• Oś mózgowo-rdzeniowa — bezsenność nerwowa z gonitwą myśli, a zarazem soporem; osłabienie z drżeniem; skłonność do somnambulizmu (zob. Umysł/Sen). [Allen], [Hering], [Clarke]

• Nerwy obwodowe — drętwienie, mrowienie, „lekkość” kończyn; zrywania przy zasypianiu; zniesienie czucia po nadmiernym wysiłku (zob. Kończyny/Objawy ogólne). [Allen], [Boericke]

• Serce i układ naczynioruchowy — słabe, małe, nieregularne tętno; kołatanie serca z uczuciem pustki i omdlewania; tętnienie tętnic szyjnych; chwiejność nerwowa z naprzemiennym przyspieszaniem i zwalnianiem czynności serca (zob. Serce). [Hughes], [Clarke]

• Krtań i tchawica — suchy, męczący kaszel wywołany łaskotaniem; głos łatwo się męczy; kaszel nasila się nocą, podczas mówienia i w ciepłym pomieszczeniu; potrzeba spokoju (zob. Gardło/Oddychanie). [Clarke], [Boericke]

• Ośrodki snu — bezsenność mimo senności; natłok myśli; łatwe wybudzanie się; bezsenność związana z podróżą lub zamartwianiem się; następstwa spożycia alkoholu (zob. Sen/Umysł). [Hering], [Clarke]

• Sfera płciowa — działanie obniżające popęd płciowy z wahaniami czynnościowymi: chorobliwe pobudzenie lub odrętwienie; polucje z osłabieniem; nadużycia seksualne nasilają dolegliwości nerwowe (zob. Męskie narządy płciowe/Żeńskie narządy płciowe). [Clarke], [Boericke], [Phatak]

• Drogi moczowe — skłonność do zwiększonej diurezy; częste oddawanie jasnego moczu w stanach nerwowych; drażliwość pęcherza podczas bezsennych nocy (zob. Układ moczowy). [Hughes], [Clarke]

• Skóra i układ naczynioruchowy — świąd z mrowieniem; zimny, lepki pot podczas napadów drżenia; mrowienie o charakterze pokrzywkowym (zob. Skóra/Pot). [Hering], [Allen]

• Spokojny, ciemny pokój; unikanie rozmów i bodźców — łagodzą bezsenność i kaszel. [Clarke], [Boericke]

• Całkowity spoczynek; leżenie bez ruchu, zwłaszcza na plecach; podparcie głowy — łagodzą kołatanie serca na tle nerwowym i kaszel. [Clarke]

• Miejscowe ciepło przy łaskotaniu w krtani i parestezjach kończyn; ciepłe okrycie na noc — łagodzą niepokój. [Boericke], [Hering]

• Spokojny, powolny spacer na świeżym powietrzu dla zmniejszenia drżenia, a następnie odpoczynek — obserwacja kliniczna w neurastenii. [Clarke]

• Ciepłe napoje; częste picie małymi łykami — łagodzą łaskotanie w gardle. [Boericke]

• Krótkie okresy snu; drzemka nad ranem po bezsennej części nocy — przynoszą częściową ulgę w bezsenności. [Allen]

• Po lekkim posiłku — uczucie omdlewania i drżenie zmniejszają się; pozostawanie na czczo nasila objawy. [Clarke]

• Delikatne rozcieranie zdrętwiałych części ciała; stały ucisk — łagodzą parestezje. [Hering]

• Powstrzymywanie się od alkoholu, kawy i nadużyć seksualnych — uspokaja układ nerwowy. [Clarke], [Nash]

• Noc; po północy — ponownie nasilają się bezsenność, kaszel wywołany łaskotaniem, drżenie i kołatanie serca. [Allen], [Clarke]

• Mówienie; czytanie na głos; rozmowa — nasilają łaskotanie w krtani i pobudzenie nerwowe. [Clarke], [Boericke]

• Ciepłe, duszne pomieszczenia; ciepło łóżka — nasilają kaszel i świąd; chory pragnie świeżego powietrza. [Clarke]

• Alkohol (zwłaszcza po upiciu się); kawa; tytoń — wywołują niepokój, drżenie i bezsenność. [Clarke], [Nash]

• Pobudzenie psychiczne; natłok myśli; zamartwianie się — nie pozwalają zasnąć. [Hering], [Allen]

• Ruch w nocy — każdy ruch ponownie wywołuje łaskotanie w krtani, a jednocześnie niepokój zmusza do poruszania się (biegunowość objawów). [Clarke]

• Nadużycia seksualne i masturbacja — prowadzą do wyczerpania nerwowego, polucji i bezsenności. [Clarke], [Phatak]

• Nagły hałas lub światło — powodują wzdrygnięcie ze zrywaniem mięśni i utrzymywanie się stanu czuwania. [Hering]

• Pozostawanie na czczo; osłabienie z braku pożywienia — nasilają uczucie omdlewania i kołatanie serca. [Clarke]

• Zimne, wilgotne powietrze działające na gardło — wywołuje kaszel, choć świeże powietrze może łagodzić ogólne zdenerwowanie (subtelne zróżnicowanie modalności). [Clarke], [Boericke]

Niespokojny, nie może zasnąć; myśli tłoczą się i przemykają. Wydają się nieustanne i nie pozwalają spać, a jednak wola jest osłabiona i ociężała. Ujawnia się tu paradoks bezsenności mimo senności, zgodny ze wspomnianymi modalnościami poprawy (spokój, ciemność) i pogorszenia (pobudzenie psychiczne) [Hering], [Clarke]. Występują gadatliwość i niedorzeczne mówienie, nucenie lub śpiewanie w łóżku, zwłaszcza u osób pijących alkohol, które nie mogą spać i odczuwają przymus nieustannego poruszania się (stan przypominający majaczenie) [Clarke], [Allen]. W spokojniejszych przypadkach występują otępienie psychiczne, niemożność skupienia uwagi oraz uczucie rozmarzenia i oddalenia od otoczenia, z drażliwością przy najmniejszym zakłóceniu. Niepokój skupia się na sercu i na samej bezsenności — chory odlicza godziny i zamartwia się, co pogłębia bezsenność (Umysł ↔ Serce/Sen). Niewielki lęk przed pozostawaniem samemu nocą występuje na przemian z niechęcią do rozmawiającego towarzystwa. Po nocach bez odpoczynku pamięć jest osłabiona; następnego dnia chory jest apatyczny, a zarazem drży. Mogą narzucać się myśli seksualne lub, przeciwnie, występuje niechęć do bodźców seksualnych; oba stany nasilają bezsenność (Umysł ↔ Sfera płciowa). Alkohol i kawa wzmagają gonitwę myśli i gadatliwość, po których następuje wyczerpanie z drżeniem — w takich stanach Lact. łagodziła niepokój typu delirium tremens [Clarke], [Nash]. Po spokojnej godzinie w zaciemnionym pokoju myśli zwalniają, a chory zapada w lekką drzemkę, co potwierdza przytoczoną już poprawę pod wpływem spokoju, ciemności i abstynencji.

Uczucie lekkości, pustki lub jakby „obluzowania” głowy, z łagodnym uczuciem wirowania przy wstawaniu; wzrok może na chwilę się zamglić, jakby krew odpływała z głowy; poprawa podczas leżenia bez ruchu i po jedzeniu [Allen], [Clarke]. W łóżku tętnice szyjne pulsują przy słabym, nieregularnym tętnie; chory uciska skronie, aby uspokoić odczuwany napływ krwi (Głowa ↔ Serce). Ból głowy jest tępy, czołowy, spowodowany niedoborem snu lub występuje po alkoholu; myślenie i mówienie wywołują go ponownie; krótka drzemka i ciepły napój łagodzą ból [Clarke], [Boericke]. Uczucie pełzania lub mrowienia przesuwa się po skórze głowy i towarzyszy mrowieniu całego ciała; ciepłe okrycie nasila świąd (Głowa ↔ Skóra). Oczy wydają się ciężkie; czoło opada; sen jednak nie przychodzi. Obracanie się w łóżku ponownie wywołuje zawroty głowy i łaskotanie w gardle pobudzające do kaszlu.

Powieki ciężkie; oczy suche i piekące po bezsennych nocach; widzenie zamazuje się przy szybkim wstawaniu, a poprawia podczas spokojnego leżenia [Allen], [Clarke]. Brak utrwalonych zmian źrenic; światłowstręt niewielki, lecz nagłe światło nocą wywołuje przestrach i zrywania kończyn (Oczy ↔ Sen/Kończyny). Czytanie na głos męczy jednocześnie oczy i głos; zmęczenie oczu odzwierciedla ogólne wyczerpanie nerwowe.

Brzęczenie i szum w uszach nocą w cichych pomieszczeniach; nagłe dźwięki wywołują przestrach i ponownie wzbudzają kaszel z łaskotania oraz zrywania mięśni (Uszy ↔ Oddychanie/Sen) [Hering], [Clarke]. Rano po bezsennej nocy słuch wydaje się przytępiony; poprawa na świeżym powietrzu.

Błona śluzowa nosa sucha w ciepłych pomieszczeniach; kichanie na nocnym powietrzu może wywołać napad kaszlu (Nos ↔ Gardło/Oddychanie). Zapach tytoniu lub alkoholu jest odrażający i wywołuje niepokój oraz kołatanie serca [Clarke].

Rano po bezsennej nocy twarz blada, pożółkła lub ziemista; wargi suche, a podczas napadów drżenia pojawia się skąpy, zimny pot [Clarke], [Allen]. Mięśnie twarzy drgają przy zasypianiu; uczucie pełzania przesuwa się po policzkach, towarzysząc ogólnemu mrowieniu skóry (Twarz ↔ Skóra/Sen). Wyraz twarzy bezmyślny, senny, lecz hałas wywołuje rozdrażnienie.

Suchość jamy ustnej i gardzieli, z łaskotaniem przechodzącym w kaszel podczas mówienia lub głębokiego wdechu [Allen], [Clarke]. Smak mdły po bezsennej nocy; język blady, niekiedy drżący. Picie ciepłych napojów małymi łykami łagodzi suchość; alkohol piecze i nasila objawy. Ślina nie jest obfita, raczej lepka; uczucie, jakby usta były pełne waty.

Brak charakterystycznego obrazu próchnicy; u osób nerwowych może występować tępy ból zębów z uczuciem pełzania na twarzy i drżeniem żuchwy; zaciskanie zębów podczas niespokojnych prób zaśnięcia powoduje następnego dnia uczucie stłuczenia (Zęby ↔ Sen).

Miejsce wysoko w krtani odczuwane jako podrażnione i łaskoczące; mówienie lub czytanie na głos ponownie wywołuje suchy, męczący kaszel; ciepłe napoje i milczenie przynoszą ulgę (Gardło ↔ Oddychanie/Modalności) [Clarke], [Boericke]. Podmuch nocnego powietrza na gardło wywołuje napad; chory ciepło się okrywa, a zarazem chce, by w pokoju było cicho i chłodno. Gardziel sucha; połykanie łatwe, lecz wywołuje łaskotanie.

U osób cierpiących na bezsenność apetyt jest niewielki; uczucie osłabienia i pustki w nadbrzuszu z kołataniem serca; pogorszenie na czczo lub po alkoholu i kawie; poprawa po lekkim posiłku (Żołądek ↔ Serce/Objawy ogólne) [Clarke]. Nudności przy szybkim wstawaniu z łóżka; odbijanie nieznaczne. Uczucie pustki współwystępuje z „lekkością głowy” i słabym tętnem; spokój i ciepło łagodzą dolegliwości żołądkowe.

Wzdęcia wskutek nerwowego jedzenia w nocy; ospała czynność jelit po okresach bezsenności; polucjom u mężczyzn towarzyszy uczucie ciągnięcia w poprzek podbrzusza (Brzuch ↔ Męskie narządy płciowe) [Clarke]. Niepokój wywołuje ściskanie w nadbrzuszu przy gonitwie myśli; poprawa po uspokojeniu oddechu.

Zwiększona ilość jasnego moczu podczas niespokojnych nocy, z częstym parciem przerywającym sen; działanie moczopędne obserwowano przy stosowaniu substancji niepotencjonowanej oraz w zastosowaniu klinicznym [Hughes], [Clarke]. Pieczenie przy ujściu cewki moczowej po kawie lub alkoholu; mocz staje się bardziej przejrzysty wraz z powrotem spokoju i odpoczynku. Klinicznie odnotowano moczenie mimowolne u pobudliwych dzieci z somnambulizmem (Układ moczowy ↔ Sen) [Clarke].

Zaparcie wskutek nieregularnego trybu życia i bezsennych nocy; wypróżnienie rano opóźnione; podczas biegunki na tle nerwowym chory odczuwa raczej senność niż omdlewanie [Clarke], [Allen]. Świąd odbytu z ogólnym mrowieniem (Odbytnica ↔ Skóra).

W sferze płciowej występują wahania: chorobliwe pobudzenie z bezsennością i polucjami, po których następuje osłabienie z drżeniem; albo obniżone pożądanie i obojętność płciowa — oba stany nasilają bezsenność [Clarke], [Boericke], [Phatak]. Polucje ze znacznym wyczerpaniem i uczuciem pustki w nadbrzuszu; poprawa przy wstrzemięźliwości i spokojnym trybie życia (Męskie narządy płciowe ↔ Objawy ogólne).

Bezsenność histeryczna w okresie okołomiesiączkowym; nadmierne pobudzenie narządów płciowych występuje na przemian z odrętwieniem; świąd sromu z uczuciem pełzania, nasilany przez ciepło łóżka (Żeńskie narządy płciowe ↔ Skóra/Sen) [Clarke]. Miesiączka może się opóźniać po niespokojnych nocach; głos męczy się u gadatliwych kobiet, u których rozmowa wywołuje łaskotanie pobudzające do kaszlu.

Krótki oddech podczas mówienia; głęboki wdech łaskocze i wywołuje suchy kaszel; pogorszenie w ciepłym pomieszczeniu i nocą, poprawa w spokoju i po ciepłych napojach (Oddychanie ↔ Gardło/Modalności) [Clarke], [Boericke]. Kaszel bez odkrztuszania lub ze skąpą plwociną; każdy śmiech, czytanie na głos lub rozmowa wywołują go ponownie. Świeże powietrze uspokaja nerwy, lecz zimne powietrze działające na gardło może wywołać napad (biegunowość objawów).

Kołatanie serca ze słabym, małym, nieregularnym tętnem; uczucie omdlewania i pustki w okolicy przedsercowej; tętnienie tętnic szyjnych w łóżku; pogorszenie po alkoholu, kawie lub pobudzeniu psychicznym; poprawa w całkowitym spoczynku i ciemności (Serce ↔ Umysł/Sen) [Hughes], [Clarke], [Allen]. Niepokój o serce podtrzymuje bezsenność. Do obrazu nie należy utrwalona choroba zastawek; jest to raczej czynnościowa chwiejność regulacji błędnej i naczynioruchowej.

Ucisk z kaszlem wywołanym łaskotaniem; chory musi przytrzymywać klatkę piersiową lub przestać mówić, aby zapobiec napadowi; ciepłe napoje i spokój przynoszą ulgę (Klatka piersiowa ↔ Gardło/Oddychanie) [Clarke], [Boericke]. Kłucia w mięśniach międzyżebrowych z drżeniem; wzdychający oddech podczas nocnego czuwania. Skąpy, zimny pot na klatce piersiowej podczas napadów drżenia.

Zmęczenie pleców z drżeniem po bezsennych nocach; mięśnie karku drgają przy zasypianiu; uczucie pełzania na plecach wzdłuż kręgosłupa, w górę i w dół, z przebiegającymi dreszczami (Plecy ↔ Skóra/Sen) [Hering]. Ból okolicy lędźwiowo-krzyżowej po polucjach; poprawa w spoczynku i pod wpływem ciepła.

Drętwienie i mrowienie; kończyny wydają się lekkie lub jakby ich „nie było”, z drżeniem; zrywania przy zasypianiu uniemożliwiają sen [Allen], [Hering]. Ręce drżą przy próbach wykonywania precyzyjnych czynności po bezsennej nocy; chwyt jest słaby, dopóki chory nie odpocznie. Świąd nasila się pod wpływem ciepła łóżka; rozcieranie przynosi ulgę. Powolny spacer na świeżym powietrzu uspokaja drżenie, lecz wysiłek nasila kołatanie serca (Kończyny ↔ Serce/Modalności).

Uczucie pełzania, kłucia i mrowienia na całym ciele; świąd pokrzywkowy w ciepłym łóżku; skąpy, zimny pot w stanach drżenia [Hering], [Allen], [Clarke]. Drapanie przynosi krótką ulgę, po której pojawia się pieczenie. Objawy skórne nasilają się wraz z niepokojem nerwowym i ustępują, gdy powraca sen (Skóra ↔ Sen).

Objaw zasadniczy: senny, a jednak nie może zasnąć; myśli tłoczą się, ciało drży; najlżejszy hałas lub światło wywołuje przestrach i zrywanie mięśni, które go budzi [Hering], [Allen], [Clarke]. Kiedy sen nadchodzi, jest krótki i nie przynosi wypoczynku; możliwa jest drzemka nad ranem. Mówienie lub śpiewanie w łóżku, skłonności somnambuliczne u pobudliwych dzieci oraz nieustanne przewracanie się z boku na bok wskutek kaszlu z łaskotania podtrzymują bezsenność (Sen ↔ Oddychanie/Umysł). Po alkoholu sen obfituje w bezładne mamrotanie z nagłymi wzdrygnięciami; abstynencja oraz ciemny, cichy pokój często przerywają ten stan (zgodnie z opisanymi modalnościami).

Żywe, chaotyczne sny o interesach, rozmowach i podróżach; sny pełne niepokoju, ze wzdryganiem się i kołataniem serca; sny ustępują, gdy nad ranem wydłużają się okresy spokojnego snu (Sny ↔ Serce/Sen) [Clarke], [Allen]. Sny erotyczne z polucjami u mężczyzn i następującym po nich wyczerpaniem (Sny ↔ Męskie narządy płciowe).

Bez wysokiej gorączki; raczej dreszcze z lekkim poceniem się podczas drżenia, gorąco twarzy z tętnieniem tętnic szyjnych i słabym tętnem; uczucie rozgorączkowania po alkoholu i wskutek czuwania [Clarke], [Hughes]. Gorączka ustępuje po zapewnieniu odpoczynku.

Uczucie zimna wieczorem w ciepłym pokoju; gorąco głowy przy zimnych dłoniach; zimny, lepki, skąpy pot na klatce piersiowej i twarzy podczas niepokoju ruchowego z kołataniem serca [Allen], [Clarke]. Pocenie się przynosi niewielką ulgę, chyba że chory może potem zasnąć.

Niechęć do alkoholu i kawy po zauważeniu ich szkodliwego wpływu; oba nasilają bezsenność i kołatanie serca [Clarke], [Nash]. Pragnie ciepłych napojów, by złagodzić łaskotanie; niewielki apetyt w nocy; lekki posiłek łagodzi uczucie omdlewania (Pokarmy ↔ Żołądek/Serce). Dym tytoniowy budzi odrazę i wywołuje kaszel.

W obrazie Lactuca virosa dominuje bezsenność na tle nerwowym: senność mimo niemożności zaśnięcia, gonitwa myśli, a przy tym osłabienie z drżeniem, drętwienie i mrowienie oraz słabe, niemiarowe tętno — jest to psoryczno-sykotyczny stan czynnościowy, a nie głębokie niszczenie tkanek [Hering], [Clarke], [Hughes]. Decydujące znaczenie ma układ modalności: pogorszenie w nocy, w ciepłych, dusznych pomieszczeniach, pod wpływem mówienia i czytania na głos, alkoholu, kawy, tytoniu oraz pobudzenia psychicznego; poprawa przy całkowitym odpoczynku, w ciszy i ciemności, po ciepłych napojach, pod wpływem delikatnego rozcierania i, paradoksalnie, uspokojenie nerwowe na świeżym powietrzu, choć zimne powietrze działające na gardło może wywoływać kaszel (biegunowość) [Clarke], [Boericke]. Przez cały obraz przewija się triada Umysł–Serce–Krtań: pośpiech myśli i gadatliwość uniemożliwiają sen; kołatanie serca z uczuciem pustki i tętnieniem tętnic szyjnych podtrzymują lęk; każde słowo lub głęboki wdech wywołują suchy, drażniący kaszel. Odczucia obwodowe — lekkość kończyn, drętwienie, szarpnięcia — tworzą neurasteniczne tło, które odróżnia Lact. od Coffea (wyostrzenie odbioru bodźców, radosna aktywność) i od Opium (głęboka śpiączka, chrapliwy oddech, brak wrażliwości) [Kent], [Clarke]. Porównaj Cocculus (bezsenność wskutek nocnego czuwania, z zawrotami głowy i nudnościami), Gelsemium (senność, ciężkość, opadanie — bez niespokojnej gadatliwości), Hyoscyamus (hałaśliwe majaczenie erotyczne bez tendencji do osłabienia popędu płciowego), Valeriana (zmienne objawy histeryczne, mniejsze osłabienie serca), Avena i Phos-ac. (wyczerpanie nerwowe po nadużyciach seksualnych) oraz Passiflora (spokojny sen bez charakterystycznego kaszlu z łaskotania podczas mówienia) [Farrington], [Boericke], [Nash]. Zdrowienie postępuje wraz z pojawieniem się spokojnego snu; gdy sen się wydłuża, tętno staje się miarowe, kaszel ustępuje, a uczucie pełzania zanika.

Etiologia — Alkohol / Nadmierna stymulacja

• Nux vomica — bezsenność z drażliwością po używkach, ze skurczem żołądka; brak typowych dla Lactuca senności mimo niemożności zaśnięcia, kaszlu z łaskotania i drętwienia. [Kent], [Clarke]

• Opium — odurzenie, chrapliwy oddech, zaparcie; bezsenność po przestrachu, lecz z przytępionym odbiorem bodźców; w obrazie Lactuca występują niepokój, gadatliwość i uczucie lekkości kończyn. [Clarke], [Allen]

• Quercus g. — alkoholizm z głodem alkoholowym i dominującymi objawami wątrobowymi; brak triady obejmującej bezsenność i łaskotanie. [Clarke]

Umysł / Sen — Bezsenność z niepokojem

• Coffea — radosna pobudliwość i egzaltacja; nadwrażliwość zmysłów; tętno nie jest słabe. W obrazie Lactuca występuje pośpiech myśli z odrętwieniem i słabym tętnem. [Kent], [Clarke]

• Cocculus — bezsenność wskutek nocnego czuwania, zawroty głowy, nudności; brak łaskotania wywołującego kaszel podczas mówienia. [Clarke], [Boericke]

• Gelsemium — ciężkość, senność, opadanie; chory śpi, ale sen nie odświeża; brak niespokojnej gadatliwości. [Farrington]

• Hyoscyamus — lubieżne majaczenie z szarpnięciami; silniejsza mania; obraz Lactuca jest spokojniejszy, z działaniem osłabiającym popęd płciowy. [Clarke]

Objawy charakterystyczne — Kaszel z łaskotania podczas mówienia

• Rumex — kaszel od zimnego powietrza i mówienia, uczucie otarcia w tchawicy; brak osłabienia czynności serca na tle nerwowym. [Clarke]

• Phosphorus — kaszel z łaskotania, pogarszający się przy mówieniu, lecz z pieczeniem i skłonnością do krwawień; tętno nie jest słabe i małe jak w Lactuca. [Kent]

• Spongia — suchy kaszel przypominający piłowanie, z gorącem w krtani; nie odpowiada neurastenicznemu obrazowi Lactuca z bezsennością. [Farrington]

Powinowactwo narządowe — Serce / Układ naczynioruchowy

• Digitalis — wolne, słabe, niemiarowe tętno z uczuciem zapadania; głębokie odurzenie, a nie bezsenność z gadatliwością; kaszel nie jest wyraźnie zaznaczony. [Clarke]

• Aconite — gwałtowny lęk i silny strach; tętno twarde, chybkie; w Lactuca tętno jest małe i słabe, z objawami nerwowymi. [Kent]

Modalności — Pogorszenie w cieple, poprawa w spokoju

• Arsenicum album — niepokój ruchowy i lęk, pogorszenie po północy, poprawa w cieple; piekące bóle, wyczerpanie, pragnienie towarzystwa. Chory w obrazie Lactuca szuka spokoju, a rozmowa ponownie wywołuje kaszel. [Kent], [Clarke]

• Valeriana — histeryczny niepokój ruchowy, poprawa podczas chodzenia; zmienne bóle; osłabienie serca nie jest typowe. W obrazie Lactuca uspokojenie następuje w bezruchu. [Farrington]

Wyczerpanie seksualne / Polucje

• Phosphoric acid — apatia, wyniszczenie smutkiem, polucje z osłabieniem; sen wynikający z odurzenia; brak charakterystycznego kaszlu z łaskotania. [Nash], [Clarke]

• Kali bromatum — nadmierna pobudliwość seksualna z trądzikiem, bezsenność; krostkowe zmiany skórne, otępienie umysłowe; kaszel nie zajmuje centralnego miejsca. [Clarke]

• Lek komplementarny: Avena sativa — wyczerpanie nerwowe i bezsenność; Avena wzmacnia, podczas gdy Lactuca łagodzi łaskotanie i niepokój. [Boericke], [Nash]

• Lek komplementarny: Phosphoric acid — wyczerpanie seksualne z apatią psychiczną; stosowany po Lactuca, gdy bezsenność łagodnieje. [Nash], [Clarke]

• Lek komplementarny: Passiflora — prosta bezsenność bez kaszlu; może wspomagać sen, podczas gdy Lactuca obejmuje łaskotanie w krtani i osłabienie serca. [Boericke]

• Dobrze działa po: Nux vomica — po nadużyciu środków pobudzających, gdy obraz przyjmuje postać senności bez możliwości zaśnięcia, ze słabym tętnem i kaszlem z łaskotania. [Kent], [Clarke]

• Dobrze działa po: Cocculus — gdy skutki nocnego czuwania i zawroty głowy ustępują, lecz pozostaje bezsenność z drżeniem. [Clarke]

• Dobrze poprzedza: Gelsemium — jeśli po fazie nerwowej obraz przechodzi w samą ciężkość i opadanie. [Farrington]

• Leki pokrewne: Coffea, Opium, Hyoscyamus, Valeriana, Avena sativa, Phosphoric acid, Cocculus, Passiflora, Rumex, Phosphorus, Spongia, Digitalis, Arsenicum album, Nux vomica (zob. Różnicowanie)

• Antidota: Nux vomica, Coffea (przy nadmiernym uspokojeniu lub pogorszeniu po środkach pobudzających); Camphor (ogólnie) [Clarke], [Hering]

• Leki niezgodne: Nie odnotowano; unikać naprzemiennego stosowania z Opium bez nowych wskazań. [Kent]

• Bezsenność u nerwowych gadułów — senność mimo niemożności zaśnięcia; natłok myśli; kaszel z łaskotania pojawia się podczas mówienia; słabe, małe tętno. Lactuca virosa 6C–30C przed snem, powtórzyć, jeśli po północy powraca aktywność myślowa. [Clarke], [Boericke]

• Delirium tremens (łagodne postacie) — nieustanne mamrotanie, drżenie, małe, niemiarowe tętno; lek przydatny przy jednoczesnym zapewnieniu całkowitego spokoju i abstynencji. Zawsze monitorować tętno; opieka wspomagająca ma nadrzędne znaczenie. [Clarke], [Nash]

• Kaszel z łaskotania w krtani w ciepłych pomieszczeniach — pogorszenie przy mówieniu, poprawa po ciepłych napojach i przy ścisłym zachowaniu milczenia. Stosować Lactuca virosa zamiast Rumex, gdy współwystępują bezsenność i słabe tętno. [Clarke], [Boericke]

• Parestezje neurasteniczne z „lekkimi kończynami” — szarpnięcia przy zasypianiu, z drętwieniem i drżeniem. Lactuca virosa wraz z odpowiednim postępowaniem (zaciemniony pokój, rozcieranie kończyn z ich ogrzewaniem) często przerywa ten cykl. [Hering], [Allen]

Umysł

• Gadatliwość — mamrotanie, śpiewanie nocą w łóżku; objaw naprowadzający u niespokojnych osób pijących alkohol. [Clarke], [Allen]

• Myśli — natłok myśli uniemożliwia sen mimo senności; charakterystyczny objaw bezsenności. [Hering], [Clarke]

• Lęk — o serce i z powodu niemożności zaśnięcia; podtrzymuje czuwanie. [Clarke]

• Niechęć do rozmowy — pogorszenie, gdy inni mówią; szuka ciszy. [Clarke]

• Drażliwość — pod wpływem hałasu lub światła w nocy; łatwo się wzdryga, po czym następują zrywania mięśniowe. [Hering]

• Obojętność/apatia — rano po bezsennej nocy, z otępieniem w ciągu dnia. [Allen], [Clarke]

Głowa

• Uczucie lekkości i pustki — zwłaszcza przy wstawaniu; poprawa w pozycji leżącej. [Allen], [Clarke]

• Zawroty głowy — przy wstawaniu; chwilowa utrata widzenia; związek ze słabym tętnem. [Allen]

• Pulsowanie tętnic szyjnych — odczuwane w łóżku, przy małym tętnie. [Clarke]

• Czołowy ból głowy — z niedoboru snu lub po alkoholu; ustępuje podczas drzemki. [Clarke], [Boericke]

• Uczucie pełzania po skórze głowy — pogorszenie pod wpływem ciepła łóżka; skórny objaw na tle nerwowym. [Hering]

• Myśli niepozwalające zasnąć — mimo senności nie może spać z powodu napływu myśli; powiązanie objawów psychicznych z objawami głowy. [Hering]

Gardło / Krtań / Oddychanie

• Kaszel wywołany łaskotaniem — suchy, nasilający się podczas mówienia, czytania na głos i w ciepłym pomieszczeniu. Rubryka szczególnie charakterystyczna. [Clarke], [Boericke]

• Uczucie otarcia/suchość w krtani — poprawa po ciepłych napojach; pomaga przebywanie w cichym pokoju. [Clarke]

• Męczliwość głosu — głos wyczerpuje się już po krótkim mówieniu; dolegliwości krtani na tle nerwowym. [Clarke]

• Oddychanie — głęboki wdech wywołuje kaszel; ostrożne nabieranie powietrza. [Clarke]

• Kaszel — pogorszenie nocą, poprawa przy całkowitym spoczynku; związek ze snem. [Boericke]

• Wrażliwość gardła — przeciąg nasila objawy, choć świeże powietrze ogólnie uspokaja (przeciwstawne modalności). [Clarke]

Serce / Objawy ogólne

• Tętno — słabe, małe, nieregularne; kołatanie serca z uczuciem pustki. [Hughes], [Clarke]

• Kołatanie serca — pogorszenie nocą lub po używkach; poprawa w spoczynku i ciemności. [Clarke]

• Uczucie omdlewania — przy wstawaniu, z uczuciem pustki w nadbrzuszu i lekkości w głowie. [Allen], [Clarke]

• Drżenie — na tle nerwowym, nasilające się nocą; powiązane z bezsennością. [Hering]

• Osłabienie — ogólne, z niedoboru snu; zaburzenie czynnościowe o charakterze psorycznym. [Allen]

• Modalności — pogorszenie po alkoholu, kawie i tytoniu; poprawa w ciszy i ciemności. [Clarke], [Nash]

Kończyny / Skóra

• Drętwienie kończyn — wydają się lekkie lub jakby ich „nie było”; charakterystyczna parestezja. [Allen], [Hering]

• Zrywania mięśniowe — przy zasypianiu; uniemożliwiają sen. [Allen]

• Uczucie pełzania po skórze — pełzanie, mrowienie, nasilające się pod wpływem ciepła łóżka. [Hering], [Clarke]

• Świąd — pokrzywkowy; drapanie przynosi krótką ulgę, po czym pojawia się pieczenie. [Allen]

• Drżenie rąk — przy wysiłku po bezsennych nocach; o charakterze neurastenicznym. [Clarke]

• Słaby chwyt — nie może mocno trzymać przedmiotów, dopóki nie odpocznie. [Clarke]

Sen

• Bezsenność mimo senności — natłok myśli; objaw kluczowy. [Hering], [Clarke]

• Krótkie drzemki nieprzynoszące wypoczynku — przysypianie wczesnym rankiem. [Allen]

• Wzdryganie się — pod wpływem najmniejszego hałasu lub światła; zrywania mięśniowe. [Hering]

• Somnambulizm — u pobudliwych dzieci z moczeniem mimowolnym. [Clarke]

• Mówienie lub śpiewanie — przez sen lub przy zasypianiu; niepokój umysłowy. [Allen]

• Modalności — pogorszenie po północy; poprawa w ciszy, ciemności i po ciepłych napojach. [Clarke], [Boericke]

Układ moczowy / Sfera płciowa

• Częste oddawanie jasnego moczu — podczas nocy pełnych nerwowego niepokoju; tendencja do wzmożonej diurezy. [Hughes], [Clarke]

• Moczenie mimowolne — u pobudliwych dzieci, z somnambulizmem. [Clarke]

• Polucje nocne — z osłabieniem i bezsennością. [Clarke]

• Wahania popędu płciowego — chorobliwe pobudzenie ↔ odrętwienie; tendencja do osłabienia popędu. [Clarke], [Boericke]

• Modalności — pogorszenie po nadmiernej aktywności seksualnej; poprawa przy wstrzemięźliwości i spokoju. [Phatak], [Clarke]

• Świąd sromu — na tle nerwowym, nasilający się pod wpływem ciepła łóżka. [Clarke]

Gorączka / Dreszcze / Pot

• Zimny, lepki pot — nocą, z drżeniem i kołataniem serca. [Allen], [Clarke]

• Uczucie zmarznięcia — wieczorem w ciepłym pomieszczeniu; o charakterze naczynioruchowym. [Clarke]

• Gorąco twarzy — z pulsowaniem tętnic szyjnych; słabe tętno. [Clarke]

• Niewysoka gorączka na tle nerwowym — po używkach i z niedoboru snu. [Hughes]

• Poprawa — gdy uda się zasnąć; gorączka ustępuje. [Clarke]

• Pogorszenie — mówienie lub wysiłek nocą ponownie wywołują pot i drżenie. [Allen]

Allen, T. F. — Encyclopædia of Pure Materia Medica (1874–1879): dane toksykologiczne i z prób lekowych — bezsenność mimo senności, parestezje, słabe tętno, łaskotanie w krtani.
Hering, C. — The Guiding Symptoms of Our Materia Medica (1879–1891): potwierdzenia kliniczne — niepokój przypominający majaczenie, zrywania mięśniowe przy zasypianiu, uczucie pełzania po skórze, modalności.
Clarke, J. H. — A Dictionary of Practical Materia Medica (1900): pełny obraz leku — kontekst „opium sałatowego”, bezsenność, kaszel wywołany łaskotaniem podczas mówienia, uwagi dotyczące sfery płciowej i układu moczowego, tryb życia.
Boericke, W. — Pocket Manual of Homœopathic Materia Medica (1901): objawy charakterystyczne — zakres działania uspokajającego, kaszel nasilający się podczas mówienia i w ciepłym pomieszczeniu, bezsenność, osłabienie na tle nerwowym; relacje między lekami.
Hughes, R. — A Manual of Pharmacodynamics (koniec XIX w.): farmakologia i toksykologia lactucarium; działanie naczynioruchowe i na serce; uwaga o działaniu moczopędnym.
Boger, C. M. — Synoptic Key of the Materia Medica (1915): objawy ogólne — bezsenność z niepokojem, osłabienie z niedoboru snu, modalności; porównania.
Kent, J. T. — Lectures on Homœopathic Materia Medica (1905): różnice w ujęciu filozoficznym — Coffea, Opium, Nux-v.; typy bezsenności i napięcie układu krążenia.
Nash, E. B. — Leaders in Homœopathic Therapeutics (1899): wskazówki kliniczne — bezsenność po alkoholu, małe tętno, zalecany odpoczynek.
Farrington, E. A. — Clinical Materia Medica (1890): porównania z Gels., Valer., Passiflora w bezsenności na tle nerwowym i kaszlu.
Phatak, S. R. — Materia Medica of Homoeopathic Medicines (XX w.): zwięzłe objawy charakterystyczne — pogorszenie po nadmiernej aktywności seksualnej, bezsenność, tendencja do wzmożonej diurezy.
Dunham, C. — Homœopathy, the Science of Therapeutics (1877): leczenie bezsenności; zasady higieny życia przy stosowaniu leków działających na układ nerwowy.
Tyler, M. L. — Homœopathic Drug Pictures (XX w.): krótkie opisy kliniczne — czuwanie z gadatliwością, kaszel podczas mówienia, podkreślenie znaczenia odpowiedniego trybu życia.