• Slijmvliezen van neus en bijholten — dikke, dradentrekkende, geelgroene afscheiding; harde korsten en proppen; frontale hoofdpijn aan de neuswortel; zweervorming/perforatie van het neustussenschot (zie Neus/Hoofd). [Hering], [Clarke], [Allen]
• Neus-keelholte en achterste neusopeningen — taaie slijmmassa’s achter in de neus-keelholte, die in ondoorzichtige, elastische draden worden opgeschraapt; kakosmie; kokhalzen (zie Keel). [Hering], [Boericke]
• Strottenhoofd en luchtpijp — croupaal/difteritisch exsudaat; heesheid; blaffende hoest met vastzittend, taai sputum dat ‘in lange draden kan worden uitgetrokken’ (zie Keel/Ademhaling). [Allen], [Hering], [Farrington]
• Bronchiën — chronische bronchitis met sliertig, kleverig sputum; verergering in de winter; astma met een zwaar gevoel in de maag, beter door warmte (zie Borst/Ademhaling). [Clarke], [Boericke]
• Maag-darmkanaal — maagcatarre, ‘steen in de maag’, braken van sliertig slijm, diarree met geleiachtig, dradentrekkend slijm (zie Maag/Rectum). [Allen], [Clarke]
• Huid en zweren — ronde, uitgeponste zweren met scherpe randen en een gele bodem; trage genezing; het kenmerkende beeld van ‘chroomzweren’ (zie Huid). [Hughes], [Hering], [Clarke]
• Beenvlies en vezelige weefsels — verspringende, zich verplaatsende reumatische klachten op kleine plekken; pijnen komen en verdwijnen plotseling; afwisseling met maag- of catarrale klachten (zie Extremiteiten/Generale symptomen). [Kent], [Boger]
• Ogen — oogontsteking met dradentrekkende, taaie afscheiding; flyctenen; ronde, uitgeponste hoornvlieszweren (zie Ogen). [Hering], [Clarke]
• Oren — lijmachtige ooruitvloed; catarre van de buis van Eustachius met taaie slijmdraden (zie Oren). [Clarke]
• Vrouwelijk bekken — dikke, dradentrekkende, gele fluor; erosie van de baarmoederhals met ronde zweren (zie Vrouwelijke geslachtsorganen). [Clarke], [Boericke]
• Lever en poortaderstelsel — congestieve dyspepsie met beslagen ‘landkaarttong’, erger door bier; zwaar gevoel na kleine hoeveelheden voedsel (zie Maag). [Allen], [Clarke]
• Richting/afwisseling — maagklachten ↔ reumatische klachten; huid ↔ luchtwegen; pijn gelokaliseerd op plekken ter grootte van een munt (zie Generale symptomen). [Kent], [Clarke], [Boger]
• Wilt u dat ik doorga met het omzetten van alle eerdere lijsten van orgaansystemen en affiniteiten (Iodum, Jaborandi, Jalapa, Jatropha, Justicia, enz.) naar dezelfde overzichtelijke opsomming, zodat uw volledige materia medica een consistente opmaak krijgt?

• Warmte in het algemeen; warme kamers; warme kompressen op gezicht, borst en gewrichten (Hoofd/Neus/Extremiteiten). [Boericke], [Clarke]

• Druk en strak verbinden — vooral bij frontale/supraorbitale hoofdpijn op een kleine plek (Hoofd). [Hering], [Allen]

• Rust en stilhouden tijdens aanvallen van maagklachten of reumatische klachten (Maag/Extremiteiten). [Clarke]

• Het uitdrijven van dikke proppen of dradentrekkend slijm — ‘beter eruit dan erin’; verlichting na het opschrapen en verwijderen van slijm achter in de neus-keelholte (Neus/Keel). [Hering], [Clarke]

• Hete dranken en warm voedsel — verlichten het zware gevoel in de maag en maken sliertig slijm los (Maag/Keel). [Allen], [Farrington]

• Na het braken van slijm; na het ruim ophoesten van sputum (Maag/Borst). [Allen], [Boericke]

• Droog weer; warme, gelijkmatige klimaten (Generale symptomen/Ademhaling). [Clarke], [Boger]

• Iets rechtop zitten en vooroverleunen tijdens het hoesten (Ademhaling). [Farrington]

• Zacht stomen/inhaleren — maakt harde korsten zachter en vermindert de membraanvorming in de keel (Keel/Neus). [Hering]

• Rust laat in de ochtend bij migraine die op één plek is gelokaliseerd (Hoofd). [Allen]

• Na de slaap, wanneer het catarrale slijm is losgekomen (Borst/Neus). [Clarke]

• Het met olie of vet insmeren van zweerranden en kloven (Huid). [Hughes], [Clarke]

• Matige, regelmatige activiteit zodra het ‘zware gevoel’ wijkt (Generale symptomen). [Kent]

• Koud, vochtig, guur weer; mist; oostenwind — verergering van bijholte- en borstklachten (Neus/Ademhaling). [Clarke], [Boger]

• Buitenlucht en zich ontbloten; overgang van een warme kamer naar koude tocht (Generale symptomen/Keel). [Hering], [Boericke]

• De ochtend (vooral vroeg): misselijkheid vanuit de maag, opschrapen van proppen, hoest; ook de nacht bij croupale/difteritische toestanden (Maag/Keel/Ademhaling). [Allen], [Hering]

• Beweging en schokken tijdens hoofd- of maagpijn; bukken (Hoofd/Maag). [Allen], [Clarke]

• Bier en koude dranken; zuur of zwaar voedsel; zelfs na kleine hoeveelheden — ‘steen in de maag’ (Maag). [Allen], [Clarke]

• Voorjaar en late herfst — terugkeer van catarre en reumatische klachten (Generale symptomen). [Clarke]

• Onderdrukte afscheidingen — als de slijmstroom achter in de neus-keelholte opdroogt, nemen borst- of maagklachten toe (Neus/Borst/Maag). [Hering], [Kent]

• Bedwarmte verergert de jeuk aan zweerranden, terwijl de patiënt kouwelijk is — een gemengde reactie (Huid). [Clarke]

• Van 02.00–05.00 uur bij croupachtige aanvallen; tegen de middag bij bijholtepijn (Ademhaling/Hoofd). [Hering], [Allen]

• Aanraken van de zweerbodem; blootstelling aan irriterende chroomverbindingen (Huid/Neus). [Hughes]

• Afwisseling — wanneer de maagklachten afnemen, verschijnen verspringende reumatische klachten, en omgekeerd (Generale symptomen). [Kent], [Clarke]

• Verplaatsing van keelpijn van rechts naar links of van de ene plek naar de andere (Keel). [Clarke], [Boger]

• Vochtige kamers, kelders; zeemist (Ademhaling). [Clarke]

• Na onderdrukking van huiduitslag (Huid ↔ slijmvliezen) (Huid/Generale symptomen). [Hering]

Een trage, bedrukte geestesgesteldheid begeleidt de zware catarrale en maagtoestanden. De patiënt is suf, onverschillig en ontevreden en verdraagt tijdens hoofdpijn op één plek geprikkeld geen verstoring: de geringste beweging lijkt de pijn vanuit die plek te doen uitwaaieren en te verergeren, wat overeenkomt met de reeds genoemde modaliteit van verergering door beweging [Clarke], [Allen]. De angst is concreet en draait om verstopping: angst om te stikken wanneer dikke proppen zich ophopen, angst voor verstikking tijdens croupale aanvallen. In de buitenlucht neemt de angst echter toe, doordat de koude lucht de taaiheid van het slijm en de beklemming vergroot (Psyche ↔ Keel/Ademhaling) [Hering]. Kinderen zijn zeurderig en willen niet aan neus of keel worden aangeraakt; ze duwen de hand weg alsof ze hun ‘pijnlijke plek’ beschermen — een weerspiegeling in het gedrag van de kenmerkende lokalisatie. Tijdens maagcrises zijn volwassenen zwijgzaam en geheel gericht op de ‘steen’ in de maag, met een afkeer van praten of bewegen. De verlichting na braken of het uitdrijven van een prop doet de stemming snel omslaan — opnieuw een voorbeeld van hoe de stemming afhangt van het vrijkomen van een afvoerweg (Psyche ↔ Maag/Neus). Het obsessieve peuteren aan korsten bij ozena heeft een dwangmatig karakter en veroorzaakt bloedingen en diepere zweervorming, wat de syfilitische inslag versterkt [Clarke], [Hering]. Dikke, lichtgekleurde personen met slap weefsel — vooral kinderen — zijn humeurig in vochtige jaargetijden en leven op bij warm, droog weer; dit weerspiegelt de generale modaliteiten (beter door warmte, erger door koude en vocht) [Boericke]. Slaapgebrek door nachtelijk hoesten veroorzaakt overdag apathie. De prikkelbaarheid neemt rond de maaltijden toe, wanneer zelfs een beetje voedsel opnieuw zwaarte en misselijkheid oproept (Psyche ↔ Slaap/Maag).

De hoofdpijn concentreert zich aan de neuswortel en boven de voorhoofdsholten en wordt beschreven als borend, drukkend of stekend op een plek ter grootte van een munt. Bukken of bewegen verergert; stevige druk of strak verbinden verlicht — dezelfde nauwkeurig omschreven modaliteiten als eerder genoemd (Hoofd ↔ Modaliteiten) [Hering], [Allen], [Clarke]. De pijn wisselt vaak van kant of schiet van het ene kleine punt naar het andere. De neusafscheiding is dik, taai en dradentrekkend; de hoofdpijn neemt af wanneer proppen worden uitgedreven (Hoofd ↔ Neus) [Hering]. Een gevoel van een ‘helm’ of een ‘gewicht’ past bij het congestieve bijholtebeeld. De ochtenden zijn het ergst; koud, vochtig weer en mist lokken aanvallen uit, terwijl warmte verzacht en de pijn vermindert. Achterhoofdpijn kan optreden zodra de druk in het voorhoofd is verlicht — het kenmerkende zich verplaatsen van de klachten. Fel licht verergert, maar echte fotofobie is minder uitgesproken dan bij Kali-c. of Nat-m.; het opvallendste kenmerk blijft de lokalisatie op een kleine plek en de verlichting door druk. Korte casus: een kantoorbediende met telkens om 10.00 uur terugkerende borende pijn boven de rechter wenkbrauwboog, alleen verlicht door een strakke band en een neusspoeling met een warme zoutoplossing; de afscheiding was dik en elastisch; Kali-bi. genas de periodieke terugkeer [Clinical], [Clarke].

Oogontsteking met dikke, dradentrekkende, slijmerig-etterige afscheiding die de oogleden doet verkleven; bloeddoorlopen bindvliezen; matige fotofobie. Hoornvlieszweren zijn rond en ‘uitgeponst’, met scherpe randen en weinig omringende troebeling — een weerspiegeling van de chroomzweer in het oog [Hering], [Clarke]. Uit de ooghoeken kunnen taaie draden worden getrokken; bijtend, scherp traanvocht veroorzaakt ontvelling van de wangen; uitgesproken verkleving in de ochtend. Bij flycteneuze oogaandoeningen van scrofuleuze kinderen keren de aanvallen bij vochtig weer terug en verbeteren ze door warmte (Ogen ↔ Generale symptomen). De pijn is stekend of borend op kleine punten rond de oogkas, passend bij betrokkenheid van de bijholten; druk op de wenkbrauwstreek verlicht zowel oog- als hoofdsymptomen (Ogen ↔ Hoofd).

Lijmachtige, dradentrekkende ooruitvloed bij chronische middenoorcatarre; de buis van Eustachius is verstopt met kleverig slijm. Het ploppen bij slikken kan gering zijn doordat de slijmdraden te taai zijn [Clarke], [Hering]. De oorpijn is stekend en zit op een vaste, kleine plek; vaak gelijktijdig met keel- of bijholtepijn (Oren ↔ Keel/Neus). Het gehoor is doffer bij vochtig weer en beter in een warme, droge kamer — opnieuw dezelfde modaliteit.

Belangrijkste werkingsgebied: dikke, dradentrekkende, geelgroene afscheiding vormt harde korsten en elastische proppen, die de patiënt met moeite opschraapt. Slijmmassa’s hangen achter in de neus-keelholte en moeten in lange draden worden uitgetrokken (Neus als centraal gebied) [Hering], [Allen], [Clarke]. Inwendig droogtegevoel met korsten op rauwe oppervlakken; onaangename reukwaarneming (kakosmie). Het neustussenschot verzweert tot perforatie toe — een ‘chroomzweer’ — met ronde, scherp begrensde randen [Hughes], [Clarke]. Neuscatarre wisselt af met borst- of maagklachten; wanneer de neusafscheiding stopt, keren frontale pijn of bronchiale beklemming terug (Neus ↔ Hoofd/Borst). Borende pijn aan de neuswortel; druk en warme kompressen verlichten; koude lucht verergert. Ozena met stank en bloedingen door peuteren is prominent; de ochtenden zijn het ergst; terugvallen in voor- en najaar komen vaak voor.

Het gezicht oogt zwaar en vaal, met bij chronische catarre een blauwachtige verkleuring onder de ogen; pijnlijke neusvleugels; de bovenlip is ontveld door de afscheiding [Clarke]. Tijdens frontale aanvallen is de uitdrukking dof en bedrukt; bij het kind hangt de mond open door verstopping achter in de neus-keelholte. In warme kamers kunnen de wangen warm en rood worden, terwijl de neus koud en gevoelig blijft — een temperatuurverschil dat vaak bij catarre voorkomt. Bij chroomzweren kan de neusbrug gevoelig zijn; niezen is pijnlijk.

Vaak een ‘landkaarttong’: gladde, rode, ontblote plekken met scherp begrensde randen te midden van een beslagen oppervlak — in het klein het ‘uitgeponste’ aspect [Hering], [Clarke]. In mond en gehemelte zijn ronde zweren met scherpe randen, een gele bodem en een kleverig beslag te zien; het speeksel is dradentrekkend; stinkende adem bij ozena. De smaak is verminderd of kleiachtig; dorst naar warme dranken die het slijm losmaken, overeenkomstig de lijst met verbeterende omstandigheden (Voeding & dranken).

Kiespijn gelokaliseerd in één tand of kies of op een heel klein gebied, stekend bij vochtige koude; beter door warmte en stevige druk. Het tandvlees vertoont ronde zweren met een gele bodem (Tanden ↔ Huid) [Hering], [Clarke]. Kiespijn gaat vaak samen met opvlammende bijholteklachten; kauwen verergert; warme kompressen geven verlichting.

De keelopening is rood, glanzend en oedemateus, met vastzittend, taai exsudaat. Difteritische of croupale membranen — grijs en dradentrekkend — laten in flarden los; bij pogingen ze te verwijderen komt eronder een rauw, bloedend oppervlak bloot te liggen [Hering], [Allen], [Farrington]. Gevoel van een prop of kleverig koord in de keel; voortdurend opschrapen van taaie massa’s; verstikking door ‘kleverige banden’. Pijnlijke plekken verplaatsen zich van de ene kant naar de andere of blijven beperkt tot een gebied ter grootte van een munt. Warme dranken en stoom verzachten, terwijl koude lucht en koude dranken verergeren — opnieuw dezelfde modaliteiten. De stem is hees en wordt bij vochtig weer tegen de nacht lager; zangers verliezen hun hoge register wanneer slijmdraden aan de stemplooien kleven (Keel ↔ Ademhaling).

Hoofdkenmerk: een ‘steen in de maag’ na kleine hoeveelheden voedsel; de klachten staan niet in verhouding tot de inname. Zwaar gevoel met misselijkheid en braken van sliertig slijm en onverteerd voedsel [Allen], [Clarke]. Landkaarttong; wisselende eetlust; bier en koude dranken verergeren onmiddellijk; hete dranken verzachten (Voeding & dranken). Maagklachten wisselen af met reumatische pijnen (Generale symptomen). Knagende pijn op een kleine plek in het epigastrium; druk en warmte verlichten; bewegen en bukken verergeren. Misselijkheid in de ochtend komt vaak voor bij dik slijm dat achter uit de neus naar de keel loopt; verlichting na braken of na het uitdrijven van slijmmassa’s uit de keelholte (Maag ↔ Keel/Neus).

Vol gevoel en trommelzucht na weinig voedsel; snijdende koliekpijn op kleine plekken; neiging tot levercongestie met modderige ontlasting en beslagen tong (Buik ↔ Maag) [Clarke]. Afwisseling met diarree van dradentrekkend, geleiachtig slijm; pijnlijkheid rond de navel. Koud, vochtig weer versterkt het nare gevoel in de buik; warmte en rust geven verlichting.

Slijmdraden in de urine bij catarrale toestanden; weinig urine bij een drukkend gevoel in de maag; rood zand is minder kenmerkend dan bij Lyc. (differentiaaldiagnose). Dysurie kan zich bij de uitwendige urinebuisopening lokaliseren op ‘één kleine pijnlijke plek’ [Clarke].

Slijmerige, geleiachtige, ‘sagoachtige’ ontlasting met dradentrekkend slijm — soms met weinig fecale bestanddelen. De tenesmen kunnen gering zijn in verhouding tot het zware gevoel en de misselijkheid [Allen], [Hering]. Diarree vroeg in de ochtend met sliertig slijm; afwisseling met obstipatie wanneer de catarre wordt onderdrukt. Branderigheid rond de anus op ronde plekken; fissuren met afgeronde randen; de jeuk is minder uitgesproken dan de pijnlijkheid.

Chronische urethrale afscheiding met taaie, dradentrekkende slijmdraden; ronde ulcera op de voorhuid of eikel, met scherp begrensde randen [Hering]. Gering seksueel verlangen tijdens uitgesproken catarrale fasen; zaadlozingen met dikke slijmdraden.

Dikke, dradentrekkende, gele, aanklevende fluor vaginalis; ronde erosies van de cervix met scherp begrensde randen; dysmenorroe met pijn op kleine plekken — zeurende pijn ter grootte van een munt in het heiligbeen [Clarke], [Boericke]. Zwangerschapsmisselijkheid in de ochtend met taai, dradentrekkend braaksel; verbetering door warme slokjes. Na onderdrukking van de fluor vaginalis neemt de taaiheid van het bronchiale slijm toe — afwisseling.

Kortademigheid met viskeuze ‘lijm’ in de luchtpijp; hevige hoestbuien om slijmdraden los te krijgen; dyspneu erger bij mist, in kelders en door vochtige kou; beter in een warme kamer, door kleine slokjes hete drank en door vooroverbuigen (Ademhaling ↔ Modaliteiten) [Hering], [Farrington], [Boericke]. Kroep en difteritische toestanden ’s nachts; heesheid overdag. Astma wisselt af met maagklachten — op dagen waarop de maagklachten afnemen, is ook de beklemming op de borst minder.

Hartkloppingen als gevolg van moeizame ademhaling of een zwaar gevoel in de maag; angstige beklemming zonder diepgaande hartafwijking; volle pols bij catarren met congestie, zachter na het opgeven van sputum [Clarke]. Stekende pijn bij de hartpunt op een plek ter grootte van een munt bij vochtig weer — een reumatische weerklank. Warmte en rust geven verlichting; buitenlucht bij mist verergert.

Bronchitis met viskeus, taai sputum dat ‘in lange draden kan worden getrokken’; moeilijk op te hoesten; verlichting wanneer een deel is opgegeven (as Borst) [Hering], [Allen], [Farrington]. Het reutelen is minder grof dan bij Ant-t.; beklemming erger door vochtige kou; beter door warmte en vooroverbuigen. Pijn op een kleine plek achter het borstbeen; hoest met scheurende pijn op een vast punt; gevoel alsof er bij de ademhaling een prop beweegt. Wintercatarren met hardnekkig, aanklevend sputum; bij kroep/difterie laten flarden membraan los, waarna een rauw gevoel achterblijft (Borst ↔ Keel).

Zeurende pijn op een kleine plek in de nek en bovenrug, erger bij vochtig weer; pijn ter grootte van een munt in het heiligbeen; beter door hete kompressen en rust [Clarke], [Boger]. Stijfheid tussen de schouderbladen, alsof ze vastgelijmd zijn; beweging trekt de ‘verklevingen’ uiteen — een subjectieve overeenkomst met de taaiheid van het slijm.

Verspringend reuma — de pijn verplaatst zich van de ene kleine plek naar de andere; plaatselijke stekende en borende pijnen; erger door kou en vocht; beter door warmte en rust [Boger], [Kent]. Vooral de knieën en kleine gewrichten zijn aangedaan; slijmbeurzen kunnen zich vullen met viskeus vocht; de pezen voelen strak gespannen. Afwisseling met maag- of neusklachten (Ledematen ↔ Generale symptomen).

Ronde, als uitgeponste ulcera met scherpe, duidelijk begrensde randen en een gele bodem; trage granulatie; de ‘gaten’ bij chroomarbeiders vormen het toxicologische prototype [Hughes], [Hering], [Clarke]. Huiduitslag met dikke, honinggele, taaie korsten die stevig vastzitten; daaronder een scherp begrensd ulcus. Kloofjes in de hoeken van neusgaten en mond, met afgeronde randen. Matige jeuk; een rauw, pijnlijk gevoel staat op de voorgrond; erger door vochtige kou; beter door warmte en invetten.

De slaap wordt in de vroege ochtend verstoord door schrapen van de keel; kinderen worden verstikkend wakker met kroepachtige stridor; volwassenen schrikken wakker met het gevoel van een prop in de keel. Dromen over verstikking of over het uit neus of mond peuteren van iets (Slaap ↔ Keel/Neus) [Hering]. Slaperigheid overdag na een drukkende, mistige ochtend; soezen in een warme kamer geeft enige verkwikking.

Dromen over verstikking, dikke touwen, vastgebonden zijn of vastzitten; over vuile kelders en vochtige souterrains — een uitbeelding van de modaliteiten in de omgeving (erger door vocht/kou) [Clarke]. Er zijn dromen van opluchting gemeld na het succesvol opgeven van sputum of na braken — de psychologische betekenis van een uitweg.

Catarrale koorts in vochtige jaargetijden; kouwelijkheid overheerst; lichte hitte met een vol gevoel in het hoofd; zweten treedt op met verlichting na het opgeven van sputum of het kwijtraken van proppen [Clarke], [Allen]. Stijging in de avond met zwaarte in het voorhoofd; weinig dorst, behalve bij een droge mond; de hitte is minder brandend dan bij Ars., met meer congestie.

Koude rillingen bij mist of tocht; plaatselijke hitte in hoofd en gezicht met druk in de bijholten; matig zweten dat verlichting geeft (Koude rillingen ↔ Hoofd/Neus) [Clarke]. Koude lucht lokt hoest en neuspijn uit; warmte maakt exsudaten zachter. Nachtzweten wanneer de borstklachten verbeteren; onderdrukking van het zweten kan reuma inluiden — afwisseling.

Afkeer van bier, of sterke verergering door bier; koude dranken en koud voedsel vallen slecht; verlangen naar warm voedsel en hete dranken, die slijm losmaken en het zware gevoel in de maag verminderen (Voeding ↔ Maag/Keel) [Allen], [Clarke]. Geringe eetlust; zwaar gevoel na weinig eten; geen uitgesproken verlangen naar zoet; ’s ochtends misselijkheid op een lege maag door slijm dat achter in de keel loopt.

Kali-bi. is het middel van de draad en de kleine plek: dradentrekkende, taaie, viskeuze afscheidingen die als lijm aankleven en in lange draden kunnen worden getrokken; daarnaast pijn, ulcera en congestie, gelokaliseerd op ronde plekken ter grootte van een munt, met scherpe, als uitgeponste randen [Hering], [Clarke], [Allen]. De patiënt is kouwelijk en verslechtert door kou, vocht, mist en oostenwind; verbetering door warmte, hete dranken, druk en rust. Klachten treden vooral op in de vroege ochtend (keelschrapen, misselijkheid) en ’s nachts bij kroepachtige toestanden. Afscheidingen geven verlichting — wanneer proppen worden uitgestoten of taai, dradentrekkend slijm wordt opgegeven, worden hoofd, borst en stemming lichter (de wet van de ‘uitweg’, die terugkeert bij Neus, Keel, Borst en Maag). Afwisseling is kenmerkend: maagklachten en reumatische klachten wisselen elkaar af; neus- en borstklachten gaan beurtelings op en neer; onderdrukking in het ene gebied verergert de klachten in een ander gebied — een bevestiging van de scharnierpositie tussen sycose en syfilis [Kent], [Hering], [Clarke]. Vergelijk Ant-t. (reutelen, uitputting, maar minder dradentrekkend sputum); Kali-c. (stekende pijn, 03.00 uur, maar zonder het taaie, dradentrekkende karakter en de lokalisatie op kleine plekken); Merc. (speekselvloed, onregelmatige mondulcera zonder scherpe begrenzing); Hepar (pus, extreme kouwelijkheid, maar minder dradentrekkende exsudaten); Hydrastis (dikke catarre, minder uitgesproken lokalisatie); Cistus/Calc-s. bij ozena; en Lach./Phos. bij aandoeningen met membraanvorming — bij elk ontbreekt de volmaakte combinatie van ‘dradentrekkend en rond’ die Kali-bi. kenmerkt [Farrington], [Boericke], [Boger], [Kent].

Etiologie / Omgeving

• Dulcamara: vochtige kou verergert catarre; dun slijm, niet taai en dradentrekkend; het kenmerkende beeld van ‘uitgeponste’ ulcera ontbreekt. [Clarke], [Farrington]

• Rhus-t.: reuma door vochtige kou, beter door beweging; Kali-bi. beter door rust, met meer dradentrekkende catarre. [Boger], [Kent]

Sinusitis / Pijn aan de neuswortel

• Sticta: droge, verstopte neus met druk in het voorhoofd; minder proppen; Kali-bi. heeft harde korstproppen en elastische slijmdraden. [Clarke]

• Pulsatilla: niet-irriterende, geelgroene catarre, huilerig, beter in de buitenlucht; Kali-bi. dik, taai, stinkend, erger door koude lucht. [Kent], [Clarke]

• Hydrastis: dikke, taaie afscheiding, maar zonder hoofdpijn op kleine plekken en uitgeponste ulcera. [Farrington], [Clarke]

Difterie / Kroep / Strottenhoofd

• Spongia: droge blafhoest, beter door warme dranken; geen dradentrekkend exsudaat; Kali-bi. heeft membranen die in flarden loslaten en taaie, dradentrekkende massa’s. [Boericke]

• Hepar: sterke kouwelijkheid, pus en ettering; afscheidingen niet dradentrekkend als lijm; gevoelig voor aanraking. [Hering], [Kent]

• Mercurius: speekselvloed, stinkende adem, rafelige ulcusranden; Kali-bi. heeft scherp begrensde, ronde ulcera met een gele bodem. [Clarke]

Bronchitis / Sputum opgeven

• Antimonium tart.: grove reutelgeluiden, sterke sufheid, cyanose; Kali-bi. minder uitputting, meer taaiheid en slijmdraden. [Boger], [Boericke]

• Bryonia: droge, pijnlijke hoest, erger door beweging; sputum niet taai en dradentrekkend; Bry. verlangt absolute rust, met een toestand van droogte. [Kent]

• Phosphorus: brandend gevoel in de borst, bloed ophoesten, verlangen naar koude dranken; sputum niet bijzonder dradentrekkend; Kali-bi. geeft de voorkeur aan warmte. [Farrington]

Maag

• Nux-v.: prikkelbaarheid met dyspepsie, verlangen naar stimulerende middelen; zwaar gevoel na te veel eten; slijm niet taai en dradentrekkend; Nux houdt ook van warmte, maar mist de landkaarttekening en slijmdraden. [Kent], [Clarke]

• Lycopodium: opgeblazen gevoel, 16.00–20.00 uur; rood zand in de urine; verlangen naar zoet; Kali-bi. ‘een steen na weinig eten’, landkaarttong, verergering door bier. [Clarke]

Ulcera / Huid

• Kali-c.: verharde randen, stekende pijn; nauwelijks het uitgeponste karakter; de keynote van hoest/steken om 03.00 uur verschilt. [Kent]

• Silicea: fistels, stinkende pus, trage genezing; geen scherp begrensde ronde ulcera; meer ettering. [Boericke]

• Arsenicum: brandende ulcera met een zwarte bodem; uitputting en rusteloosheid; afscheidingen niet taai en dradentrekkend. [Farrington]

Afwisseling / Pijn op kleine, afgebakende plekken

• Actaea spicata: reuma van de kleine gewrichten, erger door geringe beweging; het taaie, dradentrekkende slijm ontbreekt. [Boger]

• Sanguinaria: periodieke pijn rechts boven de oogkas, verlicht door braken; neuskorsten, maar minder dradentrekkend; verschillen in temperatuurmodaliteiten (Sang. houdt van buitenlucht). [Clarke]

• Complementair: Hydrastis — beide hebben dikke catarre; Hydr. bij verslapte slijmvliezen zonder slijmdraden; Kali-bi. wanneer taaie, dradentrekkende proppen overheersen. [Farrington], [Clarke]

• Complementair: Cistus canadensis — bij ozena met ulceratie van het neustussenschot; Cist. helpt bij weinig reactieve toestanden van bot en slijmvlies; Kali-bi. levert de keynote van taaie slijmdraden. [Clarke]

• Complementair: Silicea — chronische fistels en trage ulcera nadat de taaie, dradentrekkende catarre is verminderd. [Boericke]

• Volgt goed op: Hepar — bij membraneuze laryngitis nadat het hevige, gevoelige stadium is afgenomen en taaie membraanflarden achterblijven. [Hering], [Farrington]

• Volgt goed op: Mercurius — wanneer de fase met speekselvloed, stank en rafelige ulcera overgaat in een stadium met scherpe begrenzing en dradentrekkende afscheidingen. [Clarke]

• Kan gevolgd worden door: Antimonium tart. — chronische bronchitis bij ouderen; Kali-bi. vermindert de viscositeit; Ant-t. ruimt de reutelgeluiden op wanneer zwakte blijft bestaan. [Boger], [Boericke]

• Kan gevolgd worden door: Pulsatilla — als de afscheiding niet-irriterend en niet-aanklevend wordt en de patiënt naar buitenlucht verlangt. [Kent]

• Verwant: Sticta, Sanguinaria (bijholten); Spongia, Hepar (kroep); Hydrastis (catarre); Silicea (ulcera); Lyc., Nux (maag). [Clarke], [Farrington]

• Antidota: Hepar en Merc. tegen plaatselijke bijtende effecten (ondersteunend); algemeen — warmte, stoom en vettige verbanden bij chroomlaesies. [Hughes], [Clarke]

• Onverenigbare middelen: geen vaststaande; vermijd routinematig afwisselen met Merc./Hepar zonder nieuwe aanwijzingen. [Kent]

Indicaties

• Sinusitis met borende pijn aan de neuswortel, dikke elastische proppen en draderig slijm achter in de neus-keelholte; druk en warmte geven verlichting; het herstel gaat samen met het weer vrij afvloeien van de afscheiding. [Hering], [Clarke]

• Kroep en difteritische toestanden met grijs, draderig exsudaat; er laten slierten los; warme stoom + Kali-bi. voorkomen vaak uitbreiding wanneer het middel vroeg wordt gekozen op grond van het taai-draderige karakter als keynote. [Allen], [Farrington]

• Chronische bronchitis bij ouderen: ’s ochtends taai-draderig sputum opschrapen, met verlichting na het uitdrijven; afwisselend dagen met een ‘zware maag’; eerst Kali-bi., later Ant-t. als de reutels aanhouden. [Boger], [Boericke]

• Maagcatarrh: een ‘steen in de maag’ na weinig eten; taai-draderig braaksel; verergering door bier; landkaarttong — uitgesproken aanleg voor dyspepsie. [Allen], [Clarke], [Tyler]

• Ulceraties en ozena met ronde, scherp begrensde randen alsof ze zijn uitgeponst; perforatie van het neustussenschot; overweeg Cistus of Silicea na Kali-bi. als de genezing van de ulceraties achterblijft, hoewel het draderige karakter van de afscheiding is verdwenen. [Clarke], [Boericke]

Dosering

• Bij acute sinusklachten en kroep/difteritische toestanden: 6C–30C om de 1–3 uur; pauzeren zodra de draderige afscheiding loskomt en de ademhaling vrijer wordt. [Allen], [Farrington]

• Bij chronische maagcatarrh en bronchitis met taai-draderig sputum: 6X–30C tweemaal daags gedurende enkele weken; afbouwen naarmate de afscheiding normaliseert; let op afwisseling met reumatische pijnen. [Clarke], [Tyler]

• Hogere potenties (200C en hoger) blijven voorbehouden aan hardnekkige sinusklachten, ozena of gevallen met ulceraties, die vaak een langere follow-up vereisen. [Kent], [Clarke]

Herhalingsstrategie

• Stop de toediening wanneer de taai-draderige afscheiding vrij afvloeit en de pijnen afnemen — ‘beter eruit dan erin’ is de klinische maatstaf. [Clarke], [Hering]

• Als bij een terugval afwisselend borst- of maagklachten optreden, herhaal dan in dezelfde potentie; ga over op Ant-t. wanneer reutels op de voorgrond staan, of op Silicea wanneer de ulceraties traag blijven genezen. [Boger], [Boericke]

Ondersteunende maatregelen

• Warme kompressen en druk op de neuswortel of de maagstreek tijdens aanvallen.

• Stoominhalaties om proppen en membranen zachter te maken.

• Vermijd koud bier, zure voedingsmiddelen en blootstelling aan guur, vochtig weer.

• Enige rust bij een zwaar gevoel in de maag, lichte voeding en warmte. [Clarke], [Boericke]

Kernpunten uit de casuïstiek

• Sinusitis met borende pijn aan de neuswortel; proppen worden in lange draden opgeschraapt; Kali-bi. 30C driemaal daags; verlichting binnen drie dagen, afscheiding vloeit vrij af. [Clinical], [Clarke]

• Oudere man met chronische bronchitis, ’s ochtends verstopt door taai-draderig sputum; Kali-bi. 6X tweemaal daags; de hoest nam af, later zorgde Ant-t. voor het volledig vrijkomen van de luchtwegen. [Clinical], [Boger]

• Patiënt met dyspepsie, een ‘steen in de maag’ na bier, landkaarttong en braken van slijm; Kali-bi. 200C eenmaal per week; het zware gevoel in de maag verdween, voedsel werd beter verdragen. [Clinical], [Tyler]

• Ozena met perforatie van het neustussenschot en stinkende korsten; Kali-bi. 30C ’s nachts × 2; de afscheiding werd zachter, maar pas later herstelde Silicea de weefselgenezing. [Clinical], [Clarke]

Psychisch

• Onverschilligheid — sufheid tijdens catarrh; verbetering wanneer de afscheiding vloeit — de stemming volgt het vrijkomen van de afscheiding. [Clarke]

• Angst — voor verstikking — door opgehoopt slijm — concrete angst bij kroep/catarrh. [Hering]

• Prikkelbaarheid — bij aanraking van het aangedane deel (neus/keel) — beschermt de ‘plek’. [Hering]

• Afkeer van gesprekken bij een zwaar gevoel in de maag — de fase van de ‘steen in de maag’. [Allen]

• Rust is beter dan beweging — psychische rust sluit aan bij de plaatselijke concentratie van de lichamelijke klachten. [Boger]

• Kinderen — humeurig — willen neus of mond niet laten onderzoeken — gedragsmatige keynote. [Clarke]

Hoofd

• Pijn — neuswortel — borend — op een plek ter grootte van een munt — verbetering door druk. Kenmerkend voor de sinusklachten. [Hering], [Allen]

• Hoofdpijn — voorhoofd — ’s ochtends — verergering door koude en vocht; verbetering door warmte. Seizoensgebonden patroon. [Clarke]

• Hoofdpijn — afwisselend links en rechts — verspringend tussen kleine plekken — kenmerkende lokalisatie. [Boger]

• Hoofdpijn — erger door bukken/bewegen; beter door strak verbinden. Klassieke modaliteit. [Allen], [Hering]

• Hoofdpijn — beter na neusafscheiding of het uitdrijven van proppen — het principe van verlichting door afvoer. [Clarke]

• Lichte fotofobie — licht verergert de congestieve sinusklachten, geen oogpathologie. [Clarke]

Neus

• Neusverkoudheid — dikke, draderige, geelgroene afscheiding — elastische proppen — in draden uit te trekken. Meest kenmerkende rubriek. [Hering], [Allen]

• Achter in de neus-keelholte — harde slijmklompen; opschrapen — verlicht hoofd- en borstklachten. Sleutel tot het klachtenverloop. [Clarke]

• Ozena — stinkend; perforatie van het neustussenschot — randen alsof ze zijn ‘uitgeponst’. Weerspiegeling van de toxicologie. [Hughes], [Clarke]

• Neus — pijn — wortel — verbetering door druk; verergering door koude lucht. Modaliteit. [Hering]

• Afscheiding — tot stilstand gekomen — verergert borst- en maagklachten. Richting van het ziekteverloop. [Hering], [Kent]

• Neusbloeding — na het wegkrabben van korsten — verergert de ulceratie. Waarschuwing voor de verzorging. [Clarke]

Keel / Strottenhoofd

• Difteritisch membraan — draderig, grijs — laat in slierten los — rauw gevoel. Kenmerkend exsudaat. [Allen], [Hering]

• Gevoel van een draad/prop in de keel — moet schrapen — verlichting door warme dranken. [Hering], [Farrington]

• Heesheid — zangers — slijmdraden op de stemplooien — verergering door vochtig weer. Stemrubriek. [Clarke]

• Kroep — ’s nachts — verbetering door stoom; verergering door koude en vocht. Patroon bij acute noodsituaties. [Hering]

• Keelpijn — op een afgebakende plek; wisselt van kant — de kleine plek als keynote. [Clarke], [Boger]

• Slikken — verbetering door warme vloeistoffen; verergering door koude. Bepalende modaliteit. [Allen]

Borst / Ademhaling

• Expectoratie — taai-draderig — in lange draden uit te trekken — moeizaam — verlichting erna. Belangrijkste borstrubriek. [Hering]

• Bronchitis — winter — verergering door vocht; verbetering in een warme kamer. Seizoensgebonden patroon. [Clarke]

• Hoest — in aanvallen om slijmdraden los te krijgen; verbetering door vooroverleunen. Houdingskenmerk. [Farrington]

• Astma — met een belaste maag — ‘steen in de maag’ — afwisselende symptomen. [Clarke]

• Pijn — achter het borstbeen — op een kleine plek — verbetering door druk/warmte. Opnieuw de kenmerkende lokalisatie. [Clarke]

• Kroep — ’s nachts; verergering tussen 2–5 uur. Kenmerkend tijdstip. [Hering], [Allen]

Maag / Buik / Rectum

• Maag — zwaar gevoel — ‘een steen na weinig eten’ — verergering door bier/koude dranken; verbetering door hete dranken. Kenmerkend patroon. [Allen], [Clarke]

• Braken — taai-draderig slijm — verlicht het zware gevoel. Het principe van verlichting door afvoer. [Allen]

• Tong — landkaarttong — ontblote rode plekken met scherpe begrenzing. Visuele keynote. [Hering]

• Diarree — gelatineus, draderig slijm — ‘sagoachtige’ ontlasting. Kenmerkende ontlasting. [Allen]

• Koliek — op kleine, scherp omschreven plekken — verbetering door druk/warmte. Lokalisatie. [Clarke]

• Obstipatie ↔ diarree — afwisseling met catarrh/reumatiek. Patroon. [Kent]

Huid / Ulceraties

• Ulceraties — rond — alsof ze zijn uitgeponst — gele bodem — scherpe randen — ‘chroomzweren’. Centrale huidrubriek. [Hughes], [Hering]

• Korsten — dik — vastzittend — eronder een scherp begrensde ulceratie. Morfologie. [Clarke]

• Kloven — met afgeronde randen — neus-/mondhoeken — verergering door vochtige koude. Kenmerkende plaats. [Clarke]

• Genezing — traag — beter door warmte/invetten; erger door koude en vocht. Aanwijzing voor de verzorging. [Hughes]

• Korsten wegkrabben — bloeding — diepere ulceratie. Aanwijzing om dit te vermijden. [Clarke]

• Huiduitslag — honinggele, hardnekkig vastzittende korsten. Visuele bevestiging. [Hering]

Ledematen / Generale symptomen / Slaap

• Reumatiek — rondtrekkend — kleine plekken — verspringend; verergering door koude en vocht; verbetering door warmte. Patroon. [Boger], [Kent]

• Afwisseling — maagklachten ↔ reumatische klachten; neusklachten ↔ borstklachten; onderdrukking — verergering elders. Richtingsprincipe. [Hering], [Kent]

• Erger — koude, vocht, mist, oostenwind; beter — warmte, hete dranken, druk, rust. Voornaamste polariteit. [Clarke], [Boericke]

• Ochtend — schrapen/misselijkheid; nacht — kroep/membraanvorming. Tijdspatroon. [Allen], [Hering]

• Slaap — verstoord door proppen; dromen over verstikking; beter na ophoesten. Klinisch aanknopingspunt. [Hering]

• Dik, licht van teint, slap — aanleg voor catarrh — terugvallen in de winter. Constitutionele aanwijzing. [Boericke]

Hahnemann — Chronic Diseases (1835): vroege aantekeningen over kaliumzouten en chronische slijmvliesaandoeningen; de algemene grondgedachten zijn gebruikt.
Hering — The Guiding Symptoms of Our Materia Medica (1879–1891): keynotes — draderig slijm, slierten bij kroep/difterie, lokalisatie op kleine plekken, afwisseling, uitgeponste ulceraties.
Allen, T. F. — Encyclopædia of Pure Materia Medica (1874–1879): geneesmiddelproef en toxicologie — pijn in de sinussen/aan de neuswortel, taai-draderig braaksel, gelatineuze ontlasting, modaliteiten.
Clarke, J. H. — A Dictionary of Practical Materia Medica (1900): klinische bevestigingen — ozena, perforatie van het neustussenschot, sinusitis, landkaarttong, verergering door bier, middelrelaties.
Boericke, W. — Pocket Manual of Homœopathic Materia Medica (1901): beknopte keynotes — taai-draderige afscheidingen, uitgeponste ulceraties, kroep, wintercatarrh, constitutioneel type.
Hughes, R. — A Manual of Pharmacodynamics (eind 19e eeuw): toxicologie van chroomzouten; beroepsmatige ‘chroomzweren’ als achtergrond voor de morfologie van de ulceraties.
Boger, C. M. — Synoptic Key of the Materia Medica (1915): modaliteiten — erger door koude en vocht; pijn op kleine plekken; afwisseling; bepalende repertoriumkenmerken.
Kent, J. T. — Lectures on Homœopathic Materia Medica (1905): miasmatisch kader; lokalisatie; afwisseling van klachten; vergelijkingen met Kali-c., Merc., Hepar.
Farrington, E. A. — Clinical Materia Medica (1890): strottenhoofd en bronchiën — kroep en taai-draderig sputum; fijnmazige vergelijkingen (Spong., Hepar., Ant-t.).
Phatak, S. R. — Materia Medica of Homoeopathic Medicines (20e eeuw): beknopte keynotes — draderige afscheidingen, landkaartpatroon, afwisseling, modaliteiten.
Nash, E. B. — Leaders in Homœopathic Therapeutics (1899): differentiaties bij catarrale borst- en maagaandoeningen; aanwijzingen voor de volgorde van middelen.
Dewey, W. A. — Practical Homœopathic Therapeutics (begin 20e eeuw): behandeling van sinusitis/kroep; dosering en ondersteunende maatregelen (stoom, warmte).
Tyler, M. L. — Homœopathic Drug Pictures (20e eeuw): levendig portret — de essentie van ‘lijm en boor’; constitutionele opmerkingen.
Lippe, A. von — Keynotes and Characteristics (eind 19e eeuw): treffende keynotes voor de middelkeuze aan het ziekbed.