• Sereuze vliezen (pleura, peritoneum, pericard). Veroorzaakt en geneest serofibrineuze ontstekingen met stekende pijnen, erger door de geringste beweging; pleuritis en peritonitis zijn bij uitstek Bryonia-toestanden [Hughes], [Hering]. Zie Borst/Buik.
• Synoviale vliezen en gewrichten. Synovitis met hete, gezwollen, stijve gewrichten; de pijn is stekend of scheurend, erger door beweging of schokken, beter door druk en volkomen rust [Kent], overeenkomstig Ledematen.
• Luchtwegen — bronchiën en longparenchym. Droge, pijnlijke hoest; ‘moet de borst vasthouden’, pneumonie (vaak rechtszijdig), pleuropneumonie, met dorst naar grote hoeveelheden koud water [Clarke], [Boger]; zie Borst/Ademhaling.
• Maag-darmslijmvlies en lever. Gastritis/enteritis met droogheid, obstipatie (harde, droge, verbrande ontlasting), levercongestie met stekende pijnen die uitstralen naar de rechterschouder [Allen], [Farrington]; zie Maag/Buik/Rectum.
• Slijmvliezen in het algemeen (droogheid). Droge lippen, mond, tong en ogen; droogheid is een overal terugkerende keynote, samenhangend met dorst naar grote hoeveelheden met lange tussenpozen [Hahnemann], [Phatak]; zie Mond/Ogen/Generale symptomen.
• Mammae (borsten). Mastitis met harde, hete, pijnlijke zwelling; stekende pijnen, erger door elke beweging; de patiënt wil volkomen stil blijven liggen; melkafscheiding onderdrukt of pijnlijk [Hering], [Boericke]; zie Borst.
• Hoofd — hersenvliezen/bloedvaten. Congestieve hoofdpijn ‘alsof het hoofd barst’, erger door beweging, bukken of hoesten, beter door stevige druk en rust [Kent], [Nash]; zie Hoofd.
• Perifere serofibreuze weefsels. Tenosynovitis, periostitis en pleurodynie met scherpe steken; sterke behoefte om ‘niet te bewegen’ [Boger]; zie Rug/Ledematen.
• In het peritoneale gebied gelegen organen (appendix, eierstokken). Peritonitische toestanden met plankharde buik; pijn in de eierstokken, erger door beweging, beter door druk; obstipatie en dorst vormen vaste kenmerken van het beeld [Clarke], [Farrington]; zie Buik/Vrouwelijke geslachtsorganen.
• Hart en bloedvaten. Pijn door pericardiale wrijving — stekend, erger door beweging, beter door druk; dyspneu bij de geringste inspanning wanneer de sereuze vliezen betrokken zijn [Boger]; zie Hart/Ademhaling.
• Huid (droogheid, kloven). Droge, hete huid bij koorts; neiging tot trage resorptie van ontstekingsexsudaten, zonder overvloedige transpiratie in acute fasen [Allen]; zie Koorts/Transpiratie.
• Psyche (prikkelbare bezorgdheid over ‘zaken’). Wil met rust gelaten worden; praat tijdens delirium over zaken; angst dat er op het werk iets misgaat, passend bij de behoefte aan ‘absolute rust geeft verbetering’ [Kent]; zie ook Psyche.

• Absolute rust; volkomen stil blijven. Pijn en dyspneu nemen af wanneer de patiënt ook de geringste beweging vermijdt [Hering]; dit keert herhaaldelijk terug bij Borst/Ledematen.
• Stevige druk of op de pijnlijke zijde liggen. De pleuritische steek neemt af wanneer hij de zijde stevig ondersteunt of erop ligt (korte casus: pleurodynie verminderde door een strak aangelegde zwachtel) [Kent], [Boger].
• Koele buitenlucht (zonder wind) en koele kompressen. Prikkelende hitte neemt af in een koelere omgeving; hoofdpijn en borstpijn verminderen in een koele kamer [Clarke].
• Grote teugen koud water. Dorst naar grote hoeveelheden; koude teugen verzachten de droogheid en prikkelbaarheid [Hahnemann], wat later terugkeert bij Maag.
• Stevige ondersteuning, verband of immobilisatie. Pijn door synovitis/tenosynovitis neemt af wanneer het lichaamsdeel met verband wordt gefixeerd en niet wordt bewogen [Clinical]; zie Ledematen.
• Druk op het hoofd; liggen met het hoofd hoog. Barstende hoofdpijn vermindert door het hoofd strak te omwikkelen of er hard op te drukken; het gevoel van congestie neemt af [Kent]; zie Hoofd.
• Stille, verduisterde kamer; zo min mogelijk gestoord worden. Zintuiglijke irritatie en prikkelbaarheid nemen af bij rust; dit sluit aan bij de houding ‘laat me met rust’ [Tyler]; zie Psyche/Slaap.
• Transpiratie nadat de fase van droge hitte voorbij is. Zodra het zweten op gang komt, nemen pijn en koorts af (late fase) [Allen]; zie Koorts/Transpiratie.
• Milde warmte op de buik bij obstipatie. Bij sommige acute buikepisoden verminderen aanhoudende plaatselijke warmte en stilliggen de koliek, mits hierbij geen beweging wordt uitgelokt [Phatak].
• Tijd: na langdurige, ongestoorde rust. Verergeringen in de ochtend nemen vaak in de loop van de dag af als de patiënt vroeg op de dag zo weinig mogelijk beweegt [Boger].
• Druk op het epigastrium bij hoesten. Stevige ondersteuning met de onderarm vermindert de pijn bij hoesten door pleuropneumonie [Farrington].
• Hard bed (wanneer daardoor minder wordt bewogen). Een stevige ondergrond ontmoedigt omdraaien dat pijn zou uitlokken [Kent].

• De geringste beweging of schok (zelfs praten, diep ademhalen, hoesten). De belangrijkste modaliteit, die in elk orgaanstelsel terugkomt; hoest, hoofdpijn en pleuritis verergeren alle door beweging [Hering], [Kent].
• Aanraking — vooral lichte aanraking; druk geeft echter verlichting. Overgevoeligheid voor lichte aanraking, maar behoefte aan aanhoudende compressie (kenmerkende tegenstelling) [Clarke]; zie Borst/Ledematen.
• Warmte en oververhit raken; warme kamers. Prikkelende, droge hitte verergert de symptomen; koorts gaat gepaard met een hete, droge huid [Allen]; zie Koorts.
• Bukken, opstaan, rechtop gaan zitten. Elke houdingsverandering jaagt pijn door de sereuze oppervlakken; hoofdpijn bonst bij bukken [Kent]; zie Hoofd/Rug.
• Na eten; na drinken (hoest). Hoest wordt direct na het slikken uitgelokt; een volle maag verergert de borstpijn [Boger]; zie Maag/Ademhaling.
• Inspanning — lopen, klimmen, de armen gebruiken. Dyspneu en steken nemen toe; synoviale pijnen steken bij elke stap [Farrington].
• Tocht bij warmte; blootstelling aan de zomerzon. Warm weer en direct zonlicht veroorzaken hoofdpijn en droogheid van de maag [Tyler]; zie Hoofd.
• Verergering van 21.00 uur tot middernacht (bij veel acute toestanden). Avondlijke verergering wordt van oudsher beschreven bij pleuropneumoniebeelden [Kent].
• Verstoorde slaap/vroeg in de ochtend bij het ontwaken. Stijfheid en bonzende hoofdpijn bij de eerste beweging in bed [Nash]; zie Slaap/Hoofd.
• Boosheid of tegenspraak. Psychische spanning verhoogt de lichamelijke spanning en pijngevoeligheid [Kent]; zie Psyche.
• Droge, stoffige lucht; rook. Prikkelt de hoest en verergert de slijmvliesdroogheid [Clarke]; zie Ademhaling.
• Koude dranken tijdens de koude rilling; warme dranken kunnen misselijkheid verergeren. De Bryonia-dorst naar ‘grote teugen koud water’ contrasteert met misselijkheid die soms door warmte verergert [Allen]; zie Maag.

Het Bryonia-temperament is zwijgzaam, prikkelbaar en sterk op zaken gericht; de patiënt wil volkomen met rust gelaten worden en wordt boos van vragen of bemoeienis [Kent], [Tyler]. De bezorgdheid draait om praktische zaken — geld, werk, verplichtingen — en houdt zelfs tijdens delirium aan, waarbij hij ‘over zaken praat’ of naar huis wil, een klinisch bevestigde keynote [Hering], [Nash]. Emotionele beroering — tegengesproken, gestoord of opgejaagd worden — verergert de lichamelijke pijn en weerspiegelt op psychisch vlak de lichamelijke modaliteit ‘erger door beweging’ [Kent]. Hij heeft een afkeer van verandering en verlangt naar stabiliteit en rust; bezoek ergert hem en de geringste drukte doet hoofdpijn of borstpijn toenemen [Clarke]. Achter het norse uiterlijk schuilt vaak angst voor armoede of de toekomst, met een verlangen naar stilte en duisternis dat aansluit bij de modaliteit ‘beter in een stille kamer’ [Tyler]. Het droogtemotief doortrekt ook de gevoelsmatige uitdrukking: de communicatie is kort, afgemeten en ‘droog’, met ergernis over oppervlakkige praatjes. Dit weerspiegelt de slijmvliesdroogheid en de algemene neiging van Bryonia om elke beweging te sparen [Proving], [Clinical]. Kinderen in een Bryonia-toestand duwen tijdens koorts de hand weg en zeggen ‘ga weg’, wat de neiging tot afzondering verder bevestigt [Hering]. Geestelijke dofheid bij inspanning — ‘denken verergert’ — komt voor bij hoofdpijn en koorts en sluit aan bij de behoefte volkomen stil te liggen [Kent]. Waanvoorstellingen dat men niet thuis is en naar huis wil terugkeren (verlangen naar het vertrouwde) zijn herhaaldelijk vastgelegd [Hering]. Casus: delirium bij buiktyfus, mompelend over de boekhouding van het werk en eisend met rust gelaten te worden; Bry. 200C verkortte de delirante fase en verminderde de pleuritische steken [Nash]. Dit psychologische portret moet samen met de reeds genoemde lichamelijke modaliteiten worden gelezen, vooral ‘erger door beweging’ en ‘beter door druk’, om het beeld te completeren.

Hoofdpijn voelt barstend of splijtend, of alsof de hersenen bij het voorhoofd naar buiten worden gedrukt, en is duidelijk erger door de geringste beweging — stappen zetten, bukken, het hoofd draaien — en door hoesten of schokken [Kent], [Allen]. De patiënt drukt op het hoofd of bindt het strak om ter verlichting, wat expliciet aansluit bij de modaliteit ‘beter door druk’ [Hering]. Voorhoofdspijn komt veel voor, vooral na blootstelling aan warmte of zon, en gaat gepaard met een droge mond en grote dorst naar flinke teugen koud water [Clarke], [Tyler]. De pijnen zijn vaak stekend of scheurend en schieten bij beweging door de slapen; bukken om iets op te rapen veroorzaakt een pijnscheut [Boger]. Hoofdpijn kan volgen op een verstoring van de spijsvertering (obstipatie of onderdrukte transpiratie), wat het verband tussen darm en hoofd bij Bryonia laat zien [Farrington]. De hoofdhuid kan pijnlijk zijn bij aanraking, terwijl stevige druk juist verzacht — een subtiele tegenstelling die de elders waargenomen verergering door lichte aanraking en verbetering door druk weerspiegelt [Phatak]. Lichtschuwheid en prikkelbaarheid bij hoofdpijn doen de patiënt een donkere, stille kamer opzoeken; zie ook Psyche en Slaap [Kent]. Casus: ‘Elke stap schudt mijn hoofd’, met droge mond en dik beslagen tong; Bry. deed zowel de hoofdpijn als de obstipatie gelijktijdig verdwijnen [Allen]. Deze beschrijving sluit aan bij het reeds vastgelegde ‘erger door warmte, erger door beweging, beter door druk’.

De ogen voelen droog, branderig en vermoeid, met een zanderig gevoel alsof er zand onder de oogleden zit, erger door beweging en beter door de ogen te sluiten en rust te houden [Hering], [Allen]. Stekende pijnen kunnen door de oogkassen schieten bij het bewegen van de ogen, lezen of bukken — een oculaire tegenhanger van de steken in sereuze en synoviale vliezen [Kent]. Lichtschuwheid gaat gepaard met koortstoestanden en hoofdpijn en wekt het verlangen naar een schemerige, stille kamer; zie ook Slaap en Psyche [Clarke]. Droogheid en roodheid van het bindvlies komen voor bij koorts, zonder overvloedige traanvloed; als er tranen komen, kunnen die heet en irriterend zijn [Proving]. Pijn in de oogkassen straalt uit naar voorhoofd en slapen, erger bij hoesten of elke schok, opnieuw in overeenstemming met de generale modaliteit ‘erger door beweging’ [Boger]. Het zicht kan tijdelijk wazig worden tijdens koortshitte of na langdurig fixeren, met verbetering door rust en koele lucht [Clinical].

Stekende, scheurende oorpijn treedt op bij de geringste beweging van kaak of hoofd; kauwen en praten verergeren doordat de beweging via het kaakgewrichtsapparaat wordt overgebracht [Hering]. De oren kunnen verstopt of van binnen droog aanvoelen, met een subjectief gevoel van verminderd gehoor tijdens koorts [Allen]. Oorsuizen — rinkelen of ruisen — verergert tijdens de hittefase en bij inspanning en neemt af wanneer de patiënt ongestoord ligt [Clarke]. Otitis of pijn in het gebied van het mastoïd volgt, indien aanwezig, dezelfde regel: pijn schiet door bij beweging; druk verzacht [Clinical]. Het uitwendige oor en het omliggende weefsel kunnen gevoelig zijn voor lichte aanraking, maar stevige compressie beter verdragen, waarmee de Bryonia-paradox terugkeert [Phatak]. Plotselinge geluiden of gesprekken irriteren en vergroten de algehele onrust in de lichtgeraakte Bryonia-toestand [Kent].

Droge neusverkoudheid overheerst: een verstopte neus met droogheid en branderigheid, maar toch veelvuldig niezen; eventuele afscheiding is gering en scherp [Hering], [Allen]. De droogheid past bij het algemene slijmvliesbeeld en de dorst naar grote hoeveelheden koude drank (zie Maag) [Hahnemann]. Het reukvermogen kan tijdens koorts verminderd zijn; hoofdpijn verergert bij bukken om de neus te snuiten [Kent]. Neusbloedingen kunnen optreden bij congestie of na blootstelling aan zomerhitte en verlichten vaak de hoofdpijn zodra het bloed vloeit [Clarke]. Opsnuiven of niezen jaagt steken door de voorhoofdsholten, wat de keynote ‘erger door beweging’ bevestigt [Boger]. Soms wordt kouwelijkheid bij het ontbloten van de neus tijdens de hete, droge fase vermeld; dit sluit aan bij Koorts/Koude rilling [Allen].

Het gezicht is heet, rood en vaak door pijn vertrokken; de lippen zijn droog, gebarsten en uitgedroogd, bij koorts vaak met een wit beslagen, droge tong [Hering], [Allen]. De uitdrukking is geërgerd en afwerend — ‘stoor me niet’ — overeenkomstig Psyche [Kent]. Aangezichtsneuralgie of pijn in de kaakholten is stekend of scheurend, erger door kauwen of beweging, beter door druk of op de pijnlijke zijde liggen [Clarke]. Het droogtethema uit zich in gebarsten lippen en mondhoeken, met dorst naar grote hoeveelheden drinken [Hahnemann]. Zwelling van het gezicht kan gepaard gaan met gebits- of bijholteproblemen en verergert door warmte en beweging [Boger]. In de vroege koortsfase is er weinig transpiratie; de huid van de wangen blijft heet en droog totdat later zweten verlichting brengt [Allen].

De tong is doorgaans droog en wit of bruin beslagen, met grote dorst naar flinke hoeveelheden koud water met lange tussenpozen: ‘drinkt zelden, maar veel’ [Hahnemann], [Kent]. De slijmvliezen van mond en lippen zijn uitgedroogd; het spreken kan traag, geprikkeld en moeizaam zijn (denken/praten verergert); zie ook Psyche [Tyler]. De smaak is bitter of flauw; de dorst neemt toe tijdens koortshitte [Allen]. Stekende pijn in tanden of tandvlees treedt op door de schok van elke stap of bij kauwen; druk door de kaken op elkaar te klemmen kan verlichting geven [Hering]. Slikken kan hoest uitlokken (zie Keel/Ademhaling), wat de kenmerkende verergering door beweging weerspiegelt [Boger]. Tijdens de hittefasen is er weinig speeksel, later is het soms dik en draderig; droogheid blijft de overheersende keynote [Clarke].

Kiespijn is scheurend, stekend of kloppend en verergert door elke beweging van de kaak, door warmte in bed en na het eten; stevige druk of stevig dichtbijten kan verlichting geven [Hering], [Kent]. De pijn schiet vaak door naar het gezicht en het hoofd, vooral bij bukken of lopen, waarbij elke stap de tanden doet schokken [Allen]. Gevoeligheid voor lichte aanraking staat tegenover verbetering door aanhoudende druk: de kenmerkende paradox van Bryonia [Phatak]. Kiespijn kan samengaan met obstipatie en algehele droogte en verbeteren wanneer de ontlasting op gang komt en de koorts daalt [Clinical]. Koude kompressen kunnen tijdelijk verlichting geven, terwijl warmte doorgaans verergert [Clarke]. Tijdens de kiespijn vallen prikkelbaarheid en het verlangen om met rust gelaten te worden op, overeenkomstig de psychische symptomen [Kent].

De keel is droog, voelt rauw aan en is pijnlijk bij het slikken; elke slikbeweging kan hoest of stekende pijn naar de oren uitlokken, opnieuw een uiting van het verband tussen beweging en steken [Hering], [Boger]. Een gevoel van een harde, droge brok komt vaak voor; er is uitgesproken dorst naar koud water [Hahnemann]. Ontsteking van de amandelen of keelholte gaat eerder met droogte dan met overvloedige afscheiding gepaard, met een hete huid bij koorts [Allen]. Praten verergert de keelpijn en de hoest, wat de modaliteit ‘erger door praten’ bevestigt [Kent]. Verbetering door koele dranken en volkomen stilhouden; druk verzacht soms de uitstralende oorpijn [Clarke]. Patiënten vermijden onnodig slikken: in hun gedrag weerspiegelt zich het beperken van beweging dat het hele middelbeeld kenmerkt [Tyler].

Hevige dorst naar grote hoeveelheden koud water met lange tussenpozen is een keynote die de droogte in het hele organisme weerspiegelt [Hahnemann], [Kent]. Misselijkheid kan verergeren bij overeind komen tot zit, na warme dranken en na beweging, zoals autorijden, bukken of zich omdraaien in bed [Allen]. Een bittere smaak, een droge tong en een zwaar, vol gevoel in het epigastrium begeleiden koorts en hoofdpijn; druk op het epigastrium kan hoest en pijn op de borst verlichten (zie Borstkas/Ademhaling), waarmee het thema ‘beter door druk’ ook hier terugkeert [Farrington]. De eetlust is wisselend; na het eten kan hoest worden uitgelokt of kunnen steken in de borst toenemen, passend bij de modaliteit ‘erger na het eten’ [Boger]. Bij gastritis of levercongestie zijn er stekende pijnen naar het rechter hypochondrium en de schouder, die door beweging verergeren [Clarke]. Casus: maagklachten na blootstelling aan de zon, met barstende hoofdpijn, grote dorst en afkeer van gestoord worden; Bry. bracht zowel de buik- als de hoofdklachten tot rust [Nash].

De buik is opgezet, gespannen en drukpijnlijk, met een plankharde buik bij peritonitisachtige toestanden; de pijnen zijn stekend en scheurend, verergeren door de geringste beweging en verbeteren door druk of liggen op de pijnlijke zijde [Hering], [Clarke]. De leverstreek is pijnlijk, met steken die naar de rechterschouder schieten; beweging of diep inademen verergert [Farrington]. Meteorisme met obstipatie komt vaak voor; elke poging om te bewegen of zich in bed om te draaien veroorzaakt steken in de buik [Allen]. De patiënt ontziet de buik, houdt deze met de handen stil en wil liefst niet gestoord worden, overeenkomstig de psychische symptomen [Kent]. Bij ontsteking in de eierstok- en appendixstreek geldt hetzelfde modaliteitenpatroon: erger door beweging, beter door druk, met een droge mond en dorst [Clinical]. Hete kompressen kunnen verergeren als ze beweging uitlokken, terwijl gelijkmatige, milde warmte bij onbeweeglijkheid krampen kan verzachten: een voorwaardelijke nuancering van de modaliteiten [Phatak].

Weinig, donkere urine komt vaak voor bij koorts; aandrang kan door beweging verergeren, met steken in de onderbuik tijdens het plassen [Allen]. Urineretentie of een trage straal treedt op bij acute ontstekingen waarbij de pijn de patiënt ervan weerhoudt zich naar het toilet te begeven [Hering]. Bij inspanning treedt een brandend gevoel of druk in de blaashals op; stilte en rust geven verlichting [Clarke]. Bij pleuropneumonie kan plassen hoest of steken in de borst uitlokken door beweging van het middenrif, waarmee uitlokkende factoren over verschillende orgaanstelsels heen worden bevestigd [Boger]. De dorst naar grote hoeveelheden drinken leidt tot naar verhouding grotere urinevolumes wanneer de koorts haar keerpunt bereikt; verbetering volgt vaak op de eerste ruime urinelozing en transpiratie [Allen]. De urine kan sediment vormen wanneer het ontstekingsproces afneemt [Clinical].

Obstipatie is kenmerkend: droge, harde ontlasting, als verbrand, die met veel inspanning en pijn wordt uitgescheiden; vruchteloze aandrang door droogte, eerder dan door spasmen [Hering], [Allen]. Het persen bij de ontlasting kan steken in buik of hoofd veroorzaken en weerspiegelt daarmee de verergering door beweging [Kent]. Pijnlijkheid en droogte van het rectum houden aan; bij het passeren van harde ontlasting kan pijn optreden alsof er een fissuur is [Clarke]. Aambeien zijn pijnlijk en heet en verergeren door lopen of staan; verlichting bij stil liggen [Boger]. Wanneer de koorts afneemt en transpiratie optreedt, kan de ontlasting zachter worden: een tijdsverloop dat bij veel acute Bryonia-toestanden wordt gezien [Allen]. Het gehele darmbeeld hangt samen met de dorst en slijmvliesdroogte die in de verschillende rubrieken terugkeren [Hahnemann].

Het seksuele verlangen is tijdens acute toestanden doorgaans verminderd; prikkelbaarheid en de wens zich af te zonderen staan op de voorgrond [Kent]. Orchitis of pijnlijkheid van de bijbal (zeldzaam) volgt hetzelfde Bryonia-patroon: stekende pijn, erger door beweging, beter door ondersteuning of druk [Hering]. Soms is er pijnlijkheid ter plaatse van een breuk, met steken die door hoesten worden uitgelokt [Boger]. Obstipatie en droogte verergeren de bekkenklachten [Allen]. Casus: pleurodynie met gelijktijdige trekkende pijn in de testikels; beide verbeterden door immobilisatie en Bry., wat de affiniteit met sereus weefsel illustreert [Clinical]. De generale Bryonia-constitutie — droog, heet en dorstig — kleurt de mannelijke verschijnselen net als de overige [Clarke].

Mastitis met harde, hete, pijnlijke borsten en stekende pijn die door beweging verergert, vormt een klassieke Bryonia-indicatie; stevige ondersteuning en absolute rust zijn nodig [Hering], [Boericke]. De menstruatie kan gering en droog zijn, met prikkelbaarheid, hitte en dorst [Allen]. Pijn in de eierstokken is stekend en trekkend bij lopen of schokken; druk en liggen op de pijnlijke zijde geven verlichting [Farrington]. In het kraambed wijst het uitblijven van kraamvloed of melkafscheiding bij pleuropneumonie op Bryonia wanneer de pijn door beweging verergert en de patiënte zwijgzaam, dorstig, heet en droog is [Kent]. Bij peritonitis in het kleine bekken zijn er een plankharde buik en obstipatie, aansluitend bij Buik/Rectum [Clarke]. Casus: een moeder die borstvoeding gaf, met stekende borstpijn bij de geringste schok; door Bry. werd de klier snel zachter en verdween de koorts [Hering].

De ademhaling is oppervlakkig om steken te vermijden; bij pleuritis is diep inademen vrijwel onmogelijk [Hering]. Hoest die door eten of drinken wordt uitgelokt, laat zien hoe bewegingen van slokdarm en middenrif pijn op de borst uitlokken [Boger]. Droogte van de luchtwegen, met weinig slijm, houdt in de vroege fasen aan; later wordt de hoest losser wanneer de ontsteking afneemt [Allen]. Praten verergert de dyspneu en hoest; de patiënt zoekt absolute rust [Kent]. Warme kamers en verwarmde lucht versterken de hoest; koele, stilstaande lucht kan verzachten [Clarke]. De patiënt stemt de ademteugen zo af dat de borstkas zo weinig mogelijk beweegt: een gedragsmatige weerspiegeling van het ‘zuinig omgaan met beweging’ dat overal in Bryonia terugkomt [Tyler].

Aantasting van het pericard of van pleura en pericard veroorzaakt stekende precordiale pijnen, erger door de geringste beweging of inademing; druk of stil liggen helpt [Boger]. Hartkloppingen kunnen optreden bij overeind komen tot zit of bij inspanning, overeenkomstig het principe van verergering door beweging [Kent]. De pols is vol tijdens de hittefasen, met weinig transpiratie tot aan de crisis [Allen]. De angst rond de hartstreek is doorgaans eerder praktisch gericht dan paniekerig en sluit aan bij de bezorgdheid over zakelijke aangelegenheden [Tyler]. De dyspneu is meer mechanisch — aan beweging gekoppeld — dan angstgerelateerd, wat onderscheidt van Acon. [Farrington]. Bij borstklachten gaat verbetering samen met het op gang komen van transpiratie en het gemakkelijker ophoesten van sputum [Clarke].

Pleuritis en pleuropneumonie (vaak rechtszijdig) met scherpe, stekende pijnen, erger door ademhalen, hoesten of elke beweging, zijn bij uitstek Bryonia-toestanden; de patiënt houdt de borstkas stevig vast of gaat op de pijnlijke zijde liggen om verlichting te krijgen [Hering], [Kent]. De hoest is droog en pijnlijk en wordt uitgelokt door slikken of het betreden van een warme kamer; elke hoeststoot schudt hoofd en borstkas en verergert de hoofdpijn en steken [Boger]. Aanvankelijk is er weinig sputum; later nemen de pijnen af wanneer transpiratie optreedt en het sputum gemakkelijker loskomt [Allen]. De borst voelt heet en beklemd aan; praten, diep ademhalen of de geringste inspanning doet de klachten toenemen [Clarke]. De tegenstelling tussen verergering door lichte aanraking en verlichting door druk komt tot uiting in het stevig omklemmen van de borstkas om beweging te beperken [Phatak]. Casus: rechtszijdige pleuropneumonie met grote dorst, een hete, droge huid en volkomen stil liggen; Bry. 200C verminderde de steken, maakte dieper ademhalen mogelijk en leidde een crisis met transpiratie in [Nash].

Stekende pijnen tussen de schouderbladen of in de borstwervelkolom zijn erger door beweging en beter door stevige druk of liggen op het pijnlijke gebied [Hering]. Lendenpijn ‘alsof de rug verrekt is’ verergert bij opstaan uit een stoel of omdraaien in bed; vooral de eerste beweging is pijnlijk [Kent]. Nekstijfheid met pijn bij bewegen verbindt deze rubriek met Hoofd en Ledematen [Boger]. Warmte verergert rugpijn bij koorts; verlichting treedt op wanneer de transpiratie begint [Allen]. De patiënt vermijdt bukken of draaien; zelfs zich oprichten gebeurt voorzichtig [Clarke]. Casus: tenosynovitis van de paraspinale spieren na overbelasting; Bry. verlichtte de stekende pijnen, mits rust en fixatie met verband strikt werden aangehouden [Clinical].

Gewrichten zijn heet, gezwollen en stijf; de pijnen zijn stekend of scheurend, erger door de geringste beweging of schok en beter door rust, druk en soms koude kompressen die stilhouden mogelijk maken [Hering], [Kent]. De klassieke Bryonia-synovitis kan ontstaan na overbelasting of blootstelling aan droge, koude wind; immobilisatie is noodzakelijk [Boger]. Elke stap veroorzaakt een steek door knie of enkel; patiënten bewegen, als ze al bewegen, het hele lichaam als één geheel om het gewricht te ontzien [Farrington]. Handen en schouders doen pijn bij inspanning; tillen verergert — de klachten zetelen in sereuze en synoviale weefsels [Clarke]. Lichte aanraking is ondraaglijk, maar een stevig verband verzacht: een kenmerkende paradox [Phatak]. Het herstel valt vaak samen met de overgang van droge hitte naar transpiratie [Allen].

De huid is heet en droog bij koorts; later breekt het zweet uit en neemt de pijn af [Allen]. Huiduitslag is minder typerend dan de droogte, maar urticariële kwaddels kunnen optreden na oververhitting of inspanning [Clarke]. Het lichaamsoppervlak is gevoelig voor tocht en schokken, net als de dieper gelegen sereuze weefsels [Hering]. Opvallend zijn gebarsten lippen en een droge, strak aanvoelende gezichtshuid [Allen]. Een langzaam verdwijnen van ontstekingszwellingen, zonder vroege transpiratie, typeert het verloop bij Bryonia [Boger]. Jeuk, indien aanwezig, verergert vaak door bedwarmte, al blijft droogte de voornaamste keynote [Phatak].

Wil rust hebben en niet gestoord worden; de slaap is onrustig omdat elke draai of beweging pijn uitlokt, zodat hij verstijfd blijft liggen om beweging te vermijden [Kent]. Droomt over zaken, werk en naar huis terugkeren: psychische thema’s die zich in de slaap voortzetten [Hering]. Hitte en dorst kunnen het inslapen vertragen; hij wordt wakker met een droge mond en behoefte aan grote hoeveelheden drinken [Hahnemann]. De eerste bewegingen bij het ontwaken verergeren de klachten — het hoofd klopt, rug en gewrichten steken — zodat hij stil blijft liggen voordat hij probeert op te staan [Nash]. De kamer wordt koel en donker gehouden om verergering door warmte en licht te voorkomen, aansluitend bij de psychische symptomen en Hoofd [Clarke]. Praten in de slaap of mompelen over zakelijke cijfers komt voor bij koorts [Hering]. De slaap verfrist niet bij hoge koorts; na een fase van overvloedige transpiratie wordt verbetering gevoeld [Allen]. Hoest verstoort de slaap direct na drinken in de nacht, een klassieke uitlokkende factor bij Bryonia [Boger]. Kinderen roepen ‘ga weg’ wanneer ze in hun slaap worden aangeraakt, waarmee hun behoefte aan afzondering opnieuw naar voren komt [Hering]. Korte perioden van doezelen wisselen af met wakker liggen wanneer omdraaien pijnscheuten veroorzaakt, opnieuw een bevestiging van het principe ‘niet bewegen’ [Kent].

Dromen over zaken, geld, rekeningen, of over van huis weg zijn en willen terugkeren: ze weerspiegelen de preoccupatie overdag en het verlangen naar het vertrouwde [Hering], [Kent]. De dromen kunnen eerder angstig en praktisch van aard zijn dan fantasierijk, met mompelen tijdens koorts [Allen]. Nachtmerrieachtig opschrikken bij omdraaien door pijn maakt de patiënt wakker [Clarke]. Wat zich in de dromen afspeelt, voorspelt vaak de prikkelbaarheid overdag en de wens om niet lastiggevallen te worden [Tyler]. De inhoud sluit uitdrukkelijk aan bij de psychische keynote ‘praat over zaken’ [Kent]. Kinderen dromen dat ze achtervolgd worden en naar moeder of naar huis willen, maar duwen na het ontwaken hun verzorgers weg [Hering].

Typisch verloop: een hete, droge huid met hevige dorst en aanvankelijk weinig transpiratie; later breekt het zweet uit en nemen de pijnen af [Allen]. Hitte verergert alle pijnen en beweging tijdens koorts is ondraaglijk: elke hoeststoot of ademteug veroorzaakt een steek [Hering]. Koude rillingen kunnen gering zijn of afwisselen met hitte; het betreden van een warme kamer doet hoest en dyspneu toenemen [Boger]. Verergering in de avond (rond 21.00 uur) komt vaak voor bij pleuropneumonie [Kent]. Het gezicht wordt rood, de lippen barsten en de tong wordt droog en beslagen: droogte is het opvallende kenmerk van de koortstoestand van Bryonia [Hahnemann]. ’s Nachts treedt delirium op met praten over zaken; de patiënt eist met rust gelaten te worden [Hering]. Casus: lobaire pneumonie, in de hete, droge fase met onlesbare dorst en onbeweeglijkheid; Bry. 200C leidde transpiratie in en verlichtte de steken [Nash]. De crisis valt vaak samen met ruime transpiratie en het gemakkelijker loskomen van sputum [Allen].

Kouwelijkheid ontstaat na tocht of bij ontbloten; de hitte is droog en drukkend, erger in warme kamers; transpiratie komt later en brengt verlichting [Allen], [Clarke]. Het zweet kan zuur of olieachtig zijn en treedt doorgaans na middernacht op, met verbetering van de pijn [Boger]. Vroeg in het verloop is er geen overvloedige transpiratie, wat onderscheidt van middelen waarbij vanaf het begin alles ‘uitgezweet’ wordt [Farrington]. Beweging verergert in elke fase: rillen doet de steken toenemen; tijdens de hitte versterkt beweging de hoofdpijn en pijn op de borst [Hering]. Transpiratie markeert vaak het keerpunt bij sereuze ontstekingen [Allen]. De modaliteiten weerspiegelen hier het overkoepelende patroon ‘erger door beweging; beter nadat de transpiratie op gang is gekomen’.

Uitgesproken dorst naar grote hoeveelheden koud water met lange tussenpozen — ‘drinkt veel, maar zelden’ — staat centraal [Hahnemann], [Kent]. De eetlust is verminderd bij koorts; afkeer van warme dranken en van aandringen om te eten [Allen]. Na maaltijden verergeren hoest en steken in de borst; een volle maag verergert de dyspneu [Boger]. Verlangt naar eenvoudige, koude dranken; zwaar voedsel verergert de misselijkheid [Clarke]. Een bittere smaak en een beslagen tong staan op de voorgrond [Hering]. Obstipatie is eerder een gevolg van droogte dan van spasmen; drinken vermindert hoofdpijn en algehele prikkelbaarheid als het zonder beweging wordt ingenomen [Farrington].

De belangrijkste keynote van Bryonia is verergering door de geringste beweging — omdraaien in bed, schokken, praten, kauwen, diep ademhalen — in combinatie met verbetering door absolute rust en stevige druk; deze generale modaliteit keert terug in elk gebied (hoofd, borstkas, gewrichten, buik) [Hering], [Kent]. Een tweede keynote is droogte — van slijmvliezen, huid, tong, ontlasting en hoest — gekoppeld aan dorst naar grote hoeveelheden koud drinken met lange tussenpozen [Hahnemann], [Allen]. De pijnen zijn stekend of scheurend en trekken door de sereuze en synoviale weefsels, vooral langs de pleura en gewrichtskapsels [Hughes], [Boger]. De patiënt is heet, prikkelbaar, zwijgzaam, gericht op zaken en wil met rust gelaten worden; gestoord worden verergert, terwijl liggen op de pijnlijke zijde of het aangedane deel inbinden verlichting geeft [Kent], [Tyler]. Rechtszijdige borst- en leververschijnselen komen vaak voor, met bij veel acute toestanden verergering in de avond rond 21.00 uur [Clarke]. Het organisme lijkt beweging tot een minimum te beperken: een overkoepelend fysiologisch en gedragsmatig principe bij Bryonia [Proving], [Clinical]. Sereuze ontstekingen met exsudatie, maar aanvankelijk weinig transpiratie, zijn typerend; de crisis treedt in met transpiratie en het losser worden van de hoest [Allen]. Vergelijk met Rhus-t. (rusteloos, beter door beweging) om het beeld scherper te stellen: beide hebben stekende pijnen, maar Bryonia verdraagt geen beweging, terwijl Rhus-t. die nodig heeft [Kent]. Tot slot helpt de herhaaldelijk beschreven paradox ‘beter door druk, erger door lichte aanraking’ de middelkeuze bij klachten in uiteenlopende gebieden te bevestigen [Phatak].

Etiologie/begin & verloop

• Acon. Plotseling begin na droge, koude wind, met hevige angst en vrees; Acon. is rusteloos en bang, niet ‘zakelijk en zwijgzaam’; de consequente verbetering door druk van Bry. ontbreekt [Kent], [Clarke].
• Bell. Intense hitte, kloppingen, overgevoeligheid voor licht en geluid; Bell. is vurig, met congestie, een rood gezicht en verwijde pupillen, niet het droge beeld van Bry. met steken in de sereuze vliezen [Farrington].
• Gelsem. Suf, slaperig en zwaar, met beven; droogte, dorst en stekende pijnen ontbreken; verbetering door beweging tegenover verergering door beweging bij Bry. [Kent].

Psyche/emoties

• Nux-v. Prikkelbaar en gedreven door zaken, maar overgevoelig voor geluiden en geuren; eerder maagkrampen dan droogte; verbetering na een dutje, niet noodzakelijk door druk [Kent], [Tyler].
• Ign. Tegenstrijdige, wisselende emoties en zuchten; mist de droogte en de koppige ‘laat me met rust’-houding van Bry. [Clarke].
• Cham. Boos en overgevoelig voor pijn, maar eist gezelschap en aandacht, in tegenstelling tot de afzondering van Bry.; tranen in plaats van droogte [Hering].

Keynotes: beweging/rust & droogte

• Rhus-t. Rusteloosheid met pijnen die verbeteren door beweging (tegengesteld aan Bry.); beide hebben steken; Rhus-t. moet bewegen om de stijfheid te verlichten [Kent].
• Kali-c. Stekende borstpijn, erger om 03.00 uur, met zwakte in de rug en gezwollenheid; er kan een drogere hoest zijn, maar dorst en droogte zijn minder absolute keynotes dan bij Bry. [Boger].
• Ars. Brandende pijnen, extreme rusteloosheid, vaak kleine slokjes drinken (tegengesteld aan de grote hoeveelheden met lange tussenpozen van Bry.); de ongerustheid draait om angst, niet om zaken [Kent].

Orgaanaffiniteit — borstkas/sereuze vliezen

• Phos. Lobaire pneumonie met een brandend gevoel in de borst en bloedingsneiging; verlangt naar koude dranken, maar wil gezelschap; verergering door beweging is minder absoluut [Farrington].
• Apis. Ontstekingen van sereuze vliezen met prikkende pijnen en oedeem; geen dorst, erger door warmte; Bry. heeft dorst en steken die verbeteren door druk [Clarke].
• Spig. Scherpe steken in borst en hartstreek, erger door beweging en diep ademhalen, maar Spig. heeft uitgesproken linkszijdige neuralgieën en een gevoelig gezicht; minder droogte [Boger].

Maag en lever/obstipatie

• Aloe. Dringende ontlastingsaandrang, geleiachtig slijm en onzekerheid over het ophouden van de ontlasting; tegengesteld aan de droge, harde, als verbrand uitziende ontlasting van Bry., die met grote moeite komt [Allen].
• Chel. Leverpijn die uitstraalt naar het rechter schouderblad, met galklachten; eerder gele, brijige ontlasting; Bry. vertoont droge obstipatie en steken in de sereuze vliezen [Farrington].
• Coloc. Krampende koliek, beter door dubbel te buigen, niet de plankharde buik bij peritonitis van Bry. [Kent].

Modaliteiten (tijd/houding)

• Puls. Erger door warmte, beter in de buitenlucht, geen dorst; huilerig en zoekt gezelschap — tegengesteld aan de dorst en afzondering van Bry. [Clarke].
• Nat-m. Hoofdpijn, erger door zon, beter door een strak verband (zoals Bry.); Nat-m. is huileriger en introverter, met blaasjesuitslag; Bry. is warmer, droger en heeft meer stekende pijn [Kent].
• Lyc. Rechtszijdige buik- en borstklachten met winderigheid; Lyc. moet de kleding losmaken; droogte is minder kenmerkend dan bij Bry. [Farrington].

(Andere middelen ter vergelijking: Hepar. (ettervorming, gevoelig voor koude tocht), Sulph. (warm, zweterig, brandend, eerder filosofisch dan op zaken gefixeerd), Sanguinaria (rechtszijdige hoofdpijn, opvliegers) — elk wijkt af wat betreft dorstpatroon, invloed van beweging of psychische gesteldheid [Kent], [Clarke].)

• Complementair: Alum. Beide hebben droge toestanden met obstipatie; Alum. verdiept de werking bij chronische obstipatie en een trage neuromusculaire tonus, waar Bry. de acute sereuze fasen dekt [Kent].
• Complementair: Sulph. Sulph. opent of voltooit vaak de behandeling van chronische droogte en ontsteking; kan goed worden afgewisseld rond acute Bry.-toestanden [Boger].
• Volgt goed op: Acon. Bij ontstekingen van sereuze vliezen na de eerste vaatstorm van Acon.; Bry. voert van de paniekfase naar de fase van ‘niet bewegen’ [Farrington].
• Volgt goed op: Bell. Wanneer de kloppende congestieve hitte overgaat in stekende pijn in de sereuze vliezen, kan Bry. volgen [Clarke].
• Kan gevolgd worden door: Kali-c. Bij aanhoudende stekende borstpijn om 03.00 uur, nadat Bry. de acute pleuritis heeft verminderd [Boger].
• Kan gevolgd worden door: Lyc. Bij toestanden met klachten in het rechter hypochondrium of na pneumonie, met winderigheid na Bry. [Farrington].
• Antidota: Acon., Cham., Nux-v. Klassieke antidota bij een te sterke werking van Bry. — kalmeren de vaatstorm (Acon.), de prikkelbaarheid door pijn (Cham.) of de maagkrampen (Nux-v.) [Kent], [Boericke].
• Wordt geantidoteerd door: Coff., Puls. Prikkelbare nervositeit of verergeringen in een warme kamer kunnen hierdoor worden verzacht wanneer Bry. te sterk werkt [Clarke].
• Verwant: Rhus-t. (onverenigbaar/contrast). Vaak vergeleken of voorzichtig afgewisseld — tegengestelde modaliteiten (Rhus-t. beter door beweging) [Kent].
• Verwant: Arn. Bij een pijnlijke borstwand met een gekneusd gevoel na hoestbuien; Bry. is droger en heeft meer stekende pijn [Boger].
• Verwant: Phos. Bij pneumonieën waarbij in een latere fase resolutie nodig is, met bloedingsneiging en verlangen naar gezelschap [Farrington].
• Verwant: Apis. Ontstekingen van sereuze vliezen, maar zonder dorst en met oedeem; dient ter differentiatie bij pleuritis [Clarke].

• Acute pleuropneumonie/pleuritis (vaak rechtszijdig). Gebruik Bry. wanneer de steken mesachtig zijn en door de minste beweging verergeren, met een hete, droge huid en grote dorst naar ruime hoeveelheden koude drank; verwacht verbetering zodra transpiratie en het ophoesten van slijm op gang komen [Hering], [Nash].
• Mastitis (post partum). Harde, hete, pijnlijke borst; de patiënt ligt stil en verdraagt geen verstoring; stevige ondersteuning en Bry. voorkomen vaak dat ettervorming doorzet [Boericke], [Hering].
• Synovitis/tenosynovitis na overbelasting. Fixeer met een verband of immobiliseer; geef Bry. om de serosynoviale ontsteking te doen verdwijnen wanneer beweging de vijand is en druk verzacht [Boger].
• Hoofdpijn: ‘elke stap schudt de hersenen’. Een strak verband of druk + Bry.; let ter bevestiging op het verband tussen ontlasting en vochtigheid [Kent], [Allen].

Potentie/herhaling (klassieke tendensen): acute toestanden reageren doorgaans op 30C–200C; geef een dosis en wacht op de omslag waarbij transpiratie en het loskomen van afscheidingen optreden; herhaal alleen als het beeld van ‘erger door beweging/droogte’ aanhoudt of terugkeert [Kent], [Nash]. Bij subacute synovitis of obstipatietoestanden kan 6C–30C worden gebruikt met tussenpozen tussen de doses; vermijd te vaak herhalen zodra beweging verdraaglijk wordt en de vochtigheid terugkeert [Boger]. Bij een chronische serosynoviale diathese kan intercurrent Sulph. nuttig zijn wanneer de vooruitgang stagneert [Farrington]. Stem de herhaling altijd af op hoeveel beweging de patiënt verdraagt — als hij zich vrij begint te bewegen, hebt u waarschijnlijk genoeg gedaan

Psyche

• Psyche; ANGST; zaken, over — Centrale zorg van Bryonia; verankert het psychische beeld [Kent].
• Psyche; WAANDENKEN; thuis; wil naar huis — Klassieke keynote van het delier bij koorts [Hering].
• Psyche; PRIKKELBAARHEID; verstoring, door — Verstoring verergert pijn en stemming [Clarke].
• Psyche; GEZELSCHAP; afkeer van; verlangt alleen te zijn — Neiging tot afzondering [Kent].
• Psyche; TEGENSPRAAK; verdraagt geen — Wekt boosheid op; doet de pijn toenemen [Tyler].
• Psyche; PRATEN; zaken, over; tijdens koorts/delier — Kenmerkend voor de koortstoestand [Nash].

Hoofd

• Hoofd; PIJN; beweging; verergert; minste beweging verergert — Hoofdmodaliteit [Kent].
• Hoofd; PIJN; voorhoofd; bukken verergert — Splijtende voorhoofdspijn [Boger].
• Hoofd; PIJN; hoesten, tijdens — Elke hoeststoot schudt het hoofd [Allen].
• Hoofd; DRUK; uitwendig; verbetert — Strak ombinden verlicht [Hering].
• Hoofd; HITTE van het hoofd met droge mond — Verband met droogte bij koorts [Clarke].
• Hoofd; ZON; blootstelling aan; verergert — Zomerhoofdpijn/hoofdpijn door zon [Tyler].

Ogen

• Oog; DROOGTE; bindvlies — Keynote van algehele droogte [Hahnemann].
• Oog; PIJN; stekend; bewegen van de ogen verergert — Analoog aan de steken in sereuze vliezen [Kent].
• Oog; LICHTSCHUWHEID; koorts, tijdens — Doet een donkere kamer opzoeken [Allen].
• Oog; ZAND; gevoel alsof — Droogte met een zanderig gevoel [Hering].
• Oog; BEWEGING; verergert; lezen, bij — Belasting door beweging [Boger].
• Oog; OOGLEDEN; zwaar; hitte tijdens koorts — Vermoeidheid bij koorts [Clarke].

Borst/ademhaling

• Borst; PIJN; stekend; inademen, bij — Kenmerkende pleuritische steek [Hering].
• Borst; PIJN; liggen op de pijnlijke zijde; verbetert — Modaliteit van fixeren [Kent].
• Ademhaling; HOEST; droog; eten/drinken, na, verergert — Uitgelokt door slikken [Boger].
• Ademhaling; MOEILIJK; beweging verergert — Dyspneu bij de geringste inspanning [Farrington].
• Hoest; PRATEN; verergert — Bewegen van de borstkas doet de hoest toenemen [Allen].
• Longen; PNEUMONIE; rechts; pleuropneumonie — Veelvoorkomend toepassingsgebied van Bryonia [Clarke].

Buik/rectum

• Buik; ONTSTEKING; peritonitis — Plankhard, erger door beweging [Hering].
• Buik; LEVER; pijn; stekend; beweging verergert — Steken vanuit de lever naar de schouder [Farrington].
• Rectum; OBSTIPATIE; ontlasting; hard; droog; verbrand, alsof — Kenmerkende ontlasting [Allen].
• Buik; DRUK; verbetert — Beschermend aanspannen/verlichting door druk [Clarke].
• Buik; BEWEGING; verergert; omdraaien in bed verergert — Elke beweging doet pijn [Boger].
• Rectum; AAMBEIEN; pijnlijk; lopen verergert — Beter door liggend rusten [Phatak].

Extremiteiten

• Extremiteiten; ARTRITIS/SYNOVITIS; beweging verergert; rust verbetert — Keynote van de gewrichten [Kent].
• Extremiteiten; PIJN; stekend; gewrichten — Steken in sereuze/synoviale vliezen [Hering].
• Extremiteiten; VERBAND; verlangt dat lichaamsdelen worden verbonden — Beter door druk [Phatak].
• Extremiteiten; VERSTUIKINGEN; na; erger bij de eerste beweging — Bewegen als één geheel [Boger].
• Extremiteiten; HITTE; gewrichten; met zwelling — Inflammatoire synovitis [Allen].
• Extremiteiten; LOPEN; verergert; elke stap doet pijn — Pijn door schokken [Farrington].

Koorts/generale symptomen

• Koorts; HITTE; droog; dorst, met — Klassieke Bryonia-koorts [Allen].
• Generale symptomen; BEWEGING; verergert; minste beweging — De grote keynote [Hering].
• Generale symptomen; DRUK; verbetert — Van hoofd tot borst en gewrichten [Kent].
• Generale symptomen; WARMTE; verergert; kamer, in een warme — Erger in hete kamers [Clarke].
• Generale symptomen; AVOND; 21.00 uur; verergering — Veel acute toestanden verergeren dan [Kent].
• Generale symptomen; TRANSPIRATIE; na; verbetert — Crisis met zweten [Allen].

Mond/keel

• Mond; DROOGTE; tong; wit/bruin beslagen — Met dorst naar grote hoeveelheden [Hahnemann].
• Keel; SLIKKEN; verergert hoest — Door slikken uitgelokte hoest [Boger].
• Mond; DORST; grote hoeveelheden; met lange tussenpozen — Kenmerkend patroon [Kent].
• Tanden; PIJN; kauwen verergert; druk verbetert — Dichtbijten om te verlichten [Hering].
• Keel; BROKKEN; gevoel alsof; droog — Droog brokgevoel [Clarke].
• Mond; SPRAAK; praten verergert symptomen — Gekoppeld aan beweging [Allen].

Hahnemann — Materia Medica Pura (1821): oorspronkelijke geneesmiddelproef; droogte, dorst naar grote hoeveelheden, verergering door beweging.
Hering — The Guiding Symptoms of Our Materia Medica (1879): klinische bevestigingen; pleuritis, mastitis, delier met praten over zaken.
Allen, T. F. — Encyclopaedia of Pure Materia Medica (1874–79): gegevens uit geneesmiddelproeven; toxicologie; effecten op maag en darmen en op sereuze vliezen.
Clarke, J. H. — A Dictionary of Practical Materia Medica (1902): modaliteiten; orgaanaffiniteiten; differentiaties.
Kent, J. T. — Lectures on Homoeopathic Materia Medica (1905): psychisch beeld; modaliteiten; vergelijkingen (Rhus-t., Ars., Puls.).
Boericke, W. — Pocket Manual of Homoeopathic Materia Medica (1927): praktische klinische aanwijzingen; mastitis; middelrelaties.
Boger, C. M. — Synoptic Key of the Materia Medica (1915): keynotes; modaliteiten; middelrelaties (Kali-c., Arn.).
Farrington, E. A. — Clinical Materia Medica (1887): orgaanaffiniteiten; aanwijzingen voor lever en longen; opeenvolgingen (Acon.→Bry.).
Nash, E. B. — Leaders in Homoeopathic Therapeutics (1898): waardevolle casuïstische aanwijzingen; crisis bij pneumonie; delier met praten over zaken.
Phatak, S. R. — Materia Medica of Homoeopathic Medicines (1977): beknopte keynotes; druk tegenover aanraking; nadruk op droogte.
Tyler, M. L. — Homoeopathic Drug Pictures (1942): karakterschets; hoofdpijn door warmte/zon; psychische houding.
Dunham, C. — Homoeopathy, the Science of Therapeutics (1877): waarnemingen bij acute toestanden; ontstekingen van sereuze vliezen.
Boger, C. M. — General Analysis (diverse edities): generale symptomen; synthese van modaliteiten.
Farrington, E. A. — Differential Materia Medica (eind 19e eeuw): verfijnde vergelijkingen (Phos., Kali-c., Lyc.).