• Serce i tętnice wieńcowe — dławica o charakterze nerwobólowym: zaciskanie „jakby serce było ściśnięte”; gwałtowny ból okolicy przedsercowej promieniujący do lewej kończyny górnej, barku i pleców; zimny pot, zapaść, słabe, nieregularne tętno (zob. Serce/Klatka piersiowa/Objawy ogólne) [Clarke], [Boericke], [Boger].

• Wielkie naczynia i splot autonomiczny — burza naczynioruchowa; bladość przechodząca w sinicę; skłonność do omdleń z lękiem przed śmiercią; pogorszenie pod wpływem najmniejszego ruchu lub mówienia (zob. Gorączka/Objawy ogólne) [Allen], [Hering].

• Nerwy międzyżebrowe i opłucna — pleurodynia, neuralgia międzyżebrowa, kłujące bóle biegnące ku łopatkom; płytki oddech z powodu bólu (zob. Klatka piersiowa/Oddychanie) [Farrington], [Clarke].

• Lewa kończyna górna — drętwienie, mrowienie, osłabienie lewej kończyny górnej i dłoni podczas bólów serca; nie może poruszyć kończyną bez nawrotu bólu (zob. Kończyny/Serce) [Clarke], [Allen].

• Odcinek piersiowy kręgosłupa i okolica łopatek — przeszywające bóle między łopatkami, zwłaszcza po lewej stronie; uczucie poprzecznej sztaby w górnej części pleców (zob. Plecy) [Boger], [Clarke].

• Przepona i ściana brzucha — skurczowe, deskowate napięcie podczas napadu dolegliwości w klatce piersiowej; wymioty z udręką (zob. Brzuch/Żołądek) [Allen], [Hering].

• Krtań i ośrodek oddechowy — duszność, głód powietrza, konieczność przyjęcia pozycji siedzącej; duszenie się podczas leżenia na lewym boku (zob. Oddychanie/Sen) [Clarke], [Boericke].

• Umysł — paniczne przerażenie z pewnością śmierci; rozpacz; nie znosi, gdy się do niego mówi (zob. Umysł) [Hering], [Boericke].

• Męska sfera płciowa — ciągnięcie w jądrach, nerwobóle miednicy w przypadkach zatrucia; niekiedy bóle związane z priapizmem podczas napadu sercowego (zob. Męskie narządy płciowe) [Clarke], [Allen].

• Całkowity spoczynek — bezruch; ograniczenie mówienia [Clarke], [Boericke].

• Pozycja siedząca z podparciem i głową pochyloną do przodu — niekiedy pochylenie się z łokciami opartymi na kolanach łagodzi dolegliwości okolicy przedsercowej [Clarke], [Boger].

• Świeże powietrze — chłodny strumień powietrza na twarz, choć ciało domaga się ciepła [Boericke], [Farrington].

• Ciepłe okrycie klatki piersiowej — gorące okłady na okolicę przedsercową lub okolice łopatek (w dolegliwościach o charakterze nerwobólowym) [Clarke], [Farrington].

• Silny ucisk lub obandażowanie okolicy przedsercowej — dłoń mocno przyciśnięta do mostka [Clarke], [Boger].

• Cisza i zaciemniony pokój — unikanie odwiedzających i pytań [Hering].

• Po spoceniu się — gdy tętno się wyrównuje, a napad ustępuje [Allen].

• Spokojne popijanie ciepłych napojów małymi łykami — skurcz łagodnieje [Farrington].

• Leżenie na prawym boku — lepiej tolerowane niż na lewym; często w ogóle nie może leżeć (zob. Sen) [Clarke].

• Pora — napad ustępuje nad ranem po nocy pełnej udręki (obserwacja kliniczna) [Clarke].

• Najmniejszy ruch — poruszanie kończynami górnymi, obracanie się w łóżku, próba siadania lub wstawania, a nawet mówienie nasilają objawy [Clarke], [Hering].

• Leżenie na lewym boku — niekiedy każda pozycja leżąca; przerażenie z uczuciem duszenia się [Clarke], [Boericke].

• Noc — zwłaszcza po północy; długie godziny męczarni aż do rana [Clarke], [Allen].

• Zimna wilgoć, burzowa pogoda, przeciągi owiewające klatkę piersiową — nasilają postać nerwobólową [Boger], [Farrington].

• Emocje — przestrach, nagła radość, pobudzenie psychiczne; wzdrygnięcie się wywołuje nawrót bólu [Hering], [Clarke].

• Po wysiłku — chodzeniu, wchodzeniu pod górę lub po stosunku płciowym (obciążenie serca) [Clarke].

• Dotyk okolicy przedsercowej lub ucisk lewej kończyny górnej — wstrząsanie łóżkiem jest nie do zniesienia [Allen].

• Ciasna odzież na klatce piersiowej — ucisk jest nie do zniesienia [Boericke].

• Palenie tytoniu lub picie napojów pobudzających podczas napadu — tętno staje się niestabilne [Clarke].

• Ciepłe, zatłoczone pomieszczenia — nasila się głód powietrza [Clarke].

• Nagłe przebudzenie — wzdrygnięcie się ponownie wywołuje skurcz w klatce piersiowej [Hering].

Obraz emocjonalny jest burzliwy i charakterystyczny: skrajny lęk z całkowitą pewnością śmierci, błaganie o pomoc przy jednoczesnej niemożności zniesienia mówienia do chorego lub dotykania go; odpowiada to już wspomnianym modalnościom (pogorszenie pod wpływem mówienia i najmniejszego ruchu) [Hering], [Clarke]. Udręka wywołuje niepokój ruchowy, lecz ruch natychmiast nasila ból okolicy przedsercowej, zmuszając chorego do pełnego cierpienia bezruchu — jest to biegunowość charakterystyczna dla pajęczaków (Umysł ↔ Serce). Bojaźliwy, wzbrania się przed badaniem, obserwuje tętno, odlicza sekundy; widok otwierających się drzwi lub zadane pytanie wywołują nawrót bólu. Boi się położyć, obawia się, że serce zatrzyma się, jeśli się rozluźni (Umysł ↔ Sen/Serce). Między napadami przygnębienie i lęk przed kolejnym napadem; rozdrażnienie pod wpływem hałasu i światła. Gdy zaczyna odczuwać ulgę, staje się wdzięczny i spokojny; lekki powiew na twarz i mocny ucisk mostka przynoszą ukojenie, potwierdzając poprawę pod wpływem świeżego powietrza i ucisku.

Twarz blada lub sina; zimny pot na czole przy każdym napadzie; pulsowanie skroni przy drobnym, szybkim tętnie (Głowa ↔ Serce/Gorączka) [Clarke], [Allen]. Uciskowi za mostkiem towarzyszy uczucie opaski zaciskającej czoło. Zawroty głowy przy próbie podniesienia się lub na początku napadu; zamglenie przed oczami. Przeszywający nerwoból biegnący do lewej części potylicy podczas skurczu w klatce piersiowej; skóra głowy wrażliwa na przeciągi. Ból głowy nie jest objawem pierwotnym; odzwierciedla burzę naczyniową i łagodnieje wraz z uspokojeniem czynności serca.

Spojrzenie pełne przerażenia; zmienna wielkość źrenic; przyćmienie widzenia z czarnymi plamkami podczas napadów bólu [Allen], [Clarke]. Gdy ucisk ustępuje, oczy nabierają blasku; każda próba rozejrzenia się lub mówienia wywołuje nawrót bólu (Oczy ↔ Umysł/Serce). Łzawienie nie jest wyraźne; nieznaczny światłowstręt związany ze zdenerwowaniem.

Dzwonienie i szum w uszach synchroniczne z drobnym, szybkim tętnem; słuch wyostrzony na najcichszy dźwięk, który ponownie wywołuje skurcz (Uszy ↔ Umysł). Bez zapalenia ucha.

Zimny koniec nosa, blade skrzydełka; płytki oddech przez rozchylone usta; głód powietrza odczuwany zarówno w nosie, jak i w krtani. Krwawienie z nosa jest nietypowe.

Twarz blada, ściągnięta, niekiedy sinicza; wargi sinawe podczas ciężkich napadów; żuchwa drży przy mówieniu [Clarke], [Allen]. Wyraz śmiertelnej udręki; kropelki potu gromadzą się nad górną wargą. Dotyk twarzy jest tolerowany, lecz dotyk klatki piersiowej — nie.

Suchość w ustach z pragnieniem picia ciepłych płynów małymi łykami; język drży; oddech zimny w zapaści [Allen]. Zęby zaciśnięte podczas napadów bólu; najmniejsza próba odpowiedzi na pytania wywołuje przeszywający ból serca (Jama ustna ↔ Umysł/Serce).

Brak stałych zmian chorobowych zębów; podczas napadów może występować zgrzytanie zębami lub ich zaciskanie wskutek napięcia wywołanego bólem.

Uczucie zaciskania gardła aż do kątów żuchwy podczas nieznośnego bólu okolicy przedsercowej; połykanie przejściowo nasila objawy [Clarke]. Ciasny kołnierzyk jest nie do zniesienia (powtórzenie tej samej modalności).

Nudności z uczuciem omdlewania w szczycie napadu; odruchy wymiotne wskutek skurczu przepony; nadbrzusze napięte i bolesne przy najmniejszym ruchu [Allen], [Hering]. Niechęć do jedzenia podczas napadu; później pragnienie ciepłych napojów.

Deskowaty skurcz ściany brzucha z bólami klatki piersiowej; ściskanie w okolicy pępka z bólem przeszywającym ku plecom; nie może się wyprostować bez uczucia rozdzierania (Brzuch ↔ Klatka piersiowa) [Allen]. Gazy gromadzą się wskutek płytkiego oddychania; wypróżnienie wstrzymane do ustąpienia napadu.

Skąpy mocz podczas napadu; później, w miarę ustępowania udręki, mocz obfitszy i jasny [Clarke]. Bez pieczenia; skurcz pęcherza rzadki.

Brak charakterystycznego bolesnego parcia na stolec; odbytnica nieczynna podczas napadu; później stolec miękki, z wielkim wyczerpaniem.

Ciągnące bóle jąder lub bóle z uczuciem ciągnięcia w miednicy mogą towarzyszyć skurczowi mięśni klatki piersiowej i brzucha (odpowiednik w obrazie zatrucia); w niektórych doniesieniach podniecenie płciowe lub stosunek wyzwalały napady [Clarke], [Allen]. Po napadzie głębokie wyczerpanie z lękiem przed nawrotem.

Napady przypominające nerwoból serca w okresie okołomiesiączkowym u wrażliwych kobiet; ucisk w klatce piersiowej z drętwieniem lewej kończyny górnej; skurcze macicy mogą występować naprzemiennie z napadami bólu w klatce piersiowej (biegunowość charakterystyczna dla pajęczaków) [Clarke], [Farrington]. Zalękniona, nie znosi zadawania pytań; poprawa pod wpływem ciepła i spoczynku.

Głód powietrza z płytkim, szybkim oddechem; nie może leżeć; musi usiąść; pogorszenie na lewym boku [Clarke], [Boericke]. Głęboki wdech wywołuje kłucie w okolicy przedsercowej; próby westchnienia kończą się lękiem. Głos cichy; mówienie nasila duszność i ból. Świeże powietrze skierowane na twarz łagodzi panikę, choć ciało potrzebuje ciepła — to charakterystyczna biegunowość (Oddychanie ↔ Modalności).

Drobne, szybkie, słabe, niekiedy nieregularne tętno; ucisk w okolicy przedsercowej; grożące omdlenie; chory jest przekonany o zbliżającej się śmierci [Clarke], [Allen], [Boericke]. Może odczuwać kołatanie serca, lecz dominuje ból z zapaścią; czynność serca staje się nieregularna przy najmniejszym ruchu. Lewa kończyna górna staje się odrętwiała, mrowiąca, bezwładna; dłoń zimna; nie może jej unieść bez nawrotu kłującego bólu (Serce ↔ Kończyny) [Clarke]. Ciasna odzież jest nie do zniesienia; pasek zostaje poluzowany. Po burzliwym napadzie tętno się wyrównuje, skóra ogrzewa, a chory uspokaja się i odczuwa wdzięczność.

Główny objaw: nieznośny ból okolicy przedsercowej, zaciskający, miażdżący, „jakby serce było ściśnięte” — przeszywający ku lewemu barkowi i kończynie górnej, a często także ku łopatkom, szyi lub żuchwie; chory chwyta się za klatkę piersiową, siedzi pochylony do przodu z podparciem, błaga o powietrze i oblewa się zimnym potem [Clarke], [Boericke], [Boger]. Najmniejszy ruch lub mówienie wywołują nawrót i nasilenie bólu; wstrząsanie łóżkiem jest nie do zniesienia (przeczulica bólowa ściany klatki piersiowej). Przestrzenie międzyżebrowe sztywne; pleurodynia po lewej stronie; powierzchowna bolesność nad mostkiem. W odróżnieniu od Cactus (żelazna obręcz) w obrazie Lat-m. występują szczególnie silne promieniowania nerwobólowe i drętwienie lewej kończyny górnej; w obrazie Spigelia umiejscowione kłucie jest ostrzejsze, lecz zapaść i poty mniej nasilone [Farrington], [Kent].

Ból przeszywa między łopatkami, zwłaszcza po lewej stronie; uczucie poprzecznej sztaby w górnej części piersiowego odcinka kręgosłupa; poruszanie barkami wywołuje nawrót bólu (Plecy ↔ Klatka piersiowa) [Clarke], [Boger]. Okolica lędźwiowa napięta wskutek odruchowego usztywnienia; nie może obrócić się w łóżku bez natychmiastowego nawrotu.

Lewa kończyna górna: drętwienie, mrowienie, osłabienie, dłoń zimna i bezwładna podczas napadu; poruszanie kończyną nasila ból okolicy przedsercowej [Clarke], [Allen]. Palce niekiedy zginają się ku dłoni; paznokcie sinawe. Kończyny dolne: zimne, drżące, bolesne, z kurczowym niepokojem ruchowym; stanie wywołuje uczucie omdlewania. Po napadzie wyczerpanie mięśni łydek z utrzymującym się mrowieniem.

Lepki zimny pot, zwłaszcza na czole, klatce piersiowej i dłoniach; bladość przechodząca w sinicę podczas ciężkich napadów [Allen], [Clarke]. Gęsia skórka z dreszczem; skóra nad mostkiem i po lewej stronie klatki piersiowej nadwrażliwa.

Nie może się położyć; lęk przed uduszeniem i zatrzymaniem serca; siedzi z podparciem, drzemiąc między skurczami (Sen ↔ Serce/Oddychanie) [Clarke], [Boericke]. Gdy sen przychodzi nad ranem, jest krótki i nie przynosi wypoczynku. Nagłe zerwanie się ze snu ponownie wywołuje skurcz; sny o śmierci i ucisku klatki piersiowej.

O zbliżającej się śmierci; o skrępowaniu klatki piersiowej; o tonięciu lub duszeniu się; budzi się z krzykiem i dłonią na mostku (Sny ↔ Klatka piersiowa/Serce) [Clarke].

Dreszcz z zimnym potem; twarz blada lub sina; niewiele rzeczywistego gorąca; gorączka z lękiem oraz drobnym, szybkim tętnem; w zapaści temperatura może być poniżej normy [Allen], [Clarke].

Przeważa uczucie zimna; pot zimny, lepki, towarzyszy bólowi; gorąco nie utrzymuje się; naprzemienne stany z drżeniem i wzdychaniem [Boericke], [Allen]. Pocenie się często zapowiada ustępowanie napadu (powtórzenie tej samej modalności).

Pragnienie ciepłych napojów pitych małymi łykami podczas napadu; środki pobudzające nasilają kołatanie serca i niepokój; palenie tytoniu źle tolerowane [Clarke]. Brak apetytu; nudności z udręką.

Latrodectus mactans jest lekiem stosowanym w ostrych stanach sercowo-nerwowych: gniotący ból w okolicy przedsercowej, promieniowanie do lewej kończyny górnej i łopatki, zdrętwiała, zimna lewa dłoń, tętno małe, nitkowate, głód powietrza, zimny pot i paniczy lęk przed śmiercią — pogorszenie przy najmniejszym ruchu, mówieniu, dotyku, leżeniu na lewym boku, w nocy; poprawa w całkowitym spoczynku, w pozycji siedzącej z podparciem, pod wpływem świeżego powietrza na twarz, mocnego ucisku i ogrzewania klatki piersiowej [Clarke], [Boericke], [Boger], [Farrington]. Obraz ten sytuuje się pomiędzy Aconite (panika z uczuciem gorąca i silnym, chybkim tętnem) a Cactus (ucisk jak żelazną obręczą); w obrazie Lat-m. dochodzą zapaść, lodowaty pot oraz drętwienie lewej kończyny górnej jako objaw charakterystyczny [Farrington], [Kent]. Spigelia ma podobne ostre kłucia w sercu, lecz bez tak nasilonego zespołu potów i zapaści; Arsenicum wykazuje podobny niepokój ruchowy i lęk przed śmiercią, ale chory pragnie ciepła i towarzystwa, a bóle mają charakter piekący. W nerwobólu międzyżebrowym i pleurodynii obowiązują te same modalności: pogorszenie przy najmniejszym ruchu lub mówieniu, poprawa pod wpływem ucisku i ciepła. Kierunek zdrowienia przebiega od nocy ku porankowi, od skurczu wywoływanego ruchem do spokojnej klatki piersiowej, od sinicy przez bladość do odzyskania ciepła; lewa kończyna górna odzyskuje siłę na końcu.

Etiologia / obraz ostrego stanu

• Aconitum — gwałtowny lęk przed śmiercią na początku, z uczuciem gorąca, zaczerwienieniem twarzy i pełnym, silnym, chybkim tętnem; w obrazie Lat-m. występują zimny pot, małe tętno, promieniowanie nerwobólu oraz pogorszenie przy mówieniu lub ruchu [Kent], [Clarke].

• Arsenicum — udręka, niepokój ruchowy, skrajne wyczerpanie, piekące bóle; chory pragnie ciepła i towarzystwa; w obrazie Lat-m. bóle są gniotące i promieniują, z drętwieniem lewej kończyny górnej; poprawa pod wpływem ucisku i świeżego powietrza na twarz [Farrington], [Clarke].

• Digitalis — tętno wolne, słabe; lęk przed ruchem z obawy, że serce się zatrzyma; mniej gwałtowny nerwoból, większa przewaga niewydolności niż bólu; w obrazie Lat-m. występują ostre bóle promieniujące z potami [Clarke].

Objawy charakterystyczne — ucisk i objawy lewej kończyny górnej

• Cactus — ucisk jak „żelazną obręczą”, obrzęki, mniej nasilone drętwienie lewej kończyny górnej, większy zastój żylny; w obrazie Lat-m. występuje zapaść z promieniowaniem nerwobólu [Farrington], [Kent].

• Spigelia — przeszywające kłucia, pogorszenie przy ruchu i leżeniu na lewym boku; chory ostrożnie posługuje się lewą kończyną górną, lecz jej drętwienie nie jest typowe; dla Lat-m. charakterystyczne jest wyraźne drętwienie lub mrowienie lewej dłoni [Clarke], [Farrington].

• Naja — bóle serca z przygnębieniem psychicznym i dolegliwościami gardła; zapaść mniej gwałtowna; obraz Lat-m. jest bardziej ostry, z paniką i potami [Clarke].

Powinowactwo narządowe — nerwoból międzyżebrowy / pleurodynia

• Ranunculus-b. — kłujące bóle międzyżebrowe, pogorszenie przy ruchu, zmianach pogody i dotyku; mniej nasilona panika związana z sercem; w obrazie Lat-m. występują objawy sercowe i drętwienie lewej kończyny górnej [Farrington], [Boger].

• Bryonia — bóle klatki piersiowej nasilające się przy najmniejszym ruchu, pragnienie całkowitego bezruchu, suche stany zapalne błon surowiczych; brak panicznego lęku przed śmiercią i objawów lewej kończyny górnej; w obrazie Lat-m. dochodzą zimne poty [Clarke].

Modalności — pogorszenie w nocy, przy ruchu i leżeniu na lewym boku

• Lachesis — pogorszenie po śnie, nietolerancja ucisku wokół szyi, wyraźna lewostronność, szybki tok myśli i gadatliwość; chory w obrazie Lat-m. milczy, nie znosi mówienia, szuka ulgi w ucisku klatki piersiowej [Kent], [Clarke].

• Tabacum — śmiertelnie dokuczliwe nudności, lodowaty zimny pot, zapaść; ból serca promieniuje w mniejszym stopniu; w obrazie Lat-m. występuje nerwoból okolicy przedsercowej promieniujący do lewej kończyny górnej [Clarke], [Boger].

Zapaść / sinica

• Carbo-veg. — zapaść, lodowate zimno, chwytanie powietrza, pragnienie wachlowania; mniej nasilony przeszywający ból serca; Lat-m. łączy zapaść z promieniowaniem bólu dławicowego [Clarke], [Farrington].

• Camphora — lodowate zimno, wstrząs, skrajne wyczerpanie; brak charakterystycznych objawów lewej kończyny górnej; w obrazie Lat-m. występuje silny ból w okolicy przedsercowej [Allen].

• Lek dopełniający: Cactus — w obu obrazach występuje ucisk; Cactus przy zastoju żylnym i uczuciu „żelaznej obręczy”; Lat-m., gdy dominują drętwienie lewej kończyny górnej, promieniowanie bólu i zimny pot [Farrington], [Kent].

• Lek dopełniający: Spigelia — stosowana po Lat-m. przy utrzymującym się kłującym nerwobólu, gdy minęła faza zapaści [Farrington].

• Lek dopełniający: Ranunculus-b. — przy pozostałych dolegliwościach międzyżebrowych po ustąpieniu paniki związanej z sercem [Boger].

• Dobrze działa po: Aconite — po początkowej fazie paniki z gorączką, gdy pojawiają się zimny pot, małe tętno i promieniowanie nerwobólu [Clarke].

• Dobrze działa po: Arsenicum — jeśli palący niepokój przechodzi w gniotący nerwoból z drętwieniem lewej kończyny górnej [Clarke].

• Dobrze poprzedza: Digitalis — gdy utrzymują się objawy niewydolności bez ostrego bólu, a tętno jest wolne i słabe [Clarke].

• Leki pokrewne (porównaj): Naja, Lachesis, Tabacum, Carbo-veg., Camph., Bryonia — zob. różnicowanie.

• Antidota (na opisane stany): Ciepło, spokój, świeże powietrze na twarz; spośród leków Camph. przy nagłym oziębieniu z zapaścią; Acon. we wczesnej fazie paniki, zależnie od całości obrazu objawów [Allen], [Clarke].

• Leki niezgodne: W klasycznych źródłach nie ustalono żadnych; unikać naprzemiennego podawania bez nowych wskazań [Kent], [Boger].

• Stan przypominający dławicę / nerwoból serca — gniotący ból w okolicy przedsercowej z drętwieniem lewej kończyny górnej, zimnym potem i małym, nitkowatym tętnem; pogorszenie przy najmniejszym ruchu lub mówieniu oraz podczas leżenia na lewym boku. Lat-m. 6C–30C w krótkich odstępach podczas ostrego napadu; wydłużać odstępy w miarę ustępowania bólu [Clarke], [Boericke], [Farrington].

• Pleurodynia / nerwoból międzyżebrowy (zwłaszcza lewostronny) — pogorszenie przy ruchu, mówieniu lub wstrząsach; poprawa pod wpływem ucisku i ciepła. Rozważyć Lat-m. przed Ranunculus-b., jeśli występują objawy sercowe [Farrington], [Boger].

• Panika związana z sercem po przestrachu — gdy Acon. zawodzi ze względu na zapaść i zimny pot, Lat-m. często przynosi przełom; zapewnić spokojne otoczenie i ciepło otulić klatkę piersiową [Clarke], [Allen].

• Kolejność postępowania — przy powtarzających się nocnych napadach przypominających dławicę stosować naprzemiennie odpowiedni tryb życia (unikanie odzieży uciskającej klatkę piersiową, brak środków pobudzających na noc, wczesne udawanie się na spoczynek, świeże powietrze) i Lat-m.; rozważyć Cactus przy utrzymującym się uczuciu ściskającej obręczy, a Digitalis, jeśli dominuje niewydolność [Farrington], [Clarke].

Umysł

• Lęk przed śmiercią — całkowite przekonanie, że umrze; kluczowy w ostrych napadach; przepisywać, gdy łączy się z objawami lewej kończyny górnej [Hering], [Clarke].

• Niepokój — nie znosi, gdy się do niego mówi; rozmowa nasila bóle [Hering], [Clarke].

• Niepokój ruchowy z koniecznością pozostawania w bezruchu — porusza się z udręki, lecz ruch nasila ból [Clarke], [Boericke].

• Rozpacz — błaga o pomoc, liczy tętno; najdrobniejszy przejaw uwagi ponownie wywołuje skurcz [Allen], [Clarke].

• Niechęć do odwiedzających, hałasu, światła — ekscytacja wywołuje pobudzenie [Hering].

• Poprawa — cisza, ciemny pokój, świeże powietrze na twarz [Clarke].

Głowa / twarz

• Twarz — blada, sinawa, pokryta zimnym potem podczas burzliwego napadu dławicowego [Allen], [Clarke].

• Czoło — krople potu przy każdym ukłuciu bólu; brwi ściągnięte [Clarke].

• Głowa — ucisk jak obręczą towarzyszący uciskowi w okolicy przedsercowej [Clarke].

• Zawroty głowy — przy wstawaniu, z uczuciem omdlewania [Allen].

• Wargi — sine, drżące podczas ostrego napadu [Clarke].

• Dotyk — tolerowany na twarzy, na klatce piersiowej nie [Allen].

Klatka piersiowa / serce

• Dławica piersiowa — gniotący ból promieniujący do lewej kończyny górnej, barku, łopatki; zimny pot; tętno małe, szybkie; rubryka charakterystyczna [Clarke], [Farrington], [Boericke].

• Ucisk — jak gdyby serce było ściskane; nie znosi ciasnej odzieży [Clarke], [Boger].

• Modalności (pogorszenie) — najmniejszy ruch, mówienie, wstrząsy, leżenie na lewym boku [Clarke], [Boericke].

• Modalności (poprawa) — ucisk, pozycja siedząca z podparciem, świeże powietrze na twarz, ciepłe okłady [Clarke], [Farrington].

• Kołatanie serca — z zapaścią i zbliżającym się omdleniem [Allen], [Clarke].

• Bóle — przeszywają do okolicy między łopatkami [Clarke], [Boger].

Oddychanie

• Duszność / głód powietrza — musi usiąść; nie może leżeć na lewym boku [Clarke], [Boericke].

• Głęboki wdech — nasila ból w okolicy przedsercowej [Clarke].

• Cichy głos — mówienie nasila trudności w oddychaniu i ból [Hering].

• Poprawa — świeże, chłodne powietrze na twarz, choć ciało pragnie ciepła [Clarke].

• Wzdychanie, płytki oddech — podczas zapaści [Allen].

• Lęk przed uduszeniem — przy zamykaniu oczu do snu [Clarke].

Plecy / kończyny

• Ból między łopatkami — z przewagą po lewej stronie; promieniowanie od serca [Clarke].

• Lewa kończyna górna — drętwienie, mrowienie, zimno z bólem serca [Clarke], [Allen].

• Ruch lewej kończyny górnej — nasila ból w okolicy przedsercowej [Clarke].

• Dłoń — nie może się nią posługiwać podczas napadu; palce zgięte; paznokcie sinawe [Allen].

• Wstrząśnięcie łóżkiem — wywołuje gwałtowny wybuch bólu; musi pozostawać w bezruchu [Clarke].

• Kończyny dolne — zimne, słabe, drżące podczas ostrego napadu [Allen].

Objawy ogólne / modalności

• Pogorszenie — noc (po północy); najmniejszy ruch; mówienie; leżenie na lewym boku; wstrząsy; zimno i wilgoć [Clarke], [Boger].

• Poprawa — całkowity spoczynek; ucisk klatki piersiowej; pozycja siedząca z podparciem; świeże powietrze; ciepłe okłady [Clarke], [Farrington].

• Zimny, lepki pot — z bólem i uczuciem omdlewania [Allen], [Clarke].

• Tętno — małe, szybkie, słabe, nieregularne [Boericke].

• Nie znosi ciasnej odzieży — na klatce piersiowej [Boericke].

• Łatwo się wzdryga — wzdrygnięcie ponownie wywołuje ból [Hering].

Allen, T. F. — Encyclopædia of Pure Materia Medica (1874–1879): dane toksykologiczne i kliniczne — bóle dławicowe, zimny pot, małe, nitkowate tętno, modalności.
Hering, C. — The Guiding Symptoms of Our Materia Medica (1879–1891): potwierdzenia kliniczne — ucisk w okolicy przedsercowej, drętwienie lewego ramienia, pogorszenie przy ruchu i mówieniu.
Clarke, J. H. — A Dictionary of Practical Materia Medica (1900): obraz leku — latrodektyzm, nerwoból serca i nerwoból międzyżebrowy, poprawa na świeżym powietrzu i pod wpływem ucisku.
Boericke, W. — Pocket Manual of Homœopathic Materia Medica (1901): objawy charakterystyczne — obraz przypominający dławicę piersiową, zapaść, modalności; relacje z innymi lekami.
Boger, C. M. — Synoptic Key of the Materia Medica (1915): promieniowanie do łopatek; modalności (noc, ruch, wstrząsy, ucisk).
Farrington, E. A. — Clinical Materia Medica (1890): porównania leków o powinowactwie do serca — Cactus, Spigelia, Naja; zabiegi miejscowe i zalecany tryb życia.
Hughes, R. — A Manual of Pharmacodynamics (koniec XIX w.): toksykologia jadu Latrodectus; uwagi dotyczące układu autonomicznego i krążenia, stanowiące podstawę opisu istoty leku.
Kent, J. T. — Lectures on Homœopathic Materia Medica (1905): porównania w dławicy piersiowej — Acon., Cactus, Spigelia; stany lękowe a zapaść.
Nash, E. B. — Leaders in Homœopathic Therapeutics (1899): praktyczne wskazówki dotyczące nagłych stanów kardiologicznych; kolejność stosowania leków.
Dewey, W. A. — Practical Homœopathic Therapeutics (początek XX w.): postępowanie w dławicy piersiowej i pleurodynii; stosowanie ucisku i zachowanie spokoju.
Lippe, A. von — Keynotes and Characteristics with Comparisons (koniec XIX w.): modalności różnicujące — pogorszenie przy najmniejszym ruchu, poprawa pod wpływem ucisku, pogorszenie przy leżeniu na lewym boku.
Dunham, C. — Homœopathy, the Science of Therapeutics (1877): filozoficzne przesłanki doboru leku w obrazach ostrego nerwobólu i zapaści.