• Mózgowie – zwłaszcza mózg, opony mózgowe i komory mózgowe
• Psychika i świadomość – otępienie, apatia, stupor
• Oś mózgowo-rdzeniowa – osłabienie, drżenia, ruchy nieświadome
• Oczy i źrenice – osłabienie wzroku, powolna reakcja na światło
• Układ moczowy – zahamowanie wydzielania moczu, mimowolne oddawanie kroplami
• Skóra – wykwity, dreszcze, zimno
• Przewód pokarmowy – nudności, powolne trawienie, odbijanie

• Odchylanie głowy do tyłu (w wodogłowiu)
• Ciepłe okrycie
• Spokój i cisza
• Po śnie (krótkotrwale)
• Leżenie na brzuchu (w dolegliwościach mózgowych)

• Wysiłek umysłowy
• Nagły hałas lub światło
• Stłumienie wykwitów skórnych lub wydzielin
• Zimne powietrze lub odkrycie ciała
• Pogorszenie w godzinach 4:00–8:00
• Ząbkowanie lub uraz mózgu u dzieci
• Zatrzymanie miesiączki

Stan psychiczny w obrazie Helleborus charakteryzuje odrętwienie, spowolnienie i ograniczona świadomość. Pacjent wydaje się zamroczony, apatyczny i obojętny na otoczenie [Kent]. Występuje głębokie otępienie umysłowe, z utratą pamięci i niemożnością myślenia lub odpowiadania na pytania. Odpowiedzi są opóźnione albo nie ma ich wcale. Mowa może być niespójna lub całkowicie zanikać. Pacjent patrzy bezmyślnie przed siebie albo mamrocze niezrozumiale. Lek często stosowany w stanach po zapaleniu mózgu, zapaleniu opon mózgowych lub obrzęku mózgu, zwłaszcza u dzieci. Jęczenie jest monotonne i nieustanne; towarzyszą mu zmarszczone czoło i sporadyczne zgrzytanie zębami. Emocje są przytępione; nic ich nie porusza. Może występować depresja z rozpaczą i lękiem przed śmiercią, ale bez niepokoju ani pobudzenia ruchowego. Bodźce zmysłowe — światło, dźwięk i dotyk — są ledwie odbierane.

Tępy, ciężki, otępiający ból głowy, silniejszy w potylicy lub na szczycie głowy. Uczucie, jakby głowa była nadmiernie wypełniona lub jakby mózg był ściskany albo wypychany do przodu. Czoło jest zmarszczone i ściągnięte. Dziecko toczy głowę z boku na bok lub wciska ją w poduszkę. Ciemiączka mogą być otwarte i uwypuklone. Zimny pot na czole. Skóra głowy jest zimna, wrażliwa, a niekiedy bolesna przy dotyku. Bóle mogą przeszywać w dół wzdłuż kręgosłupa. Ból głowy często towarzyszy stłumieniu wykwitów skórnych lub zatrzymaniu miesiączki albo pojawia się po nich.

Gałki oczne są zwrócone ku górze lub nieruchomo skierowane w jedną stronę. Źrenice rozszerzone, reagują na światło powoli albo wcale. Oczy są szkliste, zapadnięte lub mają pusty wyraz. Łzawienie może nie występować. Widzenie osłabione lub przejściowo utracone. Migotanie przed oczami. Powieki mogą opadać (ptoza). W schorzeniach mózgu mogą występować skurczowe ruchy gałek ocznych. U dzieci z wodogłowiem może rozwinąć się zez.

Słuch osłabiony lub utracony. Pacjent zdaje się nie reagować na głośne dźwięki. Buczenie lub brzęczenie w uszach. Dziecko może nie reagować na znajome dźwięki. Uczucie zimna w uszach. Wydzielina z uszu po stłumieniu wykwitów skórnych.

Nos suchy lub z gęstą wydzieliną śluzową. Czubek nosa zimny. W wodogłowiu nos wygląda na zaostrzony. Kichanie może wywoływać ból głowy. Węch osłabiony lub utracony.

Wyraz twarzy pusty, otępiały lub cierpiący. Drgania mięśni twarzy. Wargi mogą być suche, popękane lub drżące. Twarz blada, ziemista lub sinawa. Rysy ściągnięte. Zimny pot na czole. Żuchwa może mimowolnie opadać. Twarz czerwienieje przy niewielkim wysiłku. Bladość na przemian z przekrwieniem.

Język suchy, drżący, niekiedy wysunięty. Często porusza się z boku na bok. Mowa powolna lub nieobecna. Oddech może mieć nieprzyjemny zapach. Ślina skąpa lub ciągliwa. Mimowolne ruchy żucia lub mamrotanie. Wargi suche i sczerniałe w stanach niewysokiej gorączki. Dziecko może nieświadomie wykonywać ruchy ssania lub zgrzytać zębami.

Zgrzytanie zębami podczas snu lub w stuporze. Rozchwianie zębów. Dziąsła suche lub obrzęknięte. Brak bólu wskutek obniżonej percepcji zmysłowej.

Suchość gardła bez pragnienia. Trudności w połykaniu. Uczucie odrętwienia lub porażenia gardła. Ruchy połykania mogą być nieskuteczne. Skurcze gardła lub krtani. Śluz przylega do tylnej ściany gardła i trudno go usunąć.

Utrata apetytu. Nudności bez wymiotów. Ochota na kwaśne produkty. Gorzki smak w ustach. Powolne trawienie. Odbijanie o metalicznym lub gnilnym smaku. Ciężkość w żołądku. Wymioty występują rzadko, ale mogą pojawiać się w stanach zapalenia opon mózgowych lub podczas ruchu.

Brzuch rozdęty, bębenkowaty. Uczucie zimna lub tępy, ćmiący ból. Dziecko może uciskać brzuch rękami lub wyginać się do tyłu. Przelewanie lub bulgotanie. Zaparcie z bezwładem jelit. Mimowolne oddawanie stolca w stanach stuporu.

Zahamowanie wydzielania moczu, zwłaszcza w ostrych schorzeniach mózgu. Mocz ciemny, skąpy lub mimowolnie wycieka kroplami. Zatrzymanie moczu wskutek porażenia mięśni. Dzieci mogą nieświadomie oddawać mocz podczas snu lub w stuporze. Ból lub pieczenie występują rzadko; czucie jest na ogół przytępione.

Stolec oddawany rzadko, suchy i twardy lub oddawany mimowolnie. Biegunka rzadka, ale może wystąpić po stłumieniu wykwitów skórnych. Okolica odbytu zimna lub pozbawiona napięcia. Brak parcia pomimo rozdęcia. Stolec może być oddawany bezwiednie.

Osłabienie funkcji seksualnych. Narządy płciowe zimne, wiotkie. Mimowolne wytryski nasienia w stuporze. Ból jąder w przypadkach wodniaka jądra.

Zatrzymanie miesiączki z objawami mózgowymi. Brak miesiączki z otępieniem umysłowym lub stuporem. Upławy drażniące i żrące. Gorączki połogowe z utratą przytomności. Drgawki połogowe z nieruchomym wpatrywaniem się, jęczeniem i zimnymi kończynami.

Oddech wolny, wzdychający, niemal niezauważalny. Oddychanie płytkie, jakby automatyczne. U nieprzytomnych dzieci oddech skurczowy, szarpany. Wydychane powietrze zimne. Może wystąpić oddech Cheyne’a–Stokesa. Charakterystyczne oddychanie z jęczeniem.

Tętno wolne, słabe, często niewyczuwalne. Kołatanie serca może pojawić się po stłumieniu wydzielin. Osłabienie czynności serca w stanach gorączkowych. Tętno nieregularne, niekiedy przerywane. Zimne kończyny przy osłabionym krążeniu.

Ucisk w klatce piersiowej. Oddech płytki, wzdychający lub z jęczeniem. Skurczowe ruchy klatki piersiowej. Oddychanie z jęczeniem, przez otwarte usta. Mostek wrażliwy. Kołatanie serca z uczuciem omdlewania. Objawy ze strony klatki piersiowej często maskowane przez otępienie umysłowe.

Sztywność szyjnego odcinka kręgosłupa. Ból promieniujący od głowy do karku. Plecy bolą jak po stłuczeniu. Bolesność okolicy krzyżowej, zwłaszcza u osób obłożnie chorych. Kręgosłup bolesny przy ucisku.

Drgania kończyn, zwłaszcza podczas snu lub gorączki. Kończyny zimne, słabe i ciężkie. Dziecko może uderzać się rękami w głowę lub skubać ubranie. Dłonie zaciśnięte lub drgające. Stopy mogą być lodowato zimne, choć pacjent się na to nie skarży. Przeważają ruchy mimowolne. Skurcze toniczne lub kloniczne w chorobach mózgu.

Skóra sucha, blada lub zimna. Stłumienie wykwitów skórnych może prowadzić do objawów wewnętrznych. Odmroziny. Zimno odkrytych części ciała. Obfity pot na okrytych okolicach. Skóra traci elastyczność. Wybroczyny w ciężkich zakażeniach.

Sen głęboki, lecz nieprzynoszący wypoczynku, często zbliżony do stanu półśpiączki. Senność ze splątaniem. Pacjent może zasypiać podczas mówienia. Zrywanie się ze strachu podczas snu. Stękanie lub mamrotanie przez sen. Stan nieprzytomności mylony ze snem.

Nieprzyjemne, chaotyczne sny. Sny o spadaniu w ciemność. W stanach z mamrotaniem treść snów może obejmować śmierć, wspomnienia z przeszłości lub niewyraźne wrażenia.

Niewysoka, ciągła gorączka ze stuporem, zimnym potem i wolnym tętnem. Przeważają dreszcze. Naprzemienne uczucie gorąca i zimna. Brak pragnienia. Gorączka może wystąpić po stłumieniu osutki lub po urazie.

Dreszcze z zimnymi kończynami. Pot zimny i lepki. Gorąco w nocy ze stękaniem. Pot głównie na twarzy i okrytych częściach ciała. Pocenie nie przynosi ulgi. Pot może mieć kwaśny lub przykry zapach.

Ochota na kwaśne pokarmy. Niechęć do mięsa. Utrata apetytu. Jedzenie nasila ból głowy. Nudności ze skąpymi wymiotami lub bez wymiotów. Zupełna obojętność wobec jedzenia.

Głębokie osłabienie i odrętwienie wszystkich funkcji — psychicznych, ruchowych i czuciowych. Objawy rozwijają się podstępnie. Drgania, drżenia i ruchy automatyczne. Pogorszenie po odkryciu ciała, stłumieniu wydzielin, podczas ząbkowania i po stłumieniu wykwitów skórnych. Poprawa pod wpływem ciepła, odpoczynku i odchylania głowy do tyłu (w wodogłowiu). Lek odpowiada powolnym, ciężkim schorzeniom mózgu i opon mózgowych, zwłaszcza ze stuporem, drganiami i tępymi bólami.

• Apis mellifica – Wysięk w obrębie mózgu z większym pobudzeniem, brakiem pragnienia i czerwonymi policzkami
• Belladonna – Gwałtowne przekrwienie z pobudzeniem majaczeniowym, a nie odrętwieniem
• Opium – Głęboki stupor z ciepłym ciałem, chrapliwym oddechem i brakiem reakcji
• Zincum metallicum – Drgania i ruchy automatyczne, ale z większym niepokojem ruchowym i niespokojnymi stopami
• Baryta carbonica – Niedorozwój umysłowy lub zahamowanie rozwoju z powiększeniem gruczołów
• Cicuta virosa – Gwałtowniejsze skurcze, opistotonus i sinica

• Leki uzupełniające: Zincum, Sulphur
• Antidota: Camphora, Coffea
• Dobrze działa po: Belladonna w zapaleniu opon mózgowych
• Dobrze działa przed: Baryta carb w niedorozwoju umysłowym
• Lek niezgodny: Opium (podobne działanie, lecz odmienny obraz)

• Niezastąpiony w wodogłowiu (zwłaszcza po Apis lub Belladonna)
• Do rozważenia w następstwach zapalenia mózgu lub opon mózgowych
• Przydatny w stuporze w przebiegu duru brzusznego, śpiączce mocznicowej lub połogowym zespole mózgowym
• Często potrzebny u niemowląt z regresem lub opóźnieniem rozwoju umysłowego po chorobie
• Objaw charakterystyczny: Sopor, drgania i nieświadome jęczenie bez niepokoju ruchowego

Umysł

• Zamroczenie, utrata przytomności
• Odpowiada powoli lub wcale
• Jęczenie, stękanie, mimowolne
• Obojętność na wszystko

Głowa

• Toczenie głowy z boku na bok
• Zimny pot na czole
• Ciemiączka otwarte i uwypuklone

Oczy

• Źrenice rozszerzone, o powolnej reakcji
• Gałki oczne zwrócone ku górze
• Zez, nieruchome wpatrywanie się

Mocz

• Zatrzymanie moczu, zahamowanie wydzielania
• Mimowolne oddawanie kroplami

Objawy ogólne

• Drgania mięśni
• Osłabienie, wyczerpanie
• Poprawa pod wpływem ciepła

• Samuel Hahnemann – Materia Medica Pura: Pierwotne objawy z próby lekowej, w tym stupor, zimno i powolne reakcje
• C. Hering – Guiding Symptoms: Rozwinięcie zagadnień dotyczących mózgu i wodogłowia
• J.T. Kent – Lectures on Homoeopathic Materia Medica: Obserwacje dotyczące psychiki i objawów neurologicznych
• William Boericke – Pocket Manual: Praktyczne wskazówki kliniczne dotyczące wodogłowia i stuporu
• John Henry Clarke – Dictionary of Practical Materia Medica: Rozszerzony komentarz dotyczący stłumionych wykwitów skórnych, niewysokich gorączek i dolegliwości układu moczowego
• Allen’s Encyclopaedia: Potwierdzenia toksykologiczne i uwagi dotyczące różnicowania