ‘s nachts, beter door absolute rust; verband met slaap. [Boericke]

• Gevoeligheid van de keel — tocht verergert, hoewel buitenlucht in het algemeen kalmeert (polariteit van de modaliteiten). [Clarke]

Hart / Generale symptomen

• Pols — zwak, klein, onregelmatig; hartkloppingen met leegtegevoel. [Hughes], [Clarke]

• Hartkloppingen — erger ‘s nachts of door stimulerende middelen; beter door rust en duisternis. [Clarke]

• Flauwtegevoel — bij het opstaan, met een hol gevoel in de maagstreek en een licht gevoel in het hoofd. [Allen], [Clarke]

• Beven — nerveus, erger ‘s nachts; verband met slapeloosheid. [Hering]

• Zwakte — algemeen, door slaaptekort; psorisch functioneel beeld. [Allen]

• Modaliteiten — erger door alcohol, koffie en tabak; beter door rust, stilte en duisternis. [Clarke], [Nash]

Extremiteiten / Huid

• Gevoelloosheid van de ledematen — voelen licht of alsof ze ‘weg’ zijn; paresthetische keynote. [Allen], [Hering]

• Spierschokken — bij het inslapen; verhinderen de slaap. [Allen]

• Mierenlopen — kruipen, tintelen, erger door bedwarmte. [Hering], [Clarke]

• Jeuk — urticarieel; krabben verlicht kort, daarna branderigheid. [Allen]

• Beven van de handen — bij inspanning na slapeloze nachten; neurasthenisch. [Clarke]

• Zwakke grijpkracht — kan pas na rust weer stevig vasthouden. [Clarke]

Slaap

• Slapeloosheid met slaperigheid — gedachten verdringen elkaar; hoofdsymptoom. [Hering], [Clarke]

• Korte, niet-verkwikkende sluimeringen — dutjes in de vroege ochtend. [Allen]

• Opschrikken — door het geringste geluid of licht; spierschokken. [Hering]

• Slaapwandelen — bij prikkelbare kinderen met enuresis. [Clarke]

• Praten of zingen — in de slaap of bij het inslapen; onrustige geest. [Allen]

• Modaliteiten — erger na middernacht; beter door rust, stilte, duisternis en warme dranken. [Clarke], [Boericke]

Urinewegen / Seksualiteit

• Frequent urineren met bleke urine — tijdens nerveuze nachten; diuretische tendens. [Hughes], [Clarke]

• Enuresis — bij prikkelbare kinderen, met slaapwandelen. [Clarke]

• Nachtelijke zaadlozingen — met zwakte en slapeloosheid. [Clarke]

• Wisselende geslachtsdrift — ziekelijke opwinding ↔ loomheid; tendens tot vermindering van de geslachtsdrift. [Clarke], [Boericke]

• Modaliteiten — erger door seksuele uitspattingen; beter door onthouding en rust. [Phatak], [Clarke]

• Pruritus vulvae — nerveus, erger door bedwarmte. [Clarke]

Koorts / Koude / Zweet

• Koud, klam zweet — ‘s nachts, met beven en hartkloppingen. [Allen], [Clarke]

• Kouwelijkheid — ‘s avonds in een warme kamer; vasomotorisch. [Clarke]

• Hitte van het gezicht — met bonzende halsslagaders; zwakke pols. [Clarke]

• Lichte, nerveuze koorts — door stimulerende middelen en slaaptekort. [Hughes]

• Beter — wanneer de slaap komt; de koorts neemt af. [Clarke]

• Erger — praten of inspanning ‘s nachts doet het zweten en beven opnieuw optreden. [Allen]

Allen, T. F. — Encyclopædia of Pure Materia Medica (1874–1879): toxicologische gegevens en gegevens uit geneesmiddelproeven — slapeloosheid met slaperigheid, paresthesieën, zwakke pols, kriebel in het strottenhoofd.
Hering, C. — The Guiding Symptoms of Our Materia Medica (1879–1891): klinische bevestigingen — deliriumachtige rusteloosheid, schokken bij het inslapen, mierenlopen, modaliteiten.
Clarke, J. H. — A Dictionary of Practical Materia Medica (1900): volledig geneesmiddelbeeld — achtergrond van slaopium, slapeloosheid, kriebelhoest bij het praten, opmerkingen over seksualiteit en urinewegen, leefregels.
Boericke, W. — Pocket Manual of Homœopathic Materia Medica (1901): keynotes — sederend werkingsgebied, hoest die verergert door praten en in een warme kamer, slapeloosheid, zenuwzwakte; middelrelaties.
Hughes, R. — A Manual of Pharmacodynamics (eind 19e eeuw): farmacologie en toxicologie van lactucarium; vasomotorische en cardiale effecten; vermelding van diuretische werking.
Boger, C. M. — Synoptic Key of the Materia Medica (1915): generale symptomen — rusteloze slapeloosheid, zwakte door slaapgebrek, modaliteiten; vergelijkingen.
Kent, J. T. — Lectures on Homœopathic Materia Medica (1905): filosofische vergelijkingen — Coffea, Opium, Nux-v.; typen slapeloosheid en tonus van de bloedsomloop.
Nash, E. B. — Leaders in Homœopathic Therapeutics (1899): klinische aanwijzingen — slapeloosheid door alcohol, kleine pols, rustregime.
Farrington, E. A. — Clinical Materia Medica (1890): vergelijkingen met Gels., Valer., Passiflora bij nerveuze slapeloosheid en hoest.
Phatak, S. R. — Materia Medica of Homoeopathic Medicines (20e eeuw): beknopte keynotes — verergering door seksuele excessen, slapeloosheid, neiging tot diuretische werking.
Dunham, C. — Homœopathy, the Science of Therapeutics (1877): behandeling van slapeloosheid; hygiënische maatregelen bij middelen voor zenuwklachten.
Tyler, M. L. — Homœopathic Drug Pictures (20e eeuw): klinische schetsen — praatzucht tijdens het wakker liggen, hoest bij het praten, nadruk op het naleven van leefregels.