• Pęcherz moczowy (błona śluzowa pęcherza i mięsień wypieracz) — stałe parcie; tępy, rozpierający ból, „jakby pęcherz miał pęknąć z przepełnienia”, nieustępujący po mikcji; ból tnący lub pieczenie pod koniec oddawania moczu; klasyczny obraz „drażliwego pęcherza”; zob. Układ moczowy [Hering], [Boericke], [Clarke].
• Cewka moczowa — szczypanie w ujściu; drapanie i pieczenie podczas oddawania moczu i po nim; końcowe „ukłucie” przy końcu strumienia; zob. Układ moczowy [Allen], [Boger].
• Nerki (zwłaszcza prawa, choć opisy są pod tym względem różne) — tępy ból promieniujący do pęcherza; osad w moczu; niekiedy białkomocz lub krwiomocz po wysiłku albo jeździe konnej; zob. Brzuch/Układ moczowy [Clarke], [Boericke].
• Prostata/szyja pęcherza — starsi mężczyźni z kropelkowym wyciekaniem moczu, nykturią i bólem nieustępującym po mikcji; zob. Męskie narządy płciowe/Układ moczowy [Clarke], [Boericke].
• Dno miednicy i krocze — uczucie ciężkości i parcia ku dołowi w pęcherzu i kroczu; pogorszenie podczas siedzenia i pod wpływem ucisku; zob. Brzuch/Męskie narządy płciowe/Żeńskie narządy płciowe [Boger], [Phatak].
• Sen/ośrodki odruchowe — moczenie mimowolne u dzieci i młodzieży; sny o oddawaniu moczu poprzedzają zmoczenie łóżka; zob. Sen/Układ moczowy [Hering], [Boericke].
• Błony śluzowe (stany nieżytowe) — strzępki i nitki śluzu w moczu; ciągliwy osad przy nieżycie pęcherza; zob. Układ moczowy [Clarke], [Phatak].
• Następstwa jazdy konnej i wstrząsów — krwiomocz lub ponowne parcie po jeździe konnej albo powozem; zob. Objawy ogólne/Układ moczowy [Clarke], [Boericke].

• Częste oddawanie małych ilości moczu przy konieczności pozostawania w ruchu — łagodzi ucisk, choć nie usuwa charakterystycznego „braku ulgi” (również w części Układ moczowy) [Hering], [Clarke].
• Ciepło stosowane na podbrzusze (suche ciepło, ciepła kąpiel) — łagodzi tępy ból pęcherza (zob. Brzuch/Układ moczowy) [Boericke], [Phatak].
• Odpoczynek od wstrząsów (unikanie jazdy konnej i jazdy po nierównych drogach) — zmniejsza krwiomocz i ponowne parcie (zob. Objawy ogólne) [Clarke].
• Delikatny, stały ucisk dłonią tuż nad spojeniem łonowym — przejściowo łagodzi uczucie pełności (zob. Brzuch) [Clinical], [Boger].
• Po spokojnym śnie bez marzeń sennych — moczenie nocne zmniejsza się, gdy ustępują sny o oddawaniu moczu (odsyłacz do części Sen) [Hering].
• Obfite picie niedrażniących płynów we wcześniejszej części dnia i ograniczanie ich wieczorem — taki sposób postępowania często zmniejsza nykturię (odsyłacz do części Pokarmy i napoje) [Clarke].
• Oddawanie gazów i stolca bez wysiłku — zmniejszenie przekrwienia miednicy łagodzi uczucie ciągnięcia w pęcherzu (odsyłacz do części Brzuch/Odbytnica) [Boger].
• Spokój psychiczny; unikanie pobudzenia i przeziębienia — rzadsze naglące parcie (Psychika/Objawy ogólne) [Clarke].

• Pod koniec oddawania moczu — ból tnący, szczypanie lub „ukłucie” przy końcu mikcji (zob. Układ moczowy) [Allen], [Boericke].
• Po oddaniu moczu — utrzymują się ból i pełność pęcherza; „brak ulgi po mikcji” (objaw charakterystyczny w części Układ moczowy) [Hering], [Clarke].
• Noc; po północy — częste parcie, moczenie mimowolne; „śni, że oddaje mocz” (zob. Sen/Układ moczowy) [Hering], [Boericke].
• Ucisk na pęcherz i krocze (siedzenie na twardym siedzeniu) — nasila tępy ból (zob. Brzuch/Męskie narządy płciowe) [Boger].
• Jazda konna, wstrząsy, jazda po nierównych drogach — wywołują ponowny krwiomocz lub parcie (Objawy ogólne/Układ moczowy) [Clarke].
• Narażenie na zimno i wilgoć — nasila nieżyt pęcherza i częstomocz (Objawy ogólne) [Boger], [Phatak].
• Kawa, mocno przyprawione potrawy, alkohol — podrażniają pęcherz i nasilają parcie (Pokarmy i napoje/Układ moczowy) [Clarke].
• Ciąża i połóg (dolegliwości czynnościowe) — nasilają się bolesne lub utrudnione oddawanie moczu, bóle pod koniec mikcji i nykturia (Żeńskie narządy płciowe/Układ moczowy) [Boericke], [Clarke].

Drażliwość narasta wraz ze stałym, dokuczliwym parciem na mocz. Nieustępliwe parcie raz po raz przerywa skupienie, a oddanie moczu nie daje zaspokojenia — motyw ten dokładnie odpowiada opisanemu w innych częściach objawowi charakterystycznemu „brak ulgi po oddaniu moczu” [Hering], [Clarke]. Chory stale myśli o tym, gdzie znajduje się toaleta i jak daleko do niej jest; ten niepokój związany z praktycznymi trudnościami wpływa na wyjścia z domu i podróże (odsyłacz do części Objawy ogólne: pogorszenie podczas jazdy i od wstrząsów) [Clarke]. Nocny niepokój wynika nie tyle z lęku, ile z nawracającego parcia, a u dzieci także ze wstydu po zmoczeniu łóżka. Dziecko może czuć się upokorzone i obawiać się snu z lęku przed marzeniem sennym wywołującym moczenie (odsyłacz do części Sen) [Hering], [Boericke]. Chory łatwo się irytuje; powtarzające się przerwy w pracy lub nauce wywołują rozdrażnienie — nie jest to gwałtowny gniew Nux, lecz drażliwość wynikająca z wyczerpania organizmu nieustannie nękanego przez pęcherz [Kent], [Phatak]. Koncentracja poprawia się, gdy ucisk dłoni lub zastosowanie ciepła łagodzi dolegliwości pęcherza, co odpowiada modalnościom łagodzącym opisanym w części Brzuch [Boger]. Lęk o zdrowie nasila się, gdy po wstrząsie pojawia się krwiomocz; obawa ta jest proporcjonalna do sytuacji i ustępuje po odpoczynku oraz uspokojeniu chorego (odsyłacz do części Objawy ogólne) [Clarke]. U dzieci z moczeniem mimowolnym często nie stwierdza się zaburzeń psychicznych; po prostu śnią o oddawaniu moczu i moczą się — ten mechanizm odruchowy stanowi istotny element obrazu leku [Hering]. Dorośli z dolegliwościami prostaty mają obniżony nastrój wskutek przerywanego snu; obawiają się położyć, przewidując kolejne bezowocne parcie (odsyłacz do części Sen) [Boericke]. Całościowy obraz psychiczny ma charakter czynnościowy i jest ściśle związany z doznaniami w pęcherzu oraz dobowym rytmem pogorszenia, nie zaś ze szczególnymi urojeniami czy lękami [Clarke], [Boger]. Złagodzenie drażliwości pęcherza przywraca równowagę psychiczną — ten prosty związek kliniczny potwierdza dobór leku [Hering], [Boericke].

Ból głowy jest wtórny; często ma postać tępego bólu czoła podczas długotrwałego nocnego parcia, nasila się wskutek niedoboru snu i ustępuje, gdy parcie pojawia się rzadziej (odsyłacz do części Sen) [Clarke]. U starszych mężczyzn z dolegliwościami prostaty mogą występować zawroty głowy przy nocnym wstawaniu w celu oddania moczu — osłabienie z uczuciem omdlewania związane ze zmianą pozycji, ustępujące po ponownym położeniu się [Boericke]. Wrażliwość skóry głowy nie jest wyraźna; jeśli po powstrzymywaniu potrzeby oddania moczu pojawia się odruchowe uczucie pełności w głowie, należy porównać Nux lub Sarsaparilla [Kent]. Dzieci z moczeniem mimowolnym mogą po nocy, podczas której zmoczyły łóżko, budzić się z bólem głowy i apatią; jest to raczej przejaw zmęczenia niż pierwotny ból głowy [Hering]. Objawy przekrwienia głowy są nieznaczne, chyba że krwiomocz wzbudza niepokój chorego (odsyłacz do części Psychika) [Clarke]. Światłowstręt, objawy głowy związane z nosem i nerwobóle nie są charakterystyczne; ich obecność kieruje uwagę ku innym lekom.

Brak stałego powinowactwa do oczu; powieki ciężkie wskutek nocnego czuwania; spojówki blade u osób pozbawionych odpoczynku [Boericke]. Krótkotrwałe zamglenie widzenia przy nocnym wstawaniu w celu oddania moczu jest przemijające i związane ze zmianą pozycji [Clarke]. Łzy wywołujące szczypanie mogą towarzyszyć wstydowi lub zmartwieniu u dzieci strofowanych za moczenie łóżka (odsyłacz do części Psychika) [Hering]. Brak charakterystycznych objawów ocznych odróżnia Equisetum od leków, w których obrazie dominują bóle głowy.

Brak objawów charakterystycznych. U osób starszych z przerywanym snem można niekiedy odnotować nocne szumy uszne, ustępujące po odpoczynku (odsyłacz do części Sen) [Boericke]. Ból lub nieżyt ucha sugerują inne leki.

Zapach amoniaku w pościeli (pochodzący z zalegającego moczu) jest przykry zarówno dla wrażliwych dzieci, jak i rodziców, pogłębiając zakłopotanie — jest to uwaga dotycząca otoczenia, nie objaw z próby lekowej [Clarke]. Katar nie należy do zasadniczego obrazu leku.

Twarz rano często blada i zmęczona po wielokrotnym nocnym parciu; podkrążone oczy (odsyłacz do części Sen) [Boericke]. Wyraz twarzy zaniepokojony po zauważeniu krwiomoczu; poza tym obojętny [Clarke]. Nie ma tu swoistego zaczerwienienia ani nerwobólu. U osób śpiących płytko i często się budzących wargi mogą wysychać wskutek nocnego oddychania przez usta [Hering].

Suchość po przebudzeniu po nocy z przerywanym snem; pragnienie niewielkie lub nieobecne. Jeśli dominują silne pragnienie i pieczenie, należy rozważyć Cantharis/Arsenicum zamiast Equisetum [Boericke], [Kent]. U osób z cuchnącym moczem sporadycznie występuje metaliczny lub amoniakalny smak — jest to raczej objaw towarzyszący nieżytowi niż objaw charakterystyczny [Clarke]. Język czysty lub lekko obłożony wskutek zmęczenia.

Suchość po przebudzeniu po nocy z przerywanym snem; pragnienie niewielkie lub nieobecne. Jeśli dominują silne pragnienie i pieczenie, należy rozważyć Cantharis/Arsenicum zamiast Equisetum [Boericke], [Kent]. U osób z cuchnącym moczem sporadycznie występuje metaliczny lub amoniakalny smak — jest to raczej objaw towarzyszący nieżytowi niż objaw charakterystyczny [Clarke]. Język czysty lub lekko obłożony wskutek zmęczenia.

Brak charakterystycznej bolesności; u osób z dolegliwościami prostaty może występować uczucie otarcia w gardle wskutek nocnego oddychania przez usta (odsyłacz do części Sen) [Boericke]. Połykanie nie zmienia objawów.

Nudności są rzadkie. Jeśli zapaleniu pęcherza towarzyszą silne, palące pragnienie i drażliwość żołądka, należy pomyśleć o Cantharis; jeśli nudności pojawiają się po parciu na mocz, porównać Nux [Kent], [Farrington]. Po niespokojnych nocach apetyt może słabnąć; niewielki ciepły posiłek łagodzi poranne zmęczenie (odsyłacz do części Objawy ogólne) [Clarke]. Brak charakterystycznych zachcianek pokarmowych.

W podbrzuszu (okolicy nadłonowej) występuje uczucie ciężkości i rozpierania, „jakby pęcherz był przepełniony”; ucisk ten nie ustępuje po oddaniu moczu. Delikatny ucisk dłonią lub ciepło mogą przynosić ulgę (bezpośrednie nawiązanie do modalności) [Hering], [Boericke]. U mężczyzn z zajęciem prostaty często występuje uczucie ciężaru lub parcia ku dołowi w kroczu — siedzenie na twardym krześle pogarsza dolegliwości (pogorszenie pod wpływem ucisku) [Boger], [Clarke]. Tępe bóle nerek, w niektórych przypadkach silniejsze po jednej stronie, promieniują do pęcherza; towarzyszą im osad w moczu i ponowne parcie po jeździe połączonej ze wstrząsami (odsyłacz do części Nerki/Objawy ogólne) [Clarke]. Wzdęcia i zaparcia nasilają ucisk w miednicy; swobodne wypróżnienie zmniejsza uczucie ciągnięcia w pęcherzu (odsyłacz do części Odbytnica) [Boger]. Ostre, tnące bóle dotyczą przede wszystkim cewki moczowej pod koniec mikcji, a nie brzucha (odsyłacz do części Układ moczowy) [Allen]. Tkliwość brzucha jest nieznaczna; jeśli stale występują ostre, bolesne parcie na pęcherz i palący ból nadłonowy, Cantharis ma pierwszeństwo przed Equisetum [Hering], [Farrington].

Główny obszar działania. Stałe parcie z tępym, rozpierającym bólem pęcherza, „jakby musiał natychmiast oddać mocz”, a jednak mikcja (zarówno skąpa, jak i obfita) nie przynosi ulgi — jest to główny objaw charakterystyczny, odróżniający Equisetum od wielu pokrewnych leków [Hering], [Clarke], [Boericke]. Częste parcie w dzień, nasilające się nocą; po północy pojawia się jeszcze częściej. U dzieci i młodzieży występuje moczenie nocne, bardzo często pod wpływem snów o oddawaniu moczu — „śni, że oddaje mocz, i moczy łóżko” (nawiązanie do części Sen i Modalności) [Hering], [Boericke]. Częsty jest ból tnący, szczypanie lub ukłucie pod koniec strumienia; szczypanie w ujściu cewki utrzymuje się po oddaniu moczu (pogorszenie pod koniec mikcji) [Allen], [Boger]. Mocz może być przejrzysty i obfity albo skąpy i intensywnie zabarwiony; przy nieżycie pęcherza pojawiają się strzępki lub nitki śluzu oraz osad. U niektórych po wstrząsach lub wysiłku (jazda konna, jazda pojazdem) występuje niewielka domieszka krwi, której towarzyszy nasilony niepokój (odsyłacz do części Objawy ogólne) [Clarke], [Boericke]. Starsi mężczyźni skarżą się na kropelkowe wyciekanie moczu, powolny i przerywany strumień, nykturię oraz ten sam nieustępujący ból pęcherza (zajęcie prostaty i szyi pęcherza; różnicowanie z Sabal/Chimaphila) [Clarke], [Boericke]. U kobiet w ciąży i połogu występują bolesne lub utrudnione oddawanie moczu oraz bóle pod koniec mikcji z częstomoczem; również tutaj cechą wyróżniającą jest brak ulgi i utrzymująca się pełność pęcherza po mikcji (odsyłacz do części Żeńskie narządy płciowe) [Boericke]. Porównaj: Cantharis (silne pieczenie przed mikcją, podczas niej i po niej; nieznośne bolesne parcie; pragnienie z nietolerancją picia), Sarsaparilla (ból pod koniec; oddawanie moczu możliwe tylko na stojąco; piasek moczowy), Pareira (musi przyjąć pozycję na czworakach; gwałtowne bolesne parcie > ucisk), Chimaphila (uczucie kuli; konieczność parcia) oraz Causticum (moczenie we wczesnej części nocy; mocz powodujący otarcia) [Farrington], [Boger], [Kent].

Brak pierwotnych zmian chorobowych w odbytnicy; zaparcie wynikające z zaburzenia codziennego rytmu nasila przekrwienie miednicy i drażliwość pęcherza. Poprawa następuje, gdy wypróżnienie odbywa się bez wysiłku (nawiązanie do modalności) [Boger]. Guzki krwawnicze nie są objawem charakterystycznym; jeśli bolesne parcie na odbytnicę odpowiada podobnemu parciu na pęcherz, należy rozważyć Nux lub Merc. [Kent]. Dzieci z moczeniem mimowolnym mogą ze wstydliwości odkładać wypróżnienie, zwiększając nocny niepokój — należy odpowiednio zadbać o codzienny rytm [Clarke].

Podrażnienie prostaty z nykturią i bólem po mikcji, którego oddanie moczu nie łagodzi; uczucie ciężaru w kroczu nasila się podczas siedzenia na twardym siedzeniu, a łagodnieje pod wpływem ciepła (nawiązanie do modalności) [Clarke], [Boericke]. Kropelkowe wyciekanie moczu po mikcji; uczucie zalegania moczu; ponowne parcie nocą (odsyłacz do części Układ moczowy) [Hering]. Pobudzenie seksualne osłabione wskutek braku wypoczynku; polucje nie są charakterystyczne [Kent]. Jazda pogarsza dolegliwości: krwiomocz lub nasilone parcie po podróży powozem albo jeździe konnej (odsyłacz do części Objawy ogólne) [Clarke]. Ból jąder nie jest typowy; jeśli ma charakter nerwobólu, należy szukać innych leków. U starszych mężczyzn występują przerywany sen, drażliwość i poranne zmęczenie, które ustępują, gdy zmniejsza się drażliwość pęcherza (odsyłacze do części Sen/Psychika) [Boericke].

Czynnościowa drażliwość pęcherza w ciąży i po porodzie — szczypanie pod koniec mikcji, częstomocz, nykturia z nieustępującym uczuciem pełności; ciepło i spokój przynoszą ulgę (nawiązanie do modalności) [Boericke], [Clarke]. Moczenie mimowolne u dziewcząt w okresie dojrzewania z klasycznym moczeniem wywołanym marzeniem sennym (odsyłacz do części Sen) [Hering]. Zapalenie pęcherza po przeziębieniu lub nadmiernym wysiłku przebiega ze strzępkami śluzu w moczu i tępym bólem pęcherza, bez gwałtownego pieczenia właściwego Cantharis (różnicowanie) [Farrington]. Uczucie ciężkości w dnie miednicy nasila się podczas stania i prac domowych (odsyłacz do części Brzuch) [Boger]. Zmiany objawów moczowych pod wpływem miesiączki nie są charakterystyczne; jeśli występują, należy rozważyć konstytucyjnie Sepia lub Pulsatilla [Kent]. Bolesność podczas stosunku nie jest objawem przewodnim.

Bez szczególnych cech. Głębokie oddychanie nie zmienia parcia na pęcherz; wzdychanie po bezowocnych próbach oddania moczu odzwierciedla frustrację, a nie zmiany narządowe [Clarke]. Zimne, wilgotne powietrze nasila częstomocz wskutek wychłodzenia (odsyłacz do części Objawy ogólne) [Boger].

Tętno miękkie wskutek przerywanego wypoczynku; kołatanie serca wywołane zmartwieniem lub nocnym wysiłkiem (wielokrotnym wstawaniem) ustępuje wraz z poprawą snu (odsyłacz do części Sen) [Boericke]. Zasadniczy obraz leku nie obejmuje objawów związanych ze zmianami strukturalnymi serca.

Nie jest to główny obszar powinowactwa. U osób starszych można odnotować niepokój lub kołatanie serca wskutek wielokrotnego nocnego wstawania (odsyłacz do części Sen/Objawy ogólne) [Boericke]. Duszność ani kaszel nie należą do istoty obrazu leku; jeśli jazda wywołuje objawy w klatce piersiowej zamiast objawów moczowych, należy dokonać indywidualnego doboru leku.

Tępy ból w okolicy lędźwiowej lub nerek, niekiedy jednostronny, promieniujący do pęcherza; pogorszenie od wstrząsów i jazdy konnej; poprawa pod wpływem ciepła i odpoczynku (nawiązanie do Powinowactwa i Objawów ogólnych) [Clarke], [Boericke]. Po wielokrotnym wstawaniu w nocy pojawia się uczucie zmęczenia w okolicy krzyżowej; ulgę przynosi termofor [Boger]. Ostra kolka nerkowa nie jest typowa; jeśli dominują objawy kamicy, bliższe obrazowi są Sarsaparilla lub Berberis [Farrington].

Zmęczenie ud wskutek przerywanego snu; uczucie ciężkości nóg podczas wielokrotnych nocnych wędrówek do toalety (odsyłacz do Snu) [Boericke]. U dzieci poranne znużenie i niechęć do wstawania po nocy z moczeniem (odsyłacz do Umysłu) [Hering]. Brak swoistych objawów stawowych. Pogorszenie podczas jazdy konnej ma charakter ogólny i wynika ze wstrząsów (Objawy ogólne) [Clarke].

U niektórych dzieci mocz może drażnić skórę i powodować nadżerki oraz bolesność krocza; utrzymywanie czystości i maść ochronna są użytecznymi środkami wspomagającymi (uwaga dotycząca postępowania) [Clarke]. Poza tym brak szczególnych objawów skórnych; wykwity nie należą do istoty obrazu leku.

Sen przerywa częste parcie na mocz; głównym objawem charakterystycznym jest moczenie nocne wywoływane snami o oddawaniu moczu — „śni mu się, że oddaje mocz, i moczy łóżko” — najczęściej po północy (bezpośrednie nawiązanie do Modalności i Układu moczowego) [Hering], [Boericke]. Pierwsza część snu może przebiegać bez moczenia, które pojawia się dopiero nad ranem, lub odwrotnie; wzorzec bywa zmienny, lecz sny o oddawaniu moczu silnie potwierdzają wybór leku [Hering]. Poza tym dzieci śpią głęboko, bez lęku ani lęków nocnych; budzą się zdziwione lub zawstydzone (odsyłacz do Umysłu) [Clarke]. Dorośli z objawami ze strony gruczołu krokowego zasypiają jedynie na krótko i budzą się z bezowocnym parciem; drzemanie nie daje wypoczynku, gdy sygnał z pęcherza wciąż powraca (nawiązanie do Układu moczowego) [Boericke]. Noc nieprzerwanego snu bez marzeń sennych często zwiastuje zmniejszenie drażliwości pęcherza (poprawa po śnie, nawiązanie do Modalności) [Hering]. U niektórych osób starszych drzemka w dzień może ograniczać nocne parcie (postępowanie) [Clarke]. Pozycja ciała nie ma znaczenia, z wyjątkiem ucisku na krocze (twarda krawędź materaca), który może nasilać tępy ból (odsyłacz do Brzucha i Męskich narządów płciowych) [Boger]. Bezsenność z powodu zmartwień ma niewielkie, wtórne znaczenie. Po serii nocy bez moczenia architektura snu szybko się normalizuje.

Dominujący motyw: oddawanie moczu — toaleta, płynąca woda, rzeki — po którym następuje rzeczywiste zmoczenie łóżka (objaw patognomoniczny dla sfery moczenia nocnego w obrazie tego leku) [Hering], [Boericke]. Sny o podróży lub niemożności znalezienia toalety mogą poprzedzać zmoczenie łóżka w późnych godzinach nocnych (odsyłacz do Umysłu i Objawów ogólnych) [Clarke]. Żadne inne powtarzające się treści symboliczne nie są charakterystyczne.

Brak swoistego wzorca gorączki. W ostrym nieżycie pęcherza może występować niewielkie uczucie gorąca wieczorem z ciężkością w podbrzuszu, bez wysokiej temperatury (w odróżnieniu od Cantharis) [Boericke]. Po dreszczach wywołanych narażeniem na wilgoć pojawia się częstomocz (odsyłacz do Objawów ogólnych) [Boger]. Gorączka ustępuje wraz ze zmniejszaniem się drażliwości pęcherza.

Zimno i wilgoć pogarszają objawy; uczucie zimna może zapowiadać nasilenie częstomoczu; ciepło ma znaczenie miejscowe (pragnienie ogrzania podbrzusza) [Boger], [Boericke]. Pocenie się nie ma znaczenia rozstrzygającego; nocne poty odzwierciedlają raczej wiek lub osłabienie niż istotę obrazu leku [Clarke]. Pot nie zmienia parcia na mocz.

Kawa, przyprawy i alkohol nasilają częstomocz oraz pieczenie pod koniec oddawania moczu (wyraźne nawiązanie w Modalnościach) [Clarke]. Picie dużych ilości wody późnym wieczorem nasila nykturię; lepiej przyjmować płyny wcześniej (praktyczne postępowanie wspomagające) [Clarke]. Żurawina lub niedrażniące płyny przyjmowane w dzień mogą u niektórych łagodzić dolegliwości towarzyszące zmianom nieżytowym w moczu (środek wspomagający, nie objaw z próby lekowej) [Dewey]. Pragnienie soli ani niechęć do niej nie są charakterystyczne; jeśli są wyraźne, należy rozważyć konstytucyjnie Nat-mur [Kent].

W obrazie Equisetum na pierwszy plan wysuwa się uporczywy sygnał z pęcherza: tępy, rozpierający ból „jak z przepełnienia”, stałe pragnienie oddawania moczu i — co najbardziej rozstrzygające — brak ulgi po mikcji, niezależnie od tego, czy mocz jest skąpy, obfity, przejrzysty, czy zawiera śluz; pod koniec oddawania moczu pojawia się kłucie lub pieczenie, a parcie wkrótce powraca [Hering], [Clarke], [Boericke]. Nocą jest gorzej: po północy cykl się nasila; dzieciom śni się oddawanie moczu i moczą łóżko; starsi mężczyźni wielokrotnie wstają i nie odczuwają ulgi (nawiązanie do Snu i Układu moczowego) [Hering], [Boericke]. Wstrząsy (jazda konna, jazda po nierównych drogach) ponownie wywołują parcie lub prowokują krwiomocz; ogrzewanie podbrzusza i delikatny, stały ucisk łagodzą ból (nawiązanie do Modalności; odsyłacze do Pleców i Brzucha) [Clarke], [Boger]. Cechy moczu są zmienne — może być przejrzysty, skąpy, ze śluzem lub z domieszką krwi — lecz subiektywne odczucie w pęcherzu niezmiennie oznacza „brak ulgi”. To swoista cecha różnicująca wobec Cantharis (nieznośne, palące parcie), Sarsaparilla (rozdzierający ból pod koniec oddawania moczu z piaskiem), Pareira (przymus silnego parcia „na czworakach”, z ulgą od ucisku) i Chimaphila (uczucie kuli w kroczu z przerostem gruczołu krokowego) [Farrington], [Boger], [Kent]. Na poziomie czynnościowym obserwuje się łuki odruchowe łączące sen i pęcherz: sny o oddawaniu moczu wyzwalają moczenie, a nieprzerwany sen bez marzeń sennych zapowiada suchą noc — obserwacje te ukierunkowują zarówno dobór leku, jak i postępowanie. Przebieg jest raczej przewlekły i nawrotowy niż gwałtowny; chorego wyczerpują uporczywe sygnały, a nie palący ból. Gdy obecny jest ten charakterystyczny zestaw — stałe pragnienie oddawania moczu, kłucie pod koniec mikcji, nieustępujące uczucie pełności pęcherza, moczenie wywołane snami, pogorszenie nocą i od wstrząsów — Equisetum zasługuje na rozważenie w pierwszej kolejności i często potwierdza trafność tego wyboru [Hering], [Clarke], [Boericke].

Bolesne parcie na mocz i pieczenie

• Cantharis — gwałtowne pieczenie przed oddawaniem moczu, w jego trakcie i po nim, nieznośne parcie, pragnienie z piciem małymi łykami; w Equisetum pieczenie lub kłucie pod koniec jest łagodniejsze, a objawem charakterystycznym jest „brak ulgi po oddaniu moczu”, często bez nasilonej gorączki [Hering], [Farrington], [Boericke].
• Mercurius corrosivus — nieustanne oddawanie krwistego, parzącego moczu z rozdzierającym parciem; obraz znacznie bardziej destrukcyjny niż w Equisetum [Allen], [Kent].

Ból pod koniec oddawania moczu

• Sarsaparilla — ból głównie pod koniec; musi stać, by oddać mocz; piasek lub drobne złogi; w Equisetum brak silnej kolki nerkowej, a uczucie pełności utrzymuje się mimo odpływu moczu [Farrington], [Boger].
• Nux vomica — kurczowe parcie z oddawaniem skąpych kropli; drażliwe usposobienie; jednak Nux często odczuwa ulgę po wypróżnieniu lub oddaniu moczu, w przeciwieństwie do nieustępującego bólu Equisetum [Kent].

Gruczoł krokowy i odczucia w kroczu

• Chimaphila — uczucie „kuli” lub siedzenia na kuli; konieczność parcia; mocz mętny; w Equisetum występuje tępe uczucie pełności i kłucie pod koniec oddawania moczu, a uczucie „kuli” jest nieznaczne [Clarke], [Boericke].
• Sabal serrulata — znaczny przerost gruczołu krokowego z kropelkowym wyciekiem moczu i objawami ze sfery seksualnej; Equisetum koncentruje się bardziej na pęcherzu, z charakterystycznym „brakiem ulgi” [Clarke].

Piasek moczowy i kolka nerkowa

• Berberis vulgaris — kłujące bóle nerek promieniujące do ud; zmienianie pozycji; bóle Equisetum są tępe, z uczuciem ucisku i ciężkości, a mocz wykazuje cechy nieżytu [Farrington].
• Lycopodium — prawostronna kolka nerkowa, czerwony piasek; Equisetum nie ma konstytucji Lycopodium ze wzdęciami i pogorszeniem w godzinach 16:00–20:00 [Kent].

Moczenie nocne

• Causticum — moczenie we wczesnej części nocy; wywoływane kaszlem; mimowolne oddawanie moczu przy schylaniu; Equisetum: sny o oddawaniu moczu, moczenie po północy i nieustępujące uczucie pełności [Hering], [Boericke].
• Medorrhinum — chłopcy; sen w pozycji kolankowo-piersiowej; naglące parcie w dzień; silne obciążenie rodzinne miazmą sykotyczną; w Equisetum mniejszy niepokój psychiczny, wyraźniejszy objaw charakterystyczny „snu o oddawaniu moczu” [Phatak], [Tyler].
• Sepia/Pulsatilla — dziewczęta z objawami o zabarwieniu hormonalnym; Sepia (uczucie parcia w dół, obojętność), Puls. (łagodność, płaczliwość, poprawa na świeżym powietrzu); Equisetum ma obraz bardziej ograniczony do pęcherza [Kent], [Farrington].

Krwiomocz i wstrząsy

• Arnica — krwiomocz pourazowy; bolesność jak po potłuczeniu; w Equisetum krwiomocz towarzyszy nieżytowi lub jest wywoływany wstrząsami, z utrzymującym się parciem [Clarke].
• Terebinthina — mocz o dymnym zabarwieniu i zapachu fiołków, pieczenie w nerkach; obraz bardziej odpowiada toksycznemu zapaleniu nerek niż nieżytowemu stanowi Equisetum [Allen], [Hughes].

• Lek komplementarny: Sabal serr. — przy objawach ze strony gruczołu krokowego u osób starszych: Equisetum na drażliwość pęcherza i nieustępujący ból; Sabal na przerost gruczołu i kropelkowy wyciek moczu [Clarke], [Boericke].
• Lek komplementarny: Sarsaparilla — podawana następnie w przypadkach piasku moczowego i bólu pod koniec mikcji, gdy Equisetum złagodzi drażliwość pęcherza [Farrington].
• Lek komplementarny: Nux vom. — łagodzi współistniejący skurcz w obrębie miednicy lub zaparcie, nasilające naglące parcie; Equisetum odpowiada głównemu objawowi charakterystycznemu ze strony pęcherza [Kent], [Boger].
• Dobrze działa po: Cantharis — gdy ostre zapalenie pęcherza z pieczeniem ustąpi, lecz dokuczliwe uczucie pełności bez ulgi się utrzymuje [Hering], [Farrington].
• Dobrze działa po: Arnica — w krwiomoczu po jeździe konnej lub wysiłku, gdy bolesność ustępuje, a pozostaje parcie na mocz [Clarke].
• Dobrze poprzedza: Chimaphila — gdy po fazie podrażnienia ujawniają się uczucie „kuli w kroczu” i przeszkoda w odpływie moczu związana z gruczołem krokowym [Boericke].
• Dobrze poprzedza: Benzoic acid — gdy po zmniejszeniu częstomoczu pozostaje silny amoniakalny zapach moczu [Phatak].
• Leki pokrewne: Pareira brava (bolesne parcie łagodzone pozycją na czworakach), Terebinthina (mocz o dymnym zabarwieniu, krwisty), Causticum (moczenie we wczesnej części nocy), Medorrhinum (moczenie z niepokojem) — bliskie obrazy wymagające różnicowania [Boger], [Farrington], [Boericke].
• Antidota: Camphor (ogólne nadmierne działanie leku); Nux przy dolegliwościach pęcherza po lekach i podrażnieniu kawą [Kent], [Clarke].
• Leki niezgodne: nie odnotowano żadnych swoistych; należy unikać niepotrzebnego naprzemiennego stosowania z Canth./Sars. na tym samym poziomie [Kent], [Boger].

Typowe wskazania: drażliwość pęcherza ze stałym pragnieniem oddawania moczu i tępym, rozpierającym bólem pęcherza, nieustępującym po mikcji; szczypanie lub kłucie pod koniec oddawania moczu; nocny częstomocz i moczenie — zwłaszcza wywoływane snami o oddawaniu moczu; strzępki śluzu lub niewielki krwiomocz po wstrząsach; dolegliwości związane z gruczołem krokowym z nieustępującym bólem i kropelkowym wyciekiem moczu; dyzuria w ciąży lub połogu z tym samym charakterystycznym „brakiem zaspokojenia” [Hering], [Clarke], [Boericke], [Boger], [Phatak]. Potencja: 6C–30C powtarzane zależnie od nasilenia naglących dolegliwości przy ostrym podrażnieniu; 200C w dłuższych odstępach, gdy objawy charakterystyczne są wyraźne; LM/Q codziennie lub co drugi dzień przy nawykowym moczeniu i dolegliwościach związanych z gruczołem krokowym [Boericke], [Dewey], [Vithoulkas]. Powtarzanie: w moczeniu nocnym podawać późnym popołudniem lub wczesnym wieczorem przez kilka dni, następnie zrobić przerwę; przy dolegliwościach związanych z gruczołem krokowym raz lub dwa razy dziennie do zmniejszenia nocnego parcia, następnie wydłużać odstępy. Postępowanie wspomagające: ogrzewanie podbrzusza; unikanie jazdy konnej i wstrząsów; przyjmowanie płynów we wcześniejszej części dnia z ograniczeniem wieczorem; leczenie zaparć; neutralne mydła i kremy ochronne na skórę z nadżerkami; uspokajanie dzieci — karanie nasila wstyd i nie leczy (odsyłacze do Umysłu i Snu) [Clarke], [Dewey].
Wskazówki z przypadków:

• Chłopiec, 8 lat: moczenie co noc „po śnie o oddawaniu moczu”, w dzień suchy; Equis. 200C o 18:00 przez tydzień — noce bez moczenia z wyjątkiem jednego nawrotu po późnym wypiciu lemoniady; podtrzymująco LM1 co tydzień przez miesiąc [Hering], [Clinical].
• Starszy mężczyzna z dolegliwościami związanymi z gruczołem krokowym: częste parcie, kłucie pod koniec, „nigdy nie ma zaspokojenia”, pogorszenie po przejażdżkach powozem; Equis. 30C t.i.d. przez 10 dni zmniejszyło liczbę nocnych parć o połowę; następnie Sabal dopełniło poprawę siły strumienia moczu [Clarke], [Boericke].
• Młoda kobieta po porodzie: pieczenie pod koniec oddawania moczu, naglące parcie nocą, uczucie pełności nieustępujące po mikcji; ciepłe okłady + Equis. 30C q.i.d. przez trzy dni — sen wrócił, pieczenie ustąpiło [Boger], [Clinical].

Umysł

• Drażliwość z powodu ciągłego parcia na mocz — rozdrażnienie o podłożu czynnościowym; ustępuje wraz ze złagodzeniem dolegliwości pęcherza [Clarke], [Kent].
• Lęk o zdrowie, gdy w moczu pojawia się krew — obawa związana z krwiomoczem wywołanym wstrząsami [Clarke].
• Trudności z koncentracją z powodu częstej potrzeby oddawania moczu — utrudnienie w nauce i pracy urzędniczej [Boericke].
• Dzieci, wstyd po zmoczeniu łóżka — należy udzielić wskazówek rodzicom; lek działa, gdy występuje sen o oddawaniu moczu [Hering].
• Niepokój z powodu częstego wstawania w nocy — wtórny wobec sygnałów z pęcherza [Boericke].
• Niechęć do wychodzenia z domu i podróży z obawy przed naglącym parciem na mocz — pogorszenie od wstrząsów i trudności organizacyjne [Clarke].

Układ moczowy

• Parcie na mocz, ciągłe; ból i uczucie pełności w pęcherzu nie ustępują po oddaniu moczu — najważniejszy objaw charakterystyczny [Hering], [Clarke], [Boericke].
• Ból pęcherza, tępy, rozpierający; nasila się po oddaniu moczu — główna rubryka [Boericke].
• Oddawanie moczu, bóle pod koniec mikcji — kłucie lub pieczenie przy jej końcu [Allen], [Boger].
• Moczenie mimowolne pod wpływem snów o oddawaniu moczu; po północy — objaw znamienny u dzieci [Hering], [Boericke].
• Mocz, strzępki lub nitki śluzu; nieżyt pęcherza — objaw potwierdzający [Clarke], [Phatak].
• Krwiomocz po jeździe konnej lub wstrząsach — wskazówka etiologiczna [Clarke], [Boericke].
• Częste oddawanie moczu w nocy, bez ulgi po mikcji — podrażnienie gruczołu krokowego lub szyi pęcherza [Clarke].
• Pieczenie w cewce moczowej po mikcji — uczucie drapania lub pieczenie u ujścia cewki [Allen].
• Dolegliwości związane z gruczołem krokowym, oddawanie moczu kroplami przy ciągłym parciu — u starszych mężczyzn [Boericke].
• Dyzuria w ciąży lub połogu z bólami pod koniec mikcji — zakres dolegliwości czynnościowych [Boericke].

Brzuch i plecy

• Podbrzusze, ucisk lub ciężkość jak przy pełnym pęcherzu — subiektywne uczucie pełności [Hering].
• Poprawa po ogrzaniu podbrzusza i pod wpływem delikatnego ucisku dłonią — łagodzenie dolegliwości [Boericke], [Boger].
• Krocze, uczucie ciężaru; pogorszenie podczas siedzenia na twardym siedzisku — zajęcie gruczołu krokowego lub szyi pęcherza [Clarke], [Boger].
• Plecy, ból w okolicy lędźwiowej lub nerek promieniujący do pęcherza; pogorszenie od wstrząsów — przebieg dolegliwości od nerek do pęcherza [Clarke].
• Jazda konna nasila objawy w obrębie miednicy i pęcherza — modalność mechaniczna [Clarke].
• Zaparcie nasila naglące parcie na mocz (przekrwienie miednicy) — wskazówka dotycząca postępowania [Boger].

Mężczyźni

• Gruczoł krokowy, podrażnienie z częstym oddawaniem moczu w nocy i nieustępującym uczuciem pełności — zakres obrazu Equisetum [Clarke], [Boericke].
• Wykapywanie moczu po mikcji; przerywany strumień — dolegliwości skupione w szyi pęcherza [Clarke].
• Krocze, obolałość lub uczucie ciężaru, pogorszenie podczas siedzenia — modalność [Boger].
• Krwiomocz po jeździe konnej lub wysiłku u osób starszych — rubryka etiologiczna [Clarke].
• Osłabienie popędu płciowego z powodu niepokoju — objaw wtórny [Boericke].
• Noc, częste wstawanie w celu oddania moczu bez uczucia zaspokojenia potrzeby — objaw potwierdzający [Boericke].

Kobiety

• Dyzuria w ciąży, szczypanie pod koniec mikcji, brak ulgi po oddaniu moczu — dolegliwości czynnościowe [Boericke].
• Nadwrażliwość pęcherza w połogu z częstym oddawaniem moczu w nocy — zakres obrazu leku [Clarke].
• Moczenie mimowolne w okresie dojrzewania ze snami o oddawaniu moczu — rubryka dotycząca młodzieży [Hering].
• Nieżyt pęcherza po zmarznięciu; śluz w moczu — objaw potwierdzający [Clarke].
• Uczucie parcia ku dołowi w pęcherzu lub kroczu podczas stania lub prac domowych — odzwierciedlenie dolegliwości dna miednicy [Boger].
• Nasilenie częstomoczu po kawie, przyprawach lub alkoholu — modalność pokarmowa [Clarke].

Sen

• Sny o oddawaniu moczu; moczenie łóżka — objaw patognomoniczny u dzieci [Hering], [Boericke].
• Noc, po północy, częsta potrzeba oddawania moczu — charakterystyczna pora występowania [Hering].
• Sen przerywany; niepokój z powodu parcia na mocz — główne zaburzenie [Boericke].
• Poprawa po jednej nocy nieprzerwanego snu bez marzeń sennych — oznaka rokownicza [Hering].
• Dzieci, wstyd po obudzeniu się w mokrym łóżku — rubryka dotycząca postępowania [Clarke].
• Osoby starsze, krótkie okresy snu przerywane bezowocnymi próbami oddania moczu — obraz dolegliwości związanych z gruczołem krokowym [Clarke].

Objawy ogólne

• Jazda konna, wstrząsy, jazda pojazdem po nierównych drogach nasilają objawy ze strony układu moczowego — modalność mechaniczna [Clarke].
• Narażenie na zimno i wilgoć nasila częstomocz i nieżyt — czynnik środowiskowy [Boger].
• Ogrzanie podbrzusza przynosi poprawę — wskazówka praktyczna [Boericke].
• Pogorszenie po oddaniu moczu — paradoksalna modalność [Hering].
• Kawa, przyprawy i alkohol nasilają objawy — czynniki pokarmowe [Clarke].
• Pogorszenie w nocy, zwłaszcza po północy — rytm dobowy [Hering].

Allen, T. F. — Encyclopædia of Pure Materia Medica (1874–79): fragmenty prób lekowych i objawy charakterystyczne ze strony układu moczowego — ból pod koniec mikcji, nieustępujące uczucie pełności pęcherza.
Hering, C. — The Guiding Symptoms of Our Materia Medica (1879): potwierdzenia kliniczne — moczenie mimowolne pod wpływem snów o oddawaniu moczu; pogorszenie w nocy; bolesne parcie na pęcherz bez ulgi.
Clarke, J. H. — A Dictionary of Practical Materia Medica (1900): tradycyjna wiedza o substancji, zastosowanie w ziołolecznictwie; obraz nieżytu pęcherza; krwiomocz po jeździe konnej; uwagi dotyczące postępowania.
Boericke, W. — Pocket Manual of Homœopathic Materia Medica (1901): objawy charakterystyczne — ciągłe parcie, ból nieustępujący po oddaniu moczu, moczenie mimowolne, dolegliwości w ciąży i ze strony gruczołu krokowego, modalności.
Boger, C. M. — Synoptic Key of the Materia Medica (1915): modalności (pogorszenie pod koniec mikcji; pogorszenie od jazdy konnej i ucisku; poprawa pod wpływem ciepła i ucisku); uwagi dotyczące miednicy i krocza.
Hughes, R. — A Manual of Pharmacodynamics (1870): farmakologia Equisetum; tradycyjne zastosowania moczopędne i hamujące krwawienie; toksyczne podrażnienie dróg moczowych.
Farrington, E. A. — Clinical Materia Medica (1887): różnicowanie (Canth., Sars., Pareira, Chimaph.); bóle pod koniec mikcji i różnicowanie dolegliwości związanych z piaskiem moczowym.
Kent, J. T. — Lectures on Homœopathic Materia Medica (1905): uwagi porównawcze — Nux, Caust., Sepia, Lyc., Sabal — w dolegliwościach układu moczowego i moczeniu mimowolnym.
Dewey, W. A. — Practical Homœopathic Therapeutics (1901): grupy leków w moczeniu mimowolnym i zapaleniu pęcherza; zalecenia dotyczące kolejności ich stosowania i trybu życia.
Phatak, S. R. — Materia Medica of Homoeopathic Medicines (1977): zwięzłe objawy charakterystyczne — parcie bez ulgi, strzępki śluzu, zabarwienie sykotyczne.
Boenninghausen, C. von — Therapeutic Pocket Book (1846): znaczenie repertoryjne — pogorszenie w nocy, bóle pod koniec mikcji, sny o oddawaniu moczu.
Tyler, M. L. — Homœopathic Drug Pictures (1942): krótkie opisy przypadków moczenia mimowolnego; sposób udzielania rodzicom wskazówek dotyczących postępowania (odniesiony do obrazu Equisetum).
Vithoulkas, G. — Materia Medica Viva (1991–93): strategie doboru potencji i powtarzania dawek w przewlekłych zaburzeniach czynnościowych (odniesione do moczenia mimowolnego i dolegliwości związanych z gruczołem krokowym w obrazie Equisetum).
Morrison, R. — Desktop Guide to Physical Pathology (1998): praktyczne różnicowanie w zapaleniu pęcherza i dolegliwościach związanych z gruczołem krokowym, ze szczególnym uwzględnieniem objawów charakterystycznych i modalności.