• Aparat rzęskowy i okoruchowy — Astenopia wskutek pracy wzrokowej z bliska; akomodacja zawodzi; opadanie powiek, zamglone widzenie, podwójne widzenie; litery zlewają się; ból głowy zaczyna się w potylicy i przesuwa ku przodowi (opisany również w działach Głowa/Oczy) [Allen], [Hering], [Clarke].
• Mózg i rdzeń kręgowy / koordynacja ruchowa — Zaburzenia koordynacji, zataczanie się, poczucie, że mięśnie nie słuchają; drętwienie lub mrowienie kończyn; ogólny niedowład po wysiłku [Hering], [Boger].
• Sfera seksualna — mężczyźni — Zanik pożądania, niepełne wzwody, szybkie wyczerpanie po stosunku; psychiczna obojętność wobec seksu [Clarke], [Boericke], [Phatak].
• Sfera seksualna — kobiety / macica i jajniki — Parcie ku dołowi, niedostateczne zwijanie się macicy po porodzie, skłonność do wypadania macicy z bólem pleców; częsty ból lewego jajnika; miesiączki opóźnione, skąpe, z osłabieniem w obrębie miednicy [Clarke], [Hering], [Boger].
• Oś głowa–szyja — Przeciążenie okolicy potyliczno-szyjnej z bólem o charakterze napinania wskutek wysiłku wzrokowego; mięśnie szyi są zmęczone, chory nie może długo utrzymać głowy w pozycji pionowej [Allen], [Clarke].
• Okolica lędźwiowo-krzyżowa — Osłabienie w krzyżu, nasilające się podczas stania; poprawa przy podparciu lub ucisku; związek z atonią w obrębie miednicy [Boger], [Boericke].
• Układ nerwowy ogólnie — Senność, ziewanie, apatia; dezorientacja po czytaniu; luki w pamięci; pomyłki w pisaniu i mówieniu [Hering], [Clarke], [Kent].

• Odpoczynek oczu; zamknięcie powiek; ciemność — Ból głowy związany z astenopią ustępuje po zaprzestaniu czytania i osłonięciu oczu od światła, co potwierdza związek między oczami a bólem głowy (opisany również w działach Oczy/Głowa) [Allen], [Clarke].
• Zimne okłady na głowę i oczy — Chłodny okład łagodzi ból od potylicy do czoła spowodowany przeciążeniem wzroku [Clarke], [Boericke].
• Mocne podparcie lub ucisk w okolicy krzyża bądź podbrzusza — Przy parciu ku dołowi i osłabieniu lędźwiowo-krzyżowym daje poczucie większej stabilności, zwłaszcza podczas stania [Boger], [Clarke].
• Leżenie; całkowity odpoczynek — Ogólny niedowład i senność zmniejszają się; mniej zataczania się [Hering].
• Świeże powietrze w łagodnych warunkach, bez rażącego światła — Rozjaśnia dezorientację; przywraca poczucie stabilności głowy, jeśli oczy są wypoczęte [Clarke].
• Stały rytm dnia, praca w umiarkowanym tempie — Pozwala uniknąć wyczerpania po okresach intensywnego wysiłku umysłowego lub seksualnego [Clarke], [Phatak].
• Po śnie (krótkiej drzemce) — Krótkotrwałe odzyskanie sprawności mięśnia rzęskowego i ożywienie psychiczne [Allen].
• Ciepło w okolicy miednicy — Łagodzi ból i uczucie ciągnięcia w macicy (zob. dział Narządy płciowe żeńskie) [Clarke].

• Czytanie, pisanie, szycie; praca wzrokowa z bliska — Akomodacja zawodzi, litery stają się niewyraźne, występuje opadanie powiek; następnie pojawia się ból głowy biegnący od potylicy → do czoła [Allen], [Hering], [Clarke].
• Pobudzenie seksualne i stosunek — Utrata pożądania lub sprawności seksualnej, wyczerpanie, ból pleców i otępienie umysłowe następnego dnia [Clarke], [Boericke].
• Długotrwałe stanie — Ból lędźwiowo-krzyżowy, parcie ku dołowi w miednicy; wrażenie, że macica wypadnie [Boger], [Clarke].
• Jasne, rażące światło — Nasila astenopię i wywołuje podwójne widzenie [Clarke].
• Wysiłek, zwłaszcza po pracy umysłowej — Zataczanie się, zaburzenia koordynacji, drżenie kończyn [Hering].
• Lewa strona (jajnik/skroń/oko) — Wiele dolegliwości przeważa po lewej stronie, zwłaszcza ból jajnika oraz przeciążeniowe dolegliwości głowy i oka po lewej stronie [Clarke], [Boger].
• Kawa, pobudzenie — Nasilają nerwowy niepokój ruchowy, po którym następuje wyczerpanie (neurasteniczna zmienność stanu) [Kent], [Clarke].
• Ciepłe, duszne pomieszczenia — Głowa staje się ciężka, powieki opadają, ziewanie jest nie do powstrzymania [Allen], [Clarke].

Stan psychiczny przedstawia obraz neurastenii o mało wyrazistych objawach: chory jest otępiały, obojętny, niechętny do wysiłku, z lukami w pamięci i pomyłkami w pisaniu lub mówieniu po krótkim czytaniu; przestawia słowa, gubi wiersz i czuje, że wzrok odmawia posłuszeństwa — wzorzec ten dokładnie odpowiada modalności pogorszenia podczas pracy wzrokowej z bliska [Hering], [Clarke]. Występuje bezmyślna, senna apatia z częstym ziewaniem; zadania wymagające uwagi zdają się wyczerpywać siłę mięśni, tak że po wstaniu chory zatacza się i musi się położyć (zob. dział Objawy ogólne). Drażliwość jest niewielka; dominuje apatyczne osłabienie. Obojętność seksualna dotyczy zarówno psychiki, jak i ciała; wyobrażenia nie wywołują pobudzenia, a próby aktywności pozostawiają chorego jeszcze bardziej otępiałym i bezsilnym, zgodnie z pogorszeniem pod wpływem pobudzenia seksualnego [Clarke], [Boericke]. Po niewielkim obciążeniu związanym z kontaktami towarzyskimi głowa staje się ciężka, powieki opadają, a chory szuka ciemnego kąta; krótki sen przynosi mu chwilowe odświeżenie (zob. dział Sen). Porównaj Gelsemium (senność, drżenie, ciężkie powieki, ale z tremą), Pic-ac. (wyczerpanie umysłowe z bólem potylicy, lecz z większym wewnętrznym przymusem działania) i Kali-phos. (zmęczenie umysłowe z poprawą po odpoczynku, ale z mniejszym udziałem objawów ocznych); Onos. wybiera się, gdy zmęczenie aparatu okoruchowego i atonia seksualna wspólnie określają obraz przypadku [Clarke], [Boger], [Kent].

Ból głowy rozpoczyna się w potylicy jako uczucie ciężaru o charakterze ciągnięcia lub napinania i po czytaniu przesuwa się ku przodowi, do skroni i czoła; jest nierozerwalnie związany z przeciążeniem wzroku, a odpoczynek oczu łagodzi ból głowy, zgodnie z modalnością poprawy po zamknięciu powiek [Allen], [Clarke]. Szyja męczy się od utrzymywania głowy; wrażenie wiotkości mięśni w okolicy potyliczno-szyjnej zmusza do jej podpierania (zob. dział Plecy). Gorąco i rażące światło przyspieszają przesuwanie się bólu ku przodowi; zimne okłady i ciemność łagodzą dolegliwości (Modalności). Niektóre bóle głowy są lewostronne, ze współwystępującym zamgleniem widzenia w lewym oku i ciągnięciem w lewym jajniku podczas miesiączki; tę przewagę lewej strony, choć nie jest bezwzględna, odnotowywano wielokrotnie [Clarke], [Boger]. Typowy jest ból związany z wyczerpaniem umysłowym u studentów, urzędników i nauczycieli — ustępuje w ciszy, chłodzie, przy zamkniętych oczach i po śnie. Porównaj Ruta (przeciążenie wzroku z bólem głęboko w oczodołach i pogorszeniem podczas czytania), Nat-m. (szkolny ból głowy, światłowstręt, lecz wyrazisty obraz emocjonalny) oraz Pic-ac. (ból potylicy od nauki, bez atonii seksualnej).

Mięsień rzęskowy nie spełnia swojej funkcji: druk zamazuje się, litery zlewają się, wiersze dwoją się; występuje opadanie powiek z uczuciem ich ciężkości; drganie powiek przy wysiłku wzrokowym; podwójne widzenie przy zbieżnym ustawianiu oczu; akomodacja powraca dopiero po zamknięciu oczu lub krótkiej drzemce [Allen], [Hering], [Clarke]. Rażące światło oraz gorąco i zaduch nasilają objawy; chłód i cień sprzyjają odzyskaniu sprawności (Modalności). Kierowanie ruchami oczu jest niezgrabne — występują zaburzenia koordynacji przy przenoszeniu ostrości wzroku — co odpowiada móżdżkowemu rysowi obrazu leku (Objawy ogólne). Najgorzej jest podczas czytania przy popołudniowym świetle; rano jest lepiej, dopóki wzrok się nie zmęczy. Porównaj Physostigma (skurcz lub niedowład akomodacji, ból nad oczami, światłowstręt), Jaborandi (skurcz z potem i ślinotokiem) oraz Gelsemium (opadanie powiek z drżeniem, lecz z mniej nasilonym zamgleniem widzenia związanym z astenopią). Onos. wybiera się, gdy niewydolność akomodacji współistnieje u tej samej osoby z atonią w sferze seksualnej i w obrębie miednicy [Clarke], [Boericke].

Uczucie pełności z okresowym szumem lub dzwonieniem po wysiłku umysłowym; słuch przytępiony w dusznym pomieszczeniu; świeże powietrze przywraca jego sprawność, jeśli oczy są wypoczęte [Clarke]. Do obrazu nie należą swoisty wyciek z ucha ani nerwoból; dolegliwości uszne zmieniają się wraz z nasileniem zmęczenia i ustępują po odpoczynku. Szybki obrót lub wstanie od biurka może wywołać chwilowe zawroty głowy (związek z ogólnymi zaburzeniami koordynacji opisanymi w działach Oddychanie/Plecy).

Niewielkie objawy nieżytowe; u uczestników prób lekowych obserwowano kichanie i mrowienie w nosie po czytaniu, prawdopodobnie jako odruchową reakcję na przeciążenie wzroku [Allen]. Zapachy nie stanowią cechy charakterystycznej obrazu; dominuje niewydolność czuciowo-ruchowa. Suchość błony śluzowej nosa może towarzyszyć przebywaniu w gorącym, dusznym pomieszczeniu (Objawy ogólne).

Twarz blada, o rozluźnionym wyrazie, ciężkie powieki; wargi suche po długotrwałym skupieniu uwagi; ożywienie ustępuje bezwyrazowemu zmęczeniu [Clarke]. Zaczerwienienie przy wysiłku lub po stosunku szybko przechodzi w osłabienie (zob. działy Umysł/Sfera seksualna). Trądzik ani wykwity nie należą do objawów charakterystycznych.

Jama ustna sucha w ogrzewanych pomieszczeniach; język wydaje się ciężki, a słowa są przestawiane, gdy słabnie uwaga (zob. dział Umysł). Apetyt nie jest cechą dominującą; przy przeciążeniu wzroku mogą wystąpić łagodne nudności, ustępujące po odpoczynku [Allen]. Brak obrazu owrzodzeń.

Dolegliwości zębów nie zajmują istotnego miejsca w obrazie; wstrząsy nasilają ból głowy, gdy jest ona już przeciążona. Bruksizm nie jest charakterystyczny; u osoby zmęczonej żuchwa po prostu męczy się podczas mówienia.

Uczucie rozluźnienia w gardle, jakby po mówieniu głos miał odmówić posłuszeństwa; przy wysiłku głos staje się ochrypły, co wiąże się z ogólną wiotkością nerwowo-mięśniową [Clarke]. Płyny są połykane łatwo; nie ma krztuszenia się; objawy gardłowe odzwierciedlają właściwy obrazowi leku brak przełożenia woli na działanie mięśni.

Łagodne uczucie zapadania w nadbrzuszu w godzinach popołudniowych po pracy umysłowej; jedzenie na krótko przywraca równowagę, po czym powraca senność (zob. dział Umysł) [Clarke]. Kawa może początkowo ożywiać, a następnie rozpraszać i przygnębiać, nasilając późniejsze wyczerpanie (Modalności; porównaj Kali-phos.). Nudności mogą pojawiać się po silnym przeciążeniu wzroku i bólu głowy; łagodzą je zimne okłady na głowę i odpoczynek [Allen].

Ogólna wiotkość; u kobiet uczucie ciągnięcia w podbrzuszu w kierunku lewej strony w okresie okołomiesiączkowym (zob. dział Narządy płciowe żeńskie) [Clarke]. U osób wykonujących pracę siedzącą występują wzdęcia, bez wyraźnego obrazu dyspepsji. Uciskające paski nasilają parcie ku dołowi w miednicy.

Częste parcie na mocz wskutek osłabienia nerwowego; strumień moczu słaby; kroplowy wyciek moczu po oddaniu stolca u wyczerpanego mężczyzny [Clarke], [Boericke]. Ostry nieżyt nie należy do obrazu; objawy pęcherza odzwierciedlają atonię w obrębie miednicy.

Nawykowe zaparcie wskutek małej aktywności i siedzącego trybu życia; wypróżnienia są opóźnione, jeśli nie przestrzega się ściśle regularnego rytmu dnia i picia wody [Clarke]. Parcie przy wypróżnieniu męczy i nasila ból pleców; ulgę przynoszą regularne nawyki, a nie przeczyszczanie (obserwacje kliniczne).

Utrata pożądania, niepełne wzwody, przedwczesne zwiotczenie prącia, skrajne znużenie po wysiłku; impotencja o charakterze czysto czynnościowym, z otępieniem umysłowym i obojętnością [Clarke], [Boericke], [Phatak]. Po stosunku pojawiają się ból pleców i osłabienie kolan; następnego dnia łatwiej wywołać przeciążenie wzroku i ból głowy — jest to wyraźny związek między zmęczeniem w sferze seksualnej a zmęczeniem aparatu okoruchowego. Porównaj Agnus-c. (impotencja z rozpaczą), Selenium (wyczerpanie z utratą nasienia), Kali-brom. (utrata pożądania z przygnębieniem); obraz Onos. cechują większy chłód emocjonalny, apatia i astenopia.

Parcie ku dołowi w miednicy, niepełne zwijanie się macicy po porodzie i wrażenie, że macica wypadnie w pozycji stojącej; ból lewego jajnika, ciągnący ku plecom i udu, nasilający się pod wpływem wysiłku lub stosunku płciowego [Clarke], [Hering]. Miesiączki opóźnione, skąpe, z bólem pleców i bólem głowy od pracy wzrokowej; obojętność seksualna odpowiada obrazowi występującemu u mężczyzn. Wypadanie ma charakter czynnościowy, a poprawę przynoszą podparcie i leżenie (Modalności). Porównaj Sepia (parcie ku dołowi z drażliwością i poprawą pod wpływem ćwiczeń fizycznych), Lilium t. (wyraźne uczucie napływu krwi do miednicy i niepokój); wybierz Onos., gdy wiotkości macicy towarzyszą zmęczenie oczu i zmęczenie umysłowe oraz apatia.

Chwilowe uczucie braku powietrza podczas wchodzenia po schodach u osób uczących się; wzdychanie przynosi ulgę; świeże powietrze (nie jaskrawe słońce) odświeża, jeśli przerwie się pracę wzrokową (Objawy ogólne). Kaszel kurczowy nie jest właściwy temu lekowi.

Tętno miękkie, niekiedy zwolnione, z sennością; kołatanie serca pojawia się pod wpływem wysiłku lub emocji, lecz bez niepokoju właściwego Gelsemium; ustępuje po położeniu się i zamknięciu oczu [Clarke]. Brak charakterystycznych objawów zastawkowych.

Oddech płytki podczas wysiłku wskutek ogólnego osłabienia; brak obrazu zapalnego; kołatanie serca po niewielkim wysiłku u osób nerwowych ustępuje w spoczynku [Clarke]. Głos łatwo się męczy; długie mówienie wywołuje chrypkę (odsyłacz do sekcji Gardło). Objawy w klatce piersiowej odzwierciedlają ogólne zmęczenie; nie jest ona głównym miejscem dolegliwości.

Wyraźne osłabienie okolicy lędźwiowo-krzyżowej: chory nie może długo stać; musi się opierać lub obwiązywać lędźwie; ból promieniuje do kości krzyżowej podczas miesiączki lub po stosunku płciowym [Boger], [Clarke]. Mięśnie okolicy potyliczno-szyjnej męczą się, co wymusza podpieranie głowy — jest to fizyczny odpowiednik powiązania dolegliwości głowy i oczu (odsyłacz do sekcji Głowa).

Drętwienie, mrowienie, uczucie chodzenia po wacie, zaburzenia koordynacji i zataczanie się po pracy umysłowej lub wysiłku seksualnym [Hering], [Boger]. Ręce drżą podczas pisania, gdy oczy są już zmęczone; chwyt wydaje się niepewny. Kolana słabną na schodach; stawy skokowe uginają się przy długim staniu; we wszystkich tych dolegliwościach poprawę przynoszą leżenie i odpoczynek (Modalności).

Brak stałej, charakterystycznej wysypki; skóra jest chłodna, blada i wiotka; poty nie są obfite. Parestezje w postaci mrowienia mają podłoże nerwowe, a nie związek ze skazą zapalną skóry [Hering]. Długa praca przy biurku w ciepłych pomieszczeniach wywołuje uczucie wiotkości i tłustości skóry, któremu towarzyszy senność.

Chory jest senny, ziewa, zasypia nad pracą; krótka drzemka chwilowo odświeża, po czym astenopia powraca po ponownym podjęciu czytania [Allen], [Clarke]. Nocą łatwo zasypia, lecz sen nie odświeża, jeśli dzień upłynął na nadmiernej pracy wzrokowej; najlepiej czuje się rano, dopóki ponownie nie wyczerpie sił (cykl modalności). Sny bez większego znaczenia; problemem jest zmęczenie mózgu i mięśni, a nie pobudzenie psychiczne.

Sny słabo zapamiętywane; jeśli są odnotowywane, chaotyczne sny o pracy i pomijanych wierszach tekstu odzwierciedlają dzienne przeciążenie astenopijne [Clarke]. U osób z atonią seksualną mogą występować sny erotyczne bez pożądania, ale nie są one wyraźną cechą obrazu.

Brak charakterystycznej gorączki. Niewielkie uczucie gorąca w głowie wieczorem po długim czytaniu; chłodne kończyny; poza tym temperatura stabilna [Clarke]. Lek wiąże się raczej ze stanami czynnościowymi niż gorączkowymi.

Ciepłe, duszne pomieszczenia wywołują ciężkość głowy i opadanie powiek; świeże powietrze rozjaśnia umysł, jeśli unika się oślepiającego światła (synteza modalności) [Allen], [Clarke]. Pocenie się nie jest wyraźne. Marznięcie wiąże się raczej ze zmęczeniem niż z klimatem.

Kawa i środki pobudzające dają krótkotrwałe złudzenie siły, po którym następuje wyczerpanie; ciepłe, lekkie posiłki lepiej podtrzymują siły [Clarke], [Kent]. Brak silnych zachcianek pokarmowych; pewne nudności przy nasilonych bólach głowy (odsyłacz do sekcji Żołądek). Alkohol nasila zaburzenia koordynacji.

Obraz Onos. obejmuje niedowład czynnościowy, którego dwa bieguny stanowią niewydolność mięśnia rzęskowego (opadanie powiek, zamglone widzenie, podwójne widzenie, ból głowy od czytania) oraz atonia w obrębie miednicy i sfery seksualnej (obojętność, impotencja, parcie ku dołowi) [Allen], [Hering], [Clarke], [Boericke], [Boger]. Zasadniczą prawidłowością przypadku jest zmęczenie połączenia woli z pracą mięśni: praca umysłowa wywołuje zaburzenia koordynacji ruchowej, drętwienie i zataczanie się; wysiłek seksualny pozostawia osłabienie pleców i oczu; stanie wywołuje ból lędźwiowo-krzyżowy i uczucie ciągnięcia macicy ku dołowi. Główne modalności: pogorszenie podczas pracy wzrokowej z bliska, pod wpływem oślepiającego światła i gorąca, pobudzenia seksualnego i stosunku płciowego, stania, wysiłku, kawy, a często dolegliwości po stronie lewej; poprawa po zamknięciu oczu i w ciemności, pod wpływem zimna na głowę i oczy, podczas leżenia, przy mocnym podparciu pleców i miednicy, na świeżym powietrzu bez oślepiającego światła, po krótkim śnie. Różnicuj z Gelsemium (opadanie powiek, drżenie z sennością, lecz więcej lęku przed nadchodzącymi wydarzeniami), Ruta/Physostigma (leki na przeciążenie oczu bez atonii seksualnej), Agnus-c./Selenium (osłabienie seksualne bez niewydolności aparatu okoruchowego) oraz Sepia/Lilium t. (parcie ku dołowi w miednicy z silnymi emocjami), wybierając Onos., gdy astenopia + atonia miednicy + apatyczne otępienie tworzą jeden spójny obraz.

Astenopia / zaburzenia okoruchowe

• Ruta — Przeciążenie oczu z głębokim bólem oczodołów i sztywnością; w obrazie Onos. dochodzą opadanie powiek, podwójne widzenie i atonia seksualna [Clarke], [Boger].
• Physostigma — Skurcz lub niedowład akomodacji z bólem okolicy brwi; mniejszy udział dolegliwości miednicznych i seksualnych niż w Onos. [Allen], [Clarke].
• Gelsemium — Opadanie powiek, senność, drżenie z tremą; w Onos. występują apatyczne otępienie i wywoływany czytaniem ból głowy szerzący się od potylicy → ku czołu [Kent], [Clarke].
• Jaborandi — Pocenie się, ślinotok ze skurczem akomodacji; w Onos. brak tak gwałtownego nasilenia wydzielania [Allen].

Osłabienie seksualne (mężczyźni)

• Agnus-c. — Impotencja z melancholią i rozpaczą; w Onos. chory jest chłodny emocjonalnie, obojętny, a zmęczenie oczu wiąże się ze zmęczeniem pleców [Clarke], [Boericke].
• Selenium — Łatwe wyczerpanie seksualne z mimowolnymi wytryskami nasienia; jasność umysłu zachowana; w Onos. chory jest senny, apatyczny, z astenopią [Boger].
• Kali-brom. — Utrata pożądania z depresją i trądzikiem; brak charakterystycznego dla Onos. objawu ze strony oczu [Clarke].

Parcie ku dołowi w miednicy (kobiety)

• Sepia — Parcie ku dołowi z drażliwością, poprawa pod wpływem ćwiczeń fizycznych; w Onos. pogorszenie podczas stania, apatia, wyraźne zmęczenie oczu i głowy [Clarke], [Boger].
• Lilium t. — Uczucie napływu krwi do miednicy, niepokój, naprzemienne dolegliwości serca i macicy; w Onos. spokojniejszy obraz atonii i ból lewego jajnika [Clarke].

Ogólna neurastenia / niedowład

• Picric acid — Ból potylicy od pracy umysłowej, z wewnętrznym przymusem działania i wyczerpaniem; w Onos. większe otępienie, senność i wyraźniejsza atonia oczu i sfery seksualnej [Clarke], [Kent].
• Kali-phos. — Zmęczenie umysłowe ustępujące po odpoczynku; mniej objawów astenopijnych i miednicznych niż w Onos. [Boger].

• Lek uzupełniający: Ruta — Gdy bolesność oczodołów utrzymuje się po przywróceniu akomodacji przez Onos. [Clarke].
• Lek uzupełniający: Kali-phos. — Dla wzmocnienia energii nerwowej u osób uczących się, gdy Onos. usunie astenopię [Boger].
• Lek uzupełniający: Sepia — U kobiet: Onos. na atonię czynnościową; następnie Sepia, jeśli utrzymuje się konstytucjonalna wiotkość w obrębie miednicy ze zmianami nastroju [Clarke].
• Dobrze działa po: Gelsemium — Gdy ustąpią ostre objawy opadania powiek i drżenia z sennością, pozostawiając wywoływane czytaniem zmęczenie głowy i oczu [Kent].
• Dobrze działa po: Agnus-c./Selenium — Gdy przygnębienie lub utrata nasienia słabną, lecz sprawność czynnościowa pozostaje niska; Onos. odbudowuje połączenie woli z pracą mięśni [Clarke], [Boger].
• Dobrze poprzedza: Physostigma — Jeśli pozostaje resztkowy niedowład akomodacji przy niewielkim zmęczeniu ogólnym [Allen].
• Leki pokrewne: Pic-ac., Jaborandi, Phos-ac. — grupa neurasteniczna; wybór według przewagi objawów ocznych lub seksualnych oraz charakterystyki wydzielania [Clarke], [Boger].
• Środki odtruwające (czynnościowo): Odpoczynek, higiena wzroku (ciemność, przerwy), podparcie ciała, umiar w życiu seksualnym; Nux-v. przy nakładających się skutkach nadużywania kawy i środków pobudzających [Clarke], [Kent].

• Nauczyciel z astenopią: Opadanie powiek, zamglone lub podwójne widzenie podczas czytania, ból głowy szerzący się od potylicy → ku czołu, ziewanie, sen w przerwach — Onos. przed Ruta/Physostigma, gdy współistnieje atonia seksualna lub miedniczna [Allen], [Clarke], [Boericke].
• Impotencja czynnościowa: Chłodna obojętność, niepełne erekcje, zmęczenie pleców i oczu po próbach współżycia — Onos.; zalecaj przerwy, unikaj kawy; następnie zastosuj Selenium tylko wtedy, gdy utrzymuje się utrata nasienia [Clarke], [Boger].
• Niepełne zwijanie się macicy po porodzie / skłonność do wypadania: Parcie ku dołowi podczas stania, ból lewego jajnika, otępienie umysłowe — Onos. z zapewnieniem podparcia, odpoczynku i ciepła w okolicy miednicy; rozważ później Sepia, jeśli dominują zmiany nastroju lub drażliwość [Clarke], [Hering].
• Dawkowanie: Stany czynnościowe często reagują na 6C–30C raz do dwóch razy dziennie przez krótki okres, następnie należy wydłużać odstępy; w przewlekłej astenopii z atonią seksualną jednorazowo 200C i obserwacja. Powtórz dawkę przy wyraźnym nawrocie astenopii i atonii, niewynikającym z zaniedbania zasad higieny [Boericke], [Kent].

Umysł

• Apatia; niechęć do pracy umysłowej — otępienie z sennością w neurastenii [Clarke], [Hering].
• Błędy w pisaniu i mówieniu; gubienie wiersza podczas czytania — osłabienie uwagi przy przeciążeniu wzroku [Allen], [Clarke].
• Obojętność wobec spraw seksualnych — psychiczny aspekt atonii [Clarke], [Boericke].
• Poprawa po krótkim śnie — krótkotrwałe odzyskanie sprawności [Allen].
• Pogorszenie po kawie — schemat: pobudzenie → wyczerpanie [Kent], [Clarke].
• Osłabienie pamięci po czytaniu — bezpośrednia oznaka zmęczenia [Allen].

Głowa

• Ból głowy od potylicy ku czołu, wywołany czytaniem — kluczowa sekwencja objawów [Allen], [Clarke].
• Ciężkość głowy; niemożność długiego utrzymania jej w pozycji uniesionej — zmęczenie mięśni szyi [Clarke].
• Ból głowy łagodniejący po zamknięciu oczu i pod wpływem zimnych okładów — charakterystyczne modalności [Clarke], [Boericke].
• Lewostronny ból głowy w okolicy skroni i oka — przewaga objawów po jednej stronie [Clarke], [Boger].
• Bóle głowy z przemęczenia umysłowego u uczniów, studentów i nauczycieli — kontekst kliniczny [Clarke].
• Oślepiające światło nasila objawy ze strony głowy i oczu — nadwrażliwość na światło [Clarke].

Oczy

• Astenopia; niewydolność akomodacji podczas pracy wzrokowej z bliska — istota obrazu leku [Allen], [Hering].
• Opadanie powiek; powieki ciężkie, opadające — niedowład mięśni okoruchowych [Clarke], [Boericke].
• Podwójne widzenie podczas czytania; litery zlewają się ze sobą — zmęczenie mięśnia rzęskowego i mięśni prostych oka [Allen].
• Poprawa po zamknięciu oczu; pogorszenie pod wpływem gorąca i oślepiającego światła — modalności [Clarke].
• Drganie powiek przy wysiłku — drżenie ze zmęczenia [Hering].
• Zaburzenia koordynacji przy przenoszeniu ostrości wzroku — zaburzenie sterowania ruchami oczu [Clarke].

Kobiece narządy płciowe / Miednica

• Macica, uczucie parcia ku dołowi, nasilające się w pozycji stojącej — atonia w obrębie miednicy [Clarke], [Boger].
• Niepełne zwijanie się macicy po porodzie; skłonność do wypadania (czynnościowa) — wiotkość struktur podtrzymujących [Clarke].
• Ból lewego jajnika, ćmiący lub ciągnący — cecha dotycząca strony ciała [Clarke].
• Miesiączki opóźnione, skąpe, z bólem pleców oraz uczuciem zmęczenia w obrębie głowy i oczu — związek z cyklem miesiączkowym [Hering].
• Poprawa przy podtrzymywaniu i w pozycji leżącej — sposób łagodzenia dolegliwości [Boger].
• Obojętność seksualna — współbrzmienie objawów psychicznych i miednicznych [Clarke].

Męskie narządy płciowe / Seksualność

• Impotencja czynnościowa; niepełne erekcje — główna rubryka dotycząca sfery seksualnej [Clarke], [Boericke].
• Popęd płciowy osłabiony lub nieobecny — apatia psychiczna [Clarke].
• Ból pleców i wyczerpanie po stosunku — gwałtowny spadek sił po wysiłku [Clarke], [Boger].
• Polucje rzadkie; raczej brak siły niż jej utrata — różnica jakościowa w porównaniu z Selenium [Boger].
• Kawa nasila osłabienie sprawności seksualnej — modalność związana z substancją pobudzającą [Kent].
• Poprawa dzięki odpoczynkowi i wstrzemięźliwości seksualnej — rubryka dotycząca trybu życia [Clarke].

Plecy / Kończyny

• Osłabienie w okolicy lędźwiowo-krzyżowej; pogorszenie w pozycji stojącej — charakterystyczna cecha atonii mięśni posturalnych [Boger].
• Zmęczenie w okolicy potyliczno-szyjnej; konieczność podpierania głowy — związek głowy i szyi [Clarke].
• Zaburzenia koordynacji; zataczanie się po wysiłku — rys móżdżkowy [Hering].
• Drętwienie i mrowienie dłoni oraz stóp — parestezje jako objaw towarzyszący [Hering], [Boger].
• Osłabienie kolan na schodach — objaw związany z wysiłkiem [Clarke].
• Poprawa w pozycji leżącej; pogorszenie pod wpływem wysiłku — ogólna zasada łagodzenia objawów [Hering].

Objawy ogólne

• Wyczerpanie wskutek wysiłku umysłowego — niemożność przełożenia woli na działanie mięśni [Clarke], [Boger].
• Senność; częste ziewanie — utrzymujący się stan [Allen].
• Pogorszenie podczas pracy wzrokowej z bliska, pod wpływem pobudzenia seksualnego i w pozycji stojącej — główna triada [Clarke].
• Poprawa dzięki odpoczynkowi, ciemności, zimnym okładom na głowę i podparciu — główne czynniki poprawy [Clarke], [Boericke].
• Skłonność do objawów lewostronnych — lateralizacja [Boger], [Clarke].
• Kawa pogarsza; świeże powietrze (bez oślepiającego światła) przynosi poprawę — czynniki związane z higieną życia [Kent], [Clarke].

Allen, T. F. — Encyclopaedia of Pure Materia Medica (1874–79): próby lekowe — astenopia, opadanie powiek, podwójne widzenie, ból głowy od potylicy ku czołu wywołany czytaniem; senność.
Hering, C. — The Guiding Symptoms of our Materia Medica (1879): zmęczenie nerwowo-mięśniowe, zaburzenia koordynacji, drętwienie; atonia w sferze seksualnej i atonia macicy.
Clarke, J. H. — A Dictionary of Practical Materia Medica (1900): zastosowania kliniczne — ból głowy u nauczycieli, neurastenia seksualna, niepełne zwijanie się macicy po porodzie; modalności (odpoczynek, ciemność, zimne okłady na głowę; pogorszenie podczas pracy wzrokowej z bliska, aktywności seksualnej i w pozycji stojącej).
Boericke, W. — Pocket Manual of Homœopathic Materia Medica (1901): objawy charakterystyczne — astenopia z opadaniem powiek; osłabienie sprawności seksualnej; uczucie parcia ku dołowi; ćmiący ból lewego jajnika.
Boger, C. M. — Synoptic Key (1915): objawy ogólne — niemożność przełożenia woli na działanie mięśni; pogorszenie w pozycji stojącej; osłabienie w okolicy lędźwiowo-krzyżowej; relacje między lekami.
Kent, J. T. — Lectures on Homœopathic Materia Medica (1905): porównania — Gels., Ruta, Pic-ac., Kali-phos.; pogorszenie po kawie w neurastenii.
Phatak, S. R. — Materia Medica of Homoeopathic Medicines (1941): zwięzłe wskazówki — obojętność seksualna, impotencja czynnościowa; modalności astenopii.
Nash, E. B. — Leaders in Homeopathic Therapeutics (1899): wskazówki kliniczne dotyczące niedowładu czynnościowego i neurastenii seksualnej.
Farrington, E. A. — Clinical Materia Medica (1887): grupowanie leków stosowanych w atonii w obrębie miednicy w zestawieniu z lekami na dolegliwości związane z przeciążeniem wzroku.
Dewey, W. A. — Practical Homoeopathic Therapeutics (1901): neurastenia uczniów, studentów i nauczycieli; dostosowanie rytmu pracy i odpoczynku.
Tyler, M. L. — Homoeopathic Drug Pictures (1942): szczegóły obrazu klinicznego — astenopia z sennością i apatią; uczucie parcia ku dołowi łagodzone przez podtrzymywanie.
Hughes, R. — Cyclopaedia of Drug Pathogenesy (1870): zestawione fragmenty prób lekowych i ogólne osłabienie czynności układu nerwowego.