• Huid (pustuleus exantheem): Pokkenachtige of op pokken gelijkende papulovesikels → pustels → korsten, met beursheid, branden, jeuk en neiging tot putvormige littekens; het volledig doorbreken van de uitslag verlicht de inwendige klachten; onderdrukking verergert de toestand. Zie ook Huid, Koorts, Generale symptomen. [Hering], [Clarke], [Allen], [Boericke]
• Rug en lendenen (prodromale fase): Hevige pijn in lendenen en heiligbeen, ‘alsof de rug gebroken is’, uitstralend naar de bovenbenen; omdraaien in bed is een kwelling; keynote van de invasiefase. Zie ook Rug, Generale symptomen, Kou/Hitte/Zweet. [Boger], [Clarke], [Allen]
• Keel en keelholte: Donker verkleurde, gezwollen, pijnlijke keel, verzweerde amandelen, stinkend speeksel, moeilijk slikken; vaak bij kwaadaardige vormen. Zie ook Keel, Mond, Koorts. [Hering], [Allen], [Clarke]
• Hoofd/hersenvliezen: Kwellende, barstende hoofdpijn met lichtschuwheid, braken en krachteloosheid, vaak afnemend naarmate de uitslag doorbreekt; gevaar wanneer de uitslag vertraagd opkomt. Zie ook Hoofd, Ogen, Maag. [Clarke], [Allen], [Boericke]
• Ogen/oogleden: Oedemateuze oogleden, lichtschuwheid en irritatie van het bindvlies tijdens de eruptieve fase; verzorging ter voorkoming van hoornvlieszweren. Zie ook Ogen, Huid, Koorts. [Hering], [Clarke]
• Lymfestelsel/klieren: Pijnlijke klierzwelling (hals/liezen) tijdens de eruptie; septische tendens bij kwaadaardige gevallen. Zie ook Gezicht, Generale symptomen. [Clarke], [Allen]
• Hart en krachteloosheid: Uitgesproken collaps en zwakte, kleine snelle pols; rusteloosheid tussen de pijnaanvallen. Zie ook Generale symptomen, Koorts, Transpiratie. [Boericke], [Boger]
• Maag-darmstelsel: Misselijkheid, kokhalzen, braken — vaak samen met de hoofd- en rugpijn van de invasiefase; beslagen tong; dorst tijdens de hitte. Zie ook Maag, Koorts. [Allen], [Clarke]
• Vaccinatiegerelateerde klachten: Ernstige uitslag na vaccinatie, eczeem/furunkels na vaccinatie en varioloïde huiduitslag bij daarvoor gevoelige personen; een middel om bij vaccinosisbeelden te overwegen naast Thuja, Malandrinum en Vaccininum. Zie ook Huid, Generale symptomen, Differentiaaldiagnose. [Clarke], [Boericke], [Burnett]

• Wanneer de uitslag volledig is doorgebroken en ongehinderd rijpt; de inwendige pijnen nemen af. [Clarke], [Hering]
• Koele lucht en licht linnengoed bij hoge koorts (afkoeling vermijden). [Allen], [Boericke]
• Volstrekte rust, stil liggen; elke beweging belast de rug. [Boger], [Clarke]
• Voorzichtig afsponsen met lauw water om korsten te reinigen zonder afkoeling. [Clinical], [Clarke]
• Slokjes koel water tijdens de hitte; kleine hoeveelheden voeding. [Allen]
• Een verduisterde, rustige kamer bij hoofdpijn en lichtschuwheid. [Clarke], [Boericke]
• Ondersteuning van de lendenstreek (kussens/rolkussen) tijdens de invasiefase. [Boger]
• Na slaap die niet door pijn of hitte wordt verstoord. [Allen]

• Onderdrukking/terugdringing van de uitslag, of een trage/onregelmatige ontwikkeling ervan — de inwendige klachten nemen toe. [Hering], [Clarke]
• Beweging, omdraaien in bed, overeind gaan zitten — sterke verergering in rug en lendenen. [Boger], [Allen]
• Warmte en oververhitting, verenbedden, bedompte kamers — verergering van koorts/hoofdpijn; de huid is prikkelbaarder. [Clarke], [Boericke]
• Licht, fel licht, lawaai — verergering van hoofdklachten, oogklachten en misselijkheid. [Allen], [Clarke]
• Slikken — pijnlijke keel en zweervorming; warme dranken kunnen branden. [Hering], [Clarke]
• Het begin/de eerste dagen van de koorts — vóór de uitslag; de prodromale fase geeft de hevigste klachten. [Clarke], [Boericke]
• Druk van kleding op pustels; krabben → zweervorming/putvormige littekens. [Allen], [Hering]
• Septische toestand — stinkende afscheidingen, donker verkleurde huid; ernstiger collaps bij kwaadaardige vormen. [Clarke], [Boger]

De psychische toestand wordt beheerst door krachteloosheid en prikkelbaarheid als gevolg van voortdurende rug- en hoofdpijn; de patiënt is gemelijk en versuft, kan nauwelijks antwoorden en verdraagt geen verstoring [Clarke], [Allen]. Rusteloosheid wisselt af met stupor; bij kwaadaardige gevallen ontstaat een zacht mompelend delirium met een donker verkleurd gezicht en stinkende adem, passend bij het septische ziektebeeld. De angst neemt toe wanneer de uitslag vertraagd opkomt of terugwijkt en de inwendige pijnen toenemen: een klassiek waarschuwingssignaal dat de patiënt verslechtert door onderdrukking van de uitslag. Omgekeerd verbetert de stemming wanneer de pustels zich ongehinderd ontwikkelen, wat uitdrukkelijk aansluit bij de modaliteit ‘beter wanneer de uitslag is doorgebroken’. Kinderen huilen bij pogingen om te bewegen doordat de rugpijn doorschiet en de huid bij aanraking pijn doet; zij worden rustig wanneer zij in één houding worden ondersteund. In vergelijking met Rhus-t., dat ondanks de blaasjes rusteloos is en verbetert door beweging, verslechtert Vario. door beweging en zoekt het volstrekte onbeweeglijkheid; in vergelijking met Ars. heeft Vario. minder doodsangst en brandende onrust, en meer rugpijn alsof de rug gebroken is, met ontwikkeling van pustels [Clarke], [Boericke], [Boger].

Een kwellende, barstende hoofdpijn met misselijkheid en braken kenmerkt de invasiefase; voorhoofd en achterhoofd kloppen, de hoofdhuid is pijnlijk bij aanraking en de ogen verdragen geen licht [Allen], [Clarke]. De pijn is nauw verbonden met het stadium van de uitslag: zij neemt vaak af wanneer de blaasjes volledig verschijnen en keert terug wanneer de uitslag door oververhitting of onjuiste verzorging wordt onderdrukt. Velen beschrijven een te vol gevoel in het hoofd, waarbij elke schok langs de wervelkolom tot in het heiligbeen doordreunt; zie ook Rug. Bij kwaadaardige vormen wordt het gezicht donker, de tong droog en bruin en ontstaat duizeligheid met dreigende collaps. In de differentiaaldiagnose past Bell. bij de congestieve toestand met heftig kloppende halsslagaders en glanzende ogen, zonder pokkenachtige huidverschijnselen; Bry. heeft eveneens hoofdpijn die door de geringste beweging verergert, maar zoekt koelte en heeft eerder droge sereuze vliezen dan vesiculopustels; Vario. verenigt barstende hoofdpijn die verergert door beweging met een pokkenachtige huiduitslag en ondraaglijke lendenpijn [Clarke], [Boger], [Boericke].

In het koortsstadium is de lichtschuwheid hevig; de oogleden zijn vaak gezwollen en oedemateus en kleven ’s ochtends door exsudaat aan elkaar; de conjunctivae zijn rood doorvaat en prikken wanneer de ogen voor het licht worden geopend [Hering], [Clarke]. Wanneer pustels bij de ooghoeken of op de oogleden verschijnen, nemen pijn en tranenvloed toe; voorzichtig reinigen met lauw water verlicht — aansluitend bij verbetering door voorzichtig afsponsen en schoonhouden. Het risico op hoornvliesbeschadiging bij ernstige gevallen benadrukt het belang van verduisterde kamers en nauwgezette reiniging. Oogklachten en hoofdpijn verergeren door licht/warmte en verbeteren door rust/duisternis; zie ook Modaliteiten en Hoofd.

Lawaai verergert hoofdpijn en misselijkheid; pustels achter de oren zijn pijnlijk bij aanraking, soms met klierzwelling onder het oor. Verminderd gehoor bij stuporeuze patiënten; in andere gevallen overgevoeligheid voor plotselinge geluiden door nerveuze prikkelbaarheid.

Neusverkoudheid met rauwe, pijnlijke neusgaten; stinkende adem bij kwaadaardige, op ozena lijkende toestanden; pustels kunnen korsten vormen langs de neusvleugels en bovenlip, waarbij de rand ontvelt [Clarke]. De reuk is verstoord door de algehele septische toestand; bloedingen staan niet op de voorgrond, behalve bij kwaadaardige vormen.

Het gezicht zwelt op; oogleden en wangen zijn oedemateus, heet en pijnlijk; de gelaatsuitdrukking is suf en uitgeput. Pustels groeperen zich rond mond en neus; aanraken of hardhandig wassen verergert en geeft kans op putvormige littekens; voorzichtig reinigen met lauw water geeft verbetering, overeenkomstig de verbetering door voorzichtig afsponsen. De lippen barsten en bloeden licht tijdens de hitte.

Bij kwaadaardige vormen gaat het speeksel stinken; de tong is beslagen, later droog en bruin; verspreide zweertjes kunnen op het slijmvlies en het zachte gehemelte verschijnen, met een donker verkleurde keelholte en pijn bij het slikken [Hering], [Clarke]. Hitte in de mond versterkt de dorst; alleen kleine slokjes worden verdragen. Ter vergelijking: Merc. vertoont meer speekselvloed met klierzwelling; Vario. heeft eveneens een stinkende mondgeur, maar de pokkenachtige huiduitslag en lendenpijn blijven op de voorgrond staan.

Sponsachtig tandvlees bij sepsis; de tanden voelen te lang aan en doen bij hoge koorts pijn bij het bijten; geen specifieke tandheelkundige modaliteit naast de algemene pijnlijkheid en onfrisse mond.

Donker verkleurde, gezwollen keelholte, verzweerde amandelen, rauwheid en pijn bij het slikken, waardoor eten en drinken soms onmogelijk worden en de krachteloosheid verergert [Hering], [Allen], [Clarke]. Warme dranken branden; koele slokjes geven verbetering, rechtstreeks aansluitend bij verbetering door slokjes koel water. Bij kwaadaardige keelverschijnselen wijzen stinkend exsudaat en een septische geur op ernstiger gevaar en is nauwlettende observatie nodig.

Misselijkheid en braken gaan bij het begin samen met barstende hoofdpijn en rugpijn; er is afkeer van voedsel; kokhalzen verergert de rugpijn [Allen], [Clarke]. Het braken kan afnemen nadat de uitslag is doorgebroken en keert terug als deze wordt tegengehouden — opnieuw een verband met de ongehinderde ontwikkeling van de huiduitslag. Uitgesproken dorst tijdens de hitte, met voorkeur voor vaak kleine slokjes. Ars. en Ipec. hebben eveneens braken, maar bij Vario. is dit verbonden met pokkenachtige huiduitslag en ondraaglijke lendenpijn.

Drukpijnlijk, vooral in de onderbuik, door algemene spierpijn; milt en lever soms congestief bij kwaadaardige gevallen. Trage stoelgang tijdens de hitte; bij het afnemen van de ziekte kan diarree met stinkende ontlasting optreden.

Weinig, donkere urine tijdens de hitte; steenrood bezinksel bij het dalen van de koorts. Bij sterk verzwakte patiënten retentie door zwakte; albuminurie bij ernstige sepsis.

Soms tenesmen bij diarree met koorts; bloedingen zijn niet kenmerkend. Anale pustels of ontvelling kunnen ontstaan wanneer de uitslag zich tot de huid van het perineum uitbreidt; voorzichtig reinigen verlicht.

Geen kenmerkende genitale keynotes buiten de algemene verspreiding van pustels en krachteloosheid; op de scrotumhuid kunnen pustels ontstaan en deze huid is pijnlijk bij aanraking.

De menstruatie kan door koorts worden onderdrukt, met als gevolg congestieve hoofd- en rugpijn totdat de uitslag doorbreekt of het herstel begint — aansluitend bij Hoofd en Generale symptomen. Pokkenuitslag op de vulvahuid is pijnlijk; zorgvuldig reinigen is nodig om zweervorming te voorkomen. Pokkenachtige uitslag na vaccinatie bij gevoelige vrouwen behoort tot het werkingsgebied van de nosode [Clarke], [Boericke].

Kort, zuchtend; stinkende adem bij keelzweren; diep ademhalen schokt de rug en wordt in het vroege stadium vermeden. Verlichting treedt op naarmate de pijn afneemt bij een goed ontwikkelde uitslag met afzonderlijke laesies.

Kleine, snelle pols; hartkloppingen bij geringe inspanning; bij kwaadaardige gevallen dreigt collaps; volstrekte rust en koele lucht in een rustige omgeving ondersteunen de bloedsomloop — zie ook verbetering door rust en koele lucht. Ars. past bij de angstige, brandende collapstoestand; Vario. vertoont een septische, donkere verkleuring met pustuleuze huiduitslag.

Beklemming bij koorts; stekende intercostale pijnen door pijnlijke spieren; rauwe hoest wanneer de keel verzweerd is. Borsten en okselklieren kunnen opzwellen als onderdeel van de algemene lymfatische reactie.

De keynote: hevige, verpletterende pijn in rug en lendenen, ‘alsof de rug gebroken is’, naar beneden schietend in de bovenbenen; elke poging om om te draaien of te gaan zitten verergert [Boger], [Allen], [Clarke]. Ondersteuning onder de lendenen en volstrekte rust geven verbetering. Naarmate de uitslag rijpt, neemt deze pijn af, waarmee het verband tussen huid en rug bij deze nosode wordt bevestigd.

Beurse, pijnlijke ledematen; gewrichten pijnlijk alsof ze verstuikt zijn; zware bovenbenen met uitstraling vanuit de lendenen. Handen en voeten kunnen opzwellen; pustels op hand- en voetrug zijn pijnlijk bij aanraking; nagelranden zijn gevoelig wanneer paronychia volgt.

Papels worden blaasjes met een centrale indeuking, later pustels met een rode hof en ten slotte korsten; uitgesproken jeuk/branden en beursheid; putvormige littekens wanneer ze worden opengekrabd of secundair geïnfecteerd raken [Hering], [Allen], [Clarke]. Oedeem van gezicht/oogleden komt vaak voor; bij kwaadaardige vormen is de huid donker verkleurd en kunnen de laesies hemorragisch zijn. Varioloïde of eczeemachtige uitslag na vaccinatie bij daarvoor gevoelige personen reageert vaak wanneer de modaliteiten overeenkomen. In de regel verbetering wanneer de huiduitslag zich ongehinderd ontwikkelt; verergering wanneer deze wordt teruggedrongen — een hoofdregel waarmee bij de verpleging en de middelkeuze rekening moet worden gehouden.

Onderbroken door rugpijn en brandende huid; slaap brengt enige verlichting wanneer de pijnen tot rust zijn gekomen en de kamer koel en donker is [Allen], [Clarke]. Kinderen schreeuwen het uit en schrikken op; bij kwaadaardige gevallen wisselt stupor af met gemompel. Nadat de uitslag volledig is verschenen, wordt de slaap dieper en meer herstellend — zie ook verbetering wanneer de uitslag is doorgebroken.

Over vuur op de huid, over verbrijzeld worden ter hoogte van de lendenen, over stikken in een donkere kamer; de dromen verdwijnen naarmate de pijnen afnemen en de pustels indrogen.

Een klassieke eruptieve koorts: koude rillingen met rug- en hoofdpijn; hitte met dorst, een rood en donker verkleurd gezicht en oedemateuze oogleden; vervolgens uitslag, met verlichting wanneer deze zijn beloop heeft [Clarke], [Allen]. Zuur of stinkend zweet bij het afnemen van de ziekte. Kwaadaardige gevallen vertonen een septische geur, krachteloosheid en een donkere, livide verkleuring; op grond van de generale symptomen is Vario. dan te vergelijken met Lachesis, Crotalus, Ars. en Merc., terwijl bij de nosode het huidpatroon op de voorgrond blijft.

Kouwelijkheid tegen de avond met rugpijn; tijdens de hitte worden bedekking en bedompte kamers niet verdragen; zweet bij het afnemen van de ziekte, vaak stinkend, waarbij schoonhouden en lucht de korstvorming versnellen. Te veel warmte of afsluiting verergert huid- en hoofdklachten, wat de modaliteit ‘erger door warmte’ bevestigt.

Dorst naar koel water tijdens de hitte; afkeer van warme dranken (deze branden in de rauwe keel); weinig eetlust totdat de temperatuur daalt. Geen kenmerkende voedselbehoeften. Braken komt vaak voor in de invasiefase, later minder.

Variolinum verenigt de pokkentrias: barstende hoofdpijn, lendenpijn alsof de rug gebroken is en een pokkenachtige vesiculopustuleuze uitslag, met duidelijke verbanden tussen de ziektestadia — het ergst vóór de uitslag, beter wanneer deze volledig is doorgebroken, gevaar wanneer deze wordt teruggedrongen [Hering], [Allen], [Clarke], [Boericke], [Boger]. De modaliteiten volgen een eenvoudig en strikt patroon: bewegen en omdraaien verergeren de rugpijn; warmte, licht en bedompte kamers versterken hoofd- en huidklachten; koelte, rust en duisternis verlichten; voorzichtig reinigen en lucht bevorderen het herstel. De nosode onderscheidt zich van algemene exantheemmiddelen door de keynote van lendenpijn en het pustuleuze karakter: kies Rhus-t. wanneer bij blaasjes rusteloosheid en verbetering door beweging overheersen; Ant-t. wanneer reutelen op de borst en het onvermogen slijm op te hoesten domineren; Ars. bij brandende, angstige collaps; Lachesis/Crotalus wanneer sepsis en bloedingen het beeld bepalen; Thuja/Vaccininum/Malandrinum wanneer vaccinosis of uitslag na vaccinatie op de voorgrond staat. Wanneer een geval de voor Vario. kenmerkende verbanden tussen de stadia en modaliteiten vertoont, blijkt de nosode een bijzonder samenhangend beeld te bieden.

• Exanthemen bij pokken of pokkenachtige exanthemen
  • Rhus toxicodendron — Vesiculaire, erysipelasachtige huiduitslag met rusteloosheid en verbetering door beweging; de rugpijn voelt niet aan „alsof de rug gebroken is” en de fasegebonden verlichting door het uitbreken van de uitslag is minder uitgesproken. Vario.: verergering door beweging, verlichting wanneer de uitslag goed doorbreekt; vaak oedemateuze oogleden. [Clarke], [Boger]
  • Antimonium tartaricum — Reutelende ademhaling, slaperigheid, cyanose; pustels kunnen laat verschijnen; onvermogen om slijm op te hoesten. Vario.: borstverschijnselen zijn secundair; de huiduitslag is die van pokken, de rugpijn is de keynote. [Allen], [Boericke]
  • Sarracenia purpurea — Historisch middel bij pokken, waarvan werd beweerd dat het de eruptie kon afbreken; de lumbale keynote is minder uitgesproken. Vario.: nosodenbeeld; het verband met de ziektefasen staat centraal. [Hughes], [Clarke]
  • Malandrinum — Steenpuisten/eczeem na vaccinatie; ruwe huid; cachexie na vaccinatie. Vario.: een eigenlijke pokkenachtige uitslag; lumbale pijn en hoofdpijn zijn sterker aanwezig in het prodromale stadium. [Clarke], [Burnett]
  • Vaccininum — Nosode van vaccinia; eerder gevolgen van vaccinatie dan variola; te vergelijken bij vaccinose. [Clarke], [Boericke]
• Maligne/septische exanthemen met keelaantasting
  • Lachesis — Donkerkleurige purpura, sepsis, spraakzaamheid, linkszijdigheid; paarse keel, erger na de slaap. Vario.: pokkenuitslag, rugpijn, verbetering naarmate de uitslag goed doorbreekt. [Clarke]
  • Arsenicum album — Branderigheid, rusteloze angst, ijzige koude, prostratie; de huid kan gangreneus zijn. Vario.: minder branderigheid en angst, meer pijn alsof de rug gebroken is en een duidelijker wetmatigheid in de opeenvolgende fasen. [Boger], [Boericke]
  • Mercurius — Overvloedige speekselvloed, vuile tong, klierzwellingen, stinkende zweren. Vario.: een stinkende adem kan voorkomen, maar het type huiduitslag en de rugklachten geven de doorslag. [Allen]
• Prodromale hoofd- en rugklachten met koorts
  • Bryonia — Hoofdpijn erger door de geringste beweging, droge sereuze vliezen, stekende pijnen; de uitslag is niet pustuleus. Vario.: dezelfde verergering van de hoofdpijn door beweging, maar daarnaast pokkenuitslag en een verpletterend gevoel in de lendenen. [Clarke]
  • Gelsemium — Slaperig, slap, trillend; weinig rugpijn; geen pustuleuze vormen van uitslag. Vario.: hevige lumbale pijnen en pustels. [Boericke]

• Complementair: Thuja, Malandrinum, Vaccininum—bij gevolgen van vaccinatie nadat de pokkenachtige fase door Vario. tot bedaren is gebracht; bij gevoelige constituties wisselen de lagen elkaar vaak af. [Clarke], [Burnett], [Boericke]
• Volgt goed op: Acon. aan het begin, wanneer hoge koorts met angst aan het pokkenbeeld voorafgaat; Vario. zodra de keynote van rug- en lendenpijn en het verloop van blaasjes naar pustels duidelijk worden. [Boger], [Clarke]
• Kan gevolgd worden door: Rhus-t. als een vesiculaire, rusteloze reumatische laag blijft bestaan; Ant-t. als tijdens de afname van de ziekte bronchiaal reutelen optreedt. [Allen], [Boericke]
• Verwante nosoden: Malandrinum, Vaccininum, Tuberculinum (wanneer cachexie na het exantheem in tuberculaire richting wijst). [Clarke], [Tyler]

• Pokkenachtig/varioloïd exantheem met ondraaglijke lumbale pijn, een barstend gevoel in het hoofd en oedemateuze oogleden; verbetering wanneer de uitslag goed doorbreekt: Vario. 30C–200C naargelang de gevoeligheid; leg de nadruk op koelte, duisternis, rust, ondersteuning van de lendenen en voorzichtig reinigen. [Clarke], [Boericke], [Boger]
• Pustuleuze/eczeemachtige erupties na vaccinatie bij gevoelige personen: overweeg Vario. 30C wanneer het verband met de ziektefasen en verergering van rug- en hoofdpijn door beweging naar voren komen; laat Thuja/Malandrinum volgen als de vaccinatiekenmerken blijven bestaan. [Clarke], [Burnett], [Boericke]
• Maligne keelaantasting met een donkerverkleurde keelholte bij eruptieve koorts: Vario. onder nauwlettende observatie; vergelijk Lachesis/Ars. wanneer sepsis/doodsangst sterker op de voorgrond staan dan bij het pokkenbeeld past. [Clarke], [Allen]
• Verpleegregels die bij het middel passen: dring de uitslag nooit terug en verstik de huid niet; houd de patiënt koel en schoon en zorg voor frisse lucht; bescherm de ogen tegen licht; geef kleine slokjes; draai de patiënt niet onnodig om—deze modaliteiten versterken de werking van het middel. [Hering], [Clarke]

Generale symptomen / Koorts

• GENERALE SYMPTOMEN — POKKEN — variola — varioloïd — aanwijzingen voor. — Werkingssfeer van de nosode.
• GENERALE SYMPTOMEN — HUIDUITSLAG — onderdrukt — inwendige symptomen verergeren. — Waarschuwing vanuit de wetmatigheid van het faseverloop.
• RUG — PIJN — lendenen — alsof gebroken — tijdens koorts. — Keynote van het beginstadium.
• GENERALE SYMPTOMEN — BEWEGING — verergert — omdraaien in bed verergert. — Rust is noodzakelijk.
• GENERALE SYMPTOMEN — LUCHT — koel — verbetert; KAMER — bedompt/warm — verergert. — Richtlijn voor de verpleging.

Hoofd / Ogen

• HOOFD — PIJN — barstend — eruptieve koorts — vóór de uitslag — beter wanneer de uitslag verschijnt. — Verband met de ziektefase.
• OGEN — LICHTSCHUWHEID — eruptieve koorts; OOGLEDEN — OEDEEM — eruptieve koortsen — met pustels in het gezicht. — Teken van gezichtsoedeem.

Keel / Mond

• KEEL — ONTSTEKING — keelholte — donkerverkleurd — ulceratie — stinkende adem — pijnlijk slikken. — Maligne keelaantasting.
• MOND — SPEEKSEL — stinkend — eruptieve koorts. — Septische tendens.

Huid

• HUID — UITSLAG — pustuleus — pokkenachtig — met centrale indeuking — neiging tot putvormige littekens. — Kenmerkende uitslag.
• HUID — UITSLAG — na vaccinatie — pustuleus/eczeemachtig. — Verband met vaccinose.
• HUID — JEUK/BRANDERIGHEID — met een beurs, pijnlijk gevoel — erger door warmte en druk van kleding — beter door voorzichtig reinigen. — Aanwijzing voor de verzorging.

Ademhaling / Hart

• ADEMHALING — KORT — eruptieve koorts — met prostratie. — Hittefase.
• HART — ZWAKTE — collaps — septische toestanden. — Risico op een maligne verloop.

Slaap

• SLAAP — VERSTOORD — rugpijn; LICHT — onverdraaglijkheid — verlangt een donkere, rustige kamer. — Twee samenhangende modaliteiten.

Hering — The Guiding Symptoms of Our Materia Medica (1879): huidverschijnselen bij pokken, verbanden met de ziektefasen, maligne keelaantasting, lumbale keynote.
Allen, T. F. — Encyclopaedia of Pure Materia Medica (1874–79): gegevens over de nosode—hoofdpijn met braken, rugpijn, ooglidoedeem, ontwikkeling van pustels.
Clarke, J. H. — A Dictionary of Practical Materia Medica (1900): uitvoerige klinische beelden; profylactische/therapeutische aantekeningen; verbanden met vaccinatie.
Boericke, W. — Pocket Manual of Homoeopathic Materia Medica (1901): keynotes—pijn alsof de rug gebroken is, pokkenachtige erupties, verbetering wanneer de uitslag is doorgebroken.
Boger, C. M. — Synoptic Key of the Materia Medica (1915): overzicht van modaliteiten—rugklachten erger door beweging; erger door warmte/licht; beter door koelte en rust; relaties met Rhus-t., Ant-t.
Hughes, R. — A Manual of Pharmacodynamics (jaren 1870): historische aantekeningen over isopathie, nosoden en waarnemingen bij pokken.
Burnett, J. C. — Vaccinosis and its Cure by Thuja (1884): gevolgen van vaccinatie; relaties van Variolinum met Thuja/Malandrinum/Vaccininum.
Farrington, E. A. — Clinical Materia Medica (eind 19e eeuw): differentiaaldiagnose bij exanthemen; vergelijkingen bij maligne keelaantasting.
Dewey, W. A. — Practical Homoeopathic Therapeutics (1901): eruptieve koortsen; verpleging en leefregels afgestemd op de modaliteiten van het middel.
Tyler, M. L. — Homoeopathic Drug Pictures (1942): nosodenbeelden; nadruk op de wetmatigheid van de ziektefasen bij eruptieve koortsen.
Phatak, S. R. — Concise Materia Medica (1977): keynotes—gevoel alsof de rug gebroken is, pustuleuze uitslag, verbetering wanneer de uitslag onbelemmerd doorbreekt.
Nash, E. B. — Leaders in Homoeopathic Therapeutics (1907): beknopte klinische aanwijzingen—pokkenexanthemen, lijden in het prodromale stadium.
Morrison, R. — Desktop Guide to Keynotes & Confirmatory Symptoms (eind 20e eeuw): moderne bevestigende aantekeningen—erupties na vaccinatie; verbanden met de ziektefasen.
Shore, J. — Portraits of Homoeopathic Medicines (20e eeuw): essenties van nosoden; nadruk op de begeleiding.