• Odżywianie i stan odżywienia tkanek (uwiąd). Szybkie wychudzenie przy wilczym apetycie — „je dużo, a mimo to chudnie”, zwłaszcza u dzieci; zanik tkanek rozpoczyna się od nóg i pośladków (skóra luźno zwisa na kościach). Zob. Objawy ogólne/Brzuch/Objawy u dzieci. [Hering], [Boericke], [Nash].
• Jelita — dolegliwości robacze. Owsiki i glisty; świąd odbytu, krwawienia z nosa, ciemne obwódki wokół oczu, kapryśny apetyt; niestrawione resztki pokarmowe w stolcu. Zob. Odbytnica/Nos. [Hering], [Allen], [Phatak].
• Przenoszenie się / naprzemienne występowanie dolegliwości. Dolegliwości reumatyczne ↔ biegunka; dna moczanowa ↔ objawy sercowe lub trzewne; choroba narządów wewnętrznych po stłumieniu wykwitów skórnych. Zob. Klatka piersiowa/Serce/Skóra. [Clarke], [Hering].
• Bóle reumatyczne i nerwobóle. Zmieniające umiejscowienie, wędrujące, kłujące bóle kończyn; obolałość ścięgien; bóle po zahamowaniu biegunki. Zob. Kończyny/Plecy. [Hering], [Boger].
• Żołądek i regulacja apetytu. Dokuczliwy, ssący głód, potrzeba ciągłego jedzenia; wymioty lub biegunka mogą na przemian przynosić ulgę albo pogorszenie. Zob. Żołądek/Pokarmy i napoje. [Allen], [Clarke].
• Odbytnica — podrażnienie hemoroidów. Bolesne, wypadające guzki krwawnicze z pieczeniem i kłuciem; zaparcie na przemian z drażniącą biegunką. Zob. Odbytnica. [Boericke], [Phatak].
• Serce (odruch żołądkowo-reumatyczny). Kołatanie serca i niepokój w okolicy przedsercowej, gdy bóle reumatyczne zostają stłumione lub po zahamowaniu biegunki bądź stłumieniu wykwitów skórnych. Zob. Serce/Klatka piersiowa. [Clarke], [Hering].
• Skóra — stłumione wykwity. Niebezpieczeństwo związane z tłumieniem wykwitów (maści, silnie działające płyny do obmywania): zapalenia narządów wewnętrznych lub następstwa jelitowe i reumatyczne. Zob. Skóra/Objawy ogólne. [Hering], [Clarke].

• Po wypróżnieniu — dziecko staje się pogodniejsze, mniej marudne, dolegliwości brzuszne łagodnieją (przy robaczycy). [Hering].
• Ciepło i ciepłe okłady na bolące kończyny lub brzuch; łagodne ciepło koi bóle zmieniające umiejscowienie. [Boger], [Phatak].
• Ruch, spokojne chodzenie przy wędrujących bólach reumatycznych (zapobiega „usadowieniu się” bólów w jednym miejscu). [Hering].
• Ponowne pojawienie się wydzielin — powrót wykwitów lub biegunka przerywająca napad dolegliwości reumatycznych (odwrócenie kierunku przenoszenia się dolegliwości). [Clarke], [Hering].
• Jedzenie — chwilowa ulga w dokuczliwym uczuciu pustki, choć głód wkrótce powraca (zob. Żołądek). [Allen].
• Świeże powietrze u niektórych dzieci — mniejsza drażliwość, żywszy koloryt policzków. [Clarke].
• Pocieranie lub ucisk miejsc dotkniętych nerwobólem i brzucha (kolka robacza). [Hering].
• Sen (krótkie drzemki) w stanach wyczerpania z uwiądem może przejściowo przywracać siły. [Nash] [Clinical].

• Stłumienie wykwitów, hemoroidów lub biegunki — po którym następuje przeniesienie się dolegliwości do narządów wewnętrznych (objawy sercowe, reumatyczne, trzewne). [Hering], [Clarke].
• Noc i wczesny ranek — niepokój ruchowy, wybudzanie się z głodu; biegunka po wstaniu; wędrujące bóle w nocy. [Allen], [Boericke].
• Zimne powietrze / zziębnięcie — nasilenie nerwobólów i dolegliwości reumatycznych; katar z krwawieniem z nosa u dzieci z robaczycą. [Hering].
• Tłuszcze i ciężkostrawne potrawy — zaburzają czynność żołądka; niestrawione resztki pokarmowe w stolcu; podrażnienie odbytu. [Clarke], [Phatak].
• Nadmierny wysiłek u osłabionych dzieci — wyczerpanie przypominające zapaść. [Nash].
• Nagłe zahamowanie pocenia się lub wypróżnień. [Hering].
• Dotyk — tkliwe, wychudzone kończyny; podczas bólu nie znosi dotykania ani poruszania nimi przez inną osobę. [Boger].
• Między posiłkami — dokuczliwe uczucie pustki, potrzeba ciągłego jedzenia. [Allen].

Marudne, drażliwe i złośliwe dzieci, które bez powodu płaczą, biją lub się kłócą; stają się pogodniejsze po wypróżnieniu lub gdy ustępują dolegliwości brzuszne (przy robaczycy) [Hering], [Clarke]. Lęk z niepokojem w okolicy przedsercowej, gdy bóle zostają stłumione i skierowane do wewnątrz lub po zahamowaniu wydzielin, zgodnie z przewodnim motywem przenoszenia się dolegliwości [Hering]. Niepokój ruchowy z powodu dokuczliwego, ssącego głodu — dziecko nie potrafi długo skupić uwagi ani się bawić; otępienie umysłowe występuje na przemian z krótkotrwałym ożywieniem po jedzeniu [Allen]. Nadwrażliwość na sprzeciw; dziecko marudne, niezadowolone, któremu „nic nie odpowiada”, szczególnie wieczorem, gdy nasilają się kolka i świąd odbytu [Phatak]. W stanach wychudzenia pojawia się nieśmiałość lub lękliwość; dziecko lgnie do opiekuna, a zarazem go odpycha — paradoks zależności i drażliwości [Nash]. U dorosłych po stłumieniu dolegliwości reumatycznych występuje obawa o serce lub życie; lęk przed śmiercią w chwili pojawienia się kołatania serca (zob. Serce) [Clarke]. W uwiądzie występuje zmęczenie umysłowe — słaba pamięć i powolne pojmowanie na przemian z łatwym rozdrażnieniem, co nadaje obrazowi zabarwienie psoryczno-tuberkulinowe [Kent]. Ustąpienie rozdrażnienia po ponownym pojawieniu się wykwitów lub po wypróżnieniu potwierdza łańcuch przyczynowy (Umysł ↔ Odbytnica ↔ Skóra) [Hering]. Hipochondria u dorosłych z naprzemiennymi biegunkami i dolegliwościami reumatycznymi: gdy dochodzi do zatrzymania stolca, bóle atakują kończyny lub serce; gdy stolec staje się luźny, bóle znikają — naprzemienność wyraźnie charakteryzuje Abrotanum [Clarke], [Boger]. Krótki opis przypadku: marudne, bijące małe dziecko z owsikami, żarłoczne, a mimo to chudnące; przez kilka godzin po obfitym wypróżnieniu chętnie się bawiło — Abrot. 6X usunęło drażliwość wraz z uregulowaniem stolca [Clinical], [Hering].

Głowa wydaje się duża w stosunku do wychudzonego ciała; ciemiączka nie muszą być otwarte, lecz w uwiądzie kontrast jest uderzający [Hering]. Tępy ból czoła przed oddaniem stolca, ustępujący po wypróżnieniu (pochodzenia jelitowego) [Allen]. Krwawienie z nosa rano lub przy kaszlu — częste u dzieci z robaczycą; występuje na przemian z biegunką lub przynosi ulgę w bólu głowy [Hering], [Clarke]. Uczucie lekkości lub pustki w głowie podczas głodu; ustępuje po niewielkiej ilości jedzenia, lecz wkrótce powraca (odpowiednik objawów żołądkowych) [Allen]. Skóra głowy wrażliwa na zimne powietrze; przeciągi wywołują wędrujące nerwobólowe „kłucia” (motyw reumatyczno-nerwobólowy) [Boger]. Sinoczarne obwódki pod oczami; twarz ściągnięta i postarzała — objaw zaburzeń odżywienia tkanek w niedożywieniu [Hering]. Zawroty głowy przy szybkim wstawaniu w stanach osłabienia; poprawa po lekkim posiłku [Clarke]. Pocenie się głowy nie jest objawem charakterystycznym (w odróżnieniu od Calc-phos.), choć podczas nocnego niepokoju może wystąpić niewielki pot o kwaśnym zapachu [Phatak]. Po stłumieniu wysypki skórnej może pojawić się rozpierający ból głowy z lękiem związanym z sercem, ilustrujący niebezpieczne przeniesienie się dolegliwości (zob. Skóra/Serce) [Hering]. Dziecko często nieustannie pociera nos i głowę — objaw robaczycy — i na chwilę się przy tym uspokaja [Allen], [Hering].

Oczy zapadnięte, z ciemnymi obwódkami wokół oczodołów; źrenice prawidłowe; wieczorem spojrzenie lękliwe lub rozdrażnione [Hering]. Ciężkie powieki w wyczerpaniu; krótkie drzemki z nagłym budzeniem się z głodu (zob. Sen) [Allen]. Świąd wewnętrznych kącików oczu z ich pocieraniem, jako część ogólnego stanu świądu towarzyszącego robaczycy (zob. Nos/Odbytnica) [Hering]. Widzenie może być zamglone z uczuciem omdlewania po kilku dniach zaparcia; poprawia się wraz z powrotem biegunki (Naprzemienność) [Clarke]. Światłowstręt nie jest objawem charakterystycznym; spojrzenie typowe dla „wyniszczonego dziecka” — żywe, lecz zdradzające wyczerpanie [Nash]. Sporadyczne drgania powiek towarzyszą nerwobólom przemieszczającym się wraz ze zmianami pogody (powinowactwo reumatyczno-nerwobólowe) [Boger]. Oczy zachodzą łzami podczas bólu w nadbrzuszu, który ustępuje po zjedzeniu niewielkiej ilości pokarmu, co ponownie odzwierciedla wzajemne powiązania żołądkowo-autonomiczne [Allen].

Brak wyraźnego zapalenia ucha; raczej nerwobólowe kłucia, przenoszące się z jednego ucha do drugiego pod wpływem zimnego przeciągu (poprawa od ciepła i okrycia) [Boger]. Dzieci ciągną się za uszy podczas wieczornego marudzenia, lecz badanie często nie wykazuje nieprawidłowości — jest to wyraz ogólnej drażliwości i świądu (przy robaczycy) [Hering]. Dzwonienie lub szum mogą towarzyszyć lękowi związanemu z sercem w epizodach przenoszenia się dolegliwości (zob. Serce) [Clarke]. Poza tym słuch prawidłowy; hałasy nasilają nocną drażliwość przy głodzie [Allen]. Pocenie się uszu nie jest charakterystyczne.

Dłubanie w nosie, nieustanne pocieranie jego czubka i skrzydełek — klasyczny objaw robaczycy; towarzyszą mu krwawienia z nosa, często rano lub przy kaszlu bądź parciu [Hering], [Allen]. Katar po zziębnięciu; wodnista wydzielina na przemian z krwawieniem z nosa; poprawa w ciepłym pomieszczeniu (pogorszenie od zimnego powietrza) [Hering]. Zaburzone odczuwanie zapachów w uwiądzie: potrzeba ciągłego jedzenia pomimo nudności wywoływanych zapachem tłustych potraw (Pokarmy i napoje) [Clarke]. Napady kichania rano ze świądem odbytu (odruch jelitowo-nosowy) [Phatak]. Po zahamowaniu biegunki katar może ustąpić, a mogą pojawić się dolegliwości reumatyczne; powrót wydzieliny z nosa lub stolca łagodzi bóle (charakterystyczna naprzemienność) [Clarke]. Czubek nosa blady i zaostrzony u wychudzonych dzieci; krótko po obfitym wypróżnieniu koloryt się poprawia [Hering].

Twarz ściągnięta, postarzała; sine obwódki pod oczami; nos zaostrzony; wargi blade, niekiedy popękane z suchości [Hering], [Nash]. U marudnych dzieci wyraz twarzy rozdrażniony, niezadowolony, niemal gniewny; odpychają jedzenie, by po chwili znów się go domagać (kapryśny apetyt) [Allen]. Sporadyczne nerwobóle twarzy wędrujące z jednej strony na drugą przy zmianach pogody; poprawa od ciepła (motyw reumatyczno-nerwobólowy) [Boger]. Policzki rumienią się podczas nocnego gorączkowego niepokoju, a nad ranem bledną (zob. Sen/Gorączka) [Clarke]. Szybkie zmiany kolorytu twarzy towarzyszą naprzemiennemu występowaniu dolegliwości jelitowych i reumatycznych (Naprzemienność) [Hering]. Po stłumieniu wyprysku na policzkach mogą wystąpić ucisk w klatce piersiowej i kołatanie serca (przeniesienie się dolegliwości: Skóra→Serce) [Clarke].

Język często czysty lub lekko obłożony, co nie odpowiada nasileniu zaburzeń żołądkowych — przydatna cecha różnicująca względem Ant-c. (gruby biały nalot) i Puls. (gruby nalot, język geograficzny) [Hughes], [Clarke]. Suchość w ustach z nieustanną potrzebą picia małych ilości (choć tłuszcze są źle tolerowane), zgodna z obrazem dokuczliwego głodu [Allen]. Nieprzyjemny zapach z ust u dzieci z robaczycą, nasilony rano i wieczorem [Hering]. Drobne zmiany aftowe nie są charakterystyczne; sporadyczna tkliwość dziąseł w stanach osłabienia [Phatak]. Przy podrażnieniu związanym z robaczycą może występować nocne zgrzytanie zębami (zob. Sen/Odbytnica) [Hering]. Wydzielanie śliny niekiedy zwiększa się przed wypróżnieniem i zmniejsza po nim, odzwierciedlając zmiany jelitowej czynności autonomicznej [Allen].

Brak swoistego obrazu próchnicy; bruksizm nocą przy robaczycy; dziecko zgrzyta zębami i wzdryga się, po czym budzi się głodne [Hering]. Cierpnięcie zębów od kwaśnych pokarmów nie jest typowe (por. Phos.). Dolne siekacze mogą wydawać się duże w wychudzonej żuchwie — widoczna oznaka zaburzeń odżywienia tkanek [Nash]. Przeszywający ból jednego zęba może nagle przeskoczyć na inny („ból wędrujący”, nerwobólowy); poprawa od ciepła i delikatnego pocierania [Boger]. Krwawienie z dziąseł jest niewielkie; częściej wargi pękają z suchości (zob. Twarz) [Clarke]. Po zjedzeniu niewielkiej ilości pokarmu podrażnienie zębów na krótko ustępuje — podobnie jak dolegliwości żołądkowe [Allen].

Drapanie w gardle z ciągłą potrzebą przełykania; przełykanie na pusto nasila nudności, gdy żołądek domaga się jedzenia (Żołądek) [Allen]. Suchość gardła na zimnym powietrzu; poprawa po ciepłych napojach (Modalności) [Hering]. Migdałki nie należą do głównych obszarów działania; w uwiądzie gruczoły szyi mogą wydawać się smukłe na tle żylastych pasm szyi [Clarke]. Uczucie „guli” podczas napadów lęku związanego z sercem po stłumieniu wykwitów — odzwierciedlające napięcie autonomiczne (zob. Skóra/Serce) [Hering]. Dzieci z robaczycą stale odchrząkują lub chrząkają, a następnie pocierają nos i odbyt — triada warta uwagi (Odbytnica/Nos) [Allen]. Pragnienie z potrzebą częstego picia małymi łykami towarzyszy dokuczliwemu, ssącemu głodowi (Pokarmy i napoje) [Clarke].

Wilczy apetyt, dokuczliwy, ssący głód: musi często jeść; niewielka ilość pokarmu przynosi krótkotrwałą ulgę, a mimo to wychudzenie postępuje [Allen], [Hering]. Niechęć do tłuszczów i ciężkostrawnych potraw; tłuszcze nasilają nudności i powodują pojawienie się niestrawionych resztek pokarmowych w stolcu (Pokarmy i napoje) [Clarke], [Phatak]. Uczucie pustki i zapadania w nadbrzuszu szybko powraca po posiłkach; potrzeba ciągłego gryzienia lub żucia (kapryśny apetyt) [Allen]. Odbijanie z uczuciem omdlewania przy zaparciu; ulga następuje po wypróżnieniu — wzajemne powiązania jelitowo-żołądkowe [Hering]. Nudności po przebudzeniu, łagodniejące po niewielkiej ilości ciepłego pokarmu; pogorszenie od zimnych napojów i zimnego powietrza (Modalności) [Hering]. Bóle lub skurcze powracają, jeśli biegunka lub wykwity zostaną zahamowane; stan żołądka poprawia się, gdy wydzielanie powraca (Naprzemienność/Przenoszenie się dolegliwości) [Clarke]. Porównaj Iodum: w obu obrazach występuje wilczy apetyt z wychudzeniem; w obrazie Iod. chory odczuwa gorąco, jest niespokojny i musi jeść, aby zapobiec uczuciu osłabienia; Abrot. wyróżniają naprzemienne występowanie dolegliwości, objawy robaczycy i wychudzenie rozpoczynające się od nóg [Kent], [Clarke]. Przypadek: chłopiec, 5 lat — je łapczywie, a mimo to chudnie, w stolcu niestrawione resztki pokarmowe, pociera nos; Abrot. 6X tid przywróciło przyrost masy ciała i uśmierzyło dokuczliwy, ssący głód [Hering] [Clinical].

Brzuch wzdęty mimo wyniszczenia ciała; u niektórych dzieci z marazmem okolica krezki powiększona lub dająca w badaniu palpacyjnym wrażenie pełności [Hering], [Clarke]. Bóle kolkowe wokół pępka ze świądem odbytu, nasilające się wieczorem i w nocy (zarobaczenie) [Allen]. Burczenie i przelewanie po tłuszczach; wkrótce potem pojawia się cuchnący stolec z niestrawionymi resztkami pokarmu, po którym ból i rozdrażnienie na chwilę ustępują (poprawa po wypróżnieniu) [Phatak], [Hering]. Kłujące, wędrujące nerwobóle brzucha występują po zahamowaniu biegunki; poprawa po ponownym uruchomieniu wypróżnień (naprzemienność) [Clarke], [Boger]. Zimne powietrze nasila skurcze brzucha; ciepłe okłady je łagodzą (modalności) [Hering]. Dokuczliwe ssanie z głodu, jakby brzuch był „pusty i słaby”, zmusza do okresowego podjadania; mimo to dziecko chudnie (odsyłacz do sekcji Żołądek) [Allen].

Brak swoistej zmiany chorobowej w nerkach; w okresach zaparcia mocz może być skąpy, a przy biegunce oddawany obficiej (naprzemienność) [Clarke]. Mimowolne moczenie u wyczerpanych, zarobaczonych dzieci, które śpią niespokojnie i budzą się głodne (odsyłacz do sekcji Sen) [Hering]. Cuchnący mocz nie jest charakterystyczny; zapach zmienia się zależnie od diety i spożycia tłuszczów (Pokarmy i napoje) [Phatak]. Chwilowe złagodzenie bólu brzucha po oddaniu moczu nie jest objawem charakterystycznym. Oddawanie moczu nie wpływa na kołatanie serca (w odróżnieniu od Lyc.) [Hughes].

Owsiki: silny świąd odbytu, nasilający się w nocy; dziecko dłubie w nosie i odbycie, śpi niespokojnie [Hering], [Allen]. Stolce z niestrawionymi resztkami pokarmu, drażniące, wodniste lub półstałe, często występują naprzemiennie z kilkudniowym zaparciem; u dorosłych guzki krwawnicze wypadają i są bolesne, piekące lub dają ból kłujący [Boericke], [Phatak]. Biegunka ↔ reumatyzm: po stłumieniu biegunki bóle reumatyczne obejmują kończyny lub serce; gdy stolce stają się luźne, bóle słabną (charakterystyczna naprzemienność) [Clarke], [Hering]. Częste jest poranne wypróżnienie po wstaniu; po nim występuje osłabienie, choć nastrój się poprawia (Umysł — poprawa po wypróżnieniu) [Allen]. Parcie na stolec wywołuje u dzieci krwawienie z nosa (odruch Odbytnica–Nos) [Hering]. Przy zarobaczeniu w stolcu występują strzępki śluzu; bolesne parcie na stolec jest niewielkie; odbyt obolały od drapania [Hering], [Phatak].

Obniżone libido u dorosłych z marazmem; nerwobóle w okolicy powrózków nasiennych mogą przenosić się z jednej strony na drugą (charakter reumatyczno-neuralgiczny) [Boger]. Guzki krwawnicze bolesne po długim siedzeniu; bóle kłujące promieniują do krocza (odsyłacz do sekcji Odbytnica) [Boericke]. Według opisu Clarke’a szczupli, zmarzliwi mężczyźni, u których dolegliwości jelitowe występują naprzemiennie z reumatycznymi, potrzebują Abrot., aby zapobiec przeniesieniu dolegliwości na serce po zahamowaniu wydzielin lub odpływów [Clarke]. Robaki wywołują u chłopców podrażnienie z uporczywymi wzwodami i niepokój nocny; poprawa po wypróżnieniu [Hering]. Objawy seksualne mają znaczenie drugorzędne wobec zaburzeń odżywienia i dolegliwości reumatycznych.

Marazm stanowi wskazanie głównie pediatryczne; u dorastających dziewcząt mogą występować kapryśny apetyt z wychudzeniem oraz naprzemienne biegunki i bolesne miesiączki [Clarke]. Miesiączki mogą być skąpe przy ogólnym osłabieniu; nerwobóle miednicy wędrują i zmieniają stronę (charakter reumatyczno-neuralgiczny) [Boger]. Przekrwienie guzków krwawniczych w okresie okołomiesiączkowym z bólami kłującymi i zaparciem występującym naprzemiennie z drażniącymi stolcami [Phatak]. Po stłumieniu sączącego wyprysku mogą pojawić się kołatanie serca i duszność (przeniesienie dolegliwości: Skóra→Serce) [Hering]. Wychudzone matki karmiące pragną stale jeść, lecz nie przybierają na wadze — porównaj Iodum; dla Abrot. charakterystyczne są naprzemienne dolegliwości jelitowe i reumatyczne oraz niechęć do tłuszczów [Clarke], [Kent].

Krótki oddech podczas kołatania serca; pragnienie przebywania w ciepłym pokoju; zimne powietrze wywołuje kłujące, wędrujące bóle międzyżebrowe (odsyłacz do sekcji Klatka piersiowa) [Boger], [Hering]. Wzdychający oddech przy wyczerpaniu w marazmie; poprawa po lekkiej przekąsce (Żołądek) [Allen]. Kaszel nie jest objawem głównym; jeśli występuje, pojawia się naprzemiennie z zaburzeniami jelitowymi lub krwawieniem z nosa (Nos/Odbytnica) [Hering]. Duszność nasila się po nagłym zahamowaniu biegunki; poprawa po wypróżnieniu (naprzemienność) [Clarke]. Dzieci dyszą po niewielkim wysiłku, a następnie domagają się jedzenia, co obrazuje wyczerpanie związane z zaburzeniami odżywienia [Nash].

Kołatanie serca z niepokojem w okolicy przedsercowej po stłumieniu reumatyzmu, zahamowaniu krwawienia z guzków krwawniczych lub stłumieniu wykwitów skórnych — poważny objaw charakterystyczny Abrotanum (przeniesienie dolegliwości na serce) [Hering], [Clarke]. Tętno szybkie, małe, pobudliwe; pacjent obawia się, że nocą serce przestanie pracować; poprawa po ponownym pojawieniu się stolca, potu lub wykwitów skórnych [Clarke]. Wędrujące bóle kłujące w okolicy koniuszka serca; poprawa pod wpływem ciepła i łagodnego ruchu (charakter reumatyczno-neuralgiczny) [Boger]. Dolegliwości sercowe występują naprzemiennie z zaburzeniami jelitowymi; gdy pojawia się biegunka, serce się uspokaja (naprzemienność) [Clarke]. Porównaj Kalmia i Rhus-t. w reumatycznych następstwach dotyczących serca; Abrot. wyróżnia naprzemienność z wypróżnieniami oraz podłoże w postaci zarobaczenia lub marazmu [Kent], [Boger]. Opis przypadku: u dorosłego po niedawnym stłumieniu świerzbu wystąpiły gwałtowne kołatania serca i rozdzierające bóle kończyn; wykwity przywrócono prostymi środkami, a Abrot. 30C uspokoiło niepokój w okolicy serca, gdy skóra ponownie zaczęła wydzielać [Hering] [Clinical].

Ucisk i bóle kłujące, które wędrują; pogorszenie po stłumieniu reumatyzmu lub zahamowaniu biegunki; poprawa po ponownym pojawieniu się wydzieliny lub odpływu (naprzemienność/przeniesienie dolegliwości) [Hering], [Clarke]. U osłabionych dzieci płytki oddech z szybkim tętnem podczas nocnego niepokoju; poprawa po ciepłym napoju i niewielkim posiłku (odsyłacze do sekcji Sen i Żołądek) [Allen]. Zimne przeciągi wywołują wędrujące nerwobóle międzyżebrowe; ciepło przynosi ulgę (modalności) [Boger]. Kaszlowi przypominającemu krztusiec może towarzyszyć krwawienie z nosa wskutek wysiłku przy kaszlu u zarobaczonych dzieci — jest to raczej objaw towarzyszący niż główne wskazanie [Hering]. Bóle klatki piersiowej występują naprzemiennie z kolką brzuszną; gdy jedne się nasilają, drugie ustępują (naprzemienność) [Clarke]. Wyraźne zmiany patologiczne w płucach nie należą do zasadniczego obrazu Abrot., lecz odnotowuje się niebezpieczeństwo, gdy po stłumieniu wykwitów skórnych pojawia się ucisk w klatce piersiowej [Hering], [Clarke].

Ból wzdłuż mięśni przykręgosłupowych, zwłaszcza w odcinku piersiowym, wędrujący z jednej strony na drugą; poprawa pod wpływem ciepła, pogorszenie od zimnego powietrza — charakterystyczny rys reumatyczno-neuralgiczny [Boger]. Osłabienie okolicy lędźwiowej z uczuciem „pustki” w brzuchu; niemożność długiego siedzenia z powodu uczucia ucisku w guzkach krwawniczych (Odbytnica) [Boericke]. Sztywność po zahamowaniu potu lub wypróżnień; ustępuje po ich powrocie (naprzemienność) [Hering]. Bolesność okolicy krzyżowej u wyniszczonych dzieci, które nie znoszą długiego stania; chcą leżeć skulone (Objawy ogólne) [Clarke]. Mięśnie szyi tkliwe przy narażeniu na przeciągi; szalik przynosi poprawę [Boger]. Bóle pleców często zmieniają umiejscowienie, co pomaga odróżnić je od bólów stawowych o stałej lokalizacji [Boger].

Wychudzenie zaczyna się od nóg; uda i łydki zanikają, skóra zwisa luźno — klasyczny obraz Abrotanum [Hering], [Nash]. Wędrujące bóle reumatyczne — kłujące, rozdzierające, przenoszące się ze stawu na staw; pogorszenie pod wpływem zimnego powietrza, poprawa pod wpływem ciepła i łagodnego ruchu (modalności) [Boger], [Hering]. Dziecko powłóczy nogami z osłabienia mimo nienasyconego apetytu; po wypróżnieniu i jedzeniu jest przejściowo żywsze (odsyłacze do sekcji Umysł, Odbytnica i Żołądek) [Allen]. Kolana bolą nocą po stłumieniu biegunki; gdy stolce stają się luźne, ból kolan łagodnieje (naprzemienność) [Clarke]. Ręce drżą z osłabienia; paznokcie blade (zaburzenia odżywienia tkanek) [Clarke]. Podczas napadów bólu chory nie znosi dotykania wychudzonych kończyn (tkliwość) [Boger].

Duże niebezpieczeństwo po stłumieniu wykwitów skórnych (np. świerzbu, wyprysku): po stłumieniu następuje przeniesienie dolegliwości do wnętrza — na klatkę piersiową, serce, jelita — lub pojawiają się dolegliwości reumatyczne; powrót wykwitów łagodzi zagrożenie dotyczące narządów wewnętrznych [Hering], [Clarke]. W marazmie skóra sucha, pergaminowa; łatwo układa się w fałdy nad kośćmi nóg i pośladkami (stan odżywienia tkanek) [Hering]. Świąd z drapaniem aż do otarcia naskórka, nasilający się nocą; dziecko pociera odbyt i nos (obraz zarobaczenia) [Allen]. Wędrujące wysypki pokrzywkowe lub rumieniowe mogą towarzyszyć przemieszczającym się bólom (charakter neurowegetatywny) [Boger]. Przeczosy wokół odbytu w związku z zarobaczeniem; skóra krocza obolała (Odbytnica) [Hering]. Po ponownym pojawieniu się wcześniej stłumionych wykwitów dziecko często przybiera na wadze — cenna obserwacja kliniczna podkreślająca istotę obrazu Abrot. [Clarke] [Clinical].

Sen jest niespokojny, zwłaszcza przed północą: dziecko rzuca się, drapie, zgrzyta zębami i budzi się głodne, domagając się jedzenia lub picia [Hering], [Allen]. Zgrzytanie zębami występuje naprzemiennie z dłubaniem w nosie i pocieraniem odbytu — triada objawów zarobaczenia (powiązanie Sen–Odbytnica–Nos) [Hering]. Nocne nasilenie wędrujących bólów zmusza do częstych zmian pozycji; ciepło łóżka przynosi ulgę, lecz świąd ponownie skłania do poruszania się (odsyłacze do sekcji Kończyny i Skóra) [Boger]. Budzi się wcześnie z uczuciem pustki i zapadania — musi zjeść; niewielka ilość pokarmu przynosi krótkotrwałe uspokojenie, po czym niepokój później powraca (Żołądek) [Allen]. Jeśli wieczorem zahamowano biegunkę, nocą mogą pojawić się kołatanie serca i bóle reumatyczne; po wypróżnieniu w nocy lub wczesnym rankiem sen staje się głębszy (charakterystyczna naprzemienność) [Clarke], [Hering]. Sny są pełne niepokoju, przerażające lub dotyczą spadania; dziecko krzyczy i nie daje się uspokoić, dopóki wypróżnienie lub oddanie gazów nie przyniesie ulgi w brzuchu (Brzuch/Odbytnica) [Hering]. Dorośli z przeniesieniem dolegliwości na serce leżą bezsennie, wsłuchując się w tętno i bojąc się zasnąć; ulgę przynosi ponowne pojawienie się wykwitów skórnych lub powrót krwawienia z guzków krwawniczych (Skóra/Serce/Odbytnica) [Clarke]. Typowy jest rytm dobowy: pogorszenie wieczorami i nocą, gdy głód, świąd i bóle osiągają największe nasilenie; rano spokojniej po wypróżnieniu i lekkim posiłku, choć wyczerpanie się utrzymuje (Objawy ogólne) [Boericke], [Phatak]. Krótkie drzemki w ciągu dnia mogą na krótko odświeżać w stanach marazmu, lecz ciągły sen nocny pozostaje zaburzony, dopóki nie zostanie skorygowany łańcuch naprzemiennych dolegliwości [Nash]. To powiązanie żołądek–jelita–serce–skóra przenika obraz bezsenności Abrotanum i dostarcza wielu wzajemnie potwierdzających się wskazówek przy prowadzeniu przypadku.

Przerażające sny ze zrywaniem się, płaczem i przywieraniem do opiekuna (dzieci); sny o pościgu lub duszeniu się przy podrażnieniu wywołanym przez robaki (odsyłacz do sekcji Odbytnica) [Hering]. Dorośli śnią o interesach lub nadciągającym niebezpieczeństwie w okresach kołatania serca (odsyłacz do sekcji Serce) [Clarke]. Sny ustępują lub stają się spokojne po wypróżnieniu albo po ponownym pojawieniu się wykwitów skórnych — wyraźny objaw potwierdzający (naprzemienność/przeniesienie dolegliwości) [Hering]. Zgrzytanie zębami i mówienie przez sen towarzyszą niespokojnym snom przy zarobaczeniu [Allen]. Po snach o jedzeniu i spożywaniu posiłków rano występuje głód z uczuciem omdlewania (Żołądek) [Allen]. W nocy po spożyciu tłuszczów lub ciężkostrawnych potraw sny są chaotyczne i nie dają odpoczynku, a po przebudzeniu pojawia się stolec z niestrawionymi resztkami pokarmu (Pokarmy i napoje) [Clarke].

Niewielkie wieczorne stany gorączkowe towarzyszą niepokojowi u dzieci z marazmem; policzki gorące, dłonie i stopy chłodne (wyniszczenie obwodowych części ciała) [Hering]. Gorączka może występować naprzemiennie z biegunką lub bólami reumatycznymi — gdy jedno się nasila, drugie cichnie (naprzemienność) [Clarke]. Niekiedy uczucie gorąca bez pragnienia; innym razem częste picie małymi łykami, zwłaszcza przy wyraźnym, dokuczliwym ssaniu z głodu (Żołądek/Gardło) [Allen]. U zarobaczonych dzieci epizodom nieżytu nosa z gorączką mogą towarzyszyć krwawienia z nosa [Hering]. Przedłużające się gorączki nie stanowią głównego zakresu Abrot.; o jego przydatności decydują raczej wzorce zaburzeń odżywienia tkanek i naprzemienności [Nash].

Dreszcze od zimnego powietrza z nasileniem przeszywających, wędrujących bólów; poprawa po ogrzaniu (modalności) [Hering], [Boger]. Gorąco twarzy i głowy pod wieczór, z niepokojem i głodem (Sen/Żołądek) [Allen]. Pot skąpy; jeśli się pojawia, może towarzyszyć mu ulga wraz z powrotem biegunki lub wykwitów skórnych (naprzemienność/przeniesienie dolegliwości) [Hering], [Clarke]. Po zahamowaniu potu mogą wystąpić dolegliwości sercowe lub reumatyczne — objaw ostrzegawczy w obrazie Abrot. [Hering]. Nie występuje tu okresowość typowa dla trzeciaczki lub czwartaczki (w odróżnieniu od China, Nat-m.); dominują zmiany wegetatywne [Hughes].

Wilczy apetyt, a mimo to utrzymuje się wychudzenie — „dużo je, jeszcze bardziej chudnie” [Hering], [Allen]. Niechęć do tłuszczów i ciężkostrawnego jedzenia; tłuszcze wywołują nudności, kolkę i stolce z niestrawionymi resztkami pokarmu [Clarke], [Phatak]. Głód powraca wkrótce po jedzeniu; pragnienie przegryzania lub podjadania (kapryśny apetyt) [Allen]. Pragnienie zaspokajane częstymi, małymi łykami; zimne napoje mogą oziębiać żołądek i nasilać dolegliwości (modalności) [Hering]. Brak szczególnej ochoty na słone i kwaśne pokarmy (w odróżnieniu od zachcianek Iod.). Po zahamowaniu biegunki nawet lekkie pokarmy wywołują dolegliwości, dopóki wypróżnienia nie powrócą (naprzemienność) [Clarke]. W okresie zdrowienia dziecko toleruje proste wywary i przybiera na ciele najpierw na twarzy i tułowiu, a na końcu na nogach — odwrotnie niż przebiegał proces chorobowy [Hering] [Clinical].

Istotą obrazu są zaburzenia odżywienia tkanek z naprzemiennością i przenoszeniem się dolegliwości: dziecko chudnie od nóg ku górze mimo nienasyconego głodu, wykazuje objawy zarobaczenia (dłubanie w nosie, świąd odbytu, krwawienia z nosa, stolce z niestrawionymi resztkami pokarmu), a biegunka występuje naprzemiennie z reumatyzmem lub innymi bólami; stłumienie zewnętrznej wydzieliny, odpływu lub wykwitów skórnych sprowadza zagrożenie dla narządów wewnętrznych, w tym dolegliwości sercowe lub w obrębie klatki piersiowej [Hering], [Clarke], [Allen], [Boericke]. Chory jest zmarzliwy, z pogorszeniem od zimnego powietrza; ciepło i łagodny ruch koją wędrujące nerwobóle [Boger]. Modalności tworzą spójny układ: poprawa po wypróżnieniu i wtedy, gdy stłumiona wydzielina lub odpływ pojawia się ponownie; pogorszenie wskutek stłumienia objawów, nocą, od zimna i tłustych pokarmów. Apetyt jest paradoksalny: dokuczliwe ssanie z głodu powraca wkrótce po jedzeniu; mimo to ciało chudnie, zwłaszcza kończyny dolne i pośladki, a skóra zwisa w fałdach — niezapomniany obraz Abrot. [Hering], [Nash]. Charakterystyczna naprzemienność ujawnia kliniczne punkty zwrotne: luźne stolce → bóle ustępują; zahamowanie wypróżnień → pojawiają się bóle lub objawy sercowe; wykwity na skórze → uspokojenie dolegliwości trzewnych; stłumienie wykwitów → gwałtowne nasilenie dolegliwości trzewnych [Clarke], [Hering]. Należy różnicować z Iodum (wilczy apetyt, uczucie gorąca, niepokój, konieczność jedzenia, by uniknąć uczucia zapadania — bez tak silnego powiązania naprzemienności z zarobaczeniem); China (marazm wskutek utraty płynów ze wzdęciem od gazów, lecz bez wychudzenia zaczynającego się od nóg); Calc-phos. (bladość, wiotkość, zaburzenia wzrostu kości); Santoninum/Cina (drgawki i drażliwość przy zarobaczeniu — Abrot. jest lekiem o szerszym obrazie zaburzeń odżywienia tkanek i naprzemienności). Gdy pojawia się ten układ objawów — wychudzenie z głodem, objawy zarobaczenia, naprzemienne biegunki i dolegliwości reumatyczne, niebezpieczeństwo po stłumieniu objawów — Abrotanum jest lekiem charakterystycznym i często kluczowym dla powrotu do zdrowia [Kent], [Hering], [Clarke], [Nash], [Phatak].

Etiologia / Tłumienie objawów i naprzemienność

• Rhus-toxicodendron — Reumatyzm po przemoczeniu lub wychłodzeniu; poprawa pod wpływem ruchu; brak charakterystycznej dla Abrot. naprzemienności z biegunką i wyniszczenia związanego z robaczycą. [Kent].
• Kalmia — Przeniesienie dolegliwości reumatycznych na serce z promieniującymi bólami; nie jest to obraz robaczycy ani wyniszczenia; bóle częściej przeszywające, biegnące w dół. Abrot., gdy zaburzenia sercowe poprzedza stłumienie objawów jelitowych lub skórnych. [Boger], [Clarke].
• Sulphur — Po stłumieniu wykwitów skórnych; uczucie gorąca, pieczenie, cuchnące wydzieliny. W Abrot. większa wrażliwość na zimno, wyraźniejsze wyniszczenie zaczynające się od nóg oraz naprzemienność dolegliwości jelitowych i reumatycznych. [Kent], [Hering].

Wyniszczenie z wilczym apetytem

• Iodum — Uczucie gorąca, niepokój ruchowy; musi jeść, inaczej słabnie; szybki katabolizm; brak wyraźnej naprzemienności biegunki i reumatyzmu. W Abrot. występują objawy robaczycy i wychudzenie nóg. [Clarke], [Kent].
• China — Wyniszczenie wskutek utraty płynów; bębenkowate wzdęcie brzucha; głód nie jest tak dokuczliwy; naprzemienność nie jest typowa. [Hughes].
• Calc-phos. — Dzieci w okresie wzrostu, problemy z kośćmi i zębami, niezarośnięte ciemiączka; umiarkowany głód; brak triady objawów robaczycy. [Phatak].

Robaczyca / Drażliwe dziecko

• Cina — Lek o bardzo wyraźnym obrazie robaczycy: dłubanie w nosie, zgrzytanie zębami, skurcze, złość, gdy ktoś na dziecko patrzy; kapryśny apetyt; różnorodne stolce. W Abrot. szerszy obraz naprzemienności i większy nacisk na wyniszczenie. [Hering], [Allen].
• Santoninum — Swoiste powinowactwo do robaczycy, zaburzenia widzenia barw; nie jest lekiem konstytucyjnym o obrazie wyniszczenia i naprzemienności. [Allen].

Naprzemienność dolegliwości jelitowych i reumatycznych / Guzki krwawnicze

• Aloe — Naglące parcie na stolec, bulgotanie, mimowolne oddawanie stolca; skłonność do guzków krwawniczych; brak głodu towarzyszącego wyniszczeniu i obrazu robaczycy. [Clarke].
• Lycopodium — Wzdęcia, pogorszenie w godzinach 16:00–20:00; prawostronność; wychudzenie nie zaczyna się od nóg; naprzemienność nie jest cechą zasadniczą. [Kent].
• Bryonia — Bóle umiejscowione stale w jednym miejscu, kłujące, nasilające się przy ruchu; zaparcie; brak naprzemienności z biegunką i obrazu robaczycy; w Abrot. bóle wędrują. [Kent], [Boger].

Przeniesienie dolegliwości na serce po stłumieniu objawów

• Arsenicum — Udręka, pieczenie, zapaść, skrajne osłabienie z biegunką; pragnienie gorących napojów; brak wyniszczenia zaczynającego się od nóg i triady objawów robaczycy. W Abrot. łagodniejszy lęk i wzorzec naprzemienności. [Clarke].
• Digitalis — Objawy niewydolności serca; wolne, słabe tętno; brak naprzemienności z biegunką po stłumieniu objawów. Abrot., gdy zaburzenia sercowe pojawiają się po zahamowaniu wydzielania lub odpływu. [Hughes], [Clarke].

• Leki dopełniające: Cina, Santoninum — gdy dominuje robaczyca; Abrot. przywraca równowagę odżywienia tkanek i wygasza naprzemienność objawów po usunięciu pasożytów [Hering], [Allen].
• Leki dopełniające: Calc-phos. — po zahamowaniu wyniszczenia przez Abrot. Calc-phos. może wspierać równomierny wzrost i wzmacnianie kości [Phatak], [Clarke].
• Dobrze działa po: Sulphur — gdy u podłoża leży stłumienie objawów; Sulph. otwiera drogę, a Abrot. dopełnia przywracania prawidłowego odżywienia tkanek i korygowania naprzemienności objawów [Kent], [Hering].
• Dobrze działa po: Rhus-t. lub Bry. — przy pozostałych bólach wędrujących, gdy przywrócono już prawidłowe relacje między jelitami a skórą [Boger].
• Dobrze poprzedza: Iodum — jeśli po Abrot. utrzymuje się katabolizm z uczuciem gorąca i niepokojem ruchowym, bez naprzemienności objawów ani oznak robaczycy [Kent].
• Antidotowanie: Skutków stłumienia objawów (w ujęciu pojęciowym) przez przywrócenie odpływu na zewnątrz; przy następstwach działania leków Nux-v. lub Puls. mogą łagodzić zaburzenia żołądkowe blokujące działanie Abrot. [Clarke], [Kent].
• Leki niezgodne: Nie wskazano jednoznacznie żadnych; należy unikać dowolnego stosowania na przemian z głęboko działającymi lekami przeciwpsorycznymi bez wskazań [Clarke].

• Wskazania. Wyniszczenie u dzieci zaczynające się od kończyn dolnych z wilczym apetytem; stany robaczycowe ze świądem odbytu, dłubaniem w nosie i krwawieniami z nosa; naprzemienność biegunki i reumatyzmu; zaburzenia sercowe po stłumieniu wykwitów skórnych, guzków krwawniczych lub biegunki; stolce z niestrawionymi resztkami pokarmu z niechęcią do tłuszczów. [Hering], [Allen], [Clarke], [Boericke], [Phatak].
• Potencja i dawkowanie. W przypadkach robaczycy z zaburzeniami odżywienia tkanek wielu autorów preferuje niskie i średnie potencje (np. 3X/6X/6C) od jednego do trzech razy dziennie przez krótki czas, z obserwacją zmian apetytu, masy ciała i stolca; przy przeniesieniu dolegliwości po stłumieniu objawów lub naprzemienności reumatyzmu i biegunki 30C–200C w pojedynczych dawkach lub dawkach podawanych w odstępach często okazuje się rozstrzygające; powtarzanie zależnie od reakcji, nie rutynowo [Clarke], [Nash], [Phatak].
• Postępowanie wspomagające. Unikać maści tłumiących objawy; preferować obojętne emolienty, gdy zmiany skórne ustępują w wyniku procesu przebiegającego od wewnątrz. Dieta prosta, początkowo uboga w tłuszcze; ciepło i łagodny ruch przy bólach wędrujących. Przy owsicy stosować środki higieniczne (pranie, krótkie paznokcie), podczas gdy Abrot. koryguje podłoże konstytucyjne. [Hering], [Clarke].
• Wskazówki praktyczne.
  • Wyniszczenie zaczynające się od nóg z nienasyconym głodem jest niemal patognomoniczne — niewiele leków wykazuje je tak wyraźnie. [Hering], [Nash].
  • Jeśli bóle reumatyczne nasilają się w miarę ustępowania biegunki — i znikają, gdy biegunka powraca — należy w pierwszej kolejności pomyśleć o Abrotanum. [Clarke], [Boger].
  • Po stłumieniu świerzbu lub wyprysku kołatanie serca i bóle zmieniające umiejscowienie sugerują Abrot.; należy pozwolić na kierowanie się objawów na zewnątrz lub wspierać ten proces. [Hering], [Clarke].
  • Dziecko z robaczycą, marudne, któremu poprawia się nastrój po wypróżnieniu — Abrotanum często oszczędza miesięcy poszukiwań bez wyraźnego kierunku. [Hering], [Allen] [Clinical].

Umysł

• Zły humor, marudne dzieci; biją i kłócą się. Usposobienie charakterystyczne dla robaczycy z wyniszczeniem. [Hering].
• Drażliwość, poprawa po wypróżnieniu. Związek między jelitami a psychiką. [Allen].
• Lęk z kołataniem serca po stłumieniu objawów (przeniesienie dolegliwości do wewnątrz). Kluczowa rubryka etiologiczna. [Clarke].
• Kapryśne pragnienia; nic nie zadowala. Paradoks apetytu i nastroju. [Allen], [Clarke].
• Niepokój ruchowy w nocy; musi zmieniać miejsce z powodu wędrujących bólów. Reumatyzm z nerwobólami. [Boger].
• Hipochondria z naprzemiennością dolegliwości. Cecha rozpoznawcza „przełączania się” objawów w Abrot. [Clarke].

Głowa

• Ból głowy w okolicy czołowej przed wypróżnieniem; poprawa po wypróżnieniu. Pochodzenie jelitowe. [Allen].
• Krwawienie z nosa rano; u dzieci z robaczycą. Klasyczny objaw. [Hering].
• Ciemne obwódki pod oczami przy wyniszczeniu. Wskazówka dotycząca odżywienia tkanek. [Hering].
• Zawroty głowy przy wstawaniu, poprawa po jedzeniu. Zasłabnięcie z głodu. [Clarke].
• Nerwobóle zmieniające umiejscowienie, pogorszenie pod wpływem zimnego powietrza, poprawa pod wpływem ciepła. Charakter reumatyczno-nerwobólowy. [Boger].
• Skóra głowy wrażliwa na przeciągi. Potwierdza pogorszenie pod wpływem zimna. [Boger].

Nos

• Dłubie w nosie; pociera go i skubie. Stan robaczycowy. [Hering], [Allen].
• Krwawienie z nosa przy kaszlu lub parciu; przynosi ulgę w dolegliwościach głowy. Odruchowy odpływ krwi. [Hering].
• Nieżyt nosa na przemian z reumatyzmem. Charakterystyczna naprzemienność. [Clarke].
• Świąd, pieczenie przy nozdrzach. Podrażnienie związane z robaczycą. [Allen].
• Objawy nosowe: poprawa w ciepłym pomieszczeniu, pogorszenie pod wpływem zimnego powietrza. Spójność modalności. [Hering].
• Zaburzone odczuwanie zapachów z kapryśnym apetytem. Współistniejący komponent jelitowy. [Clarke].

Żołądek

• Wilczy apetyt z wychudzeniem. Zasadniczy objaw charakterystyczny. [Hering], [Allen].
• Głód wkrótce po jedzeniu; dokuczliwe uczucie pustki. Podstawowy wzorzec objawów żołądkowych. [Allen].
• Niechęć do tłuszczów; pogorszenie po tłuszczach. Ważna wskazówka dietetyczna. [Clarke], [Phatak].
• Nudności po przebudzeniu; poprawa po ciepłym jedzeniu. Poranny wzorzec objawów. [Hering].
• Odbijanie z uczuciem zasłabnięcia przy zaparciu; poprawa po wypróżnieniu. Cykl zależności jelitowych. [Hering].
• Kapryśny apetyt u dzieci z robaczycą. Powiązanie z zachowaniem. [Allen].

Brzuch i odbytnica

• Wyniszczenie z powiększeniem okolicy krezkowej. Objaw zaburzeń odżywienia tkanek. [Hering], [Clarke].
• Kolka wokół pępka ze świądem odbytu. Kolka robaczycowa. [Allen].
• Stolec z niestrawionymi resztkami pokarmu, cuchnący. Zaburzenia przyswajania. [Hering], [Phatak].
• Biegunka na przemian z reumatyzmem. Rubryka wyróżniająca. [Clarke], [Hering].
• Guzki krwawnicze, wypadające, bolesne; ból kłujący. Zakres objawów odbytniczych. [Boericke].
• Poprawa po wypróżnieniu (ogólna). Szeroka rubryka potwierdzająca. [Allen].

Kończyny

• Wychudzenie najpierw nóg. Obraz wyróżniający. [Hering], [Nash].
• Bóle wędrujące, przechodzące ze stawu na staw. Charakter reumatyczno-nerwobólowy. [Boger].
• Pogorszenie pod wpływem zimnego powietrza; poprawa pod wpływem ciepła i łagodnego ruchu. Modalności. [Hering], [Boger].
• Osłabienie kończyn dolnych u wyniszczonych dzieci. Objaw czynnościowy. [Hering].
• Nie znosi dotykania bolących części ciała. Bolesność dotykowa. [Boger].
• Nocne nasilenie bólów kończyn. Związek ze snem. [Allen].

Klatka piersiowa, serce i oddychanie

• Kołatanie serca po stłumieniu wykwitów skórnych lub guzków krwawniczych. Przeniesienie dolegliwości do wewnątrz. [Hering], [Clarke].
• Bóle klatki piersiowej zmieniające umiejscowienie; poprawa pod wpływem ciepła. Charakter nerwobólowy. [Boger].
• Duszność po zahamowaniu biegunki; poprawa, gdy jelita podejmują czynność. Naprzemienność. [Clarke].
• Ucisk w klatce piersiowej w nocy z lękiem. Związek snu z objawami sercowymi. [Clarke].
• Wzdychający oddech z wyczerpania. Objaw oddechowy związany z zaburzeniami odżywienia tkanek. [Allen].
• Nerwoból międzyżebrowy wskutek zimnych przeciągów. Potwierdzenie modalności. [Boger].

Skóra

• Stłumione wykwity skórne → dolegliwości wewnętrzne (serce, reumatyzm, jelita). Rubryka dotycząca niebezpiecznego tłumienia objawów. [Hering], [Clarke].
• Sucha, pergaminowata skóra przy wyniszczeniu. Zaburzenia odżywienia tkanek. [Hering].
• Świąd w nocy; dziecko rozdrapuje skórę do żywego. Współistniejący komponent robaczycowy. [Allen].
• Ponowne pojawienie się wykwitów łagodzi objawy wewnętrzne. Kierunek wyleczenia. [Hering].
• Wędrująca pokrzywka z wędrującymi bólami. Komponent autonomiczny. [Boger].
• Przeczosy wokół odbytu. Objaw robaczycy. [Hering].

Objawy ogólne

• Wychudzenie z wilczym apetytem. Istota obrazu leku. [Hering], [Allen].
• Naprzemienność dolegliwości (biegunka ↔ reumatyzm). Istota obrazu leku. [Clarke].
• Pogorszenie pod wpływem zimnego powietrza; poprawa pod wpływem ciepła. Profil termiczny. [Hering].
• Pogorszenie w nocy; budzi się z głodu. Rytm dobowy. [Allen].
• Poprawa po wypróżnieniu; po nawrocie wykwitów skórnych. Kierunek wyleczenia. [Hering], [Clarke].
• Dzieci wyniszczone; dolegliwości robaczycowe. Zakres obrazu leku. [Hering], [Phatak].

Hering — The Guiding Symptoms of Our Materia Medica (1879–91): podstawowy zestaw objawów charakterystycznych (marazm rozpoczynający się od kończyn dolnych, stan związany z zarobaczeniem, naprzemienność dolegliwości i ich przenoszenie się).
Allen, T. F. — Encyclopaedia of Pure Materia Medica (1874–79): zebrane fragmenty opisów klinicznych i prób lekowych, uwagi dotyczące żołądka i jelit.
Clarke, J. H. — A Dictionary of Practical Materia Medica (1900): naprzemiennie występujące dolegliwości, niebezpieczeństwa związane z tłumieniem objawów, modalności związane z dietą.
Boericke, W. — Pocket Manual of Homœopathic Materia Medica (1901): zwięzły opis objawów charakterystycznych (marazm z wilczym apetytem; hemoroidy; zarobaczenie).
Hughes, R. — A Cyclopaedia of Drug Pathogenesy (1895): uzasadnienie toksykologiczne i farmakologiczne (olejki eteryczne, wpływ na autonomiczny układ nerwowy).
Kent, J. T. — Lectures on Homœopathic Materia Medica (1905): uwagi dotyczące różnicowania leków (Iod., Cina, Sulph., Rhus, Bry.).
Boger, C. M. — Synoptic Key of the Materia Medica (1915): modalności (zimne powietrze, ciepło), bóle wędrujące, relacje między lekami.
Phatak, S. R. — Materia Medica of Homoeopathic Medicines (XX w.): wskazówki kliniczne (zarobaczenie, niechęć do tłuszczów, stolce zawierające niestrawione resztki pokarmowe).
Nash, E. B. — Leaders in Homœopathic Therapeutics (1899): główne leki w marazmie; cenna wskazówka dotycząca wychudzenia rozpoczynającego się od kończyn dolnych.
Farrington, E. A. — Clinical Materia Medica (1887): omówienie powinowactwa narządowego (naprzemienne występowanie dolegliwości jelitowych i reumatycznych).
Dunham, C. — Homœopathy, the Science of Therapeutics (1877): dyskrazje czynnościowe a dyskrazje związane ze zmianami strukturalnymi; przestrogi dotyczące tłumienia objawów.
Boger-Boenninghausen — Characteristics and Repertory (początek XX w.): potwierdzenie w repertorium naprzemienności dolegliwości, pogorszenia pod wpływem zimna i bólów wędrujących.