Mercurius solubilis wykazuje głębokie powinowactwo do błon śluzowych jamy ustnej, gardła, narządów płciowych i przewodu pokarmowego. Silnie oddziałuje na gruczoły, zwłaszcza ślinianki, węzły chłonne i wątrobę, często wywołując obrzmienie, ropienie i owrzodzenia. Obejmuje również układ nerwowy, zwłaszcza w stanach z drżeniem, niepokojem i splątaniem. W stanach przewlekłych występują zmiany destrukcyjne skóry, kości (szczególnie okostnej) i stawów. Lek ma silne działanie w procesach ropnych, zmianach kiłowych i stanach owrzodzeniowych, często o cuchnącym charakterze. Działa zarówno w stanach ostrych, jak i przewlekłych i należy do najważniejszych leków w stanach konstytucjonalnych i toksycznych.

• Umiarkowana temperatura (ani zbyt wysoka, ani zbyt niska)
• Odpoczynek
• Spokojne leżenie
• Odpływ wydzielin (po nim chwilowa ulga)
• Zimne napoje (niekiedy)

• Noc, szczególnie po północy
• Ciepło łóżka
• Pocenie się
• Zimne, wilgotne powietrze
• Zmiany pogody
• Przeciągi
• Ruch i wysiłek
• Zahamowanie wydzielania
• Ząbkowanie (u dzieci)

Obraz psychiczny Mercurius solubilis odzwierciedla wewnętrzny niepokój, podejrzliwość i splątanie. Pacjent odczuwa lęk, zwłaszcza nocą; często dręczą go wyrzuty sumienia lub natrętne myśli, niekiedy na pograniczu paranoi [Clarke]. Wyraźne jest niezdecydowanie: nie potrafi zatrzymać się przy jednej myśli, jest rozdarty między dwiema, waha się i wątpi [Kent]. W ciężkich stanach to wewnętrzne rozchwianie może przejść w majaczenie, szczególnie w przebiegu gorączki lub stanów toksycznych; pacjent mamrocze, skubie pościel lub mówi bez sensu. Występuje znaczna drażliwość, często z pragnieniem pozostawania samemu, a zarazem z lękiem przed samotnością [Hering].

Bóle głowy w obrazie Mercurius są często pulsujące lub rozdzierające, nasilają się nocą i pod wpływem ciepła [Allen]. Skóra owłosiona głowy może być bolesna przy dotyku; podczas ruchu pojawia się wrażenie, jakby mózg był luźny i trząsł się wewnątrz czaszki [Boericke]. Częste są zawroty głowy, szczególnie przy wstawaniu lub zamykaniu oczu; może im towarzyszyć uczucie przekrwienia i ciężkości głowy [Hering]. U niemowląt ciemiączka mogą pozostawać otwarte, a u dzieci z kiłą czaszka może być nieproporcjonalnie duża.

Dolegliwości oczne cechują stan zapalny, zaczerwienienie i nadwrażliwość na światło, ze skłonnością do owrzodzenia rogówki [Clarke]. Łzy są drażniące i powodują bolesne podrażnienie okolic oczu. Powieki są obrzęknięte, rano mogą być sklejone. Może występować uczucie piasku w oczach i niewyraźne widzenie. Mercurius jest cennym lekiem w kiłowym lub ropnym zapaleniu oczu z cuchnącą wydzieliną.

Ból ucha, często pulsujący, nasila się nocą i pod wpływem zimna. Z uszu wypływa obfita, cuchnąca wydzielina, niekiedy z pasemkami krwi [Allen]. Słuch może być osłabiony, z uczuciem pełności lub zatkania ucha. Gruczoły w okolicy uszu, zwłaszcza ślinianki przyuszne, są często obrzmiałe i bolesne przy dotyku [Hering].

W obrazie Mercurius występują owrzodzenia przegrody nosowej, zielonkawożółta wydzielina i częste krwawienia z nosa, szczególnie nocą [Boericke]. Może pojawiać się stała potrzeba wydmuchiwania nosa, mimo że wydostaje się niewiele wydzieliny. W nosie występuje uczucie otarcia i bolesności; strupy krwawią po ich usunięciu. W przypadkach przewlekłych z nosa może wydobywać się cuchnący zapach [Clarke].

Twarz jest często blada, żółtawa lub ziemista, sprawia wrażenie tłustej, jakby pokrytej oleistą warstwą. Może występować obrzęk policzków lub ślinianek przyusznych, często z uczuciem gorąca i bólem [Allen]. Możliwe są nerwobóle twarzy, szczególnie po prawej stronie, nasilające się pod wpływem ciepła i nocą. Twarz ma wyraz lęku, rysy są zapadnięte i odzwierciedlają ogólny niepokój.

Jama ustna jest jednym z głównych obszarów działania Mercurius. Z ust wydobywa się przykry zapach; występują cuchnący oddech, obfite ślinienie oraz gąbczaste, krwawiące dziąsła [Kent]. Język jest obrzęknięty, często z odciskami zębów, może też drżeć. Na wewnętrznej powierzchni policzków, dziąsłach lub pod językiem pojawiają się owrzodzenia, którym towarzyszy metaliczny smak w ustach [Boericke]. Sztywność i obrzęk języka utrudniają mowę.

Ból zębów jest gwałtowny, rozdzierający, nasila się pod wpływem ciepła i nocą. Zęby mogą się rozchwiewać, szybko próchnieć i stawać się bolesne przy ucisku [Clarke]. Dziąsła są obrzęknięte, sinoczerwone i łatwo krwawią. Ból wywołuje silną potrzebę zaciskania zębów.

Gardło jest podrażnione jak po otarciu, obrzęknięte i często owrzodziałe, zwłaszcza w przypadkach kiłowych, skrofulicznych lub obejmujących migdałki. Występuje stała potrzeba przełykania, a gęsta ślina i bolesność utrudniają mówienie [Allen]. Może pojawiać się uczucie grudki lub czopa w gardle. Ból nasila się nocą i promieniuje do uszu.

Częsty jest brak apetytu, a jednocześnie nierzadko występuje nieugaszone pragnienie zimnych napojów [Kent]. Nudności mogą poprzedzać wymioty żółcią lub śluzem. Nawet po spożyciu niewielkiej ilości pokarmu pojawia się uczucie ucisku lub ciężaru w żołądku. Pokarmy często mają smak metaliczny lub gnilny.

Brzuch jest wzdęty, tkliwy i bolesny przy ucisku, szczególnie w podżebrzach i okolicach pachwinowych. Wątroba i śledziona mogą być powiększone i bolesne przy dotyku. Mogą występować kłujące bóle brzucha oraz cuchnące gazy jelitowe [Hering].

Mocz jest ciemny, skąpy, cuchnący i może zawierać albuminę lub krew. Podczas oddawania moczu i po nim występują pieczenie i szczypanie. Może utrzymywać się uczucie pełnego pęcherza z częstym parciem na mocz [Allen]. Mocz może być mętny lub gęsty, z osadem.

Częsta biegunka z zielonkawymi, cuchnącymi stolcami, nierzadko z bolesnym parciem na stolec — stałą potrzebą wypróżnienia bez uczucia ulgi. Stolce mogą być śluzowate, krwiste lub mieć gnilny zapach. Często występują objawy przypominające czerwonkę [Clarke]. Guzki krwawnicze mogą być sinawe, obrzmiałe i łatwo krwawić.

Mercurius jest przydatny w zapaleniu żołędzi, zapaleniu cewki moczowej i owrzodzeniach kiłowych prącia. Wydzielina jest obfita, zielonkawa i powoduje nadżerki. Wzwody mogą być bolesne i niepełne.

Upławy są zielonkawe, powodują nadżerki i mają cuchnący zapach. Owrzodzenia szyjki macicy lub pochwy, zwłaszcza o charakterze kiłowym, wskazują na Mercurius [Hering]. Miesiączki mogą być obfite, nieregularne lub zahamowane. Piersi mogą być obrzęknięte i bolesne przy dotyku.

Oddech jest krótki, niespokojny, mogą mu towarzyszyć rzężenia lub świsty. Częste jest uczucie duszenia się, szczególnie nocą w łóżku. Zapalenie oskrzeli z owrzodzeniami lub cuchnącą plwociną sugeruje Mercurius.

Kołatanie serca występuje szczególnie nocą lub podczas gorączki. Tętno jest szybkie, nieregularne, może być przerywane.

Bolesny ucisk w klatce piersiowej, nasilający się nocą i przy ruchu. Kaszel jest suchy, męczący lub wilgotny z odkrztuszaniem zielonkawej plwociny. Podczas oddychania mogą występować kłujące bóle. Dolegliwościom oddechowym towarzyszy cuchnący pot.

Ból w okolicy lędźwiowej, nasilający się pod wpływem wilgoci i zimna. W obrębie kręgosłupa może występować uczucie osłabienia lub potłuczenia. Procesy ropne lub owrzodzeniowe obejmujące kręgi (np. w stanach kiłowych lub gruźliczych) mogą wymagać tego leku.

Stawy są obrzęknięte, gorące i bolesne, z rozdzierającymi bólami nasilającymi się nocą. Może występować drżenie lub osłabienie, szczególnie rąk. Owrzodzenia podudzi lub stóp goją się powoli i cuchną [Boericke].

Skóra jest tłusta, skłonna do wykwitów przechodzących w owrzodzenia i powolnego gojenia. Częste są ropnie, czyraki, karbunkuły i cuchnące wydzieliny. Świąd może nasilać się nocą i pod wpływem ciepła łóżka. Wykwity pokryte strupami na owłosionej skórze głowy, twarzy i narządach płciowych wskazują na ten lek.

Sen niespokojny i przerywany. Pacjent wierci się i przewraca z boku na bok; sen nigdy nie przynosi wypoczynku. Lękowe myśli lub dolegliwości fizyczne, zwłaszcza pocenie się lub ślinienie, mogą uniemożliwiać zaśnięcie.

Sny przerażające lub pełne lęku, często o morderstwie, pościgu lub śmierci. Mogą być wyraziste, chaotyczne lub erotyczne.

Gorączka zwykle rozwija się powoli i towarzyszy ropieniu; występują wieczorne dreszcze, obfite nocne poty i cuchnące wydzieliny. Uczucie gorąca występuje naprzemiennie z dreszczami, a podczas gorączki mogą pojawiać się drżenie lub splątanie.

Poty są wyczerpujące, obfite i nasilają się nocą, często przemoczą pościel. Dreszcze zaczynają się w kończynach i rozchodzą ku górze. Pocenie się nie przynosi ulgi.

Pragnienie chleba z masłem, słodyczy i zimnych napojów. Niechęć do kawy, mięsa i tłuszczu. Pokarmy mogą mieć smak metaliczny lub gorzki.

Objawy nasilają się nocą, pod wpływem ciepła łóżka, wilgoci i pocenia się. Występuje ogólne osłabienie z drżeniem, bolesność gruczołów przy dotyku oraz skłonność do ropienia, owrzodzeń i cuchnących wydzielin. Pacjenci o obrazie Mercurius są zmarzliwi, a mimo to łatwo się przegrzewają.

Mercurius solubilis można pomylić z wieloma lekami, w których obrazie również występują owrzodzenia, cuchnące wydzieliny lub procesy destrukcyjne. Najważniejsze leki do różnicowania to:

• Hepar sulphuris calcareum: W obrazie obu leków występują ropienie, wrażliwość na zimno i cuchnące wydzieliny. Jednak w obrazie Hepar wyraźniejsze są nadwrażliwość, drażliwość i pośpiech towarzyszący dolegliwościom, podczas gdy Mercurius cechują większy niepokój, cuchnący charakter objawów i powolny początek. W obrazie Hepar zimne okłady często przynoszą poprawę, natomiast w obrazie Mercurius zarówno zimno, jak i ciepło powodują pogorszenie.
• Nitric acid: W obu obrazach występują owrzodzenia z bólami jak od drzazgi i przykrym zapachem. Dla Nit-ac. bardziej charakterystyczne są szczeliny w kącikach, wyraźne krwawienie oraz zdecydowane pragnienie tłuszczu lub soli. W obrazie Mercurius bardziej zaznaczają się drżenia, splątanie i podłoże syfilityczne.
• Arsenicum album: W obrazie obu leków występują silny niepokój, piekące wydzieliny i pogorszenie nocą. Jednak pacjent o obrazie Arsenicum jest zmarzliwy i niespokojny o zdrowie, czystość i bezpieczeństwo, podczas gdy w obrazie Mercurius występują otępienie umysłowe, podejrzliwość i niezdecydowanie, ze skłonnością do cuchnących wydzielin i zajęcia gruczołów.
• Syphilinum: Oba leki bierze się pod uwagę w przypadkach o głębokim podłożu miazmatycznym. Syphilinum bardziej odpowiada destrukcyjnym chorobom kości, próchnieniu kości i nerwobólom nasilającym się nocą i pod wpływem zimna. Często dobrze działa po Mercurius lub naprzemiennie z nim.
• Pulsatilla: Oba leki mogą być stosowane w dolegliwościach laryngologicznych, szczególnie w zapaleniu ucha lub zatok. Pacjent o obrazie Pulsatilla jest zwykle łagodny, ustępliwy, z pogorszeniem pod wpływem ciepła i ciężkostrawnych pokarmów, natomiast obraz Mercurius cechują niepokój, cuchnące wydzieliny i owrzodzenia.

• Leki komplementarne: Belladonna, Nitric acid, Silicea, Hepar sulphuris, Syphilinum
• Antidota: Hepar sulph., Belladonna, Sulphur
• Relacja niekorzystna: Silicea w powtarzanych dawkach
• Dobrze działa po: Belladonna w zakażeniach gardła, Syphilinum w przewlekłych chorobach kości
• Dobrze poprzedza: Silicea, Nitric acid, Mercurius cyanatus w głębokich zakażeniach

Mercurius solubilis jest jednym z podstawowych leków w stanach zakaźnych i owrzodzeniowych — zakażeniach gardła z obrzmieniem gruczołów i ślinieniem, zapaleniu ucha z cuchnącą wydzieliną oraz zapaleniu jamy ustnej z metalicznym smakiem i krwawieniem dziąseł. Jest wysoce skuteczny w objawach kiłowych, a także w ropnych schorzeniach skóry lub gruczołów, takich jak ropnie i karbunkuły. Ząbkowanie u dzieci z niepokojem, ślinieniem i luźnymi stolcami często wskazuje na Mercurius. W czerwonce jest wskazany, gdy występują krew, śluz, wysilanie się przy wypróżnieniu i bolesne parcie na stolec. W stanach przewlekłych jest cenny w chorobach kości, zwłaszcza czaszki i kości długich, a także w nawracających zakażeniach laryngologicznych, obrzmieniu gruczołów i owrzodzeniach jamy ustnej. Niezmiennie charakterystyczne pozostają: cuchnące wydzieliny, pogorszenie nocą oraz niezdecydowanie z fizycznym rozpadem.

W ostrych stanach ropnych, takich jak zapalenie migdałków, ucha lub jamy ustnej, Mercurius solubilis najlepiej podawać w potencjach 6C–30C, powtarzając co kilka godzin, a następnie wydłużając odstępy w miarę pojawiania się poprawy. W dolegliwościach przewlekłych o podłożu syfilitycznym — owrzodzeniach, obrzmieniu gruczołów, destrukcyjnych chorobach kości — często odpowiedniejsza jest potencja 200C lub 1M, podawana rzadko (np. raz w tygodniu lub raz w miesiącu). U wrażliwych pacjentów korzystne mogą być niższe potencje podawane w dłuższych odstępach. Jako głęboko działający lek antysyfilityczny jest często stosowany interkurencyjnie w przypadkach o podłożu miazmatycznym. Należy uważać, aby po rozpoczęciu poprawy nie powtarzać go zbyt często, ponieważ nadmierne stosowanie może wywołać objawy próby lekowej lub pogorszenie.

Umysł

• Lęk nocą, z niepokojem ruchowym
• Podejrzliwość, nieufność
• Niezdecydowanie, brak stanowczości
• Majaczenie z mamrotaniem nocą
• Splątanie nasilające się podczas gorączki

Głowa

• Ból rozpierający, nasilający się nocą
• Skóra głowy wrażliwa na dotyk
• Ciemiączka pozostają otwarte

Oczy

• Ropne zapalenie oczu z drażniącą wydzieliną
• Owrzodzenie rogówki
• Światłowstręt z łzawieniem

Uszy

• Zapalenie ucha środkowego z cuchnącą wydzieliną
• Ból kłujący nocą
• Obrzęk ślinianek przyusznych

Nos

• Nieżyt nosa z owrzodzeniem
• Wydzielina zielona, cuchnąca
• Krwawienie z nosa nocą

Jama ustna

• Obfity ślinotok; ślina o nieprzyjemnym zapachu
• Język wiotki, z odciskami zębów
• Owrzodzenia błony śluzowej

Gardło

• Wrzodziejące zapalenie migdałków, przechodzące ze strony prawej na lewą
• Ból piekący, z uczuciem otarcia
• Bolesne połykanie, obrzęk węzłów chłonnych

Żołądek

• Stałe nudności, brak apetytu
• Smak metaliczny, gorzki
• Pragnienie zimnych napojów

Brzuch

• Tkliwość i wzdęcie w okolicy wątroby
• Powiększenie wątroby i śledziony
• Kolka nocą, z poceniem się

Odbytnica

• Biegunka; stolce zielone, śluzowate, cuchnące
• Stałe, bezskuteczne parcie na stolec
• Guzki krwawnicze sinawe, krwawiące

Układ moczowy

• Pieczenie przy oddawaniu moczu, częste parcie na mocz
• Mocz ciemny, o nieprzyjemnym zapachu
• Bolesne zatrzymanie moczu

Męskie narządy płciowe

• Owrzodzenia syfilityczne prącia
• Wydzielina zielona, cuchnąca
• Wzwód niepełny, bolesny

Żeńskie narządy płciowe

• Upławy drażniące, zielone
• Bolesne owrzodzenia szyjki macicy
• Nieregularne miesiączki; wydzielina miesiączkowa powoduje otarcia

Klatka piersiowa

• Kaszel wilgotny, z zieloną plwociną
• Ból kłujący przy oddychaniu
• Świszczący oddech, nieprzyjemny zapach z ust

Plecy

• Ból w dolnej części pleców nocą
• Osłabienie w obrębie kręgosłupa, drżenie
• Próchnienie kręgów

Kończyny

• Drżenie rąk nocą
• Ból rozdzierający w stawach
• Owrzodzenia kończyn dolnych

Skóra

• Owrzodzenia ropiejące, cuchnące
• Ropnie węzłów chłonnych
• Wyprysk z wydzieliną powodującą otarcia

Sen

• Bezsenność z powodu niepokoju ruchowego
• Rzucanie się i mamrotanie przez sen
• Przerażające sny o morderstwie

Objawy ogólne

• Pogorszenie nocą
• Wydzieliny cuchnące, zielone
• Węzły chłonne obrzęknięte, stwardniałe
• Drżenie, osłabienie
• Pogorszenie pod wpływem ciepła

Hahnemann, S. – Materia Medica Pura: Pierwotna próba lekowa Mercurius, szczegółowo opisująca jego rozległe działanie toksykologiczne i kliniczne.
Kent, J.T. – Lectures on Homœopathic Materia Medica: Wnikliwa analiza psychiki i objawów ogólnych stanu Mercurius.
Hering, C. – Guiding Symptoms of Our Materia Medica: Liczne potwierdzone obserwacje działania na gruczoły, skórę i błony śluzowe.
Clarke, J.H. – A Dictionary of Practical Materia Medica: Pełne zestawienie zastosowań klinicznych, objawów z prób lekowych i porównań.
Allen, T.F. – Encyclopedia of Pure Materia Medica: Obszerne szczegóły prób lekowych i porównanie różnych preparatów rtęci.
Boericke, W. – Pocket Manual of Homœopathic Materia Medica: Rzetelne podsumowanie objawów charakterystycznych, powinowactwa do narządów i modalności.
Nash, E.B. – Leaders in Homœopathic Therapeutics: Praktyczne uwagi dotyczące doboru leku w ropieniu, czerwonce i owrzodzeniach.