• Język — nabłonek i brodawki. Język geograficzny („mapowaty”) — duże, nieregularne obszary pozbawione nabłonka z wyspami nalotu; smak gorzki lub mdły, śluzowate odczucie w ustach; jeden z głównych objawów charakterystycznych, łączący objawy jamy ustnej z żołądkiem i wątrobą [Hering], [Clarke]. Zob. Jama ustna, Zęby, Żołądek.
• Wątroba i drogi żółciowe. Pełność, tępy ból lub kłucie w prawym podżebrzu; gorzkie zarzucanie treści; żółciowe bóle głowy; naprzemiennie jasne stolce z zaparciem i luźne stolce [Boericke], [Clarke]. Zob. Brzuch, Odbytnica, Pokarmy i napoje.
• Żołądek. Niestrawność ze wzdęciami, odbijania po tłustych pokarmach; nudności z językiem geograficznym; ochota na gorzkie środki przy niechęci do ciężkostrawnych potraw [Allen], [Boger]. Zob. Żołądek.
• Głowa (wątrobowe bóle głowy). Ból czoła lub skroni z gorzkim smakiem, obłożonym językiem geograficznym i uczuciem ucisku w żołądku — poprawa wraz z pojawieniem się wydzielania żołądkowego [Clarke], [Farrington]. Zob. Głowa.
• Czynność jelit. Naprzemiennie zaparcie i miękkie, żółciowe stolce; poranne parcie na stolec po śniadaniu (gorzka ślina) [Hering], [Allen]. Zob. Odbytnica.
• Układ moczowy (drugoplanowo). Zwiększona ilość moczu przy dolegliwościach żołądkowo-wątrobowych; skąpy osad; niewielkie dolegliwości przy oddawaniu moczu związane z jego kwaśnością u osób z niestrawnością [Clarke], [Boericke]. Zob. Układ moczowy.

• Ciepłe pokarmy i napoje (buliony, lekkie posiłki) łagodzą nudności i ułatwiają odbijanie [Clarke], [Boger].
• Swobodne odbijanie i oddawanie gazów zmniejszają ból głowy i uczucie ucisku (związek z „poprawą po wydaleniu”) [Hering], [Farrington].
• Spokojny spacer na świeżym powietrzu po posiłkach łagodzi wzdęcia [Boger].
• Gorzkie środki tonizujące w niewielkiej ilości (osobie z niestrawnością odpowiadającej obrazowi Tarax. smakują „tak, jak trzeba”) [Clarke], [Hughes].
• Leżenie na prawym boku z podciągniętymi kolanami niekiedy łagodzi uczucie ciągnięcia w okolicy wątroby [Clinical], [Clarke].
• Regularna, lekka dieta (prosta, nietłusta) stabilizuje zaostrzenia zmian na języku geograficznym [Clarke].
• Po wypróżnieniu następującym po śniadaniu — po oddaniu stolca ustępuje zamroczenie w głowie [Allen], [Farrington].
• Oddzielanie się nalotu na języku — wraz z odpadaniem płatów nalotu zmniejszają się dolegliwości żołądkowe [Hering].

• Ciężkostrawne, tłuste lub smażone potrawy; ciasta, śmietana, masło — wywołują gorzkie zarzucanie treści, nudności i nasilenie zmian na języku geograficznym [Clarke], [Boericke].
• Kawa, piwo i późne kolacje — nasilają wzdęcia i żółciowy ból głowy [Boger], [Clarke].
• Brak ruchu po posiłkach (siedzenie, drzemanie) — nasila uczucie ciężkości i odbijania [Boger].
• Wysiłek umysłowy podczas trawienia — czytanie lub praca wkrótce po jedzeniu wywołują dolegliwości głowy i żołądka [Farrington].
• Rano (po przebudzeniu i do czasu wypróżnienia) — język ma najbardziej „geograficzny” wygląd, smak jest gorzki [Allen], [Hering].
• Wilgotny lub zimny wiatr owiewający brzuch — kolka i przelewania [Boger].
• Nagły nadmiar jedzenia po okresie wstrzemięźliwości (uczta po poście) [Clarke].
• Ucisk ciasnej odzieży na nadbrzusze lub prawe podżebrze [Hering].

Drażliwość związana z niestrawnością, z niepokojem ruchowym — podczas ucisku w żołądku nie może pozostać w bezruchu, zmienia pozycję, szukając takiej, która ułatwi odbijanie [Hering]. Rano otępienie umysłowe z lepkim, śluzowatym odczuciem smaku i językiem pokrytym plamami; po stolcu i lekkim śniadaniu staje się żywszy umysłowo (por. Poprawa po wypróżnieniu) [Allen], [Farrington]. Niewielki lęk narasta przy wątrobowych bólach głowy i prawostronnym uczuciu ciągnięcia, jednak właściwy strach jest słabo zaznaczony; dominuje rozdrażniona niecierpliwość wynikająca z niestrawności [Clarke]. Niechęć do pracy umysłowej bezpośrednio po posiłkach; wysiłek „utrwala” ból głowy [Farrington]. Nadwrażliwość na zapachy gotowania i tłuszczu przy rozstroju żołądka; staje się wtedy opryskliwy i krytyczny [Boericke]. Niedobór snu spowodowany późnym jedzeniem pogarsza nastrój następnego dnia — klasyczny rys niestrawności psorycznej [Clarke]. Przypadek [Clinical]: Urzędnik z żółciowym bólem głowy w południe, językiem geograficznym i gorzkim smakiem w ustach, nawykowo podjadający ciastka — jego stan ustabilizował się po Tarax. 6C i uregulowaniu diety; bóle głowy ustąpiły wraz z zanikaniem geograficznych zmian na języku i unormowaniem porannych wypróżnień [Clarke].

Żółciowy ból głowy: ciężki, uciskający ból czoła promieniujący do skroni, z gorzkim smakiem i plamistymi zmianami na języku; często ustępuje po swobodnym odbijaniu lub oddaniu stolca [Clarke], [Farrington]. Uczucie gorąca w głowie, twarz ziemista; niekiedy napięcie wokół czoła jak od opaski, nasilające się przy pochylaniu po posiłkach [Boger]. Tępy ból potylicy po przebudzeniu po obfitej, ciężkostrawnej kolacji; ustępuje na świeżym powietrzu i po ciepłym napoju [Boericke]. Ból głowy występuje naprzemiennie z uciskiem w żołądku — gdy jedno narasta, drugie słabnie (wzajemna zależność) [Clarke]. Wrażliwość skóry głowy podczas zaostrzeń zmian na języku geograficznym, z drobnym mrowieniem lub drganiami w okolicy czoła u nerwowych osób z niestrawnością [Hering].

Rano ciężkie powieki przy niestrawności z nieprzyjemnym smakiem; widzenie „zamglone” aż do śniadania [Clarke]. Białkówki przybierają żółciowy odcień u osób z dolegliwościami wątrobowymi (czynnościowymi) [Boericke]. Łzawienie pod wpływem zimnego wiatru z bólem czoła [Boger]. Migotanie przed oczami przy narastających nudnościach, zwłaszcza w ciepłych pomieszczeniach po jedzeniu [Allen]. Świąd wewnętrznych kącików oczu w stanach niestrawności [Hering].

Przemijające brzęczenie w uszach z przekrwieniem głowy podczas napadów żółciowych [Clarke]. Uczucie gorąca i pełności w uszach z bólem głowy po tłustych pokarmach; poprawa po odbijaniu [Farrington]. Sporadyczne drgania w okolicy małżowiny usznej w obrazie „nerwowej niestrawności” [Hering]. Niewielki ból ucha z nieżytem przy zaburzeniach trawienia (odruchowy) [Boger].

Poranna niedrożność nosa z nieprzyjemnym smakiem w tylnej części jamy ustnej; gęsty śluz odchrząkiwany z gardła; ustępuje po śniadaniu [Clarke]. Wrażliwość na zapachy kuchenne i smażonego tłuszczu; zapachy wywołują nudności [Boericke]. Sporadyczne napady kichania po posiłkach (odruch wazowagalny) [Boger]. Czubek nosa chłodny podczas nudności, ponownie ciepły po odbijaniu [Allen].

Ziemista cera o żółciowym odcieniu; suche wargi i gorzki smak w ustach; lekki, tłusty połysk skóry w stanach niestrawności [Clarke]. Drgania mięśni twarzy lub powiek towarzyszą dolegliwościom żołądkowym (objaw drugorzędny, lecz charakterystyczny) [Hering]. Gorąco twarzy podczas wątrobowego bólu głowy, zwłaszcza w okolicy kości policzkowych [Boger]. Rano wyraz twarzy rozdrażniony, rozjaśniający się po stolcu [Allen].

Objaw charakterystyczny: Język „mapowaty”, czyli geograficzny — nalot schodzi wyspami, pozostawiając gładkie, czerwone, lśniące plamy; często ślina jest gęsta i ciągnąca się, a mimo to w ustach odczuwa się suchość; smak gorzki lub mdły [Hering], [Clarke], [Allen]. Język duży, z odciskami na brzegach u osób z dolegliwościami żółciowymi; koniuszek niekiedy żywoczerwony i wrażliwy [Boericke]. Podczas zaostrzeń drobne punkcikowate afty na brzegach [Clarke]. Cuchnący oddech po przebudzeniu; ustępuje po ciepłym napoju i stolcu [Farrington]. Obfite gromadzenie się śliny na przemian z suchością; oba odczucia są nieprzyjemne [Allen].

Uczucie wydłużenia zębów i ich nadwrażliwość po kwaśnych pokarmach lub kawie (nadkwaśność w przebiegu niestrawności) [Boger]. Rozpulchnione dziąsła z gorzkim smakiem w ustach przy dolegliwościach wątrobowych [Clarke]. Ból zębów nasila się po słodyczach lub pod wpływem gorąca, a łagodnieje po ciepłym płukaniu, jeśli żołądek jest uspokojony [Boericke]. Niekiedy odnotowuje się nocne zgrzytanie zębami podczas zaburzeń żołądkowych [Hering].

Rano gardło pokryte gęstym śluzem bez smaku; stała potrzeba odchrząkiwania, poprawa po ciepłym napoju i odchrząknięciu [Clarke]. Uczucie unoszącej się w gardle kluchy wraz z nudnościami, ustępujące po odbijaniu [Hering]. Uczucie otarcia po zarzucaniu kwaśnej treści żołądkowej [Boericke]. Podostry nieżyt z zaburzeniami żołądkowymi [Boger].

Główny obszar działania. Uporczywa niestrawność ze wzdęciami: pełność i ciężar w nadbrzuszu, wczesne uczucie sytości, kwaśne lub gorzkie zarzucanie treści; pogorszenie po tłuszczach, ciastach, kawie i piwie; poprawa po ciepłym jedzeniu i piciu, spokojnym spacerze oraz swobodnym odbijaniu [Clarke], [Boericke], [Boger]. Nudności silniejsze rano lub po tłustych posiłkach; czasem zamiast wymiotów występuje napływ wodnistej śliny do ust [Allen]. Odbijania częste, lecz niepełne; potrzeba „jednego porządnego odbicia”, by ulżyć głowie i klatce piersiowej [Farrington]. Bóle skurczowe w poprzek nadbrzusza podczas zaostrzeń zmian na języku geograficznym; ucisk odzieży jest nie do zniesienia [Hering]. Ochota na gorzkie środki i proste jedzenie; podczas zaostrzeń niechęć do ciężkich sosów i słodyczy [Clarke].

W prawym podżebrzu pełność, bolesność lub kłucie; okolica pęcherzyka żółciowego wrażliwa po błędach dietetycznych [Clarke]. Obfite przelewania i bulgotanie — kruczenie w jelitach z poprawą po oddaniu gazów [Boger]. Ciągnięcie w okolicy pępka podczas siedzenia po posiłku; poprawa podczas chodzenia [Hering]. Wzdęcie brzucha pod wieczór w dniach spożywania ciężkostrawnych potraw [Boericke]. Zimny wiatr owiewający brzuch wywołuje kolkę (modalność: pogorszenie od zimna i wilgoci) [Boger].

Ilość moczu często zwiększona w okresach dolegliwości żołądkowo-wątrobowych; mocz słomkowy, o słabym zapachu [Clarke]. Niewielkie pieczenie przy oddawaniu moczu przy nasilonej kwaśności żołądkowej; ustępuje wraz z poprawą stanu żołądka [Boericke]. Parcie częstsze rano wraz z regulowaniem się wypróżnień [Allen]. Niekiedy zmętnienie moczu od fosforanów u nerwowych osób z niestrawnością [Boger].

Nieregularne wypróżnienia: naprzemiennie zaparcie i miękkie, żółciowe stolce; częstym wzorcem jest poranne parcie na stolec po śniadaniu [Allen], [Hering]. Stolce niekiedy gliniastej barwy lub blade, a później ciemne i luźne, gdy ponownie pojawia się żółć (wahania czynnościowe) [Clarke]. Świąd odbytu w stanach żółciowych [Boericke]. Niewielkie bolesne parcie; charakterystyczna jest zmienność czynnościowa, a nie biegunka zapalna [Boger].

Popęd osłabiony w okresach ucisku w żołądku; po nocnych polucjach następnego ranka gorzki smak w ustach i język geograficzny (objawy czynnościowe) [Clarke]. Tępe ciągnięcie w prawej pachwinie związane z przekrwieniem wątroby [Hering]. Pocenie się okolicy narządów płciowych przy wzdęciach [Boger].

Napady żółciowe przed miesiączką: język geograficzny, gorzki smak w ustach i ból czoła; często zaparcie podczas krwawienia, z poprawą po pierwszym stolcu [Clarke], [Farrington]. Nudności wywołane zapachami kuchennymi nasilają się w ciąży — wskazanie drugorzędne [Boericke]. Prawostronna pełność w miednicy w okresie owulacji, odruchowo związana z okolicą wątroby (objaw czynnościowy) [Clinical].

Skrócony oddech z pełnością w nadbrzuszu; wzdychające oddychanie do czasu oddania gazów [Clarke]. Duszność po pośpiesznym udaniu się na posiłek; łagodnieje podczas powolnego spaceru na powietrzu [Boger]. Kaszel od łaskotania po kwaśnym zarzucaniu treści; ustępuje po ciepłym napoju [Boericke].

Tętno miękkie i nieco przyspieszone przy nudnościach; kołatanie serca wskutek wzdęcia żołądka (odruch żołądkowo-sercowy) [Boger], [Clarke]. Uczucie niepokoju w okolicy przedsercowej podczas napadu niestrawności, bez rzeczywistego strachu, łagodniejące po odbijaniu [Farrington]. Pogorszenie podczas leżenia na lewym boku wkrótce po posiłku; poprawa po przyjęciu pozycji siedzącej [Hering].

Ucisk w okolicy mostka z potrzebą odbicia; po porządnym odbiciu oddech staje się „swobodny” [Farrington]. Kołatanie serca w łóżku po późnej, obfitej i ciężkostrawnej kolacji; znika, gdy uspokaja się żołądek [Boger]. Pieczenie zamostkowe wskutek kwaśnego zarzucania treści; poprawa po ciepłych napojach [Clarke]. Kłucie pod prawą piersią z bolesnością okolicy wątroby [Boericke].

Ból pleców między łopatkami w stanach żółciowych, jakby spoczywał tam ciężar — poprawa pod wpływem ruchu i wraz ze zmniejszaniem się ciężkości w żołądku [Clarke]. Znużenie okolicy lędźwiowej po długim siedzeniu po posiłku [Boger]. Żądlący ból pod prawą łopatką (odruch z okolicy pęcherzyka żółciowego) [Farrington].

Ciężkość kończyn z ospałością po jedzeniu, zwłaszcza w południe; poprawa pod wpływem łagodnego ruchu [Boger]. Drobne drgania palców rąk lub łydek u „nerwowych osób z niestrawnością”, zanikające wraz z ustępowaniem dolegliwości żołądkowych [Hering]. Zimne ręce podczas nudności; rozgrzewają się po herbacie i grzance [Allen].

Ziemisty, żółciowy odcień skóry; skłonność do przetłuszczania się skóry w okresach niestrawności [Clarke]. Świąd w różnych miejscach, z niewielką poprawą po drapaniu, w okresach występowania języka geograficznego (odruchowy) [Hering]. Trądzik może nasilać się w dniach spożywania ciężkostrawnych potraw i łagodnieć po uregulowaniu diety [Clinical]. Lekkie żółtaczkowe zabarwienie wokół oczu przy przekrwieniu wątroby (czynnościowym) [Boericke].

Sen nieprzynoszący wypoczynku po późnych, ciężkostrawnych posiłkach; budzi się z gorzkim smakiem i plamistymi zmianami na języku [Clarke]. Niepokój ruchowy w początkowej fazie snu wskutek ciężaru w nadbrzuszu; musi się obracać, by uzyskać ulgę — uspokaja się po ciepłym napoju lub odbijaniu (por. Poprawa pod wpływem ciepła i po odbijaniu) [Hering]. Sny o interesach lub kuchniach i jedzeniu przy utrudnionym trawieniu [Boger]. Przebudzenie wczesnym rankiem na stolec przynosi ulgę i większą jasność umysłu [Allen]. Częste ziewanie przy przedpołudniowej niestrawności [Boericke].

Sny o jedzeniu ciężkostrawnych potraw, o spóźnianiu się na posiłki, o odrażających smakach; po przebudzeniu język obłożony, geograficzny i uczucie pełności w czole [Clarke]. Nieprzyjemne zapachy kuchenne we śnie wywołują rzeczywiste nudności po przebudzeniu [Boger]. Sny ustępują wraz z unormowaniem wypróżnień [Allen].

Niewiele rzeczywistej gorączki; raczej uderzenia gorąca z gorącem w głowie podczas napadów żółciowych, po których pojawia się niewielki pot, gdy ustępują wzdęcia [Boericke]. Marznięcie po owianiu brzucha zimnym wiatrem, z kolką (modalność) [Boger]. Naprzemiennie gorąco twarzy i zimno kończyn z nudnościami [Clarke].

Zimno: Wrażliwość na przeciągi owiewające brzuch po posiłkach [Boger].
Gorąco: Głowa i twarz gorące przy ucisku w żołądku [Clarke].
Pot: Niewielki, oleisty; przynosi małą ulgę, chyba że po nim następuje odbijanie [Boericke].

Niechęć: tłuszcze, smażone potrawy, ciasta, ciężkie sosy; pogorszenie po kawie i piwie [Clarke], [Boger]. Ochota: gorzkie środki, ciepła zupa, grzanki; niekiedy sałata w umiarkowanej ilości (gdy żołądek jest spokojny) [Clarke]. Pragnienie umiarkowane; ciepłe napoje łagodzą dolegliwości [Boericke]. Kwaśne owoce mogą nasilać zarzucanie treści podczas zaostrzeń [Farrington].

Lek na czynnościowe zaburzenia żołądkowo-wątrobowe, którego obraz wyróżniają język geograficzny jako objaw charakterystyczny, gorzki smak, wzdęcia oraz uczucie pełności w prawym podżebrzu, z żółciowymi bólami głowy, które łagodnieją wraz z ustępowaniem dolegliwości żołądkowo-jelitowych [Clarke], [Hering], [Boericke]. Pogorszenie po tłuszczach, kawie i piwie, przy braku ruchu po posiłkach, rano przed oddaniem stolca oraz pod wpływem zimnego wiatru na brzuch; poprawa po ciepłych napojach, przy łagodnym ruchu na świeżym powietrzu, po swobodnym odbijaniu i wypróżnieniu oraz przy prostej diecie [Boger], [Farrington]. Drgania nerwowe i niepokój ruchowy są wtórne i ustępują wraz z niestrawnością [Hering]. Kliniczny kierunek zdrowienia przebiega między głową ↔ żołądkiem ↔ jelitami, przy czym złagodzenie dolegliwości w jednej z tych okolic przynosi ulgę w pozostałych, a język przez cały czas stanowi wskaźnik stanu chorego.

Język przypominający mapę / język geograficzny

• Kali-bi. — Głębokie, wyraźnie odgraniczone zmiany, jakby „wykrojone sztancą”; ciągnący się śluz; wyraźniejsze nieżytowe zajęcie zatok; w Tarax. obraz jest bardziej ściśle żołądkowo-wątrobowy, ze smakiem żółci [Hering], [Clarke].
• Merc-sol. — Wiotki język z odciskami zębów, obfita ślina, metaliczny smak; wyraźniejsza skłonność do owrzodzeń jamy ustnej; w Tarax. ślina bywa śluzowata, lecz ma mniej odrażający zapach [Allen], [Clarke].
• Nat-m. — Język geograficzny z pęknięciami i suchością; łaknienie soli; w Tarax. silniejszy związek z dolegliwościami żółciowo-wątrobowymi i niechęć do tłuszczów [Kent], [Clarke].

Dolegliwości wątrobowo-żółciowe / żółciowy ból głowy

• Chelidonium — Bóle w okolicy prawej łopatki, stałe pragnienie gorących napojów; silniejsze bóle prawostronne o stałym umiejscowieniu; w Tarax. dolegliwości są łagodniejsze, czynnościowe, a objawem charakterystycznym jest język geograficzny [Farrington], [Clarke].
• Carduus-m. — Powiększona, tkliwa wątroba, gorzki smak, hemoroidy; wyraźniejszy zastój w układzie wrotnym; obraz Tarax. skupia się na żołądku i języku geograficznym [Boericke].
• Chionanthus — Ból głowy z nudnościami, żółtaczką i gliniastymi stolcami; bardziej jawna żółtaczka; w Tarax. występują zmienne zaburzenia czynnościowe [Clarke].
• Leptandra — Czarne, smoliste stolce z bólami wątroby; większe wyczerpanie; w Tarax. zaparcia występują na przemian z miękkimi stolcami [Farrington].
• Nux-v. — Nadwrażliwość żołądka, siedzący tryb życia, kawa i mocne alkohole; typ Nux jest napięty, zmarzliwy, ma zaparcia z bezskutecznym parciem; w Tarax. występują język geograficzny i gorzki smak w ustach rano [Kent], [Boger].
• Lycopodium — Wzdęcia w godzinach 16:00–20:00, dolegliwości przechodzące z prawej strony na lewą; w Tarax. mniej zaznaczona drażliwość przy wysiłku umysłowym, większe znaczenie charakterystycznego objawu języka [Kent], [Clarke].

Niestrawność ze wzdęciami / nietolerancja tłuszczów

• Pulsatilla — Pogorszenie po tłuszczach, ale potrzeba świeżego powietrza, brak pragnienia i łagodne usposobienie; w Tarax. występują gorzki smak w ustach, język geograficzny i pogorszenie rano [Kent], [Clarke].
• Ant-crud. — Gruby biały nalot, wstręt do jedzenia, nadwrażliwość żołądka; w Tarax. nalot zanika miejscami, tworząc obraz mapy, i obecny jest komponent wątrobowy [Hering].
• Carbo-veg. — Skrajne rozdęcie, potrzeba wachlowania; w Tarax. mniej zaznaczona zapaść, większe znaczenie smaku żółci i objawu języka [Farrington].

• Lek komplementarny: Chelidonium — dla dopełnienia drenażu wątrobowego, gdy utrzymują się bóle prawostronne o stałym umiejscowieniu [Farrington].
• Lek komplementarny: Nux-v. — gdy siedzący tryb życia, nadmierne używanie pokarmów i używek oraz kawa podtrzymują niestrawność; Nux reguluje reaktywność, Tarax. łagodzi dolegliwości żółciowe z językiem geograficznym [Kent].
• Dobrze działa po: Puls. w nietolerancji tłuszczów, gdy obraz przypadku nabiera wyraźniej żółciowego charakteru, z gorzkim smakiem w ustach i językiem geograficznym [Clarke].
• Dobrze działa po: Lyc., gdy wzdęcia w godzinach 16:00–20:00 słabną, lecz pozostają poranna gorycz w ustach i zmiany języka [Kent].
• Dobrze poprzedza: Carduus-m. lub Chionanthus, jeśli pojawia się wyraźne powiększenie wątroby lub żółtaczka [Boericke], [Clarke].
• Antidota (czynnościowe): Nux-v. przy pogorszeniu po kawie lub późnej kolacji; Carbo-veg. przy ostrym uczuciu ucisku wskutek wzdęcia [Kent], [Farrington].

• Wskazania: Niestrawność z językiem geograficznym i gorzkim smakiem rano; żółciowe bóle głowy łagodniejące po odbijaniu lub oddaniu stolca; nietolerancja tłuszczów z prawostronnym uczuciem pełności; czynnościowe występowanie zaparć na przemian z luźnymi stolcami; drgania nerwowe związane z dolegliwościami żołądkowymi [Hering], [Clarke], [Boericke], [Farrington].
• Potencja i powtarzanie: W przypadkach żołądkowo-wątrobowych wymagających działania organotropowego wielu stosuje Q/Ø lub 3X–6C w krótkich kuracjach (od dni do tygodni), dostosowując podawanie do reakcji; w czynnościowych obrazach „język–głowa–żołądek” 12C–30C raz dziennie lub co drugi dzień, wydłużając odstępy w miarę stabilizowania się wyglądu języka i zanikania porannej goryczy. Opisywano interkurencyjne zastosowanie 200C, gdy objaw charakterystyczny utrzymywał się pomimo korekty diety [Farrington], [Clarke].
• Środki wspomagające: Proste, ciepłe posiłki, unikanie późnych, obfitych kolacji, spacer po jedzeniu, poluzowanie ciasnej odzieży, niewielkie ilości środków gorzkich, gdy są odpowiednie; obserwacja języka jako wskaźnika postępów (zanikanie obrazu geograficznego wraz z poprawą kliniczną) [Clarke], [Hughes].
• Wskazówki praktyczne:
  • Język geograficzny i żółciowy ból głowy: ból czoła ustępował codziennie po oddaniu stolca po śniadaniu; Tarax. 6C trzy razy dziennie przez tydzień unormował wygląd języka i wypróżnienia [Clarke].
  • Ucisk po kolacji: pacjent musiał przyjmować pozycję siedzącą, aby móc odbić; małe dawki przed posiłkami i po nich (3X) zmniejszyły częstość epizodów [Farrington].
  • Niestrawność nasilana przez tłuszcze u pracownika biurowego: rezygnacja z kawy o późnej porze oraz Tarax. 30C co wieczór ustabilizowały samopoczucie rano w ciągu dziesięciu dni [Clinical].

Umysł

• Drażliwość z niestrawnością; zrzędliwość rano. — Ustępuje po oddaniu stolca lub śniadaniu [Clarke].
• Niepokój ruchowy podczas ucisku w żołądku; musi się poruszać. — Szuka ulgi przez odbijanie [Hering].
• Niechęć do wysiłku umysłowego po posiłkach. — Czytanie lub praca utrwalają ból głowy [Farrington].
• Nadwrażliwość na zapachy gotowania i tłuszczu. — Wywołują nudności [Boericke].

Głowa

• Ból głowy, żółciowy, czołowy lub skroniowy, z gorzkim smakiem w ustach. — Poprawa po odbijaniu lub oddaniu stolca [Clarke], [Farrington].
• Ból głowy po tłustych potrawach, kawie, piwie. — Modalność dietetyczna [Boger], [Clarke].
• Napięcie opasujące czoło po posiłkach. — Pogorszenie przy pochylaniu się [Boger].
• Ciężkość potylicy po przebudzeniu po późnej kolacji. — Poprawa po ciepłym napoju lub na świeżym powietrzu [Boericke].

Jama ustna / język

• Język geograficzny; wyspowy nalot; czerwone plamy pozbawione nalotu. — Objaw charakterystyczny [Hering], [Allen], [Clarke].
• Smak gorzki, rano. — Klasyczny objaw żółciowy [Clarke].
• Ślina gęsta, ciągnąca się, na przemian z suchością. — Objawy w jamie ustnej towarzyszące niestrawności [Allen].
• Drobne afty na brzegach języka z zaburzeniami żołądkowymi. — Cecha drugorzędna [Clarke].

Żołądek

• Odbijanie niepełne; ulga po „porządnym odbiciu”. — Złagodzenie odruchu żołądkowo-sercowego [Farrington].
• Wzdęcia po tłuszczach i ciastach; niechęć do ciężkostrawnych potraw. — Główna modalność [Clarke], [Boericke].
• Nudności od zapachów kuchennych; poprawa po ciepłych napojach. — Pogorszenie pod wpływem bodźców zmysłowych [Boericke].
• Ucisk odzieży na nadbrzusze nie do zniesienia po posiłkach. — Rozdęcie [Hering].

Wątroba / brzuch / stolec

• Ból w prawym podżebrzu; kłucie lub bolesność; pogorszenie po ciężkostrawnym jedzeniu. — Związek z układem żółciowym [Clarke].
• Naprzemienne stolce — zaparcie i miękkie stolce żółciowe. — Zmienność czynnościowa [Allen], [Hering].
• Stolce gliniaste, po których pojawiają się ciemne, luźne stolce w miarę odpływu żółci. — Dynamika objawów [Clarke].
• Przelewanie w jelitach z ulgą po oddaniu gazów. — Poprawa po odejściu gazów [Boger].

Układ moczowy

• Zwiększone oddawanie moczu przy zaburzeniach żołądkowo-wątrobowych. — Wtórny obszar działania [Clarke].
• Lekkie pieczenie przy nadkwaśności; poprawa wraz z uspokojeniem dolegliwości żołądkowych. — Objaw odruchowy [Boericke].
• Parcie na mocz rano, wraz z regulowaniem się wypróżnień. — Rytm [Allen].

Objawy ogólne

• Pogorszenie po tłuszczach, ciastach, kawie, piwie; pogorszenie po posiłkach lub przy braku ruchu. — Podstawowe modalności [Clarke], [Boger].
• Poprawa po ciepłych napojach, przy łagodnym ruchu na świeżym powietrzu, po odbijaniu lub oddaniu stolca. — Główne czynniki przynoszące ulgę [Farrington], [Hering].
• Pogorszenie rano do śniadania lub oddania stolca. — Cykl dobowy [Allen].

Hahnemann — Materia Medica Pura (1821–34): podstawa metodologiczna; uwagi porównawcze dotyczące leków żołądkowych.
Hering — The Guiding Symptoms of Our Materia Medica (1879–91): język geograficzny jako objaw charakterystyczny; potwierdzenia objawów żołądkowo-wątrobowych; drobne drgania.
Allen, T. F. — Encyclopaedia of Pure Materia Medica (1874–79): fragmenty prób lekowych — gorzki smak w ustach, język geograficzny, wzdęcia, naprzemienny charakter stolców.
Hughes, R. — A Manual of Pharmacodynamics (1875): farmakologia składników Taraxacum; uzasadnienie powinowactwa żółciopędnego i moczopędnego.
Clarke, J. H. — A Dictionary of Practical Materia Medica (1900): pełny obraz kliniczny — język jako wskaźnik stanu chorego, żółciowe bóle głowy, modalności dietetyczne.
Boericke, W. — Pocket Manual of Homœopathic Materia Medica (1901): objawy charakterystyczne — język geograficzny, niestrawność, bolesność wątroby, niechęć do określonych pokarmów.
Boger, C. M. — Synoptic Key of the Materia Medica (1915): modalności (pogorszenie po tłuszczach, kawie i piwie; poprawa po ciepłych napojach i na świeżym powietrzu), wzajemne zależności między dolegliwościami żołądka i głowy.
Farrington, E. A. — Clinical Materia Medica (1887): związki między głową a żołądkiem; „poprawa po odbijaniu lub oddaniu stolca”; wskazówki dotyczące trybu życia.
Kent, J. T. — Lectures on Homœopathic Materia Medica (1905) & Repertory: ujęcie miazmatyczne; porównania (Nux-v., Puls., Lyc.).
Phatak, S. R. — Materia Medica of Homœopathic Medicines (1977): zwięzłe wskazówki dotyczące objawów żołądkowo-wątrobowych; modalności i relacje między lekami.
Tyler, M. L. — Homœopathic Drug Pictures (1942): kliniczny nacisk na typ z dolegliwościami żołądkowymi i gorzkim smakiem oraz objawy języka.
Nash, E. B. — Leaders in Homœopathic Therapeutics (1899): różnicowanie leków żółciowych (Chel., Nux-v., Puls., Lyc.) w niestrawności czynnościowej.