• Żołądek & jelito cienkie — obraz podrażnienia z działaniem żółciopędnym i wodnistym przeczyszczeniem: nudności, napływanie wodnistej śliny do ust, kolka, bulgotanie, wodniste stolce natychmiast po jedzeniu lub piciu; zob. Żołądek/Brzuch/Odbytnica. [Allen], [Clarke].
• Odbytnica & odbyt — bolesne parcie, pieczenie, uczucie otarcia; wodnisty stolec wydalany z dużą siłą, z bolesnością; zapalenie odbytnicy po drastycznych środkach przeczyszczających; zob. Odbytnica/Skóra. [Hering], [Boericke].
• Układ wrotny i wątroba — żółciowy czołowy ból głowy, gorzki smak, bolesność prawego podżebrza z biegunką; „biegunka żółciowa”; zob. Głowa/Brzuch. [Hughes], [Clarke].
• Nerki & pęcherz moczowy — diureza z jasnym moczem; parcie na mocz zbieżne z gwałtownymi napadami dolegliwości jelitowych; zob. Układ moczowy. [Allen], [Boericke].
• Umysł (hipochondria) — drażliwość, podejrzliwość i skupienie na sobie przy nasilonych objawach brzusznych; zob. Umysł. [Clarke], [Farrington].
• Głowa (okolica czołowa) — uciskający, rozpierający ból czoła związany z podrażnieniem żołądka i jelit; zob. Głowa. [Allen], [Clarke].
• Skóra i błony śluzowe — szczypanie w okolicach ujść ciała; świąd odbytu i otarcia naskórka po biegunce; zob. Skóra/Odbytnica. [Hering].
• Dzieci & biegunki letnie — wodniste, pieniste stolce z nasilonym burczeniem; pogorszenie po owocach i zimnych napojach; zob. Brzuch/Odbytnica. [Clarke], [Boericke].

• Świeże powietrze; chłodny powiew łagodzi ból głowy i nudności, o ile chory nie chodzi (zob. Głowa/Żołądek). [Clarke].
• Całkowity spoczynek; pozostawanie bez ruchu w łóżku; unikanie wstrząsów i ruchu (Objawy ogólne/Żołądek). [Allen].
• Pochylanie się do przodu / ucisk brzucha łagodzą kolkę i bulgotanie (Brzuch). [Allen], [Hering].
• Po oddaniu stolca i po swobodnym oddaniu obfitego moczu; ustępuje ucisk, zmniejsza się rozdrażnienie (Odbytnica/Układ moczowy/Umysł). [Clarke].
• Ciepłe okłady na brzuch; suche ciepło w okolicy pępka (Brzuch). [Boericke].
• Lekkie, ciepłe napoje pite małymi łykami; unikanie lodowatych płynów (Żołądek). [Hughes].
• Rozluźnienie odzieży w pasie; podczas wzdęcia chory nie znosi ubrania uciskającego brzuch (Brzuch/Objawy ogólne). [Clarke].
• Delikatne rozcieranie podbrzusza podczas bolesnego parcia na stolec (Odbytnica). [Hering].

• Natychmiast po jedzeniu lub piciu; kęs lub łyk wywołuje nagłe oddanie wodnistego stolca (główna modalność; zob. Żołądek/Odbytnica). [Allen], [Clarke].
• Zimne napoje, lodowata woda, owoce (owoce letnie), kwaśne pokarmy; herbata; palenie tytoniu — wywołują parcie, bulgotanie i wodnisty stolec (Pokarmy & napoje). [Hughes], [Phatak].
• Ruch, wstawanie, chodzenie; najmniejszy ruch wstrząsa jelitami; jazda powozem < (Objawy ogólne/Brzuch). [Hering].
• Ciepłe, duszne pomieszczenia (ból głowy i nudności <); zapachy kuchenne (Żołądek/Głowa). [Clarke].
• Rano przy wstawaniu i przed południem; także po posiłku południowym (Odbytnica/Objawy ogólne). [Allen].
• Wzburzenie emocjonalne (rozdrażnienie) ponownie wywołuje gwałtowne dolegliwości jelitowe (Umysł/Brzuch). [Farrington].
• Stłumienie (hemoroidów lub zwykłych wypróżnień) → kryzys żołądkowo-jelitowy (Odbytnica/Objawy ogólne). [Boger].
• Siedzenie z odchyleniem do tyłu (napina brzuch) oraz ciasna odzież w pasie (Brzuch). [Clarke].

W stanie psychicznym chorego dominuje drażliwość i hipochondryczne nastawienie; uwaga skupia się na brzuchu i dochodzących z niego odgłosach. Jest niespokojny, podejrzliwy, skłonny do wytykania błędów, zwłaszcza gdy wzdęcie i przelewanie osiągają największe nasilenie; jednak zły humor ustępuje po obfitym wypróżnieniu, co odpowiada wspomnianej już poprawie „po stolcu” [Clarke]. Każde groźnie brzmiące bulgotanie nasila niepokój, że łyk wody zmusi go do nagłego biegu do toalety; planuje swoje czynności tak, by uniknąć głównego pogorszenia po jedzeniu i piciu oraz pod wpływem ruchu (odsyłacz do Modalności) [Allen]. Czołowemu bólowi głowy pochodzenia żołądkowego towarzyszy otępienie umysłowe i przygnębienie, które łagodnieje na świeżym powietrzu, o ile chory może pozostawać bez ruchu (odpowiedniki w działach Głowa/Żołądek) [Clarke]. Rozdrażnienie lub sprzeciw ze strony innych ponownie wywołują kurczowe bóle brzucha i naglące parcie — taki psychiczny czynnik wyzwalający obserwowano u wrażliwych osób z niestrawnością [Farrington]. Podczas napadów unika towarzystwa z obawy przed nietrzymaniem stolca; pewność siebie wraca, gdy jelita się uspokajają. Podejrzliwość może obejmować także jedzenie: powtarzające się doświadczenia uczą nieufności do owoców, lodowatej wody i herbaty (Pokarmy & napoje). Dzieci stają się rozdrażnione, rzucają się i płaczą z powodu kolki, po czym znów się śmieją, gdy wodnisty stolec opróżni brzuch (Brzuch/Odbytnica). Obawa narasta rano przy wstawaniu, gdyż sam ruch wywołuje napad; ulgę przynosi spoczynek oraz dzień, który mija bez krępującego incydentu (Objawy ogólne). Do tego obrazu nie należy głęboka melancholia ani wyobcowanie w sferze uczuć i wartości (dla porównania Sepia); raczej drażliwość żołądkowo-jelitowa zabarwia stan psychiczny, ściśle podążając za stanem jelit.

Ból głowy wiąże się z żołądkiem i układem wrotnym: jest to uciskający, rozpierający ból czoła, „jakby czoło miało pęknąć”, z gorzkim smakiem, nudnościami i przelewaniem w jelitach. Wyraźne pogorszenie następuje w ciepłych pomieszczeniach oraz po jedzeniu lub piciu, a poprawa na świeżym powietrzu, jeśli chory pozostaje w spoczynku, co odzwierciedla modalności ogólne [Allen], [Clarke]. Schylanie zwiększa uczucie ciężaru w czole i wywołuje zawroty głowy, dlatego chory zgina tułów do przodu w obrębie brzucha, oszczędzając głowę (odsyłacz do działu Brzuch). Przed stolcem często występuje pulsowanie w głowie, które łagodnieje po obfitym wodnistym wypróżnieniu (Odbytnica; zasada ulgi po opróżnieniu) [Clarke]. Herbata, owoce i lodowata woda są znanymi czynnikami ponownie wywołującymi zarówno ból głowy, jak i stolec — stąd praktyczna reguła dietetyczna przy łóżku chorego (Pokarmy & napoje) [Hughes], [Phatak]. Dzieci z „dolegliwościami letnimi” trzymają się za głowę i płaczą, dopóki gwałtowne wodniste wypróżnienie nie przyniesie ulgi (Odbytnica). Jeśli ból głowy jest prawostronny, powraca zgodnie z rytmem słońca i towarzyszą mu wymioty żółcią, porównaj Sanguinaria; jeśli jest pulsujący, przekrwienny, z zaczerwienieniem twarzy i światłowstrętem, porównaj Belladonna; w obrazie Gratiola objawy głowy są wtórne wobec objawów żołądka i jelit.

Ciężkość powiek z uciskiem w czole i nudnościami; przedmioty zdają się kołysać, gdy narasta naglące parcie na stolec — towarzyszący objaw ze strony głowy podczas gwałtownego napadu dolegliwości brzusznych. Światło drażni w ciepłych pomieszczeniach podczas bólu głowy, natomiast świeże powietrze łagodzi zarówno dolegliwości głowy, jak i żołądka, pod warunkiem unikania chodzenia (Głowa/Objawy ogólne). Pierwotne nieżytowe zapalenie spojówek nie należy do tego obrazu; nudnościom może towarzyszyć łzawienie. Widzenie na chwilę się przyciemnia przy porannym wstawaniu, gdy zbliża się wypróżnienie — ponownie widoczne jest pogorszenie pod wpływem ruchu (Modalności).

Dzwonienie lub szum w uszach podczas wysiłku związanego z bolesnym parciem na stolec; ustępuje po wypróżnieniu (Odbytnica). Brak skłonności do wycieku z uszu; objawy uszne mają charakter krążeniowy i odruchowo towarzyszą innym dolegliwościom.

Niechęć do zapachu gotowania i herbaty w dusznych pomieszczeniach; zapach wywołuje nudności, zgodnie z żołądkowym charakterem obrazu (Żołądek). Brak żrącego kataru; kichanie może wstrząsać brzuchem i wywoływać kurczowe bóle (Brzuch).

Podczas kolki twarz jest blada, ściągnięta, wargi suche, lecz chory obawia się wody; po stolcu wraca rumieniec. Niekiedy stanowi „żółciowemu” towarzyszy zielonkawy lub ziemistożółty odcień cery [Clarke]. Twarze dzieci mają zaostrzone rysy, które rozluźniają się, gdy tylko „woda” zostanie wydalona (Odbytnica). Częsty jest pot na czole podczas bolesnego parcia. Brak obrzęku twarzy (dla porównania Arsenicum z zapaścią).

Gorzki, mdły smak; obfite napływanie wodnistej śliny do ust z nudnościami; zwiększone ślinienie przed nagłą potrzebą oddania stolca — wszystkie te objawy ustępują po wypróżnieniu (Żołądek/Odbytnica) [Allen]. W fazie żółciowej język pokryty żółtobiałym nalotem; u dzieci z czysto wodnistą biegunką jest czysty. Zimne napoje kuszą spragnione usta, lecz wywołują dolegliwości jelitowe (Pokarmy & napoje).

U dzieci podczas kolki można zaobserwować zgrzytanie zębami; nie jest to lek o szczególnym powinowactwie do zębów. U dorosłych czołowemu bólowi głowy towarzyszy wrażenie wydłużenia zębów; zaciskanie szczęk nasila uczucie ciężaru w głowie (Głowa).

Przy nudnościach śluz podchodzi do gardła; przełknięcie zimnej wody natychmiast pobudza jelita, wywołując bulgotanie i biegunkę, co odzwierciedla główną modalność „po piciu” (Żołądek/Brzuch) [Allen]. Poza tym gardło bez dolegliwości.

Żołądek jest drażliwy, z uczuciem pustki, a mimo to reaguje źle na najmniejszą ilość pokarmu lub napoju: występują nudności z napływaniem wodnistej śliny do ust, gorzkie odbijanie, uczucie zapadania lub pustki i skurcz, po których szybko następuje gwałtowne oddanie wodnistego stolca — często natychmiast po jedzeniu lub piciu bądź po zimnej wodzie, owocach lub herbacie (główny objaw charakterystyczny) [Allen], [Hughes], [Clarke]. Chory pragnie świeżego powietrza i ciepłych napojów pitych małymi łykami w spoczynku, obawia się zaś ruchu, który wstrząsa zarówno żołądkiem, jak i jelitami (Modalności). Wymioty, jeśli występują, są żółciowe, nie zaś zielone, gwałtowne i skrajnie osłabiające jak w obrazie Veratrum; odruchy wymiotne przynoszą niewielką ulgę, dopóki jelita się nie opróżnią (Różnicowanie). W nadbrzuszu występuje uczucie pustki, a zarazem rozdęcia; pasy są nie do zniesienia, a rozluźnienie odzieży w pasie przynosi wyraźną ulgę (odsyłacz do działu Brzuch) [Clarke]. Dzieci ulewają wodę, a po owocach nagle muszą oddać stolec. Jeśli sam zapach jedzenia wystarcza, by wywołać zapaść z zimnym potem i stolcami przypominającymi wodę ryżową, należy rozważyć Veratrum lub Colchicum; jeśli dokładnym czynnikiem wyzwalającym wodnisty stolec z przelewaniem w jelitach jest łyk lub kęs, należy rozważyć Gratiola.

Jedna z głównych sfer powinowactwa. Brzuch wzdęty gazami, z bulgotaniem jak woda w butelce; kolka wokół pępka, bóle tnące i kurczowe, z uczuciem pustki, a zarazem ucisku od odzieży w pasie (paradoks); każdy łyk wywołuje bulgotanie → nagłą konieczność biegu do toalety, co dokładnie odpowiada głównej modalności (pogorszenie po jedzeniu lub piciu) [Allen], [Clarke]. Pochylanie się do przodu lub ucisk dłonią na podbrzusze przynosi ulgę; ruch, wstawanie, chodzenie, jazda ponownie wywołują gwałtowne dolegliwości (poprawa od ucisku i pochylania się; pogorszenie od ruchu) [Hering]. Prawe podżebrze jest wrażliwe; „żółciowy” ból w okolicy wątroby towarzyszy biegunce i czołowemu bólowi głowy (powinowactwo do układu wrotnego) [Hughes]. Obfite gazy poprzedzają wypróżnienie i towarzyszą mu; po „potoku” pozostaje uczucie pustki i zapadniętego brzucha (Odbytnica/Objawy ogólne). Owoce, lodowata woda i herbata niezawodnie wywołują objawy; ciepły bulion pity małymi łykami jest tolerowany (Pokarmy & napoje). Jeśli kolkę łagodzi jedynie bardzo silny ucisk, a towarzyszą jej wielka złość i niepokój ruchowy, pierwszeństwo będzie miał Colocynth; obraz Gratiola jest spokojniejszy, z przelewaniem jakby wody i mechanicznym wyzwalaniem objawów przez sam akt przyjmowania pokarmu lub napoju.

Oddawanie moczu zwiększone — mocz jasny, obfity, z parciem często zbieżnym z parciem na stolec; po swobodnym oddaniu obfitego moczu dolegliwości brzucha łagodnieją (związek objawów moczowych i brzusznych) [Allen], [Boericke]. Pieczenie ujścia cewki moczowej może towarzyszyć drażniącemu charakterowi objawów w obrębie ujść ciała. U dzieci podczas „dolegliwości letnich” pieluchy są przemoczone. Kolka nerkowa nie należy do tego obrazu; działanie dotyczy raczej wydalania wody niż kamicy. Jeśli dominuje cuchnący zapach moczu i wędrujące bóle dnawe, porównaj Benzoic acid (Różnicowanie).

Wodnisty, niekiedy pienisty lub zielonkawy stolec, wydalany z dużą siłą, „jak z hydrantu”, z obfitymi gazami; natychmiast po jedzeniu lub piciu; potem bolesne parcie i pieczenie; odbyt jak otarty, swędzący i bolesny — te cztery cechy określają obraz leku [Allen], [Hering], [Boericke]. Parcie może być nieodparte przy porannym wstawaniu lub po najmniejszym ruchu; chory nie ufa swojej zdolności utrzymania stolca i kurczowo trzyma się krzesła (Modalności). Po wypróżnieniu następują ulga i uspokojenie psychiczne, może jednak pojawić się osłabienie. Hemoroidy stają się bolesne i krwawią, gdy biegunka występuje naprzemiennie z zaparciem; stłumienie nawykowych dolegliwości hemoroidalnych sprzyja kryzysowi żołądkowo-jelitowemu (Objawy ogólne) [Boger]. Do zakresu leku należy zapalenie odbytnicy wskutek nadużywania drastycznych środków przeczyszczających (Gamboge, senes); Gratiola często przywraca prawidłową czynność jelit zaburzoną lekami (Relacje między lekami). Jeśli stolec jest bezbolesny i obfity rano, rozważ Podophyllum; jeśli natychmiastowy i wyrzucany z wielką siłą — Croton tig.; jeśli przypomina wodę ryżową, z zapaścią i zimnym potem — Veratrum album; jeśli jest żółty, tryskający, z odruchem wymiotnym na zapachy jedzenia — Colchicum.

Sfera płciowa nie zajmuje centralnego miejsca; niekiedy występuje podrażnienie gruczołu krokowego i cewki moczowej z częstym oddawaniem moczu podczas gwałtownych napadów dolegliwości jelitowych (Układ moczowy). Na uwagę zasługuje hipochondria u mężczyzn prowadzących siedzący tryb życia, nawykowo pijących herbatę i palących tytoń, z „luźnymi stolcami po śniadaniu” (Umysł/Pokarmy & napoje). W wyczerpaniu seksualnym lub kropelkowym wycieku związanym z prostatą zob. Selenium lub Ferr-pic., nie Gratiola.

U kobiet użyteczną wskazówką jest wodnista biegunka przed miesiączką i podczas niej, z bulgotaniem i bolesnym parciem, z pogorszeniem po owocach i zimnych napojach oraz poprawą po stolcu [Clarke]. Wodniste, drażniące upławy, powodujące bolesność pochwy, mogą występować naprzemiennie z bolesnością odbytnicy (Skóra/Odbytnica). Po zatrzymaniu miesiączki wskutek wychłodzenia może wystąpić „biegunka żółciowa”, co ponownie wskazuje na wrotno-miedniczny zakres obrazu leku; przywrócenie odpływu łagodzi dolegliwości głowy (Głowa/Gorączka). W ciąży nadmierne ślinienie i napływanie wodnistej śliny do ust, zakończone nagłym wodnistym stolcem po wypiciu małego łyku, mogą wymagać raczej Gratiola niż Gossypium, dla którego charakterystyczna jest poprawa przy pozostawaniu bez ruchu (Różnicowanie). Brak charakterystycznego uczucia parcia macicy ku dołowi (por. Sepia/Fraxinus).

Wzdychanie, a następnie wstrzymywanie oddechu w oczekiwaniu na falę bólu; podczas nudności chory pragnie otwartego okna, ale boi się do niego podejść — znów sprzeczność między poprawą na świeżym powietrzu a pogorszeniem wskutek ruchu (Modalności). Napady astmatyczne nie należą do tego obrazu.

Kołatanie serca podczas parcia i niepokoju; tętno miękkie i szybkie w okresie gorąca towarzyszącego biegunce; uspokaja się wraz z ustępowaniem dolegliwości jelitowych. Brak uczucia zaciskających obręczy (por. Cactus); krążenie reaguje na zaburzenia jelitowe.

Ucisk z niepokojem towarzyszący kolce; chory boi się wziąć głęboki oddech, by w jelitach nie zaczęło bulgotać i przelewać się (Brzuch). Kaszel wstrząsa brzuchem i wywołuje bolesne parcie na stolec; w samej klatce piersiowej nie ma zmian strukturalnych. Krótki oddech w dusznych pomieszczeniach podczas bólu głowy; poprawa na świeżym powietrzu, pod warunkiem pozostawania w spoczynku (Głowa).

Ból w piersiowej części pleców, jak od pochylania się nad miednicą; osłabienie okolicy lędźwiowej podczas bolesnego parcia na stolec; obolałość okolicy krzyżowej po wielokrotnych wypróżnieniach; wszystkie te dolegliwości ustępują w spoczynku (Odbytnica). Brak ostrej rwy kulszowej; plecy cierpią wskutek wysiłku przy wypróżnianiu.

Nogi słabe, drżące po każdym wodnistym stolcu; kolana uginają się przy wstawaniu; chory szybko siada, aby zapobiec gwałtownej potrzebie wypróżnienia (Odbytnica/Objawy ogólne). Dłonie zimne i wilgotne podczas naglącego parcia; niekiedy występują bolesne kurcze łydek związane z odwodnieniem (Gorączka/Objawy ogólne). Brak wędrujących bólów stawowych, takich jak w obrazie Benzoic acid.

Pieczenie ujść ciała: odbyt obolały, piekący, swędzący po biegunce; u dzieci otarcia naskórka krocza (Odbytnica) [Hering]. Poza tym skóra chłodna, blada; pot na czole podczas parcia (Twarz). Brak obrazu pokrzywki; jeśli pokrzywka występuje naprzemiennie z dolegliwościami reumatycznymi, należy rozważyć Formica.

Sen przerywają naglące parcia nad ranem oraz lęk przed poruszeniem się, by nie wywołać biegunki — bezpośrednie odzwierciedlenie modalności „pogorszenie wskutek ruchu” [Allen]. Dzieci są rozdrażnione do czasu oddania stolca; potem zasypiają. Chory śpi najlepiej na świeżym powietrzu lub w chłodnym pokoju, jeśli nie musi tam iść (Objawy ogólne). U osób nerwowych częste są sny o wodzie i niesprawnych toaletach. Pierwszy sen może być krótki; druga część nocy jest niespokojna, z burczeniem w brzuchu. Po obfitym wypróżnieniu chory drzemie i budzi się z uczuciem lżejszej głowy (Odbytnica/Głowa). Późna, ciężka kolacja niechybnie oznacza złą noc (Pokarmy i napoje).

Sny o zalewanych pokojach, przeciekających naczyniach, szukaniu ustępu, po których nagła potrzeba oddania stolca budzi chorego; o owocach i napojach z lodem, które go zawodzą — dramatyczne odzwierciedlenie czynników wyzwalających objawy tego leku (Pokarmy i napoje). Sny ustępują, gdy po dniu ostrożnego postępowania jelita się uspokajają.

W napadach dolegliwości jelitowych lekkie dreszcze z gęsią skórką poprzedzają biegunkę; następnie pojawia się gorąco, z potem na czole podczas parcia; po stolcu powracają przejściowe osłabienie i dreszcze — nie jest to obraz duru brzusznego [Clarke]. Gorąco w głowie w dusznych pomieszczeniach należy do zespołu objawów łączących układ wrotny z głową (Głowa). Brak znacznego pragnienia, poza chęcią picia małymi łykami, które pobudzają jelita (Żołądek).

Dreszcze od przeciągów w dusznych pomieszczeniach; gorąco z bólem głowy; pot przy próbie wypróżnienia, zwłaszcza na czole podczas bolesnego parcia; pocenie nie przynosi ulgi, chyba że towarzyszy mu wypróżnienie (Objawy ogólne). Zimne, lepkie kończyny u dzieci podczas gwałtownego parcia mogą budzić niepokój, lecz reakcja następuje szybko.

Zimna woda, napoje z lodem, owoce, sałaty, herbata i palenie tytoniu są dobrze znanymi czynnikami wyzwalającymi objawy (najważniejsze modalności) [Hughes], [Phatak]. Tolerowane są ciepłe, lekkie buliony pite małymi łykami w spoczynku. Alkohol i przyprawy nasilają zespół objawów łączących układ wrotny z głową. Po zjedzeniu nawet niewielkiej ilości pokarmu zaczyna się bulgotanie, po którym następuje wodnisty stolec — rozstrzygający jest związek czasowy (Odbytnica). Podczas napadów niechęć do solonych mięs; uczucie pustki w żołądku, który mimo to źle reaguje na pokarm.

Gratiola ma zastosowanie w obrazie, w którym woda i ruch decydują o reakcji jelit. Tworzą go trzy objawy ogólne: (1) gwałtowny wodnisty stolec, często natychmiast po zjedzeniu lub wypiciu kilku kęsów lub łyków; (2) bulgotanie i kolka, jak gdyby w jelitach była woda, z bolesnym parciem na stolec i pieczeniem odbytu; (3) pogorszenie wskutek ruchu, wstawania, chodzenia, owoców, wody z lodem, herbaty i palenia tytoniu; poprawa na świeżym powietrzu (bez poruszania się), dzięki spoczynkowi, pochyleniu do przodu lub uciskowi, ciepłym okładom oraz po wypróżnieniu. Związek układu wrotnego z głową przejawia się żółciowym bólem głowy w okolicy czołowej, ustępującym w miarę opróżniania jelit; wydalanie moczu może się zwiększać, a oddanie moczu również przynosi ulgę. Nie jest to zapaść z zapadniętymi rysami, stolcem przypominającym wodę ryżową i zimnym potem, jak w obrazie Veratrum alb., ani nietolerancja zapachów charakterystyczna dla Colchicum, ani natychmiastowe wypróżnienie „jak wystrzał ze strzelby” w obrazie Croton tig.; jest to lek o sekwencji „łyk → bulgotanie → potok”, z hipochondryczną drażliwością, triadą pokarmowych czynników wyzwalających (owoce/herbata/woda z lodem) i zewnętrznymi oznakami (poluzowany pasek, pochylenie do przodu, dłoń uciskająca pępek). W letniej biegunce dziecięcej krzesło przy oknie (powietrze), ciepły okład na brzuch (ciepło) i staranne przestrzeganie spoczynku mogą szybko przesądzić o wyniku; u dorosłych nadużywających silnie działających środków przeczyszczających Gratiola przywraca prawidłowe napięcie i usuwa polekowe zapalenie odbytnicy [Allen], [Hering], [Clarke], [Boericke], [Hughes], [Phatak].

Etiologia / Czynniki wyzwalające (po jedzeniu lub piciu; owoce/woda z lodem/herbata; palenie tytoniu)

• Croton tiglium — natychmiastowy, tryskający stolec po jedzeniu lub piciu, wyrzucany jak pocisk, z pieczeniem odbytu; w obrazie Gratiola więcej przelewania w jelitach i bolesnego parcia, mniej natychmiastowej gwałtowności. [Allen], [Clarke].
• Jatropha — strumień stolca przypominającego wodę ryżową, wymioty i biegunka z zapaścią; w obrazie Gratiola mniejsze wyczerpanie, bardziej zaznaczona gorycz i objawy żółciowe oraz czołowy ból głowy. [Hughes], [Farrington].
• Elaterium — obfity wodnisty stolec z silnym bulgotaniem i wyczerpaniem; często w cholerze letniej; w obrazie Gratiola mniejsza zapaść, wyraźniejszy związek z jedzeniem lub kilkoma łykami płynu oraz objawy ze strony układu wrotnego i głowy. [Hughes], [Allen].
• Gamboge — jedno duże, gwałtowne wypróżnienie dziennie, po południu, z dużą ilością gazów; w obrazie Gratiola powtarzające się wypróżnienia, wyraźnie wyzwalane przez kilka łyków lub kęsów. [Allen], [Clarke].

Charakter stolca / Odbytnica

• Podophyllum — bezbolesny, obfity, cuchnący stolec rano; wypadanie odbytnicy; w obrazie Gratiola bolesne parcie i wypróżnienie natychmiast po jedzeniu. [Farrington], [Boericke].
• Aloe — naglące parcie, niepewność utrzymania stolca, galaretowaty śluz; uczucie niepełnego wypróżnienia; w obrazie Gratiola wodnisty potok, odbyt jak otarty, owoce/woda z lodem <. [Boger].
• Arsenicum — piekące bóle z lękiem, niepokojem ruchowym, pragnieniem picia małymi łykami; znaczne wyczerpanie; w obrazie Gratiola mniej lęku, bardziej wyraźny odruch „łyk→stolec”. [Kent].

Żołądek i głowa (żółciowy ból głowy w okolicy czołowej)

• Nux vomica — drażliwość, ból żołądka, po ekscesach lub kawie; skąpe stolce; w obrazie Gratiola wodniste stolce z bulgotaniem; herbata/owoce <. [Kent], [Farrington].
• Sanguinaria — prawostronny ból głowy od słońca z żółciowymi wymiotami; w obrazie Gratiola ciężar w okolicy czołowej związany z gwałtownym parciem na stolec; świeże powietrze pomaga w spoczynku. [Clarke].

Kolka i ulga pod wpływem ucisku lub pochylania się

• Colocynth — gwałtowna kolka > silny ucisk, z gniewem; stolce niekoniecznie wodniste; w obrazie Gratiola łagodniejsze usposobienie, z „bulgotaniem wody” i wyzwalaniem objawów przez łyk płynu. [Farrington].
• Magnesia phosphorica — bóle skurczowe > ciepło/ucisk; mniej wodnistej biegunki; w obrazie Gratiola biegunka z obfitym wydalaniem wody. [Boger].

Biegunka letnia (dzieci)

• Chamomilla — gorące, zielone stolce przypominające posiekane jajka, dziecko rozszalałe; w obrazie Gratiola stolce wodniste lub pieniste, mniej wściekłości; owoce/woda z lodem <. [Hering].
• Veratrum album — stolec jak woda ryżowa, zimny pot, zapaść; w obrazie Gratiola brak głębokiej zapaści, obecne objawy ze strony układu wrotnego i głowy. [Allen], [Hughes].

Przelewanie / bulgotanie w jelitach

• Ferrum phos. — podostry nieżyt z burczeniem; mniej gwałtowny stolec; w obrazie Gratiola „bulgotanie jak w butelce”, a następnie potok. [Boger].
• Argentum nitricum — głośne burczenie z lękiem i gazami; luźne stolce po słodyczach; w obrazie Gratiola owoce/woda z lodem/herbata, wyzwalanie objawów przez łyk płynu, bolesne parcie. [Clarke].

• Lek komplementarny: China (Cinchona) — odbudowuje siły po wyniszczającej utracie wodnistych płynów; stosowana następnie, gdy utrzymują się osłabienie i bębnica. [Nash], [Clarke].
• Lek komplementarny: Nux vomica — po nadużywaniu silnych środków przeczyszczających oraz herbaty lub kawy; łagodzi drażliwość układu wrotnego predysponującą do tych stanów. [Kent], [Hughes].
• Lek komplementarny: Colocynth — na pozostałą kolkę > ucisk, gdy wodnista biegunka już ustąpiła. [Farrington].
• Dobrze działa po: Aconite, stosowanym w ostrym letnim zapaleniu żołądka i jelit w celu uspokojenia burzliwych objawów naczyniowych, zanim Gratiola dopełni leczenia obrazu jelitowego. [Dewey].
• Dobrze działa po: Elaterium/Jatropha — gdy opanowano fazę zapaści, a obraz przypadku przechodzi we wzorzec „łyk→stolec” charakterystyczny dla Gratiola [Hughes].
• Dobrze poprzedza: Aloe — przy utrzymującej się po epizodach niepewności utrzymania stolca. [Boger].
• Dobrze poprzedza: Sulphur — w celu podjęcia leczenia konstytucyjnego u osób z nawracającą biegunką letnią. [Kent].
• Leki pokrewne / Porównaj: Croton tig., Elaterium, Gamboge, Jatropha, Podophyllum, Aloe, Arsenicum, Veratrum a., Colocynth, Nux-v., Sanguinaria, China.
• Antidota (działania polekowego): Nux, , i Camphor przy nadmiernym działaniu lub szkodach wywołanych silnymi środkami przeczyszczającymi w postaci surowej. [Allen], [Hering].
• Leki niezgodne: nie odnotowano; unikać naprzemiennego stosowania blisko spokrewnionych leków (Gamb., Croton, Jatropha) bez nowych wskazań. [Boger].

• Po posiłku lub po kilku łykach płynu — wodnista biegunka z „bulgotaniem jak w butelce” i pieczeniem odbytu; czynniki wyzwalające: herbata/owoce/woda z lodem ⇒ 6C co 2–4 godziny; dieta ciepła, lekkostrawna; spoczynek i ucisk. [Allen], [Clarke], [Hughes].
• Letnia biegunka dziecięca — pienisty, wodnisty stolec po owocach; przelewanie w jelitach; ulga po stolcu — 3x–6x; ciepła flanela na brzuch; unikać zimnych napojów. [Boericke], [Hering].
• Polekowe zapalenie odbytnicy / nadużywanie silnych środków przeczyszczających (Gamboge, senes): pieczenie odbytu, bolesne parcie z wodnistymi stolcami — 6C dwa razy dziennie; następnie w razie potrzeby Nux/China. [Hughes], [Boger], [Nash].
• Żółciowy ból głowy w okolicy czołowej ustępujący po stolcu u chorego z odruchem „łyk→stolec” — 30C w razie potrzeby; konieczne świeże powietrze w spoczynku. [Clarke], [Farrington].

Umysł

• Hipochondria z drażliwym, krytykanckim usposobieniem podczas wzdęcia brzucha — ustępuje po stolcu; zależność między jelitami a psychiką. [Clarke].
• Niepokój związany z jelitami; obawa przed jedzeniem lub piciem, by nie wywołać parcia — lęk antycypacyjny. [Allen].
• Rozdrażnienie, gdy ktoś się sprzeciwia; zdenerwowanie ponownie wywołuje kolkę i naglące parcie — czynnik psychiczny. [Farrington].
• Niechęć do towarzystwa podczas napadów; obawa przed nietrzymaniem stolca — wycofanie z kontaktów społecznych. [Clarke].
• Nieufność wobec owoców, wody z lodem i herbaty po wielokrotnych przykrych doświadczeniach — lęk przed spożywaniem określonych pokarmów i napojów. [Hughes].
• Poprawa stanu psychicznego na świeżym powietrzu, pod warunkiem pozostawania w bezruchu — łagodzący wpływ otoczenia. [Clarke].

Głowa

• Ból głowy, w okolicy czołowej, rozpierający, z dolegliwościami żołądkowymi; pogorszenie w ciepłych pomieszczeniach oraz po jedzeniu lub piciu; poprawa na świeżym powietrzu (w spoczynku). [Allen], [Clarke].
• Ból głowy ustępujący po stolcu — zasada poprawy po opróżnieniu. [Clarke].
• Schylanie się nasila dolegliwości głowy; chory musi podtrzymywać brzuch, jednocześnie oszczędzając głowę — zależność od ruchu. [Allen].
• Gorzki smak z bólem czoła — objaw łączący układ wrotny z dolegliwościami głowy. [Hughes].
• Herbata, owoce i woda z lodem wywołują ból głowy z biegunką — modalność pokarmowa. [Hughes], [Phatak].
• Dziecko chwyta się za głowę podczas kolki; dolegliwości łagodnieją po wypróżnieniu — cenna wskazówka pediatryczna. [Hering].

Żołądek

• Nudności z napływem wodnistej treści do ust; nawet najmniejsza ilość pokarmu lub napoju wywołuje nagłe parcie na wodnisty stolec — główny objaw żołądkowy. [Allen], [Boericke].
• Uczucie pustki ze wzdęciem; ucisk pasków nie do zniesienia; poprawa po poluzowaniu ubrania — czynnik mechaniczny. [Clarke].
• Pogorszenie pod wpływem palenia tytoniu, herbaty, owoców, wody z lodem — czynniki wyzwalające. [Hughes], [Phatak].
• Poprawa po małych łykach ciepłego napoju w spoczynku; pogorszenie po zimnych napojach — zależność od temperatury. [Hughes].
• Wymioty żółciowe, wtórne wobec gwałtownych dolegliwości jelitowych — kolejność objawów. [Allen].
• Świeże powietrze łagodzi nudności, o ile chory nie chodzi — szczegół modalności związanej z otoczeniem. [Clarke].

Brzuch

• Bulgotanie jak woda w butelce; przelewanie w jelitach poprzedza stolec — charakterystyczny odgłos. [Allen].
• Kolka wokół pępka, łagodniejąca przy pochyleniu do przodu lub pod wpływem ucisku — zależność od pozycji. [Hering].
• Wzdęcie z gazami; ucisk pasków nie do zniesienia; poprawa po ich poluzowaniu — czynnik mechaniczny. [Clarke].
• Bolesność w prawym podżebrzu z biegunką — związek z układem wrotnym. [Hughes].
• Pogorszenie pod wpływem ruchu (wstawania, chodzenia, jazdy) — nasilenie dolegliwości wskutek ruchu. [Allen], [Hering].
• Owoce, woda z lodem i herbata pobudzają czynność jelit — pokarmowe czynniki wyzwalające. [Hughes], [Phatak].

Odbytnica / Odbyt

• Wodnisty, pienisty lub zielonkawy stolec, oddawany gwałtownie, z bolesnym parciem i pieczeniem — objaw zasadniczy. [Allen], [Boericke].
• Bezpośrednio po jedzeniu lub piciu — charakterystyczny czas występowania. [Allen], [Clarke].
• Podrażniony, swędzący odbyt po biegunce; otarcia naskórka u dzieci — bolesność okolicy odbytu. [Hering].
• Zapalenie odbytnicy wskutek nadużywania drastycznych środków przeczyszczających — rubryka dotycząca działania leków. [Hughes].
• Naprzemiennie biegunka i zaparcie z bolesnymi hemoroidami; stłumienie dolegliwości hemoroidalnych → gwałtowne dolegliwości żołądkowe. [Boger], [Clarke].
• Naglące parcie przy wstawaniu rano; pogorszenie pod wpływem ruchu — zależność od ruchu. [Allen].

Układ moczowy

• Zwiększone oddawanie moczu przy gwałtownych dolegliwościach jelitowych; ulga po obfitym oddaniu moczu — poprawa po opróżnieniu dwiema drogami. [Allen], [Boericke].
• Pieczenie ujścia cewki moczowej w stanach, którym towarzyszą drażniące wydzieliny — podrażnienie ujścia. [Boericke].
• Dziecko obficie moczy się podczas letniej biegunki — powiązanie pediatryczne. [Clarke].
• Mocz przejrzysty, bez odrażającego zapachu (≠ Benzoic acid) — różnicowanie. [Boger].
• Parcie na mocz jednocześnie z bolesnym parciem na stolec — objaw współwystępujący. [Allen].
• Po oddaniu moczu zmniejsza się napięcie brzucha — zasada poprawy po opróżnieniu. [Clarke].

Skóra / Odczucia

• Otarcia naskórka wokół odbytu; podrażnienie krocza u niemowląt — miejscowe objawy skórne. [Hering].
• Pieczenie ujść po wodnistym stolcu — drażniący charakter wydalanej treści. [Allen].
• Pot na czole podczas parcia — objaw autonomiczny. [Clarke].
• Bladość z chłodną skórą podczas gwałtownego wypróżnienia, po którym następuje reakcja — zmienność objawów krążeniowych. [Clarke].
• Brak naprzemienności z pokrzywką (≠ Formica) — cecha różnicująca. [Farrington].
• Świąd odbytu w nocy po owocach — następstwo spożycia określonego pokarmu. [Phatak].

Objawy ogólne

• Pogorszenie po jedzeniu lub piciu; pogorszenie pod wpływem ruchu, wstawania i chodzenia — główne objawy ogólne. [Allen], [Hering].
• Poprawa na świeżym powietrzu (w bezruchu); poprawa w spoczynku; poprawa pod wpływem ucisku lub pochylenia; poprawa po ogrzaniu brzucha — czynniki łagodzące. [Clarke], [Boericke].
• Owoce, woda z lodem, herbata, palenie tytoniu — stałe czynniki wyzwalające. [Hughes], [Phatak].
• Poprawa po stolcu (i po oddaniu moczu) — zasada poprawy po opróżnieniu. [Clarke].
• Rano, przed południem i po obiedzie — czas występowania. [Allen].
• Zaburzenia jelitowe wskutek nadużywania leków (drastycznych środków przeczyszczających) stanowią czynnik predysponujący — podłoże. [Hughes], [Boger].

Allen, T. F. — Encyclopædia of Pure Materia Medica (1874–79): toksykologia i fragmenty prób lekowych — gwałtownie oddawany wodnisty stolec po jedzeniu lub piciu; bulgotanie; bolesne parcie na stolec; czołowy ból głowy; modalności.
Hering, C. — The Guiding Symptoms of Our Materia Medica (1879): potwierdzenia kliniczne — letnia biegunka u dzieci; pieczenie ujść; poprawa pod wpływem ucisku lub pochylenia; pogorszenie pod wpływem ruchu.
Clarke, J. H. — A Dictionary of Practical Materia Medica (1900): informacje o substancji; zespół objawów łączący układ wrotny i głowę; świeże powietrze a ruch; pokarmowe czynniki wyzwalające; uwagi dotyczące postępowania.
Hughes, R. — A Manual of Pharmacodynamics (1870): historyczne zastosowanie jako drastycznego środka przeczyszczającego wywołującego wodniste stolce; pogorszenie po herbacie, owocach i wodzie z lodem; działanie na układ wrotny i stany żółciowe.
Boericke, W. — Pocket Manual of Homœopathic Materia Medica (1901): objawy charakterystyczne — wodnisty stolec z bolesnym parciem; zapalenie odbytnicy; diureza; pieczenie odbytu; relacje między lekami.
Boger, C. M. — Synoptic Key of the Materia Medica (1915): zabarwienie miazmatyczne; stłumienie dolegliwości hemoroidalnych; różnicowanie (Aloe, Benzoic acid); podłoże przewlekłe.
Farrington, E. A. — Clinical Materia Medica (1887): różnicowanie — Croton, Elaterium, Colocynth, Veratrum; psychiczne czynniki wyzwalające; wskazówki pediatryczne.
Kent, J. T. — Lectures on Homœopathic Materia Medica (1905): rysy konstytucyjne — drażliwość psoryczno-sykotyczna; relacje z Nux, Sulphur, China.
Phatak, S. R. — Materia Medica of Homoeopathic Medicines (1977): zwięzłe objawy charakterystyczne — pogorszenie po owocach, wodzie z lodem i herbacie; stolec po jedzeniu lub piciu; świąd odbytu; czas występowania.
Nash, E. B. — Leaders in Homœopathic Therapeutics (1899): China w stanach wyniszczających związanych z utratą płynów; stosowanie po biegunce wywołanej środkami przeczyszczającymi powodującymi wodniste stolce.
Dewey, W. A. — Practical Homœopathic Therapeutics (1901): postępowanie w ostrym zapaleniu żołądka i jelit; kolejność stosowania z Aconite i lekami na stany choleryczne.
Tyler, M. L. — Homœopathic Drug Pictures (1942): barwne opisy obrazów jelitowych z „bulgotaniem wody”; zasady żywienia przy łóżku chorego; porównania (Podophyllum, Croton).