• Maag & dunne darm — beeld van irritatie met cholagoge en hydragoge kenmerken: misselijkheid, waterbraken, koliek, borrelingen, waterige ontlasting direct na eten/drinken; zie Maag/Buik/Rectum. [Allen], [Clarke].
• Rectum & anus — tenesmus, branderigheid, rauw gevoel; met kracht uitgestoten waterige ontlasting met schrijnende pijn; proctitis na drastische purgeermiddelen; zie Rectum/Huid. [Hering], [Boericke].
• Poortader-levergebied — frontale hoofdpijn met galverschijnselen, bittere smaak, pijnlijke gevoeligheid in het rechter hypochondrium met diarree; ‘galdiarree’; zie Hoofd/Buik. [Hughes], [Clarke].
• Nieren & blaas — diurese met heldere urine; aandrang tot urineren tegelijk met hevige darmaanvallen; zie Urinewegen. [Allen], [Boericke].
• Psyche (hypochondrie) — prikkelbaar, achterdochtig, geheel op zichzelf gericht wanneer de buikklachten sterk aanwezig zijn; zie Psyche. [Clarke], [Farrington].
• Hoofd (voorhoofd) — drukkende, barstende voorhoofdspijn die samenhangt met maag-darmirritatie; zie Hoofd. [Allen], [Clarke].
• Huid en slijmvliezen — schrijnende lichaamsopeningen; anale jeuk en ontvelling na diarree; zie Huid/Rectum. [Hering].
• Kinderen & zomerdiarree — waterige, schuimige ontlasting met veel gerommel; erger door fruit/koude dranken; zie Buik/Rectum. [Clarke], [Boericke].

• Buitenlucht; koele, bewegende lucht verlicht hoofdpijn en misselijkheid, mits men niet loopt (zie Hoofd/Maag). [Clarke].
• Volstrekte rust; stil in bed blijven liggen; schokken en beweging vermijden (Generale symptomen/Maag). [Allen].
• Vooroverbuigen / druk op de buik om koliek en borrelingen te temperen (Buik). [Allen], [Hering].
• Na ontlasting en na rijkelijke urinelozing; de druk neemt af; psychisch minder geprikkeld (Rectum/Urinewegen/Psyche). [Clarke].
• Warme applicaties op de buik; droge warmte ter hoogte van de navel (Buik). [Boericke].
• Lichte, warme dranken in kleine slokjes; vermijden van ijskoude dranken (Maag). [Hughes].
• Knellende banden om het middel losmaken; kleding wordt bij opzetting niet verdragen (Buik/Generale symptomen). [Clarke].
• Zacht wrijven over de onderbuik tijdens tenesmus (Rectum). [Hering].

• Na eten of drinken — onmiddellijk; een hap of slok veroorzaakt plotseling waterige ontlasting (hoofdmodaliteit; zie Maag/Rectum). [Allen], [Clarke].
• Koude dranken, ijswater, fruit (zomerfruit), zure voedingsmiddelen; thee; roken — veroorzaken aandrang, borrelingen en waterige ontlasting (Voeding & dranken). [Hughes], [Phatak].
• Bewegen, opstaan, lopen; de geringste beweging schudt de darmen; rijden in een rijtuig < (Generale symptomen/Buik). [Hering].
• Warme, bedompte kamers (hoofdpijn en misselijkheid <); keukengeuren (Maag/Hoofd). [Clarke].
• ’s Ochtends bij het opstaan en in de voormiddag; ook na de middagmaaltijd (Rectum/Generale symptomen). [Allen].
• Emotionele beroering (ergernis) doet de hevige darmaanval weer oplaaien (Psyche/Buik). [Farrington].
• Onderdrukking (van aambeien/de gebruikelijke ontlasting) → maag-darmcrisis (Rectum/Generale symptomen). [Boger].
• Achterovergebogen zitten (rekt de buik) en strakke taillebanden (Buik). [Clarke].

De patiënt is overwegend prikkelbaar en hypochondrisch; zijn aandacht vernauwt zich tot de buik en de geluiden die deze maakt. Hij is knorrig, achterdochtig en vitterig, vooral wanneer de opzetting en het darmgerommel het hevigst zijn; toch verdwijnt het slechte humeur na een ruime ontlasting — dit strookt met de reeds genoemde verbetering ‘na ontlasting’ [Clarke]. Bij elke onheilspellende borreling neemt de angst toe dat een slok water hem onverwacht naar het toilet zal jagen; hij plant zijn doen en laten zo dat hij de uitgesproken verergering door eten/drinken en door beweging vermijdt (kruisverwijzing Modaliteiten) [Allen]. Bij de frontale hoofdpijn van gastrische oorsprong is er geestelijke traagheid, een bedrukte stemming die in de buitenlucht verbetert, mits hij stil kan blijven (overeenkomst met Hoofd/Maag) [Clarke]. Ergernis of tegenspraak doet de krampende buikpijn en aandrang weer oplaaien, een psychische aanleiding die bij gevoelige dyspeptische patiënten is waargenomen [Farrington]. Tijdens aanvallen mijdt hij gezelschap uit angst voor incontinentie; het vertrouwen keert terug wanneer de darmen tot rust komen. De achterdocht kan zich ook op voedsel richten: door herhaalde ervaringen ontstaat wantrouwen jegens fruit, ijswater en thee (Voeding & dranken). Kinderen worden kribbig, woelen en huilen van de koliek, maar lachen weer zodra de waterige ontlasting de buik heeft ontlast (Buik/Rectum). De vrees neemt ’s ochtends bij het opstaan toe, omdat beweging op zichzelf al een aanval uitlokt; rust brengt verlichting, evenals het verstrijken van de dag zonder ongelukje (Generale symptomen). Diepe melancholie of vervreemding op gevoelsmatig en moreel gebied hoort hier niet bij (vergelijk Sepia); veeleer kleurt de maag-darmprikkelbaarheid de psyche in nauw verband met het darmgebeuren.

De hoofdpijn hangt samen met maag en poortadergebied: een drukkende, barstende frontale pijn, ‘alsof het voorhoofd zal splijten’, met bittere smaak, misselijkheid en darmgerommel; duidelijk erger in warme kamers en na eten of drinken, en beter in de buitenlucht als de patiënt zich rustig houdt, overeenkomstig de generale modaliteiten [Allen], [Clarke]. Bukken versterkt het zware gevoel in het voorhoofd en veroorzaakt duizeligheid; daarom buigt hij vanuit de buik voorover en ontziet daarbij het hoofd (kruisverwijzing Buik). Het hoofd bonst vaak vóór de ontlasting en voelt lichter na een ruime waterige ontlasting (Rectum; ‘wet van de ontlastende afvoer’) [Clarke]. Thee, fruit en ijswater staan erom bekend zowel hoofdpijn als diarree opnieuw uit te lokken, een voedingsregel uit de praktijk aan het ziekbed (Voeding & dranken) [Hughes], [Phatak]. Kinderen met ‘zomerdiarree’ houden het hoofd vast en huilen totdat de waterige ontlasting verlichting brengt (Rectum). Is de hoofdpijn rechtszijdig, met een periodiciteit die het zonneverloop volgt en met galbraken, vergelijk dan Sanguinaria; is zij bonzend, congestief, met rood gezicht en lichtschuwheid, vergelijk dan Belladonna; bij Gratiola komen de hoofdklachten op de tweede plaats, na maag en darmen.

Zware oogleden met een drukkend gevoel in het voorhoofd en misselijkheid; voorwerpen lijken te bewegen wanneer de ontlastingsdrang toeneemt, een weerslag in het hoofd van de hevige darmaanval. Licht irriteert tijdens hoofdpijn in warme kamers, maar frisse buitenlucht brengt zowel hoofd als maag tot rust, mits lopen wordt vermeden (Hoofd/Generale symptomen). Primaire catarrale conjunctivitis hoort niet bij dit beeld; misselijkheid kan met tranenvloed gepaard gaan. Het zicht verduistert kort bij het opstaan in de ochtend wanneer ontlasting op komst is — opnieuw de verergering door beweging (Modaliteiten).

Suizen of ruisen in de oren tijdens het persen bij tenesmus; verdwijnt na de ontlasting (Rectum). Geen neiging tot otorroe; de oorklachten hangen samen met de bloedsomloop en treden op als begeleidende verschijnselen.

Afkeer van kookgeuren en theegeur in bedompte kamers; de geur wekt misselijkheid op, in samenhang met de maagklachten (Maag). Geen bijtende neusloop; niezen kan de buik schokken en krampende pijn uitlokken (Buik).

Bleek, ingevallen gezicht tijdens koliek, droge lippen, maar toch angst om water te drinken; na de ontlasting keert de blos terug; soms gaat de ‘galachtige’ toestand gepaard met een groenige of vale gelaatskleur [Clarke]. Het gezicht van kinderen ziet er scherp en ingevallen uit en ontspant zodra het ‘water’ is geloosd (Rectum). Zweten op het voorhoofd tijdens tenesmus komt vaak voor. Geen gezichtsoedeem (vergelijk Arsenicum met collaps).

Bittere, misselijkmakende smaak; veel waterbraken met misselijkheid; verhoogde speekselvloed vóór de plotselinge ontlastingsdrang; dit alles neemt na de ontlasting af (Maag/Rectum) [Allen]. De tong is geelwit beslagen in de fase met galverschijnselen; schoon bij kinderen met uitsluitend waterige diarree. Koude dranken zijn verleidelijk voor de mond, maar zetten de darmen aan tot ontlasting (Voeding & dranken).

Bij kinderen kan tijdens koliek tandenknarsen worden waargenomen; geen middel met een uitgesproken affiniteit voor het gebit. Bij volwassenen voelen de tanden bij frontale hoofdpijn te lang aan; druk met de kaken verergert het zware gevoel in het hoofd (Hoofd).

Bij misselijkheid komt slijm omhoog; het doorslikken van koud water zet de darmen onmiddellijk aan tot borrelen en diarree, overeenkomstig de hoofdmodaliteit ‘na drinken’ (Maag/Buik) [Allen]. De keel is verder gezond.

De maag is prikkelbaar en leeg, maar verdraagt toch niet de geringste inname van eten of drinken: misselijkheid met waterbraken, bittere oprispingen, een wegzakkend/leeg gevoel en kramp, snel gevolgd door explosieve waterige ontlasting — vaak direct na eten of drinken, of na koud water, fruit of thee (voornaamste keynote) [Allen], [Hughes], [Clarke]. De patiënt verlangt naar buitenlucht en kleine warme slokjes, in rust gedronken, en vreest beweging, die zowel maag als darmen door elkaar schudt (Modaliteiten). Braken, indien aanwezig, bestaat uit galbraken, niet uit het groene, uitputtende gutsen van Veratrum; kokhalzen geeft weinig verlichting zolang de darmen niet zijn geledigd (Differentiaaldiagnose). De maagstreek voelt leeg en toch opgezet; riemen zijn ondraaglijk; het losmaken van knellende banden geeft duidelijke verlichting (verwijzing Buik) [Clarke]. Kinderen geven water op en moeten na fruit plotseling naar het toilet. Als alleen de geur van voedsel al voldoende is om collaps met koud zweet en rijstwaterontlasting te veroorzaken, denk dan aan Veratrum of Colchicum; als juist een slok of hap de waterige ontlasting met darmgerommel uitlokt, denk dan aan Gratiola.

Een centraal werkingsgebied. De buik is opgezet door gas, met borrelingen als van water in een fles; snijdende en krampende koliek rond de navel, met een leeg gevoel terwijl banden toch te strak aanvoelen (paradox); elke slok veroorzaakt borrelingen → plotselinge, dringende ontlastingsdrang, geheel overeenkomstig de hoofdmodaliteit (erger na eten/drinken) [Allen], [Clarke]. Vooroverbuigen of met de hand op de onderbuik drukken geeft verlichting; bewegen, opstaan, lopen en rijden doen de hevige aanval terugkeren (Beter door druk/vooroverbuigen; erger door beweging) [Hering]. Het rechter hypochondrium is gevoelig; een ‘galachtige’ pijn ter hoogte van de lever begeleidt de diarree en frontale hoofdpijn (Affiniteit met het poortadergebied) [Hughes]. Veel winden vóór en tijdens de ontlasting; na de ‘stortvloed’ blijven een leeg gevoel en een gevoel van een ineengekrompen buik achter (Rectum/Generale symptomen). Fruit, ijswater en thee lokken de klachten steevast uit; warme bouillon in kleine slokjes wordt verdragen (Voeding & dranken). Als koliek alleen verbetert door zeer harde druk, met grote boosheid en rusteloosheid, krijgt Colocynth de voorkeur; Gratiola is rustiger, met waterachtig geborrel en een mechanische aanleiding door het innemen zelf.

Toegenomen urinelozing — helder, overvloedig, met aandrang die vaak tegelijk met de ontlastingsdrang optreedt; na rijkelijke urinelozing voelt de buik gemakkelijker aan (Samenhang Urinewegen–Buik) [Allen], [Boericke]. Branderigheid aan de urethramond kan samengaan met de scherpe irritatie van de lichaamsopeningen. Bij kinderen raken de luiers tijdens ‘zomerdiarree’ doorweekt. Nierkoliek hoort hier niet bij; de werking is eerder hydragogisch dan op steenvorming gericht. Overheersen sterk ruikende urine en rondtrekkende jichtpijnen, vergelijk dan Benzoic acid (Differentiaaldiagnose).

Waterige, soms schuimige of groenachtige ontlasting, met kracht uitgestoten, ‘als uit een brandkraan’, met veel winden; direct na eten of drinken; gevolgd door tenesmus en branderigheid; de anus is rauw, jeukt en doet pijn — dit viertal kenmerkt het middel [Allen], [Hering], [Boericke]. De aandrang kan bij het opstaan in de ochtend of na de geringste beweging onweerstaanbaar zijn; de patiënt vertrouwt zijn rectum niet en klampt zich aan de stoel vast (Modaliteiten). Na de ontlasting volgen verlichting en psychische ontspanning, maar er kan zwakte optreden. Aambeien worden pijnlijk en bloeden wanneer diarree met obstipatie afwisselt; onderdrukking van de gebruikelijke aambeien kan een maag-darmcrisis uitlokken (Generale symptomen) [Boger]. Proctitis door misbruik van drastische purgeermiddelen (Gamboge, senna) valt binnen het werkingsgebied; Gratiola herstelt volgens deze beschrijving vaak de door zulke middelen ontregelde darm (Middelrelaties). Is de ontlasting ’s ochtends pijnloos en overvloedig, denk dan aan Podophyllum; komt zij ogenblikkelijk en schiet zij naar buiten, denk dan aan Croton tig.; bij rijstwaterontlasting met collaps en koud zweet aan Veratrum album; bij gele, gutsende ontlasting met kokhalzen door voedselgeuren aan Colchicum.

Het seksuele gebied staat niet centraal; af en toe irritatie van prostaat en urethra met veelvuldig urineren tijdens hevige darmaanvallen (Urinewegen). Hypochondrie bij mannen met een zittende leefwijze die gewend zijn thee te drinken en te roken, met ‘dunne ontlasting na het ontbijt’, verdient aandacht (Psyche/Voeding & dranken). Zie bij seksuele uitputting of nadruppelen door prostaatklachten Selenium of Ferr-pic., niet Gratiola.

Bij vrouwen is waterige diarree vóór en tijdens de menstruatie, met borrelingen en tenesmus, erger door fruit/koude dranken en beter na ontlasting, een bruikbare aanwijzing [Clarke]. Dunne, scherpe fluor die de vagina schraal en pijnlijk maakt, kan afwisselen met pijnlijke gevoeligheid van het rectum (Huid/Rectum). Na door kou onderdrukte menstruatie kan ‘galdiarree’ volgen, opnieuw een uiting van de samenhang tussen poortadergebied en bekken binnen dit middelbeeld; zodra de afvoer is hersteld, neemt de hoofdpijn af (Hoofd/Koorts). Bij zwangerschap met overmatige speekselvloed en waterbraken, uitlopend op plotselinge waterige ontlasting na een slokje drinken, kan Gratiola aangewezen zijn in plaats van Gossypium met zijn verbetering door stilhouden (Differentiaaldiagnose). Geen keynote van neerwaartse druk in de baarmoeder (vgl. Sepia/Fraxinus).

Zuchten, vervolgens de adem inhouden tegen een pijngolf; tijdens misselijkheid verlangt men naar een open raam, maar ziet men ertegen op ernaartoe te lopen — opnieuw het spanningsveld tussen verbetering door buitenlucht en verergering door beweging (Modaliteiten). Astma-aanvallen horen niet bij dit beeld.

Hartkloppingen tijdens persen en angst; zachte, snelle pols tijdens de hitte bij diarree; komt tot rust wanneer de darmen tot rust komen. Geen gevoel van insnoerende banden (vgl. Cactus); de bloedsomloop reageert mee met de darmen.

Angstige beklemming bij koliek; de patiënt durft niet diep in te ademen uit vrees dat de darmen gaan borrelen en diarree volgt (Buik). Hoesten schokt de buik en lokt tenesmus uit; de borstkas zelf vertoont geen structurele afwijkingen. Kortademigheid in bedompte kamers tijdens hoofdpijn, beter in de buitenlucht mits in rust (Hoofd).

Pijn in de borstrug alsof men over een waskom gebogen heeft gestaan; zwakte in de lendenen tijdens tenesmus; pijnlijke gevoeligheid van het heiligbeen na herhaalde ontlasting; alles neemt af door rust (Rectum). Geen scherpe ischiaspijn; de rug lijdt onder de inspanning van het uitpersen.

Zwakke, bevende benen na elke waterige ontlasting; de knieën knikken bij het opstaan; de patiënt gaat snel zitten om plotselinge ontlastingsdrang te voorkomen (Rectum/Generale symptomen). Koude, klamme handen tijdens de aandrang; af en toe kuitkrampen bij uitdroging (Koorts/Generale symptomen). Geen verspringende gewrichtspijnen zoals bij Benzoic acid.

De lichaamsopeningen schrijnen: de anus is pijnlijk, branderig en jeukt na diarree; bij kinderen is het perineum ontveld (Rectum) [Hering]. De huid is verder koel en bleek; zweet op het voorhoofd tijdens het persen (Gezicht). Geen beeld van netelroos; denk aan Formica wanneer urticaria afwisselt met reuma.

De slaap wordt onderbroken door hevige aandrang in de vroege ochtend en door angst om te bewegen, omdat dan de diarree zou kunnen losbarsten—een directe weerspiegeling van de modaliteit ‘erger door beweging’ [Allen]. Kinderen zijn jengelig tot ze ontlasting hebben gehad; daarna vallen ze in slaap. De patiënt slaapt het best in de buitenlucht of in een koele kamer, mits hij er niet naartoe hoeft te lopen (Generale symptomen). Dromen over water en niet-werkende toiletten komen vaak voor bij nerveuze typen. De eerste slaap kan kort zijn; de tweede helft van de nacht is onrustig, met rommelen in de buik. Na een ruime ontlasting dommelt hij in en wordt hij wakker met een lichter gevoel in het hoofd (Rectum/Hoofd). Een late, zware avondmaaltijd staat garant voor een slechte nacht (Voeding & drinken).

Dromen over onderlopende kamers, lekkende vaten en het zoeken naar een privaat, waarna de patiënt wakker wordt doordat hij plotseling naar het toilet moet; over fruit en ijskoude dranken die hem in de steek laten—een dramatische verbeelding van de uitlokkende factoren van het middel (Voeding & drinken). De dromen verdwijnen wanneer de darmen na een dag van voorzichtigheid tot rust komen.

Bij darmaanvallen gaat een lichte koude rilling met kippenvel aan de diarree vooraf; daarna volgt hitte, met zweet op het voorhoofd tijdens het persen; na de ontlasting keren kortdurend zwakte en koude terug—geen tyfusbeeld [Clarke]. De hitte in het hoofd in bedompte kamers behoort tot het portale-hoofdsyndroom (Hoofd). Geen sterke dorst, behalve behoefte aan slokjes die de darm prikkelen (Maag).

Koude door tocht in bedompte kamers; hitte met hoofdpijn; zweet bij pogingen tot ontlasting, vooral op het voorhoofd tijdens tenesmen; zweten geeft geen verlichting, tenzij er ook ontlasting plaatsvindt (Generale symptomen). Koude, klamme ledematen bij kinderen tijdens de plotselinge diarree kunnen verontrustend zijn, maar de reactie volgt snel.

Koud water, ijskoude dranken, fruit, salades, thee en roken staan bekend als uitlokkende factoren (hoofdmodaliteiten) [Hughes], [Phatak]. Warme, lichte bouillon wordt in rust in slokjes verdragen. Alcohol en specerijen wakkeren het portale-hoofdsyndroom aan. Zelfs na een kleine hoeveelheid voedsel begint het borrelen en volgt waterige ontlasting—het tijdsverband is doorslaggevend (Rectum). Tijdens aanvallen bestaat afkeer van gezouten vlees; de maag voelt leeg, maar verzet zich tegen voedsel.

Gratiola hoort bij het beeld waarin water en beweging de darmwerking beheersen. Drie generale symptomen bepalen het middelbeeld: (1) explosieve, waterige ontlasting, vaak onmiddellijk na enkele happen eten of slokjes drinken; (2) borrelen en koliek alsof er water in de darmen zit, met tenesmen en branden aan de uitgang; (3) verergering door beweging, opstaan, lopen, fruit, ijswater, thee en roken; verbetering in de buitenlucht (mits men stil blijft), door rust, vooroverbuigen/druk, warme applicaties en na ontlasting. De portale-hoofdas toont een bilieuze voorhoofdspijn die afneemt wanneer de darm zich leegt; de urineproductie kan toenemen en ook na urineren volgt verlichting. Dit is niet de ingevallen collaps van Veratrum alb. met rijstwaterontlasting en koud zweet, evenmin het voor geuren overgevoelige Colchicum of het ogenblikkelijke ‘schot’ van Croton tig.; het is het middel van ‘slok → borrelen → stortvloed’, met hypochondrische kribbigheid, de voedingstrias (fruit/thee/ijswater) en de uiterlijke tekenen (losgemaakte banden, voorovergebogen houding, een hand die op de navel drukt). Bij zomerdiarree van kinderen kunnen een stoel bij het raam (lucht), een warme doek op de buik (warmte) en zorgvuldige rust snel de doorslag geven; bij volwassenen die te veel drastische laxeermiddelen hebben gebruikt, herstelt Gratiola de tonus en maakt het een einde aan door middelen veroorzaakte proctitis [Allen], [Hering], [Clarke], [Boericke], [Hughes], [Phatak].

Etiologie / Uitlokkende factoren (na eten/drinken; fruit/ijswater/thee; roken)

• Croton tiglium — onmiddellijk gutsende ontlasting bij eten/drinken, met krachtige uitstoting en branden van de anus; meer borborygmi en tenesmen, minder ogenblikkelijk losschieten. [Allen], [Clarke].
• Jatropha — gutsende rijstwaterontlasting, braken en diarree met collaps; minder uitputting; een sterker bitter, bilieus karakter en voorhoofdspijn. [Hughes], [Farrington].
• Elaterium — overvloedige waterige ontlasting met sterk borrelen en uitputting; vaak bij zomercholera; minder collaps, meer na voedsel/slokjes en met portale-hoofdverschijnselen. [Hughes], [Allen].
• Gamboge — eenmaal daags een grote, explosieve ontlasting met veel winden, ’s middags; herhaalde ontlasting met slokjes/hapjes als nauwkeurig bepaalde prikkel. [Allen], [Clarke].

Aard van de ontlasting / Rectum

• Podophyllum — pijnloze, overvloedige, stinkende ochtendontlasting; prolaps; pijnlijke tenesmen en ontlasting onmiddellijk na voedsel. [Farrington], [Boericke].
• Aloe — aandrang, onzekerheid over het ophouden, geleiachtig slijm; gevoel dat er ontlasting achterblijft; een waterige stortvloed, schrale anus, fruit/ijswater <. [Boger].
• Arsenicum — brandende pijnen met angst, rusteloosheid en dorst naar slokjes; grote uitputting; minder angst, meer een ‘slok→ontlasting’-reflex. [Kent].

Maag–hoofd (bilieuze voorhoofdspijn)

• Nux vomica — prikkelbaar, maagpijn, na uitspattingen/koffie; geringe ontlasting; waterige ontlasting met borrelen; thee/fruit <. [Kent], [Farrington].
• Sanguinaria — rechtszijdige hoofdpijn door de zon met galbraken; zwaar gevoel in het voorhoofd gekoppeld aan plotselinge diarree; buitenlucht in rust helpt. [Clarke].

Koliek en verlichting door druk/vooroverbuigen

• Colocynth — hevige koliek > harde druk, met boosheid; ontlasting niet noodzakelijk waterig; milder temperament, met ‘waterborrelen’ en slokjes als prikkel. [Farrington].
• Magnesia phosphorica — krampende pijnen > warmte/druk; minder waterige diarree; hydragoge diarree. [Boger].

Zomerdiarree (kinderen)

• Chamomilla — hete, groene ontlasting als gehakt ei, kind buiten zichzelf; waterig/schuimend, minder woede; fruit/ijswater <. [Hering].
• Veratrum album — rijstwaterontlasting, koud zweet, collaps; geen diepe collaps; portale-hoofdkenmerken aanwezig. [Allen], [Hughes].

Borborygmi / borrelen

• Ferrum phos. — subacute catarre met gerommel; minder explosieve ontlasting; ‘borrelen als in een fles’, daarna een stortvloed. [Boger].
• Argentum nitricum — luid gerommel met angst en winderigheid; dunne ontlasting door zoetigheid; fruit/ijswater/thee, slokjes als prikkel, tenesmen. [Clarke].

• Complementair: China (Cinchona) — bouwt weer op na uitputtend waterig vochtverlies; volgt wanneer zwakte en tympanie aanhouden. [Nash], [Clarke].
• Complementair: Nux vomica — na overmatig gebruik van drastische laxeermiddelen en thee/koffie; stabiliseert de portale prikkelbaarheid die tot zulke toestanden predisponeert. [Kent], [Hughes].
• Complementair: Colocynth — bij resterende koliek > druk nadat de waterige diarree is gestopt. [Farrington].
• Volgt goed op: Aconite bij acute zomerse gastro-enteritis, om de vasculaire storm te bedaren voordat het darmbeeld wordt voltooid. [Dewey].
• Volgt goed op: Elaterium/Jatropha — wanneer de collapsfase is opgevangen en het ziektegeval overgaat in het ‘slok→ontlasting’-patroon van [Hughes].
• Kan gevolgd worden door: Aloe — aanhoudende onzekerheid over het ophouden van ontlasting na episoden. [Boger].
• Kan gevolgd worden door: Sulphur — voor een constitutionele aanpak bij terugkerende zomerdiarree. [Kent].
• Verwant/Vergelijk: Croton tig., Elaterium, Gamboge, Jatropha, Podophyllum, Aloe, Arsenicum, Veratrum a., Colocynth, Nux-v., Sanguinaria, China.
• Antidota (effecten van middelen): Nux, , en Camphor bij overmatige werking of schadelijke gevolgen van onbewerkte drastische laxeermiddelen. [Allen], [Hering].
• Onverenigbare middelen: geen vermeld; vermijd afwisseling met nauw verwante middelen (Gamb., Croton, Jatropha) zonder nieuwe indicatie. [Boger].

• Waterige diarree na de maaltijd of na een slokje, met ‘borrelen als in een fles’ en branden van de anus; thee/fruit/ijswater als prikkels ⇒ 6C q2–4h; warme, lichte voeding; rust en druk. [Allen], [Clarke], [Hughes].
• Zomerdiarree bij kinderen—schuimende, waterige ontlasting na fruit; borborygmi; verlichting na ontlasting— 3x–6x; warm flanel op de buik; koude dranken vermijden. [Boericke], [Hering].
• Door middelen veroorzaakte proctitis / overmatig gebruik van drastische laxeermiddelen (Gamboge, senna): brandende anus, tenesmen met waterige ontlasting— 6C b.i.d.; zo nodig laten volgen door Nux/China. [Hughes], [Boger], [Nash].
• Bilieuze voorhoofdspijn die na ontlasting verdwijnt bij een patiënt met een ‘slok→ontlasting’-reflex— 30C p.r.n.; nadrukkelijk buitenlucht in rust voorschrijven. [Clarke], [Farrington].

Psyche

• Hypochondrie met een kribbige, vitterige stemming tijdens opzetting van de buik—klaart op na ontlasting; schakel tussen darm en psyche. [Clarke].
• Bezorgdheid over de darmen; angst om te eten of drinken omdat er aandrang kan volgen—anticipatieangst. [Allen].
• Prikkelbaar door tegenspraak; ergernis doet koliek en aandrang terugkeren—psychische prikkel. [Farrington].
• Afkeer van gezelschap tijdens aanvallen; angst voor incontinentie—sociaal terugtrekken. [Clarke].
• Wantrouwig tegenover fruit/ijswater/thee na herhaalde onaangename ervaringen—angst voor voeding. [Hughes].
• Psychisch beter in de buitenlucht, mits men stil blijft—verlichting door de omgeving. [Clarke].

Hoofd

• Hoofdpijn, frontaal, barstend, met maagklachten; erger in warme kamers/na eten of drinken; beter in de buitenlucht (in rust). [Allen], [Clarke].
• Hoofdpijn verlicht na ontlasting—wet van verlichting door uitscheiding. [Clarke].
• Bukken < hoofd; moet de buik ondersteunen en tegelijk het hoofd ontzien—verband met beweging. [Allen].
• Bittere smaak met voorhoofdspijn—portaal-hoofdverschijnsel. [Hughes].
• Thee/fruit/ijswater veroorzaken hoofdpijn met diarree—voedingsmodaliteit. [Hughes], [Phatak].
• Kind grijpt tijdens koliek naar het hoofd; verlichting na ontlasting—kenmerkend pediatrisch symptoom. [Hering].

Maag

• Misselijkheid met waterbraken; de geringste inname veroorzaakt dringende waterige ontlasting—leidend maagsymptoom. [Allen], [Boericke].
• Leeg gevoel met opzetting; banden worden niet verdragen; kleding losmaken >—mechanisch. [Clarke].
• Erger door roken, thee, fruit, ijswater—uitlokkende factoren. [Hughes], [Phatak].
• Warme slokjes in rust >; koude dranken <—temperatuurwet. [Hughes].
• Galbraken, secundair aan de heftige darmaanval—volgorde. [Allen].
• Buitenlucht > misselijkheid, mits niet gelopen wordt—nuance van de omgevingsmodaliteit. [Clarke].

Buik

• Borrelen als water in een fles; borborygmi gaan aan de ontlasting vooraf—kenmerkend geluid. [Allen].
• Koliek rond de navel, beter door vooroverbuigen/druk—houdingswet. [Hering].
• Opzetting met winderigheid; riemen worden niet verdragen; banden losmaken >—mechanisch. [Clarke].
• Pijnlijkheid in het rechter hypochondrium met diarree—portaal verband. [Hughes].
• Beweging (opstaan, lopen, rijden) <—verergering door beweging. [Allen], [Hering].
• Fruit/ijswater/thee brengen de buik op gang—voedingsprikkels. [Hughes], [Phatak].

Rectum / Anus

• Waterige, schuimende/groenige ontlasting, explosief, met tenesmen en branden—hoofdsymptoom. [Allen], [Boericke].
• Onmiddellijk na eten of drinken—keynote wat betreft timing. [Allen], [Clarke].
• Schrale, jeukende anus na diarree; ontvelling bij kinderen—pijnlijkheid van de uitgang. [Hering].
• Proctitis door overmatig gebruik van drastische laxeermiddelen—rubriek voor effecten van middelen. [Hughes].
• Afwisselend diarree en obstipatie met pijnlijke aambeien; onderdrukking van aambeien → heftige maagklachten. [Boger], [Clarke].
• Aandrang bij het opstaan in de ochtend; beweging <—bewegingsmodaliteit. [Allen].

Urinewegen

• Toegenomen urineren bij heftige darmaanvallen; verlichting na ruime urinelozing—twee uitscheidingswegen. [Allen], [Boericke].
• Branden aan de urethramonding bij bijtende afscheidingen—irritatie van de uitgang. [Boericke].
• Kind plast overvloedig tijdens zomerdiarree—pediatrisch verband. [Clarke].
• Urine helder; niet stinkend (≠ Benzoic acid)—differentiaaldiagnostisch. [Boger].
• Aandrang tot urineren tegelijk met rectale tenesmen—concomitant. [Allen].
• Na urineren minder spanning in de buik—wet van verlichting door afvloed. [Clarke].

Huid / Gewaarwordingen

• Anus ontveld; rauw perineum bij zuigelingen—plaatselijk huidsymptoom. [Hering].
• Branden van de uitgangen na waterige ontlasting—bijtende stroom. [Allen].
• Zweet op het voorhoofd tijdens het persen—autonoom verschijnsel. [Clarke].
• Bleekheid met koele huid tijdens de plotselinge diarree, daarna reactie—circulatoire golf. [Clarke].
• Geen afwisseling met netelroos (≠ Formica)—onderscheidend kenmerk. [Farrington].
• Jeukende anus ’s nachts na fruit—nawerking van voeding. [Phatak].

Generale symptomen

• Erger na eten of drinken; erger door beweging/opstaan/lopen—belangrijke generale symptomen. [Allen], [Hering].
• Beter in de buitenlucht (mits stil); beter door rust; beter door druk/vooroverbuigen; beter door warmte op de buik—verbeterende modaliteiten. [Clarke], [Boericke].
• Fruit, ijswater, thee, roken—betrouwbare uitlokkende factoren. [Hughes], [Phatak].
• Na ontlasting (en na urineren) beter—wet van verlichting door uitscheiding. [Clarke].
• Ochtend/voormiddag en na de middagmaaltijd—timing. [Allen].
• Darmen die door overmatig middelengebruik (drastische laxeermiddelen) zijn aangedaan vormen een predispositie—terrein. [Hughes], [Boger].

Allen, T. F. — Encyclopædia of Pure Materia Medica (1874–79): toxicologie en fragmenten uit geneesmiddelproeven—explosieve waterige ontlasting na eten of drinken; borrelingen; tenesmen; frontale hoofdpijn; modaliteiten.
Hering, C. — The Guiding Symptoms of Our Materia Medica (1879): klinische bevestigingen—zomerdiarree bij kinderen; branderigheid aan de anus; verbetering door druk en vooroverbuigen; verergering door beweging.
Clarke, J. H. — A Dictionary of Practical Materia Medica (1900): achtergrond van de substantie; syndroom met samenhang tussen poortaderstelsel en hoofdklachten; buitenlucht tegenover beweging; uitlokkende voedingsmiddelen; opmerkingen over de aanpak.
Hughes, R. — A Manual of Pharmacodynamics (1870): historisch gebruik als drastisch hydragogum; verergering door thee, fruit en ijswater; werking op het poortaderstelsel en galachtige toestanden.
Boericke, W. — Pocket Manual of Homœopathic Materia Medica (1901): keynotes—waterige ontlasting met tenesmen; proctitis; diurese; branderigheid aan de anus; middelrelaties.
Boger, C. M. — Synoptic Key of the Materia Medica (1915): miasmatische kleuring; onderdrukking van aambeien; differentiaaldiagnose (Aloe, Benzoic acid); chronisch terrein.
Farrington, E. A. — Clinical Materia Medica (1887): differentiatie ten opzichte van Croton, Elaterium, Colocynth, Veratrum; psychische uitlokkende factoren; aandachtspunten bij kinderen.
Kent, J. T. — Lectures on Homœopathic Materia Medica (1905): constitutionele nuances—psorisch-sycotische prikkelbaarheid; relaties met Nux, Sulphur, China.
Phatak, S. R. — Materia Medica of Homoeopathic Medicines (1977): beknopte keynotes—fruit/ijswater/thee <; ontlasting na eten of drinken; jeuk aan de anus; tijdsverloop.
Nash, E. B. — Leaders in Homœopathic Therapeutics (1899): China bij toestanden met uitputtend vochtverlies; toepassing na hydragoge diarree.
Dewey, W. A. — Practical Homœopathic Therapeutics (1901): aanpak van acute gastro-enteritis; opeenvolgende toepassing van Aconite en middelen bij cholera-achtige toestanden.
Tyler, M. L. — Homœopathic Drug Pictures (1942): levendige schetsen van darmtypen met borrelingen als van water; voedingsregels aan het ziekbed; vergelijkingen (Podophyllum, Croton).