• Żołądek — część wpustowa i nadbrzusze. Główne miejsce działania: stałe uczucie ciężaru lub ucisku, „jak od twardej masy”, skurcz wpustu i zatrzymywanie się pokarmu wkrótce po połknięciu; odruchowy wpływ na klatkę piersiową i sen. Zob. Żołądek, Klatka piersiowa, Sen. [Hering], [Allen], [Boericke].
• Przełyk — połączenie przełykowo-żołądkowe. Wrażenie kęsa, który nie chce przejść dalej; przełykanie na pusto nasila objawy. Zob. Gardło/Żołądek. [Clarke], [Hering].
• Serce — odruchowy wpływ żołądka. Kołatanie serca i niepokojący dyskomfort w okolicy przedsercowej przy obciążonym żołądku lub po późnych kolacjach. Zob. Serce/Klatka piersiowa. [Clarke], [Boericke].
• Odbytnica — zaparcie u osób starszych. Duże, suche stolce oddawane z trudem, z uczuciem niepełnego wypróżnienia; ospałość żołądka znajduje odzwierciedlenie w dolnym odcinku przewodu pokarmowego. Zob. Odbytnica. [Hering], [Allen].
• Ośrodki snu — bezsenność po posiłkach. Bezsenność po późnym jedzeniu; noce z zakłóconym snem, niepokojem i uczuciem ciężkości kończyn wskutek ucisku w żołądku. Zob. Sen. [Clarke], [Boericke].
• Apetyt i zachcianki pokarmowe — błędy dietetyczne. Nietolerancja ciężkostrawnych mięs i ciast; niektórzy odnotowują pogorszenie po herbacie lub tytoniu; jedzenie szybko wywołuje uczucie pełności i „twardej bryły”. Zob. Pokarmy i napoje. [Allen], [Boericke].
• Przepona i jej przyczepy w okolicy nadbrzusza. Mocne zaciskanie pod mostkiem, jak obręczą, opisywane jako uczucie „ściągnięcia pasem”. Zob. Klatka piersiowa/Oddychanie. [Hering], [Clarke].
• Osoby starsze, prowadzące siedzący tryb życia lub o konstytucji dyspeptycznej. Powolne trawienie z wczesnym uczuciem sytości i ciężaru; otępiałość w dzień, niepokój w nocy. Zob. Objawy ogólne. [Boericke], [Clarke].

• Spożywanie małych porcji prostych, lekkostrawnych pokarmów; lekkie buliony są lepiej tolerowane niż ciężkostrawne mięsa [Clinical], co odnotowano także w części Żołądek. [Clarke].
• Powstrzymywanie się od jedzenia lub bardzo wczesna, lekka kolacja; unikanie późnych posiłków poprawia sen, por. Sen. [Boericke].
• Spokojny spacer po jedzeniu (sprzyja ruchom żołądka i uwalnianiu gazów), zob. Żołądek/Objawy ogólne. [Hering].
• Ogrzewanie nadbrzusza (gorący okład lub herbata, której wpływ wynika z ciepła, a nie z ilości), łagodzące skurcz wpustu; zob. Żołądek. [Allen].
• Pozycja wyprostowana po posiłkach (mniejszy ucisk w okolicy wpustu), por. Żołądek. [Clinical].
• Unikanie używek (herbaty i tytoniu) u osób na nie wrażliwych; zob. Pokarmy i napoje. [Boericke].
• Regularne posiłki o wczesnych, stałych porach; u osób z niestrawnością na tle nerwowym uporządkowany tryb życia przynosi poprawę; zob. Umysł. [Clarke].
• Oddanie gazów lub miękkiego stolca — przejściowe złagodzenie zaciskania w nadbrzuszu; zob. Brzuch/Odbytnica. [Hering].

• Po jedzeniu, zwłaszcza już po kilku kęsach — natychmiastowe uczucie „bryły lub ciężaru” w części wpustowej; główny objaw charakterystyczny; zob. Żołądek. [Hering], [Allen].
• Późne kolacje — powodują bezsenność, uczucie ciężkości i kołatanie serca; zob. Sen/Serce. [Clarke], [Boericke].
• Ciężkostrawne mięsa, ciasta, zawiesiste sosy mięsne — nasilają uczucie ucisku; Pokarmy i napoje. [Boericke].
• Herbata, tytoń, kawa (u niektórych) — drażliwość żołądka ze skurczem wpustu; Pokarmy i napoje. [Allen], [Clarke].
• Zimna pogoda lub zimne napoje — uczucie ciasnej obręczy w nadbrzuszu, chłód w okolicy wpustu; zob. Klatka piersiowa/Żołądek. [Hering].
• Pośpiech i troski zawodowe podczas jedzenia — zaciskanie wpustu na tle nerwowym; zob. Umysł/Żołądek. [Clarke].
• Pochylanie się lub kładzenie bezpośrednio po posiłkach — uczucie ciężaru przesuwa się ku mostkowi, z dusznością; zob. Klatka piersiowa/Oddychanie. [Hering].
• Siedzący tryb życia — ospałość żołądka; niestrawność u osób starszych; zob. Objawy ogólne. [Boericke].

Niestrawność wpływa na nastrój: pojawiają się lęk i skupienie uwagi na trawieniu oraz drażliwe reagowanie na przeszkadzanie podczas posiłków [Clarke]. Występuje skłonność do zamartwiania się, zwłaszcza sprawami zawodowymi lub odpowiedzialnością, co nasila zaciskanie żołądka podczas jedzenia — odpowiada to wspomnianej już modalności: pogorszeniu wskutek pośpiechu i zmartwień podczas posiłku [Hering], [Clarke]. Wieczorem pacjenci mogą odczuwać przygnębienie lub zniechęcenie, gdy pokarm z całego dnia „zalega jak kamień”; rano natomiast — o ile nie jedli późnej kolacji — następuje pewna poprawa i większa jasność myślenia [Clinical]. Niestrawność wywołuje otępiałość umysłową po posiłkach i niepokój w nocy, co odzwierciedla związek żołądka ze snem opisany w części Sen [Boericke]. Uwaga w sposób hipochondryczny skupia się na nadbrzuszu i pracy serca; towarzyszy temu lęk, że „pokarm nie przejdzie dalej” — uporczywa myśl odpowiadająca skurczowi wpustu [Allen]. Rozdrażnienie i niecierpliwość pojawiają się, gdy chory jest zmuszony jeść w towarzystwie lub w pośpiechu, co koresponduje z pogorszeniem wskutek pośpiechu. Niechęć do wysiłku po jedzeniu, z preferowaniem stania lub powolnego chodzenia, wiąże się z modalnością „poprawa podczas spokojnego spaceru” [Hering]. W przewlekłym stanie pacjent sztywno trzyma się przyzwyczajeń dotyczących pory i ilości jedzenia (wcześnie, mało, prosto); ten sposób radzenia sobie wielokrotnie odnotowywano w zapiskach klinicznych [Clarke].

Uczucie ciężkości lub tępy ból w okolicy czołowej pojawia się nawet po niewielkich posiłkach, równocześnie z ciężarem w nadbrzuszu i zaciskaniem pod mostkiem, jak obręczą [Hering]. Ból głowy jest odruchowym następstwem zastoju w żołądku — podobnie jak w obrazie Nux-v., lecz bez drażliwości i nadmiernego pobudzenia; dominuje raczej ospałość i uczucie przytłoczenia (krótkie porównanie: Nux-v. — drażliwość ze skurczami; Abies-n. — bezwładne uczucie ciężaru) [Kent], [Clarke]. Zawroty głowy przy pochylaniu się po posiłkach wiążą się z zaciskaniem klatki piersiowej i przepony; poprawę przynosi pozycja wyprostowana (zob. modalności) [Hering]. Skóra głowy może wydawać się napięta, jakby „ściągnięta”, podobnie jak przy uczuciu obręczy wokół klatki piersiowej [Allen]. Typowe jest pogorszenie wieczorem po ciężkostrawnym jedzeniu; rano umysł jest jaśniejszy, jeśli pominięto kolację [Boericke]. Krótki opis przypadku: tępe uczucie pełności w okolicy czołowej trzydzieści minut po zjedzeniu pieczonego mięsa, łagodzone gorącym okładem na okolicę żołądka — wraz z ustępowaniem skurczu w nadbrzuszu ustępują dolegliwości głowy [Clinical].

Powieki wydają się ciężkie po jedzeniu; występuje skłonność do drzemania, lecz bez rzeczywistego zaśnięcia, ponieważ ucisk w żołądku nie pozwala zasnąć (zob. Sen) [Clarke]. W okresie po posiłku widzenie może być nieco zamglone wskutek obciążenia układu autonomicznego; poprawa podczas spaceru na świeżym powietrzu (także poprawa pod wpływem łagodnego ruchu) [Hering]. Niektórzy odnotowują pieczenie brzegów powiek przy nadużywaniu herbaty, u osób, u których herbata nasila dolegliwości żołądkowe (Pokarmy i napoje) [Allen]. Światłowstręt nie jest charakterystyczny; występuje raczej uczucie zmęczenia i ciężaru za oczami, odzwierciedlające ogólne uczucie ciężkości [Boericke]. Wieczorne czytanie po późnym posiłku jest uciążliwe; zamiast tego pacjenci chodzą po pokoju, co odpowiada modalności „poprawa podczas spokojnego spaceru” [Clinical]. Rano na czczo oczy wydają się jaśniejsze i szerzej otwarte, równolegle z poprawą opisaną w części Objawy ogólne [Clarke].

Uczuciu pełności lub lekkiemu szumowi w uszach po obfitej kolacji może towarzyszyć kołatanie serca (odruchowy efekt autonomiczny), zob. Serce/Sen [Clarke]. Wyraźne zapalenie ucha nie należy do tego obrazu; opisywane objawy mają charakter odruchowy i naczyniowy. Pogorszenie pod wpływem hałasu nie jest objawem charakterystycznym; dyskomfort wynika raczej z ucisku w obrębie klatki piersiowej i brzucha, wywołującego uczucie zatkania głowy i uszu [Allen]. Uszy wydają się „gorące”, gdy podczas zimnej pogody nasila się zaciskająca obręcz w nadbrzuszu, co odzwierciedla pobudzenie układu współczulnego (zob. Klatka piersiowa/Objawy ogólne) [Hering]. Poprawa następuje po oddaniu gazów i złagodzeniu dolegliwości żołądkowych [Clinical]. Wieczorne posiłki w towarzystwie, przy głośnej rozmowie, drażnią głównie dlatego, że wymuszają szybkie jedzenie, a nie z powodu samego hałasu; nawiązuje to do części Umysł i modalności „pogorszenie wskutek pośpiechu podczas jedzenia” [Clarke].

Niewielkie działanie pierwotne; po późnej kolacji może występować suchość nosa w ogrzewanych pomieszczeniach (o podłożu autonomicznym), łagodzona spacerem na świeżym powietrzu (poprawa podczas spokojnego spaceru i na świeżym powietrzu) [Hering]. Przy niestrawności zapachy ciężkostrawnych potraw budzą niechęć; zamiast nich pojawia się ochota na proste buliony (Pokarmy i napoje) [Clarke]. Rano na czczo nos jest drożniejszy; nocne uczucie ucisku nasila wrażenie zatkania nosa bez rzeczywistego nieżytu [Boericke]. Nieżyt odnotowany w próbach lekowych nie jest charakterystyczny; objawy mają charakter odruchowy [Allen].

Po posiłkach twarz ma ziemisty wygląd lub sprawia wrażenie ociężałej, z rysami ściągniętymi wskutek dolegliwości w nadbrzuszu (odruchowa reakcja mimiki na dolegliwości trzewne) [Clarke]. U wrażliwych pacjentów wargi mogą wyglądać na suche po herbacie lub tytoniu (Pokarmy i napoje) [Allen]. Policzki czerwienieją przy kołataniu serca wywołanym przeciążeniem żołądka (Serce), a następnie bledną, gdy skurcz ustępuje [Boericke]. Podczas skurczu wpustu uczuciu „kamienia w żołądku” towarzyszy ściągnięty wygląd okolicy ust [Hering]. Rano cera wygląda lepiej, jeśli późna kolacja nie zakłóciła snu (Sen) [Clinical]. Przy pogorszeniu w zimną pogodę podczas zaciskania może dodatkowo wystąpić sinawe zabarwienie warg (Klatka piersiowa) [Hering].

Po ciężkostrawnym jedzeniu można odnotować suchość w ustach bez pragnienia (dla porównania w obrazie Nux-v. pragnieniu towarzyszy rozdrażnienie) [Kent], [Clarke]. Język jest często czysty lub tylko nieznacznie obłożony mimo nasilonych objawów żołądkowych — drobny szczegół przydatny w różnicowaniu z Puls. lub Ant-c. [Hughes]. U osób wrażliwych po nadużywaniu tytoniu lub herbaty smak staje się mdły, co odpowiada opisowi w części Pokarmy i napoje [Allen]. Gęsta ślina po ciastach; chęć płukania ust ciepłą wodą (poprawa pod wpływem ciepła) [Hering]. Przełykanie na pusto uwydatnia uczucie oporu we wpuście (Gardło/Żołądek) [Clarke]. Rano smak w ustach jest świeższy, jeśli nie było późnego posiłku — co ponownie odpowiada opisowi w części Sen [Boericke].

Brak swoistego bólu zębów; nocne zgrzytanie zębami nie jest typowe. Pacjenci mogą lekko zaciskać zęby podczas skurczu w nadbrzuszu; rozluźnienie następuje wraz ze złagodzeniem uczucia „bryły” [Clinical]. Nasilenie dolegliwości zębów po słodyczach wskazuje raczej na Puls.; w obrazie Abies-n. chodzi o uczucie ciężaru po mięsie i ciastach (różnicowanie w części Pokarmy i napoje) [Clarke]. Niektórzy odnotowują chęć trzymania ust lekko otwartych, by oddychać podczas poposiłkowego zaciskania klatki piersiowej (Klatka piersiowa) [Hering]. Między epizodami zęby nie wykazują innych nieprawidłowości.

Wyraźne uczucie kęsa u wejścia do przełyku lub w części wpustowej żołądka — pacjenci wskazują dolną część mostka i mówią: „tu zatrzymuje się jedzenie” [Hering]. Przełykanie na pusto nasila uczucie utknięcia; płyny mogą na krótko przynieść ulgę, lecz wypite w większej ilości szybko wywołują uczucie ciężaru (pogorszenie po zimnych napojach) [Allen]. Często nie ma rzeczywistego zapalenia; jest to skurczowe zatrzymanie pokarmu we wpuście, zgodne z opisem substancji wyjściowej (odruchowy skurcz wywołany żywicą) [Hughes]. Uczucie ciasnego kołnierza nasila się wraz z zaciskającą obręczą w nadbrzuszu (Klatka piersiowa) [Clarke]. Ten zespół objawów różni się od obrazu Lach. (lewostronne zaciskanie gardła i nietolerancja ucisku) oraz Anacard. (uczucie kuli w gardle związane z konfliktami); w Abies-n. objawy są wyraźnie poposiłkowe i skupione w nadbrzuszu [Kent]. Poprawa w pozycji wyprostowanej i po małych łykach ciepłego napoju odpowiada liście czynników łagodzących objawy [Hering].

Objaw charakterystyczny: wrażenie, jakby jajko ugotowane na twardo lub zwarta bryła utkwiły w części wpustowej żołądka, pojawiające się wkrótce po zjedzeniu kilku kęsów i zmuszające chorego do przerwania jedzenia albo do wstania i chodzenia, by ułatwić przesunięcie pokarmu w dół [Hering], [Allen]. Występują ucisk, ciężar i uczucie ściągnięcia pasem w poprzek nadbrzusza, sięgające ku dolnej części mostka, z kołataniem serca lub dusznością, jeśli pacjent położy się po jedzeniu (pogorszenie w pozycji leżącej i przy pochylaniu; poprawa w pozycji wyprostowanej i podczas spokojnego spaceru), co dokładnie odpowiada opisanym modalnościom [Clarke], [Boericke]. Ciężkostrawne mięsa, ciasta, sosy mięsne, herbata, a niekiedy tytoń nasilają objawy; małe porcje prostych potraw są lepiej tolerowane (Pokarmy i napoje) [Allen], [Boericke]. Odbijania są skąpe; gazy pozostają uwięzione, a ich oddanie przynosi częściową ulgę (poprawa po oddaniu gazów), zob. Brzuch [Hering]. Typowa jest ospałość żołądka u osób starszych lub prowadzących siedzący tryb życia; poranki są stosunkowo spokojne, jeśli kolacja była wczesna i lekka, co koresponduje z opisem w części Sen [Boericke]. Krótkie porównania: Nux-v. — drażliwość ze skurczami i kwaśnością; Bry. — ciężkość i pełność, pogorszenie przy najmniejszym ruchu oraz pragnienie leżenia bez ruchu; Abies-n. — chory musi stać lub chodzić po jedzeniu i czuje twardą bryłę we wpuście, co stanowi znamienną cechę różnicującą [Kent], [Clarke]. Przypadek (Clinical): emerytowany urzędnik, 72 lata, natychmiast po dwóch kęsach mięsa odczuwa „bryłę jak jajko”; musi wstać od stołu; Abies-n. 6X przed posiłkami usunęło skurcz wpustu i przywróciło sen.

Uczucie zaciskania pod żebrami przy niewielkim odchodzeniu gazów; poprawa, jeśli gazy odejdą (poprawa po oddaniu gazów) [Hering]. Podczas napadów okolice podżebrowe są bolesne przy ucisku; pacjenci unikają pasków i ciasnej odzieży (zob. Klatka piersiowa) [Clarke]. Jelita sprawiają wrażenie ospałych, co dopełnia obraz ospałości żołądka; burczenie nie jest wyraźne (por. Carb-v.) [Allen]. Zimna pogoda wywołuje zaciskanie powłok brzusznych — skurcz przypominający obręcz nasila się po zimnych napojach (pogorszenie pod wpływem zimna) [Hering]. Spokojny spacer sprzyja przesuwaniu się treści w dół (poprawa pod wpływem łagodnego ruchu), zgodnie z opisem w części Objawy ogólne [Hering]. Po błędzie dietetycznym uczucie ciężkości może utrzymywać się przez cały dzień, z pogorszeniem wieczorem [Boericke].

Brak swoistej patologii nerek; wieczorami, podczas ucisku w nadbrzuszu, mocz może być skąpy, a rano, po lepszym śnie, oddawany obficiej (zob. Sen) [Clarke]. U osób wrażliwych niekiedy odnotowuje się rozdrażnienie pęcherza pod wpływem herbaty lub tytoniu (Pokarmy i napoje) [Allen]. Oddanie moczu nie przynosi szczególnej ulgi w dolegliwościach żołądkowych, w odróżnieniu od Lyc. czy Med. [Hughes]. Barwa moczu zależy od diety i nawodnienia; nie jest charakterystyczna. Nieznaczny częstomocz podczas przechadzania się po posiłkach wiąże się z pobudzeniem układu współczulnego [Clinical]. Piekące, bolesne parcie nie należy do tego obrazu.

Zaparcie u osób starszych lub prowadzących siedzący tryb życia: duże, suche stolce oddawane z trudem, z utrzymującym się uczuciem niepełnego wypróżnienia, co odzwierciedla motyw „utknięcia” obecny we wpuście [Hering], [Allen]. Niekiedy występuje bezskuteczne parcie, po którym ostatecznie udaje się oddać duży stolec; następnie pojawia się wyczerpanie (Objawy ogólne) [Clarke]. Wypadanie guzków krwawniczych nie jest objawem charakterystycznym, lecz może towarzyszyć parciu u osób starszych z niestrawnością [Boericke]. Poprawa przy regularnych wypróżnieniach oraz prostych posiłkach spożywanych wcześnie, co potwierdza łagodzący wpływ regularnego trybu życia opisany w częściach Umysł/Modalności [Clinical]. W odróżnieniu od Opium nie występuje tu bezwrażliwość ze szklistym spojrzeniem, lecz świadomie odczuwana ciężkość i ucisk [Kent]. Miękki stolec oddany rano po pominięciu kolacji często łagodzi dolegliwości żołądkowe na cały dzień [Clarke].

Niestrawność po późnej kolacji może wywoływać polucje lub zaburzenia popędu płciowego wskutek odruchowego przekrwienia miednicy (na tle autonomicznym); poprawa, gdy posiłki są wczesne i lekkie [Clarke]. Popęd płciowy słabnie w okresach ucisku w żołądku, a powraca wraz z unormowaniem trawienia [Clinical]. Brak charakterystycznych swoistych objawów ze strony cewki moczowej. Starsi mężczyźni z dolegliwościami prostaty i niestrawnością skarżą się przede wszystkim na bezczynność jelit, a nie na trudności w oddawaniu moczu [Boericke]. Unikają wysiłku fizycznego po posiłkach, co odpowiada opisowi w części Objawy ogólne. Porównaj Nux-v. (rozdrażnienie, nadmierne przeciążenie) z Abies-n. (ociężałość i bezwład) [Kent].

Kobiety z niestrawnością zgłaszają wieczorny ucisk i bezsenność po obfitych lub późnych kolacjach; miesiączki mogą wydawać się obfitsze przy osłabionej czynności jelit (związek z zaparciem) [Clarke]. Zgaga w ciąży jest tu mniej charakterystyczna niż uczucie bryły w okolicy wpustu żołądka wkrótce po jedzeniu; pomagają małe, częste posiłki i picie ciepłych płynów małymi łykami (Poprawa pod wpływem ciepła i małych posiłków) [Hering]. Niektóre kobiety odnotowują niechęć do mięsa i tłuszczów podczas napadów (Pokarmy i napoje) [Allen]. Uczucie parcia ku dołowi w miednicy nie jest wyraźne (porównaj Sep.). U pacjentek po porodzie, prowadzących siedzący tryb życia i jedzących późno, pojawia się nocny niepokój, który ustępuje po uregulowaniu sposobu odżywiania (Sen/Objawy ogólne) [Boericke]. Brak swoistych upławów w tym obrazie.

Krótki oddech i wzdychanie z wysiłkiem podczas opasującego ucisku w nadbrzuszu; po jedzeniu pacjent nie może bez dolegliwości schylić się ani położyć (pogorszenie przy schylaniu się i leżeniu), co ściśle odpowiada modalnościom [Hering]. Głęboki wdech może zatrzymywać się pod mostkiem, jak gdyby coś „blokowało go” na wysokości wpustu żołądka [Clarke]. Chodzenie na świeżym powietrzu pomaga, ale wysiłek powinien być umiarkowany; zbyt żwawy ruch powoduje wstrząsy w nadbrzuszu (Poprawa przy łagodnym, a nie gwałtownym ruchu) [Hering]. Brak pierwotnego nieżytu oskrzeli swoistego dla tego leku [Allen]. Ulga następuje po odejściu gazów lub oddaniu miękkiego stolca (Brzuch/Odbytnica) [Hering]. Zimna pogoda ogranicza oddech wraz z nasileniem opasującego ucisku klatki piersiowej (pogorszenie pod wpływem zimna) [Hering].

Odruchowe kołatanie serca przy przepełnionym żołądku, zwłaszcza po późnej kolacji lub po położeniu się, z niepokojem utrzymującym się do chwili przyjęcia pozycji siedzącej lub stojącej [Clarke], [Boericke]. Podczas skurczu tętno może być odczuwane jako chybkie, po czym normalizuje się w miarę ustępowania ciężaru [Hering]. Opis nie wskazuje na pierwotne zmiany zastawkowe; jest to zespół żołądkowo-sercowy (odruch sercowo-przełykowy) [Hughes]. Pacjenci bardziej obawiają się o serce niż o żołądek, lecz poprawa po uregulowaniu sposobu odżywiania ujawnia rzeczywiste źródło dolegliwości (zob. Umysł) [Clarke]. Picie ciepłych płynów małymi łykami i powolne przechadzanie się łagodzą zarówno dolegliwości sercowe, jak i nadbrzuszne (Poprawa pod wpływem ciepła i spokojnego chodzenia) [Hering]. Porównaj Coff. (silnie pobudzone, nerwowe kołatanie serca) i Nux-v. (tachykardia z rozdrażnieniem) z ciężkim, odruchowym kołataniem serca w obrazie Abies-n. [Kent].

Ucisk jak od opaski w poprzek dolnej części mostka podczas skurczu żołądka; pacjenci uciskają lub pocierają nadbrzusze i mostek, próbując uzyskać poczucie większej przestrzeni [Hering]. Kołatanie serca pojawia się odruchowo po przejedzeniu lub zbyt szybkim położeniu się po jedzeniu (pogorszenie w pozycji leżącej po posiłkach; poprawa podczas spokojnego chodzenia w pozycji wyprostowanej), zgodnie z modalnościami [Clarke], [Boericke]. Wrażenie, jakby klatka piersiowa była „ściągnięta pasem”, odpowiada napięciu przepony (związek z opisem substancji wyjściowej) [Hughes]. Oddech staje się krótki, dopóki dolegliwości żołądkowe nie ustąpią; zimna pogoda nasila ucisk opaski (pogorszenie pod wpływem zimna) [Hering]. Porównaj Lyc. (uczucie pełności podchodzi ku górze, z dużą ilością gazów) z Abies-n. (twarda bryła w okolicy wpustu, mniej odbijania) [Kent]. Ogrzewanie nadbrzusza łagodzi opasujący ucisk klatki piersiowej (Poprawa pod wpływem ciepła) [Allen].

Tępy ból między łopatkami podczas napadów dolegliwości żołądkowych, odpowiadający bólowi rzutowanemu z przepony i przełyku [Clarke]. Siedzenie w pochyleniu nasila dolegliwości; wyprostowanie się pomaga (Poprawa w pozycji wyprostowanej) [Hering]. Ciężkość okolicy lędźwiowej towarzyszy zaparciu (Odbytnica) [Allen]. Ciepłe okłady na plecy są przyjemne (Poprawa pod wpływem ciepła) [Hering]. Brak wyraźnej przeczulicy w obrębie kręgosłupa. Porównaj Bry. (pogorszenie przy najmniejszym ruchu, pragnie leżeć bez ruchu) z Abies-n. (musi spokojnie chodzić po posiłkach) [Kent].

Kończyny ciężkie jak z ołowiu wieczorem po obfitym jedzeniu; pacjent nie może spokojnie ułożyć się do odpoczynku (zob. Sen) [Clarke]. Ręce mogą wydawać się niezgrabne, gdy żołądek „trzyma kamień”, co obrazuje ogólny bezwład organizmu [Boericke]. Zimne stopy, gdy zimna pogoda nasila opasujący ucisk w nadbrzuszu (pogorszenie pod wpływem zimna) [Hering]. Spokojne chodzenie przynosi jednoczesne rozluźnienie kończyn i żołądka (Poprawa przy łagodnym ruchu) [Hering]. Zapalenia stawów nie należą do tego obrazu; objawy mają charakter krążeniowy i autonomiczny. Rano kończyny wydają się lżejsze, jeśli pominięto kolację (Sen) [Clinical].

Ziemista cera w stanach niestrawności; odnotowano niewiele wykwitów [Clarke]. Zimna, sucha skóra zimą, gdy opasujący ucisk żołądka się nasila (pogorszenie pod wpływem zimna) [Hering]. Poty nie są charakterystyczne, z wyjątkiem tych towarzyszących nocnemu niepokojowi po późnych posiłkach (Dreszcze/Gorąco/Poty) [Boericke]. Cera poprawia się wraz z unormowaniem trawienia (Objawy ogólne). Porównaj Nux-v. przy zmianach skórnych o podłożu żółciowym, jeśli dominuje komponent wątrobowy — mniej typowy dla Abies-n. [Kent]. Świąd nie jest objawem charakterystycznym.

Bezsenność po późnej kolacji jest jedną z głównych cech obrazu: pacjenci nie mogą zasnąć, ponieważ gdy tylko się położą, twarda bryła w okolicy wpustu żołądka podchodzi ku mostkowi, z opasującym uciskiem i kołataniem serca [Clarke], [Boericke]. Podnoszą się, by usiąść lub stanąć, i spokojnie się przechadzają (Poprawa podczas spokojnego chodzenia w pozycji wyprostowanej), po czym ponawiają próbę zaśnięcia; cykl ten może powtarzać się do późnych godzin nocnych [Hering]. Gdy zapadają w drzemkę, sny są ciężkie, pełne niepokoju lub związane ze sprawami zawodowymi; doznania żołądkowe przerywają głębsze fazy snu (zob. Marzenia senne) [Allen]. Natomiast po wczesnej, lekkiej kolacji sen staje się dość dobry, a rano samopoczucie jest wyraźnie lepsze — ta uderzająca biegunowość dobowa jest stałą cechą obserwowaną klinicznie [Boericke]. Wzorzec ten odróżnia lek od Coff. (nadmierna aktywność umysłu wskutek radosnego pobudzenia) i Nux-v. (budzenie się o 3:00–4:00 z rozdrażnieniem), podczas gdy w Abies-n. bezsenność ma wyraźnie poposiłkowe podłoże żołądkowe [Kent], [Clarke]. Pacjenci zaczynają obawiać się pory snu po jedzeniu i stają się drobiazgowi w przestrzeganiu pór posiłków (zob. Umysł). Ogrzewanie nadbrzusza w łóżku może umożliwić zaśnięcie (Poprawa pod wpływem ciepła) [Allen]. Przypadek: Księgowy, lat 68, cierpiał na bezsenność każdej nocy, jeśli jadł kolację po 20:00; Abies-n. 3X wraz z uregulowaniem sposobu odżywiania zniosło nocne przechadzanie się i uczucie „kamienia w żołądku” [Clinical]. Odzyskanie sił rano po dobrze przespanej nocy podkreśla wzajemną zależność żołądka i snu, kluczową dla obrazu tego leku.

Sny o sprawach zawodowych, niepokój o niewykonane zadania lub sny o dławieniu się czy przeszkodzie — wszystkie pod wpływem skurczu wpustu żołądka [Clarke]. Ciężkie, przytłaczające sny z uczuciem opaski na klatce piersiowej; pacjent zrywa się i budzi niewypoczęty, jeśli jadł późno (zob. Sen) [Hering]. Sny o jedzeniu (mięsie, ciastach) mogą poprzedzać gorszą noc. Brak żywej, radosnej egzaltacji (porównaj Coff.) [Kent]. Marzenia senne zmniejszają się po pominięciu kolacji, co potwierdza łańcuch przyczynowy (Modalności). Rano pacjent słabo pamięta sny, jeśli sen nocny był przerywany [Boericke].

Brak charakterystycznego stanu gorączkowego w obrazie leku. Wieczorne gorąco twarzy i okolicy przedsercowej może pojawiać się z kołataniem serca po ciężkiej kolacji (Serce) [Clarke]. Gorąco ustępuje wraz ze złagodzeniem dolegliwości żołądkowych. Może występować uczucie wewnętrznego gorąca bez potu, również po posiłku [Hering]. Nie jest to obraz malaryczny ani septyczny. Poza tym temperatura prawidłowa. Porównaj Nux-v. w gorączkach żołądkowych; Abies-n. nie ma gryzącej kwaśności ani wybuchowej drażliwości [Kent].

Zmarznięcie podczas zimnej pogody towarzyszy opasującemu uciskowi w nadbrzuszu; zimne napoje mogą natychmiast nasilać ucisk (pogorszenie pod wpływem zimna i zimnych napojów) [Hering]. Podczas kołatania serca gorąco uderza do twarzy i klatki piersiowej (Serce) [Clarke]. Pot jest nieznaczny, czasem pojawia się podczas nocnego przechadzania się przy próbach uspokojenia dolegliwości po późnym jedzeniu (Sen) [Boericke]. Brak charakterystycznego wzorca naprzemiennych faz, jak w Ars. czy Gels. Dominują zmiany odczuwania temperatury związane z układem autonomicznym i dietą [Hughes]. Ciepłe okłady przynoszą poprawę (Poprawa pod wpływem ciepła) [Allen].

Pogorszenie: Ciężkostrawne mięsa, ciasta, zawiesiste sosy; herbata i tytoń u wrażliwych pacjentów; zimne napoje bezpośrednio po przełknięciu (skurcz wpustu żołądka) [Allen], [Boericke], [Clarke]. Poprawa: Proste, lekkostrawne pokarmy w małych ilościach; wczesna, lekka kolacja; ciepłe płyny małymi łykami (mała ilość; ciepła temperatura) [Hering], [Clarke]. Apetyt może być prawidłowy, dopóki kilka kęsów nie wywoła uczucia „twardej bryły”, zmuszającego do przerwania jedzenia (Żołądek) [Allen]. Niechęć do tłuszczów podczas napadów jest częsta (różnicowanie z Puls., które ma ochotę na tłuszcze, lecz czuje się po nich gorzej) [Clarke]. Zachcianki pokarmowe nie są objawem charakterystycznym (porównaj Abies-can. z pragnieniem pikli i rzodkiewek); cechą wyróżniającą jest nietolerancja ciężkich pokarmów z wczesnym uczuciem sytości wskutek skurczu wpustu żołądka [Boericke]. Pacjenci na ogół unikają alkoholu wieczorem, ponieważ pogarsza sen (Sen) [Clinical].

Obraz Abies-n. koncentruje się na bezwładzie żołądka ze skurczem wpustu, wywołującym słynne uczucie „jaja ugotowanego na twardo” lub „kamienia” już po kilku kęsach oraz opasujące zaciśnięcie podchodzące ku mostkowi, z kołataniem serca i krótkim oddechem, jeśli pacjent się położy [Hering], [Clarke], [Boericke]. Ten łańcuch objawów wyjaśnia modalności: pogorszenie po jedzeniu, po późnych kolacjach, przy leżeniu i schylaniu się, pod wpływem zimna oraz po ciężkostrawnych mięsach, herbacie i tytoniu; poprawa podczas spokojnego chodzenia w pozycji wyprostowanej, pod wpływem ogrzewania nadbrzusza oraz po małych, prostych, wcześnie spożywanych posiłkach [Allen], [Hering]. Obraz konstytucyjny dotyczy zwykle osób starszych lub prowadzących siedzący tryb życia, z zaparciem i dużymi, trudnymi do oddania stolcami — odpowiednikiem motywu „utknięcia” w górnym odcinku przewodu pokarmowego, występującym w jego dolnej części (Odbytnica) [Hering], [Allen]. Typowa jest biegunowość dobowa: wieczorny ucisk i nocna bezsenność po obfitym lub późnym jedzeniu oraz poranna poprawa na czczo i po oddaniu miękkiego stolca [Boericke]. Różnicowanie: z Nux-v. (kurczowa drażliwość, kwaśność, gniew związany z dolegliwościami wątrobowymi); z Lyc. (fermentacja, dużo gazów, prawe podżebrze); z Abies-can. (dręcząca pustka, wilczy głód mimo niemożności jedzenia, pragnienie pikli). Obraz Abies-n. wyróżniają ciężar, utknięcie i umiejscowienie dolegliwości we wpuście żołądka; do przywrócenia ruchu potrzebne są pozycja stojąca, ciepło i prostota odżywiania [Kent], [Clarke], [Hughes].

Etiologia / Nawyki

• Nux-vomica — Przepracowanie, używki, skurcz z drażliwością; Nux ma kwaśne dolegliwości, jest gniewny i budzi się o 3:00–4:00; Abies-n. cechuje ciężkość, bezwład i konieczność stania lub chodzenia już po kilku kęsach, z uczuciem „bryły jak jajo” we wpuście żołądka [Kent], [Clarke].
• Lycopodium — Pełność z nagromadzeniem gazów, fermentacja, obfite przelewanie; pogorszenie o 16:00–20:00; Abies-n. ma mniej gazów, a więcej uczucia twardej bryły i opaski na wysokości mostka [Clarke], [Hughes].
• Abies canadensis — Dręcząca pustka, wilczy głód, pragnienie pikli i rzodkiewek, uczucie parcia macicy ku dołowi; Abies-n. stanowi przeciwieństwo — wczesna sytość wskutek skurczu wpustu z uczuciem ciężkiej bryły [Boericke], [Clarke].

Objawy charakterystyczne / Żołądek

• Bryonia — Silny ucisk w żołądku, pogorszenie przy najmniejszym ruchu; jednak Bry. pragnie leżeć bez ruchu, podczas gdy Abies-n. musi spokojnie chodzić po jedzeniu [Kent].
• Anacardium — Uczucie czopa i poprawa po jedzeniu; Abies-n. czuje się gorzej po kilku kęsach, ze skurczem wpustu żołądka [Clarke].
• Robinia — Gryzące, kwaśne zarzucanie treści z pieczeniem; u Abies-n. ciężar i zablokowanie przeważają nad kwaśnością [Allen].

Powinowactwo narządowe (sercowo-żołądkowe)

• Kali-bi. — Ciągnący się śluz, bóle żołądka przypominające wrzodowe; w Abies-n. dominuje zablokowanie wpustu żołądka, a nie śluz [Hering].
• Arg-nit. — Niepokój, rozdęcie, odbijanie; upodobanie do słodyczy; Abies-n. ma mniej gazów, a więcej uczucia „kamienia we wpuście”, z poprawą pod wpływem ciepła [Kent], [Clarke].
• Carbo-veg. — Silne wzdęcie i zapaść; Abies-n. nie ma charakterystycznego głodu powietrza ani gazów o gnilnym zapachu [Hughes].

Modalności

• Pulsatilla — Pogorszenie po obfitym lub tłustym jedzeniu, ale łagodność, płaczliwość i pragnienie świeżego powietrza; Abies-n. nie cechuje szczególna zmienność ani płaczliwość; główne objawy charakterystyczne to twarda bryła i bezsenność po posiłku [Kent].
• Coffea — Bezsenność wskutek nadmiernego pobudzenia; bezsenność Abies-n. ma podłoże żołądkowe i występuje po późnych kolacjach [Clarke].
• Lachesis — Zaciśnięcie gardła i klatki piersiowej nasilające się pod wpływem ucisku; w Abies-n. zaciśnięcie ma postać opaski w nadbrzuszu, obejmuje wpust żołądka i występuje po posiłku [Kent].

Zaparcie (osoby starsze)

• Opium — Zaparcie porażenne z brakiem czucia; Abies-n. ma bezwładną ociężałość z odczuwanym uciskiem oraz duże, trudne do oddania stolce [Allen].
• Alumina — Suchy, twardy stolec bez parcia; Abies-n. ma parcie, a motyw „utknięcia” powtarza się od żołądka po odbytnicę [Hering].

• Lek komplementarny: Lyc. — oba leki mają objawy żołądkowe z wieczornym pogorszeniem; Lyc. usuwa fermentację, a Abies-n. znosi skurcz wpustu żołądka [Clarke].
• Lek komplementarny: Nux-v. — przy niestrawności związanej zarówno z używkami, jak i późnymi kolacjami; Nux łagodzi drażliwość, a Abies-n. działa na poposiłkowe uczucie bryły [Kent].
• Lek komplementarny: Puls. — gdy dominuje nietolerancja tłustych pokarmów, Puls. może poprzedzać Abies-n. lub następować po nim [Clarke].
• Dobrze działa po: Carbo-v. — po stanach zapaści ze wzdęciem, gdy pozostaje uczucie „kamienia we wpuście żołądka” [Hughes].
• Dobrze działa po: Kali-bi. — gdy niestrawność z dużą ilością śluzu ustąpiła, lecz utrzymuje się zablokowanie wpustu żołądka [Hering].
• Dobrze poprzedza: Abies-can. — w naprzemiennych fazach dręczącej pustki (Abies-can.) i poposiłkowego uczucia bryły (Abies-n.) [Boericke].
• Antidotowanie: Nux-v. może antidotować drażliwość wywołaną herbatą lub tytoniem, która blokuje działanie Abies-n. [Kent].
• Leki niezgodne: W klasycznej literaturze nie odnotowano; należy unikać dowolnego stosowania naprzemiennie z głęboko działającymi lekami przeciwpsorycznymi bez wskazania [Clarke].
• Leki pokrewne: Robin. (kwaśność), Anac. (czop; poprawa po jedzeniu), Bry. (ucisk; pogorszenie przy ruchu), Arg-n. (rozdęcie z niepokojem). Każdy z nich omówiono wyżej w różnicowaniu. [Allen], [Kent], [Clarke].

• Wskazania: Niestrawność wieku podeszłego lub związana z siedzącym trybem życia; wczesne uczucie sytości ze skurczem wpustu; bezsenność po późnych posiłkach; kołatanie serca pochodzenia żołądkowego; zaparcie z dużymi stolcami oddawanymi z trudnością. [Hering], [Clarke], [Boericke].
• Potencja i dawkowanie (klasyczne): Często zaleca się niskie i średnie potencje w porach zbliżonych do posiłków — np. 3X–6X przed jedzeniem, aby uprzedzić skurcz wpustu; 30C na noc przy ciągu objawów prowadzących do bezsenności. W stanach ostrych powtarzać w razie potrzeby; w przypadkach przewlekłych podawać raz lub dwa razy dziennie przy ścisłym przestrzeganiu porządku żywienia. [Clarke], [Boericke].
• Postępowanie wspomagające: Wczesna, lekka kolacja, ciepły okład na nadbrzusze na noc, wyprostowana postawa i spokojne chodzenie po posiłkach; unikanie herbaty i tytoniu u wrażliwych pacjentów. [Hering], [Allen].
• Wskazówki z praktyki:
  • Po posiłku uczucie jajka ugotowanego na twardo we wpuście; chory musi stać lub chodzić — Abies-n. 6X t.d.s. przez dwa tygodnie zasadniczo zmienił jakość snu. [Clinical], [Hering].
  • Starszy urzędnik jadający późne kolacje — kołatanie serca po położeniu się; Abies-n. 30C przed snem wraz z wprowadzeniem wczesnych kolacji wyleczył bezsenność. [Clarke].
  • Zaparcie „odzwierciedlające stan żołądka” — duży stolec oddawany z trudnością; Abies-n. przed śniadaniem uregulował wypróżnienia i zniósł wieczorne uczucie ciasnego opasania. [Allen].
  • Różnicować z Abies-can. na podstawie zachcianek pokarmowych (marynaty / głód z chudnięciem w obrazie can.) w przeciwieństwie do nietolerancji nawet małych ilości jedzenia w obrazie Abies-n. [Boericke].

Umysł

• Niepokój po jedzeniu. Zamartwianie się na tle odruchów żołądkowych; klucz do poposiłkowego ciągu objawów. [Clarke].
• Drażliwość podczas jedzenia — pogorszenie wskutek pośpiechu. Odpowiada skurczowi wpustu przy jedzeniu w pośpiechu. [Hering].
• Trudności z koncentracją po posiłkach. Otępienie towarzyszące niestrawności. [Boericke].
• Lęk o serce w nocy. Błędna interpretacja objawów żołądkowo-sercowych. [Clarke].
• Drobiazgowe przestrzeganie pór posiłków. Charakterystyczny stały porządek służący radzeniu sobie z dolegliwościami. [Clinical].
• Niepokój ruchowy wieczorem z powodu niestrawności. Skłania do chodzenia tam i z powrotem (poprawa podczas chodzenia). [Hering].

Głowa

• Ból głowy w okolicy czołowej po jedzeniu. Odruch wywołany skurczem wpustu. [Hering].
• Ciężkość głowy z uczuciem ciężaru w nadbrzuszu. Motyw opasania rozciąga się ku górze. [Clarke].
• Zawroty głowy przy pochylaniu się po posiłkach. Pogorszenie przy pochylaniu, poprawa w pozycji wyprostowanej. [Hering].
• Ból głowy wieczorem po ciężkostrawnym jedzeniu. Cecha różnicująca związana z pożywieniem. [Boericke].
• Uczucie napięcia skóry głowy z uciskiem w żołądku. Rozprzestrzenienie się reakcji autonomicznej. [Allen].
• Poprawa bólu głowy po gorących okładach na nadbrzusze. Potwierdza pochodzenie żołądkowe. [Clinical].

Gardło / Przełyk

• Uczucie kęsa we wpustowej części żołądka. Wyróżniający objaw charakterystyczny. [Hering], [Allen].
• Pogorszenie przy przełykaniu na pusto. Przy próbie przełknięcia na pusto pojawia się uczucie zatrzymania we wpuście. [Clarke].
• Zaciskanie za mostkiem po kilku kęsach. Klatka piersiowa jakby ciasno opasana. [Hering].
• Poprawa po ciepłych napojach (małymi łykami). Ciepło łagodzi skurcz. [Allen].
• Pogorszenie po zimnych napojach. Natychmiastowy zacisk we wpuście. [Hering].
• Po jedzeniu musi stać lub chodzić. Rubryka opisująca poprawę czynnościową. [Hering].

Żołądek

• Ciężar w żołądku jak od kamienia po kilku kęsach. Główna rubryka. [Hering].
• Uczucie jakby jajka ugotowanego na twardo w otworze wpustowym. Sformułowanie patognomoniczne. [Allen].
• Ucisk w nadbrzuszu, opasujący, wznoszący się ku mostkowi. Napięcie przepony. [Clarke].
• Kołatanie serca wskutek zaburzeń żołądkowych. Powiązanie żołądkowo-sercowe. [Boericke].
• Pogorszenie po mięsie, wypiekach, herbacie i tytoniu. Kluczowe czynniki żywieniowe. [Allen], [Boericke].
• Poprawa pod wpływem ciepła stosowanego zewnętrznie; poprawa podczas spokojnego chodzenia. Charakterystyczne modalności. [Hering].

Klatka piersiowa / Serce / Oddychanie

• Zaciskanie w dolnej części mostka po jedzeniu. Motyw opasania. [Clarke].
• Kołatanie serca po położeniu się po kolacji. Przyczyna bezsenności. [Boericke].
• Duszność wskutek ucisku w nadbrzuszu. Chory musi siedzieć lub stać. [Hering].
• Pogorszenie przy zimnej pogodzie. Zaciskanie się nasila. [Hering].
• Poprawa w pozycji wyprostowanej. Ulga wynikająca z czynników mechanicznych. [Hering].
• Niepokój o serce wywołany objawami żołądkowymi. Rozróżnienie pomocne w uspokojeniu chorego. [Clarke].

Odbytnica

• Zaparcie; stolec duży, oddawany z trudnością. Niestrawność u osób starszych lub prowadzących siedzący tryb życia. [Hering], [Allen].
• Bezskuteczne parcie; uczucie niepełnego wypróżnienia. Motyw „utknięcia” w dolnym odcinku przewodu pokarmowego. [Clarke].
• Poprawa po porannym wypróżnieniu. Ulga w ciągu dnia. [Boericke].
• Skłonność do hemoroidów przy parciu (łagodna). Objaw wtórny. [Boericke].
• Zaparcie związane z siedzącym trybem życia. Konstytucjonalny objaw charakterystyczny. [Hering].

Sen

• Bezsenność po późnej kolacji. Zasadnicza rubryka. [Clarke], [Boericke].
• Po jedzeniu musi w nocy wstawać i chodzić. Kluczowa cecha zachowania. [Hering].
• Sny lękowe; o sprawach zawodowych; o duszeniu się. Odruchowe odzwierciedlenie głównego motywu. [Allen].
• Pogorszenie po położeniu się po posiłkach. Czynnik wyzwalający związany z pozycją ciała. [Hering].
• Poprawa, gdy kolacja jest wczesna i lekka. Praktyczna cecha różnicująca. [Boericke].
• Niespokojne przewracanie się w łóżku, dopóki żołądek się nie uspokoi. Podsumowanie wzorca objawów. [Clarke].

Objawy ogólne / Pokarmy i napoje

• Pogorszenie po jedzeniu (bezpośrednio po kilku kęsach). Charakterystyczny czas pojawiania się objawów. [Hering].
• Pogorszenie po późnych posiłkach; poprawa rano na czczo. Dobowa biegunowość objawów. [Boericke].
• Pogorszenie pod wpływem zimna; poprawa po miejscowym zastosowaniu ciepła. Profil termiczny. [Hering], [Allen].
• Pogorszenie po mięsie i wypiekach; pogorszenie po herbacie i tytoniu. Czynniki wyzwalające związane z dietą i używkami. [Allen], [Clarke].
• Poprawa podczas spokojnego chodzenia; pogorszenie przy pochylaniu się i leżeniu. Zależności związane z pozycją ciała. [Hering].
• Osoby starsze, prowadzące siedzący tryb życia. Zakres działania. [Boericke].

Hering — The Guiding Symptoms of Our Materia Medica (1879–91): potwierdzenia kliniczne i sformułowania objawów charakterystycznych („jajko ugotowane na twardo” we wpuście).
Allen, T. F. — Encyclopaedia of Pure Materia Medica (1874–79): zebrane objawy i weryfikujące notatki kliniczne dotyczące żołądka.
Clarke, J. H. — A Dictionary of Practical Materia Medica (1900): opisowy obraz leku, różnicowanie, modalności żywieniowe, powiązania żołądkowo-sercowe.
Boericke, W. — Pocket Manual of Homœopathic Materia Medica (1901): zwięzłe objawy charakterystyczne (bezsenność po jedzeniu; pogorszenie po mięsie, herbacie i tytoniu).
Hughes, R. — A Cyclopaedia of Drug Pathogenesy (1895): korelacje farmakologiczne i toksykologiczne (terpeny, odruch z błony śluzowej).
Kent, J. T. — Lectures on Homœopathic Materia Medica (1905): spostrzeżenia porównawcze (Nux-v., Bry., Lyc., Puls., Coff.).
Boger, C. M. — Synoptic Key of the Materia Medica (1915): skrótowe zestawienia modalności i wskazówki dotyczące zakresu działania.
Phatak, S. R. — Materia Medica of Homoeopathic Medicines (XX w.): wskazówki kliniczne dotyczące niestrawności u osób starszych i analogii z zaparciem.
Nash, E. B. — Leaders in Homœopathic Therapeutics (1899): różnice między głównymi lekami w zaburzeniach żołądkowych (różnicowanie wynikające z opisów).
Dunham, C. — Homœopathy, the Science of Therapeutics (1877): rozważania nad niestrawnością czynnościową i związaną ze zmianami strukturalnymi (kontekst).
Farrington, E. A. — Clinical Materia Medica (1887): omówienia powiązań między narządami (odruch żołądkowo-sercowy) wykorzystane porównawczo.
Hale, E. M. — New Remedies (1875): amerykańskie doświadczenia kliniczne z roślinami iglastymi (kontekst dla Abies spp.).