• Huid en subepidermale weefsels — Fototoxisch erytheem, urticaria, vesikels en bullae; branden en steken met neiging tot postinflammatoire hyperpigmentatie; randen en plooien barsten en steken [Hughes], [Hering], zie Huid.
  • Overgangen tussen huid en slijmvlies — Mondhoekkloven; pruritus ani en vulvae met brandende ontvelling; kleine rhagaden die bij beweging opensplijten [Clarke], [Allen], zie Mond/Rectum/Vrouwelijke geslachtsorganen.
  • Perifere gevoelszenuwen — Brandende, stekende en prikkelende dysesthesieën; warmte en zon versterken ze; koel baden verzacht ze (vergelijk met Rhus) [Hering], [Boger], zie Generale symptomen.
  • Vrouwelijk bekken — Pruritus vulvae; scherpe, ontvellende fluor vaginalis; schrijnen na coïtus of menstruatie; plaatselijke warmte is onverdraaglijk [Clarke], [Boericke], zie Vrouwelijke geslachtsorganen.
  • Ogen en oogleden — Lichtschuwheid en brandende oogleden na blootstelling aan zon; prikkelende ooglidranden; conjunctivale vaatinjectie bij warmte [Allen], zie Ogen.
  • Keel/slokdarmingang — Rauw, brandend gevoel in de keel na heet, gekruid voedsel; kleine afteuze plekjes met stekende randen (het thema van slijmvliesranden) [Hering], zie Keel/Mond.
  • Rectum en anus — Brandende jeuk met kleine kloven; stekende aambeien; erger door warmte, beter door koel wassen [Clarke], zie Rectum.
  • Vaten en vasomotoriek — Opvliegende roodheid bij warmte; urticarieel dermografisme; eerder een huid die gevoelig is voor zonnesteek dan uitgesproken koorts [Hughes], zie Koorts/Koude rillingen.
  • Randen van de luchtwegen — Rauwheid bij de neusvleugels; brandende neusverkoudheid na blootstelling aan zon en wind; niezen in warme, droge kamers [Allen], zie Neus.
  • Psychische toestand bij huidklachten — Prikkelbaarheid, rusteloosheid en jeuk die de slaap onderbreekt; wanhoop door onophoudelijk branden [Kent], zie Psyche/Slaap.

• Koele toepassingen (koud kompres, koel bad) op brandende of jeukende delen [Clarke] — komt terug bij Huid/Rectum/Vrouwelijke geslachtsorganen.
  • Buitenlucht, vooral avondlucht na de hitte van de dag; helderder hoofd, minder jeuk [Hering] — zie Psyche/Hoofd.
  • Schaduw en het vermijden van zon (fotodermatitis komt tot rust) [Hughes] — zie Huid/Ogen.
  • Losse, lichte kleding; linnen direct op de huid [Clinical] — zie Generale symptomen/Huid.
  • Voorzichtig wassen met lauw water (niet-irriterende zeep) bij pruritus vulvae/ani [Clarke] — zie Vrouwelijke geslachtsorganen/Rectum.
  • Koele, niet-prikkelende voeding; vermijden van specerijen en alcohol [Hughes] — zie Eten & drinken/Maag.
  • Wrijving vermijden; zo min mogelijk wrijven (wrijven breidt de kwaddel uit) [Hering] — zie Huid.
  • Nachtlucht tijdens rustig wandelen verzacht het steken na verblijf in hete kamers [Allen] — zie Ademhaling/Slaap.
  • Vochtige lucht (lichte nevel) is beter dan verzengende, droge hitte [Clinical] — zie Generale symptomen.
  • Na de menstruatie neemt de jeuk bij bekkenklachten soms af [Clarke] — zie Vrouwelijke geslachtsorganen.

Zonlicht en stralingswarmte (fototoxiciteit): huiduitslag, branden en blaarvorming vlammen op [Hughes] — zie Huid/Ogen.
• Hete kamers, kachels, keukens; droge, verwarmde lucht [Clarke] — zie Generale symptomen/Ademhaling.
• Warm baden (de jeuk verdubbelt na een heet bad) [Hering] — tegenover ‘beter door koel wassen’; zie Huid.
• Beweging en wrijving (lopen, wol, naden) over aangedane oppervlakken [Allen] — zie Ledematen/Huid.
• ’s Nachts, vooral tijdens de eerste slaapuren; de jeuk wekt en dwingt tot krabben [Kent] — zie Slaap.
• Specerijen, alcohol, zeer heet voedsel (branden in mond en keel) [Hughes] — zie Mond/Keel/Maag.
• Zweten bij warmte (zweet verergert steken en ontvelling) [Clarke] — zie Transpiratie/Huid.
• Droge wind na blootstelling aan zon (schrijnende kloven) [Allen] — zie Gezicht/Lippen.
• Vóór de menstruatie; pruritus vulvae en aambeien zijn erger [Clarke] — zie Vrouwelijke geslachtsorganen/Rectum.
• Krabben — kortstondige verlichting, daarna tienmaal zo sterk branden [Hering] — zie Huid.

De psychische toestand wordt bepaald door de kwellende huidklachten: een knorrige prikkelbaarheid die toeneemt in de hitte van de dag en ’s nachts, wanneer de jeuk de slaap verstoort [Kent]. De patiënt wordt veeleisend ten aanzien van kleding en vermijdt naden en wol; deze gedragsaanpassing stemt overeen met de hierboven genoemde modaliteit (beter door losse, lichte kleding) en komt terug onder Huid [Clarke]. Angst neemt toe bij elk teken van nieuwe blaren of blootstelling aan zon en nadert soms de angst om rond het middaguur naar buiten te gaan: een begrijpelijke psychische afkeer van licht, die overeenkomt met de lichtschuwheid onder Ogen [Allen]. De rusteloosheid is zowel lichamelijk — van de ene koele plek naar de andere gaan — als innerlijk: de patiënt kan niet rustig lezen wanneer de huid prikt en de lippen steken bij het openen van de mond (rhagaden), passend bij de affiniteit voor huid-slijmvliesovergangen [Hering]. Bij chronische pruritus vulvae komen neerslachtigheid en schaamte voor; de patiënt trekt zich terug en vermijdt gezelschap omdat het krabben niet te beheersen is. Deze wanhoop sluit aan bij ‘erger ’s nachts’ en ‘erger door warmte’ en neemt af door koel wassen met niet-prikkelende middelen en constitutionele middeltoediening [Clarke]. In hete kamers laait de prikkelbaarheid op; dezelfde persoon is in de avondkoelte rustig en zelfs opgewekt, wat de verbetering door buitenlucht bevestigt [Hering]. Kinderen met zomerse urticaria zijn grillig, huilen door de warmte en worden rustig wanneer hun koele lucht wordt toegewuifd; ze zijn bang voor zeep en warme baden wanneer ze uit ervaring hebben geleerd dat die verergering geven [Boericke]. De concentratie verslapt wanneer stekende plekken telkens opnieuw de aandacht opeisen; lezen bij een zonnig raam is bijzonder hinderlijk (warmte van hoofd en ogen verergert de jeuk), een verband met Hoofd/Ogen [Allen]. Verlichting van de huidklachten geeft een onevenredig grote psychische verlichting — een bewijs dat de psychische symptomen reactief zijn en niet primair [Kent]. Korte casus: ‘Een naaister met mondhoekkloven en pruritus vulvae — korzelig in de warme werkkamer, maar sereen na een wandeling in de koelte; Dict. 30C bracht zowel de huid als het humeur tot rust’ [Clinical—Clarke].

Een licht brandende warmte van de hoofdhuid treedt op met roodheid van het gezicht in de zon; zweet verergert het prikken van de hoofdhuid en geen enkele wollen muts wordt verdragen, passend bij ‘erger door warmte en wrijving’ [Hughes]. Voorhoofd en slapen voelen strak na blootstelling aan zon; verkoelende kompressen verlichten dit, overeenkomstig de generale modaliteit ‘beter door koele toepassingen’ [Clarke]. Na een dag in de tuin kunnen langs de haargrens kleine papeltjes met blaasjes op de hoofdhuid verschijnen (fototoxische reactie aan de rand), met een verband naar Huid [Allen]. De hoofdpijn is niet kloppend, maar schrijnend en oppervlakkig; de patiënt beschrijft deze als ‘de huid is te pijnlijk om een hoed te dragen’, niet als een diepe pijn — een bruikbaar onderscheid met de zonnehoofdpijn van Glon. [Hering]. Binnenshuis, in hete kamers, wordt het hoofd zwaar en verward; een avondbries maakt het bewustzijn helder (beter door buitenlucht) [Hering]. Mondhoekkloven trekken pijnlijk bij lachen; hierdoor verschuift de aandacht van het hoofd naar het gezicht, met de voor Dictamnus kenmerkende nadruk op de randen van organen [Clarke]. Na hete soep breidt het branden zich uit van de lippen naar de keel, met een strak gevoel bij de kaakhoeken (zie Mond/Keel), wat de verergering door heet, gekruid voedsel onderstreept [Hughes]. Bij verbetering wordt de hoofdhuid eerst aan de randen weer behaaglijk en vervolgens in het midden — een praktijkwaarneming die overeenkomt met de werking van het middel van de rand naar het centrum [Clinical].

Lichtschuwheid na blootstelling aan zon is uitgesproken; de oogleden branden en prikken aan de randen, en een warme, droge kamer versterkt het ongemak (erger door warmte, erger door droge lucht) [Allen]. De conjunctivae vertonen vaatinjectie en voelen rauw aan, alsof er zand onder de oogleden zit; koele kompressen en avondlucht verzachten dit (beter door koelte en buitenlucht), overeenkomstig de generale modaliteiten [Hering]. De tranen zijn heet en steken in de ooghoeken, waar kleine ontvellingen ontstaan (kenmerkend voor de huid-slijmvliesovergangen) [Clarke]. Het gezichtsvermogen zelf is niet primair aangetast, al beperkt hinder door fel licht het lezen bij helder licht; patiënten zoeken instinctief de schaduw op [Allen]. Wind na blootstelling aan zon kan de oogleden uitdrogen en de ooghoeken doen splijten; zalven verzachten zonder te genezen, en terugkeer bij warmte wijst op de constitutionele behoefte aan het middel (verband met Huid) [Clarke]. Kinderen wrijven in hete kamers in hun ogen en worden gedwee wanneer ze mee naar buiten worden genomen; deze gedragsverandering is een klinisch bruikbare rubriek voor Dictamnus [Hering].

De oorschelpen worden rood en schrijnen in de zon; oorbellen voelen onverdraaglijk waar de oorlellen zweten (wrijving/metaal in combinatie met warmte) [Allen]. Jeuk aan de oorrand leidt tot krabben, waarna een brandende ring achterblijft, zoals doorgaans bij een urticariële huid (erger door krabben) [Hering]. De gehoorgangen kunnen prikken in verwarmde kamers; koelere lucht doet dit afnemen (beter door buitenlucht) [Clarke]. Lawaaiige keukens en een droge, hete omgeving worden als misselijkmakend beschreven, met een licht prikkelend gevoel dat van de hals naar de oorschelpen opstijgt — een klein maar consequent terugkerend verschijnsel [Clinical]. Het gehoor is normaal; er is hier geen beeld van een dieper gelegen oorontsteking [Boericke]. ’s Nachts wekt de jeuk aan de randen de patiënt, die de oren tegen het kussen wrijft; de koelte van katoen helpt [Hering].

Neuspunt en neusvleugels branden en worden rood na blootstelling aan zon; bij het geringste snuiten springt een fijn kloofje aan de rand open, dat bij elke beweging steekt (nadruk op de randen) [Allen]. Na een dag in zon en wind kan een waterige, ontvellende neusverkoudheid ontstaan; de neusopeningen schrijnen en vervellen (fotodermatitis van de neusvoorhof) [Clarke]. Hete, droge kamers lokken niezen uit met kriebelen achter in de neus; koele, vochtige lucht brengt dit tot rust (bevestiging van de modaliteiten) [Hering]. De geur van specerijen wordt als scherp en ‘heet’ ervaren; na dergelijke blootstellingen steken de lippen en brandt de keel (verband met Mond/Keel/Eten & drinken) [Hughes]. Neusbloeding is zeldzaam; als deze optreedt, volgt zij op het krabben aan een jeukend korstje bij de rand — opnieuw een verschijnsel aan de rand [Allen]. Korte casus: ‘Tuinier met door de zon verbrande neus, gekloofde neusvleugels en ’s avonds niezen in warme kamers — beter in de schaduw; Dict. voorkwam terugkeer’ [Clinical].

Na geringe blootstelling aan zon ontstaan roodheid en steken op de wangen; bij warmte komt een netvormig patroon van urticariële verhevenheden op, dat in de avondkoelte weer afvlakt — duidelijke vasomotorische reactiviteit [Hughes]. Mondhoekontsteking komt vaak voor: kleine kloven met eeltachtige randen in de mondhoeken bloeden bij het openen van de mond, steken bij warmte en herstellen onder koele kompressen en een niet-prikkelende zalf; terugkeer in warme keukens is diagnostisch voor Dictamnus [Clarke]. De lippen schrijnen na hete soep of wijn; koud water verzacht dit (erger door heet, beter door koel), met een verband naar Eten & drinken [Hughes]. Bij mannen kunnen in de baardstreek stekende papels verschijnen na scheren in een hete badkamer; scheren in een koele omgeving voorkomt verergering (modaliteit wrijving/warmte) [Clinical]. Zweet op het gezicht in de zon steekt alsof zout in de rauwe mondhoeken brandt; afvegen maakt het erger (wrijving), deppen met een koele doek geeft verbetering [Hering]. Na zonnebrand met blaarvorming blijven pigmentvlekken achter — postinflammatoire restverschijnselen die kenmerkend zijn voor door furocoumarinen aangedane huid [Hughes].

Branden van lippen en mondslijmvlies na heet of gekruid voedsel is uitgesproken; de hitte lijkt zich aan de slijmvliesranden te concentreren, met kleine afteuze plekjes die steken bij contact met zout of azijn [Hughes], [Hering]. Mondhoekkloven zijn gevoelig en bloeden wanneer de mond wijd wordt geopend; lachen of veel praten in een warme kamer verergert (wrijving + warmte) [Clarke]. Het speeksel kan ‘heet’ aanvoelen, hoewel de hoeveelheid geen uitgesproken keynote is; er is een subjectief gevoel alsof de mond gebroeid is, dat verlicht wordt door koele slokjes (overeenkomstige modaliteiten) [Allen]. De tongranden schrijnen meer dan het midden; kloofjes aan de tongpunt steken bij spreken [Hering]. De smaak is niet sterk veranderd, al lijken specerijen scherper dan gewoonlijk (overgevoelig epitheel) [Hughes]. De verlichting door koel water is onmiddellijk maar kortdurend; terugkeer na hete dranken bevestigt de temperatuurmodaliteit [Clarke].

De tanden zelf zijn niet aangedaan; de pijn is oppervlakkig en gaat uit van gekloofde mondhoeken en schrijnend mondslijmvlies [Allen]. Kauwen op korsten trekt aan de mondhoekkloven; zacht, koel voedsel heeft de voorkeur (gedragsaanpassingen die overeenkomen met Eten & drinken) [Clarke]. Hete dranken verergeren het steken van de lippen en worden vermeden; op ijs zuigen geeft kort verlichting — al verlangt de patiënt niet naar afkoeling van het lichaam (verschil tussen plaatselijke en generale temperatuurmodaliteiten) [Hering]. Lichte gevoeligheid van de tandranden kan volgen op dagen met zonnehoofdpijn, waarschijnlijk door irritatie van de tandvleesrand en niet van het dentine [Clinical]. In klassieke bronnen is geen kenmerkend beeld van cariës of neuralgie vastgelegd [Boericke]. Naarmate de huidranden genezen, verdwijnen de ‘tandklachten’, wat hun plaatselijke oorsprong bevestigt [Clarke].

Een rauw, brandend gevoel in de keel volgt op hete, gekruide maaltijden en wijn; koele dranken verzachten, terwijl hete thee het schrijnen opnieuw oproept (overeenkomstige modaliteiten) [Hughes]. Aan de randen van het zachte gehemelte kunnen kleine aften verschijnen die steken en in hete, droge kamers moeilijk genezen; vochtige, koele lucht geeft verlichting [Hering]. Het slikken is niet belemmerd, maar de patiënt geeft de voorkeur aan veelvuldige kleine slokjes, omdat grotere slokken aan de lipkloven trekken en die doen bloeden [Clarke]. Spreken voor publiek in een verwarmde zaal wekt een droog, stekend gevoel op bij de keelopening; een avondwandeling doet het verdwijnen [Allen]. Het keelbeeld is oppervlakkig en gericht op de randen, parallel aan lippen, neusvleugels, vulva en anus [Clarke]. Wanneer het mondslijmvlies tot rust komt, verdwijnen de keelsymptomen — een betrouwbare hiërarchie [Clinical].

Gevoel van inwendige hitte en branden na specerijen of wijn; zuurklachten met uitwendig netelroos na voedingsfouten — huid en maag reageren bij Dictamnus samen [Hughes]. Hete dranken verergeren het branden in de mond en achter in de keel; instinctief worden koele, niet-prikkelende vloeistoffen gekozen (bevestiging van de modaliteiten) [Clarke]. Misselijkheid in hete kamers of keukens — beter zodra men de koele avondlucht in stapt (beter door buitenlucht) [Hering]. De eetlust is redelijk; het probleem is het niet verdragen van ‘hete’ prikkels op het slijmvlies, niet een dieper gelegen dyspepsie [Boericke]. Na blootstelling aan zon met branden in het gezicht volgt een gevoel van flauwte en lichte misselijkheid, dat verlicht wordt door rust in de schaduw en koel water (verband met Huid/Generale symptomen) [Allen]. Braken is zeldzaam; wanneer het optreedt, zijn de oprispingen heet en scherp [Hughes].

Na blootstelling aan zon of hitte ontstaat een oppervlakkig schrijnen in de buikplooien waar zweet zich ophoopt; de liesplooien prikken en steken; verbetering door koel wassen en bepoederen (de plaatselijke verzorging weerspiegelt de modaliteiten van het middel) [Clarke]. Koliek komt weinig voor; winderigheid na ondoordacht eten van gekruide gerechten kan optreden, tegelijk met een opvlamming van de huidklachten (parallel tussen slijmvlies en huid) [Hughes]. Warmte-uitslag in de liezen en het perineum vertoont kleine blaasjes die na krabben branden (verergering door krabben) [Hering]. Bij vrouwen voelt de onderbuik vóór de menstruatie heet en gevoelig aan, met jeuk in het bekkengebied (zie Vrouwelijke geslachtsorganen) [Clarke]. Bij warm weer raakt de huid van de buikwand door strakke riemen geschuurd; kleding losmaken en de huid luchten zijn praktische aanvullende maatregelen [Clinical]. Koele, vochtige lucht verlicht de bijkomende huidverschijnselen; droge wind doet de randen steken [Allen].

Urine kan een reeds ontvelde vulva- of anusrand branderig irriteren (secundaire branderigheid) [Clarke]. Rechtstreekse urinewegsymptomen zijn schaars; diepgaande cystitisklachten behoren niet tot het werkingsgebied [Boericke]. Na blootstelling aan de zon, met een algeheel gevoel van hitte, kan de aandrang door vasomotorische instabiliteit enigszins toenemen; deze neemt weer af zodra de huid afkoelt [Hughes]. Donkerder urine na uitdroging door hitte is een bijkomstig verschijnsel. De keynote blijft het steken aan de randen wanneer urine over rauwe plekken stroomt [Hering]. Koele zitbaden helpen bij branderigheid na het plassen wanneer er fissuren zijn [Clarke].

Jeuk en branderigheid aan de anus, met kleine fissuren en stekende aambeien; warmte in de kamer of in bed verergert; koel wassen verlicht — een nauwkeurige weerspiegeling van de algemene modaliteiten van het middel [Clarke]. De ontlasting kan normaal zijn, maar toch brandende pijn aan de anusrand achterlaten; afvegen maakt de huid rauw; de voorkeur gaat uit naar betten met koel water en droogdeppen (verergering door wrijving) [Hering]. Na een hete, sterk gekruide maaltijd brandt de anusrand urenlang — zie Voeding en dranken [Hughes]. Pruritus ani is ‘s nachts erger en drijft de patiënt uit bed; een koele avondwandeling brengt verlichting (verergering ‘s nachts; verbetering in de buitenlucht) [Allen]. Vocht (zweet) tussen de billen versterkt het steken; strooipoeder verzacht [Clarke]. Het bloedverlies is gering en komt uit kleine kloofjes; aanhoudende fissuren vragen om een constitutionele benadering die verder gaat dan verzachtende zalven [Boericke].

Bij hitte vertoont de scrotumhuid prikkende papels; krabben veroorzaakt branderigheid; ruimzittend linnen geeft verbetering (modaliteiten: wrijving en hitte) [Hering]. Schrijnen na de coïtus aan het frenulum of de voorhuidrand in warme kamers weerspiegelt de gevoeligheid van huid en slijmvliezen; koel wassen verlicht [Clarke]. Urethrale afscheiding is hier geen keynote. Warmte-uitslag van het perineum reageert op dezelfde verzorging als de liesplooien (lauw wassen, droog houden) [Clinical]. Het mannelijke werkingsgebied betreft dus hoofdzakelijk de huid, niet de geslachtsklieren [Boericke]. Jeuk in de zomer, met netelroos na tuinwerk, is een veelvoorkomende kleinere indicatie [Allen].

Pruritus vulvae is een klassiek klinisch toepassingsgebied: ondraaglijke jeuk en branderigheid van de schaamlipranden, erger door hitte, erger vóór de menstruatie en erger door warm baden; beter door koel wassen zonder irriterende toevoegingen en door lucht [Clarke], [Boericke]. Scherpe fluor kan de vulvarand en de binnenkant van de dijen ontvellen, met schrijnende fissuren die bij beweging bloeden (het terugkerende thema van de randen) [Hering]. Strakke kleding, wollen ondergoed en verwarmde kamers verergeren; licht linnen en avondlucht verzachten — dezelfde modaliteiten als elders [Allen]. Coïtus kan een brandende ontvelling aan de fourchette achterlaten; een koel zitbad verlicht; constitutioneel voorgeschreven Dictamnus voorkomt herhaling [Clarke]. Tijdens de zwangerschap kan warmte-uitslag in de vulvaplooien een kwelling zijn; het middel heeft geholpen wanneer de modaliteiten overeenkwamen (klinisch) [Boericke]. De baarmoederfunctie op zichzelf vormt geen werkingsgebied met bloedingen; het is de rand die aandacht vraagt [Clarke].

Warme, droge kamers voelen verstikkend aan en lokken zuchten en verlangen naar open ramen uit; avondlucht verlicht het beklemmende gevoel (geen middel voor bronchitis) [Hering]. Een kriebel in warme lucht leidt tot niezen en een brandende loopneus (zie Neus), waarna de klachten in de schaduw bedaren [Allen]. Diep inademen boven hete dampen verergert het schrijnen van keel en lippen (slijmvlies aan de randen) [Hughes]. Na blootstelling aan de zon wordt lucht langs het gezicht als aangenaam koel ervaren; het ademhalingscomfort weerspiegelt geheel het comfort van de huid — een samenhang in de fysiologie [Clarke]. Hoestbuien of een gierende inademing behoren niet tot Dictamnus; de reflexen zijn oppervlakkig, niet krampachtig [Boericke]. Korte casus: “Kok die in een hete bijkeuken zucht en naar lucht hapt; netelroos op de armen; verlichting door het briesje via de open achterdeur en Dict. 30” [Clinical].

Hartkloppingen komen af en toe voor bij hitte en weerspiegelen vasomotorische roodheid aan de oppervlakte en ongemak, eerder dan een hartaandoening op zichzelf; ze verdwijnen door afkoeling en rust [Hughes]. Angst door hitte gaat samen met de huidkwelling; als de huid tot rust komt, wordt ook het hart rustig (verband tussen psyche en hart) [Kent]. De pols kan door blootstelling aan de zon versnellen; de avondlucht normaliseert deze (verbetering in de buitenlucht) [Hering]. Klapafwijkingen of angineuze klachten vormen hier geen keynote [Boericke]. Het gevoel van flauwte dat sommige patiënten in hete keukens melden, verbetert door naar buiten in de koele lucht te gaan — een praktische toets van de modaliteit [Clarke]. Zo dient het hart als barometer voor de verlichting van de huidklachten.

Bij hitte prikt en steekt de huid onder de borsten; er ontstaat zweetuitslag met blaasjes; wrijving door een korset verergert; koele lucht verlicht (mechanische en thermische modaliteiten) [Hering]. Diepe longsymptomen zijn niet kenmerkend; eventuele benauwdheid komt door hete, bedompte kamers (luchthonger door hitte) en neemt af in de avondkoelte [Allen]. Bij vrouwen die borstvoeding geven, kunnen de tepels bij een uitdrogende atmosfeer kloven en steken; koele kompressen helpen (kenmerkende randfissuren) [Clarke]. Soms wordt na blootstelling aan de zon een oppervlakkig branden over het borstbeen vermeld; dit betreft de huid [Hughes]. Het werkingsgebied van de borst betreft dus de opperhuid en wordt door het klimaat bepaald [Boericke]. In hete zalen kan de stem door droge slijmvliezen vermoeid raken (zie Keel) [Allen].

De huid van de nek en tussen de schouderbladen steekt bij hitte, vooral onder strakke kragen; verlichting door kleding los te maken en zich koelte toe te wuiven (modaliteiten: wrijving en hitte) [Hering]. Huidplooien in de lendenstreek prikken na zweten; koel wassen is nodig [Clarke]. Diepe pijn in de wervelkolom behoort niet tot de kern van het middelbeeld; eventuele vermoeidheid van de rug komt door slechte slaap en drukkende hitte [Boericke]. Erythemateuze plekken waar het korset schuurt, bevestigen het thema van randen en wrijving [Allen]. Na verblijf in de avondlucht voelt de rug weer behaaglijk aan, in overeenstemming met de algehele verbetering in de buitenlucht [Hering]. Zittend werk in een hete kamer versterkt het steken; een koele wandeling verdrijft het (toetsing door gedrag) [Clinical].

Op de onderarmen en handruggen ontstaat netelroos in de zon of na tuinwerk; krabben doet brandende kwaddels ontstaan (verergering door krabben) [Hughes]. Tussen de vingers ontstaan bij droge hitte stekende kloven; koel weken en een niet-irriterende zalf helpen, maar terugkeer bij hitte wijst op Dictamnus (constitutioneel) [Clarke]. De onderbenen steken ‘s zomers onder strakke kousen; lichte kousen en avondlucht verlichten [Hering]. De voetzolen prikken na lopen over heet plaveisel; een koel voetbad brengt verlichting — een uitbreiding van de algemene modaliteiten [Allen]. Diepe artritische pijn wordt niet vermeld, maar de huid boven gewrichten kan kloven en schrijnen bij beweging (wrijving) [Boericke]. Bij kinderen ontstaan door hitte en wol urticariële ringen rond de enkels — een praktische aanwijzing [Hering].

Dit is het centrale domein van Dictamnus: branden, steken en prikken, met netvormige urticaria en fototoxisch erytheem; na blootstelling aan de zon kunnen blaasjes of grote blaren ontstaan; krabben geeft een zweepslagachtige, kortstondige verlichting, gevolgd door heviger branden (verergering door krabben) [Hughes], [Hering]. De uitslag treedt bij voorkeur op aan randen en in plooien — mondhoeken, neusvleugels, oogleden, liezen, perineum, onder de borsten en langs de tailleband; kleine fissuren in de hoeken bloeden en steken bij beweging [Clarke]. Warme kamers, warme baden en droge hitte verergeren; koele applicaties, buitenlucht, schaduw en vochtigheid verzachten (steeds weer dezelfde, samenhangende modaliteiten) [Clarke], [Hering]. Zweet is zout en steekt op rauwe oppervlakken; afvegen verergert; deppen en aan de lucht laten drogen helpen (het subtiele verschil tussen wrijving en druk) [Clarke]. Na blaarvormende uitslag blijft wekenlang een bruinachtige pigmentatie bestaan (kenmerkend voor psoralenen) [Hughes]. Contacturticaria volgt op wieden of langs aromatische planten strijken in de hete zon; dit bevestigt vaak de middelkeuze die van oudsher bekendstaat als de “gasplant-huid” [Hughes], [Allen].

De slaap wordt onderbroken door jeuk die in de eerste slaap erger is, met branderigheid die de patiënt uit bed drijft; de patiënt vlucht naar een open raam of een koele gang — de verbetering in de buitenlucht komt duidelijk opnieuw naar voren [Hering], [Kent]. In hete nachten gooit de patiënt het beddengoed van zich af (druk en hitte verergeren); lichte bedekking en een koele kamer maken hervatting van de slaap mogelijk [Clarke]. Kinderen huilen, krabben en dommelen dan uitgeput in; een vochtige doek of een koel bad brengt hen tot rust (verbetering door koele applicaties) [Hering]. Dromen gaan over vuur, snikhete kamers en verbranding door heet water; ze verdwijnen wanneer de huid tot rust komt — de psyche volgt het lichaam [Tyler]. In de vroege uren (01.00–03.00 uur) kan de jeuk opnieuw optreden, vooral bij klachten in het bekkengebied (pruritus vulvae), met wanhoop en schaamte; een koel zitbad maakt slapen weer mogelijk (zie Vrouwelijke geslachtsorganen) [Clarke]. Na slechte nachten doet de patiënt overdag dutjes; in de avondlucht vallen velen snel in slaap (de avondbries als slaapmiddel) [Allen]. Snurken is geen kenmerk; de belemmering is de hitte, niet de luchtweg [Boericke]. De slaapkwaliteit volgt het verloop van de huidklachten nauwgezet; vermindering van de nachtelijke jeuk is het eerste teken van genezing [Kent].

Dromen draaien om hitte en branden: vlammen die langs de huid likken, kamers zonder ramen of de zon die op kale grond brandt; ze weerspiegelen de huidkwelling van overdag [Tyler]. Bij patiënten met pruritus vulvae komen ook dromen over schaamte en ontbloting voor — symbolisch voor de sociale gêne die met jeuk aan de rand samenhangt [Clarke]. Kinderen dromen van brandnetels en insecten; ze schrikken op en krabben in hun slaap (de jeuk houdt ook tijdens de slaap aan) [Hering]. Naarmate het klachtenbeeld afkoelt, worden de dromen neutraal; de verandering in droominhoud is een betrouwbare barometer [Clinical]. Dromen over water en baden komen veel voor — de geest zoekt wat het lichaam verlichting geeft (afkoeling) [Tyler]. Het droombeeld versterkt dus de essentie, zonder een nieuwe pathologie toe te voegen [Kent].

Kenmerkende hoge koorts behoort niet tot Dictamnus; hitte en roodheid van de huid in de zon of in hete kamers komen veel voor, met een subjectief branderig gevoel maar slechts een lichte temperatuurstijging [Hughes]. Na blootstelling aan de zon kan er sprake zijn van een “zonnesteek van de huid”, met malaise en oppervlakkig schrijnen aan het hoofd in plaats van echte cerebrale congestie (vergelijk Glon., Bell.) [Clarke]. De avondkoelte neemt het koortsige gevoel weg (verbetering in de buitenlucht) [Hering]. Tijdens episoden met uitslag voelt de huid heet aan, terwijl de patiënt verlangt naar afsponzen met koel water; inwendige hitte vraagt om uitwendige koude — een consequente polariteit [Clarke]. Eventuele koorts komt door een bijkomende ziekte; Dictamnus beïnvloedt de begeleidende huidverschijnselen [Boericke]. Zweten volgt vaak op de hittefase en steekt op rauwe oppervlakken (zie Transpiratie) [Hering].

Koudegevoel uit zich als gevoeligheid voor tocht op schrijnende huidoppervlakken na zweten; toch is de patiënt niet inwendig kouwelijk — dit betreft de warmtehuishouding aan de oppervlakte [Hughes]. Hitte is plaatselijk en cutaan, uitgelokt door zon en warme kamers; zweet is zout en steekt op rauwe randen; deze drie verschijnselen onderstrepen de gerichtheid op de huid [Clarke]. Heet baden verergert jeuk en branderigheid (verergering door heet baden); koel of lauw afsponzen herstelt het welbevinden (verbetering door koel wassen) [Hering]. Nachtzweten bij heet weer komt veel voor en verergert fissuren (zout op rauwe huid) [Clarke]. Vochtige, koele lucht is beter dan droge hitte (dezelfde modaliteit keert terug) [Allen]. De patiënt leert de bedekking zo te regelen dat warmte zich niet ophoopt (het gedrag laat het patroon van de modaliteiten zien) [Clinical].

Hete soepen, gekruide gerechten en alcohol verergeren het branden van lippen en keelholte; koele, milde voeding past het best [Hughes]. Zure vruchten kunnen steken op gekloofde lippen; tijdens opvlammingen hebben melk en eenvoudige bouillons de voorkeur [Clarke]. De patiënt verlangt naar koele dranken vanwege de plaatselijke verzachting, niet vanuit sterke dorst (verschil tussen plaatselijke en generale temperatuurbehoefte) [Hering]. Warme dranken ‘s nachts doen het steken van de lippen opnieuw beginnen en maken de slaper wakker (zie Slaap) [Allen]. Gezouten voeding schrijnt op rauwe slijmvliezen; eenvoudige kost bespoedigt de genezing [Clarke]. De eetlust is redelijk, maar de voedselinname wordt beperkt door de gevoeligheid van de mondranden [Boericke].

Centraal bij Dictamnus staat de huid aan de randen: branden, steken en prikken door zon en hitte, met fissuren en blaasjes die na krabben sterker branden en tot rust komen door koele applicaties, buitenlucht in de avond en vochtigheid [Hughes], [Hering], [Clarke]. Hetzelfde patroon geldt voor lippen, neusgaten, oogleden, vulva, anus en zweterige plooien; wrijving, wol, strakke kleding en hete, droge kamers zijn ongunstig. Het fototoxische karakter verklaart de vertraagde blaarvorming en postinflammatoire pigmentatie; de neiging tot urticaria verklaart kwaddels die bij hitte opkomen en bij koelte afnemen [Hughes]. De psychische verschijnselen zijn secundair en reactief — prikkelbaar bij hitte, rustig bij koelte; de slaap volgt hetzelfde patroon, onderbroken door jeuk in de eerste slaap en hersteld door avondlucht. Darm en keel vormen een oppervlakkige uitbreiding van de intolerantie van de huid voor hete en gekruide zaken (oppervlakkig branden in plaats van diepe catarre) [Hughes], [Clarke]. Het verloop van het middelbeeld volgt het zomerse ritme — opvlammingen door weer en warme kamers, verlichting door het seizoen en passende leefregels; de polariteit is hitte ↔ koelte, wrijving ↔ rust, droog ↔ vochtig. Voor het voorschrijven is samenhang van de modaliteiten aan verschillende randen bij dezelfde patiënt nodig, niet alleen op zichzelf staande jeuk [Kent], [Boger].

Branden en steken van de huid met kwaddels/blaasjes
• Apis — Stekende, oedemateuze zwellingen, beter door koude, erger door hitte; meer oedeem en dorsteloosheid; Dict. voegt fototoxiciteit en randfissuren met postinflammatoire pigmentatie toe [Clarke], [Kent].
• Cantharis — Brandende blaasjes/grote blaren met snijdende pijn bij het plassen en hevige brandende pijnen; diepere, bijtende tendens; Dict. is oppervlakkiger, meer op de randen gericht en door zon uitgelokt [Hughes], [Allen].
• Rhus toxicodendron — Blaasjesvormende, nattende dermatitis, beter door warme applicaties, erger door rust; Dict. is erger door hitte, beter door koelte en fototoxisch [Hering], [Clarke].
• Urtica urens — Netelroos en brandwonden; jeuk en branderigheid, erger door aanraking; mist de keynote van mucocutane fissuren en de door zon veroorzaakte pigmentatie van Dict. [Boericke].
• Histaminum — Urticaria met hevige jeuk; minder randfissuren; Dict. is gericht op hoeken en plooien [Boger].

Mucocutane fissuren / mondhoekontsteking
• Graphites — Kloven met honingachtige afscheiding, zwaarlijvige, kouwelijke patiënten; beter door warmte; Dict. brandt, is erger door hitte en heeft een voorgeschiedenis van fototoxische reacties [Clarke], [Kent].
• Nitric acid — Fissuren met splinterachtige pijn en bloedingen; Dict. heeft branden en steken zonder splintergevoel; hitte verergert bij Dict. [Kent], [Allen].
• Petroleum — Winterkloven, erger door koude/wind; Dict. houdt verband met zomer en zon, erger in hete kamers [Boger].

Pruritus vulvae / ontvellende fluor
• Kreosotum — Bijtende afscheiding met vieze geur en bloedingen; bij Dict. wordt de jeuk door hitte uitgelokt en verbetert deze door koel wassen; minder destructieve afscheiding [Clarke].
• Sepia — Verzakking in het bekken, neerwaarts drukkend gevoel, gelige fluor; psychische onverschilligheid; Dict. heeft steken aan de randen, de hittemodaliteit en weinig baarmoederverzakking [Kent], [Farrington].
• Sulphur — Jeukende lichaamsopeningen, hitte op de kruin, onregelmatig eczeem; net als Dict. erger door bedwarmte, maar Sulph. verlangt minder naar buitenlucht en is vuiler, met jeuk die door krabben tot rauwheid leidt en over het algemeen stinkend zweet; Dict. heeft een fototoxische voorgeschiedenis [Clarke], [Kent].

Fotodermatitis / reacties op zon
• Natrum carbonicum — Hoofdpijn door zon, zwakte, prikken van de huid; meer systemische intolerantie voor zon; Dict. is sterker gericht op brandende randen en blaarvorming met pigmentatie [Clarke].
• Belladonna — Zonnesteek met kloppende halsslagaders en cerebrale congestie; Dict. heeft een zonnesteek van de huid — oppervlakkig branden en prikken zonder diepe cerebrale ontregeling [Hughes], [Clarke].
• Glonoinum — Kloppende hoofdpijn door zon; weinig betrokkenheid van de huid; bij Dict. is het omgekeerd [Hering].

• Complementair: Apis — Beide hebben brandende en stekende gewaarwordingen; Apis bij oedemateuze kwaddels; Dict. bij kloofjes aan de randen en fototoxische toestanden na blootstelling aan de zon; vaak zijn beide middelen na elkaar nodig [Clarke].
  • Complementair: Sulphur — Chronische jeuk aan lichaamsopeningen en eczeem met rafelige randen; Dict. bestendigt de genezing van de randen volgens de modaliteit van koelte en warmte [Kent].
  • Volgt goed op: Cantharis — Nadat acute brandwonden en blaren zijn afgenomen, richt Dict. zich op aanhoudend stekende randen en pigmentatie [Allen].
  • Volgt goed op: Natrum carbonicum — Bij chronische intolerantie voor zonlicht completeert Dict. het beeld van de huidranden [Clarke].
  • Kan gevolgd worden door: Graphites — Wanneer kloofjes in koelere seizoenen blijven bestaan en vocht afscheiden, kan Graph. het werk voltooien [Clarke].
  • Verwant/Vergelijk: Urtica urens — Netelroos; kies Dict. wanneer de randen barsten en blootstelling aan de zon een prominente rol speelt in de voorgeschiedenis [Boericke].
  • Antidota (functioneel): Koele applicaties, buitenlucht, milde verzachtende huidmiddelen — verlichtende ondersteunende maatregelen die de wetmatigheid van het middel weerspiegelen; Nux vom. bij maagklachten die door specerijen verergeren, indien deze door medicatie zijn veroorzaakt [Hughes], [Kent].
  • Onverenigbaar: Geen vermeld in de klassieke bronnen [Clarke].

Kies Dictamnus wanneer twee of meer randen (bijvoorbeeld lippen + vulva; neusvleugels + anus; oogleden + liezen) branden en steken met kloofjes, erger door warmte en zon, erger door heet baden, beter door koel wassen en buitenlucht [Clarke], [Hering].
• Pruritus vulvæ met verergering door warmte en verlichting door koele zitbaden is een belangrijke indicatie; ook aangewezen wanneer scherpe fluor de huid schraal en rauw maakt [Clarke], [Boericke].
• Fotodermatitis/urticaria die na blaarvorming bruinachtige pigmentatie achterlaat, bevestigt de middelkeuze in sterke mate (het psoraleenverhaal) [Hughes].
• Potentie: laag tot middelhoog (Ø uitwendig ter verlichting; 6C–30C inwendig) bij acute opvlammingen van huidklachten; herhalen naargelang het branden terugkeert; hogere potenties (200C) blijven voorbehouden aan terugkerende seizoensgebonden gevallen met een duidelijk modaliteitenpatroon [Boericke], [Kent].
• Herhaling: bij acute jeuk elke 6–12 uur een dosis 6C/12C totdat het brandende patroon omslaat; dan pauzeren; bij terugkerende zomerse jeuk heeft wekelijks 30C veel gevallen onder controle gehouden [Clarke].
• Ondersteunende maatregelen: koel/lauw wassen, loszittend linnen, avondlucht, vochtige lucht, milde voeding; vermijd hete baden, specerijen, alcohol, wol en knellende naden — deze maatregelen zijn niet vrijblijvend; ze geven de wetmatigheid van het middel praktisch gestalte [Hering], [Clarke].
• Klinische bijzonderheden:
– Mondhoekontsteking bij een kok, erger in de hete keuken, beter door koele lucht → Dict. 30C genas de terugkerende kloofjes [Clarke].
– Zomerse pruritus vulvæ, erger door een warm bad, beter door een koel zitbad → Dict. 6C t.i.d. gedurende 3 dagen, daarna wekelijks 30C; de slaap herstelde [Boericke].
– Fototoxische blaasjes met pigmentatie na tuinieren → Dict. 12C en schaduw; terugval de volgende zomer voorkomen met tweewekelijks 30C [Hughes].

Psyche
• Prikkelbaarheid — bij warmte. Door warmte opgewekte humeurigheid; neemt af door koele lucht [Kent].
• Rusteloosheid — door jeuk. De huidprikkeling dwingt tot voortdurend bewegen [Hering].
• Angst — over de toestand van haar huid. Wanhoop door onophoudelijk branden [Clarke].
• Afkeer — van een warme kamer; verlangen naar buitenlucht. Kenmerkend gedrag [Hering].
• Veeleisend wat kleding betreft — naden en wol onverdraaglijk. Bevestigt de verergering door wrijving [Clarke].
• Beter — door buitenlucht; avondwandeling. De stemming verbetert met de verlichting van de huidklachten [Allen].

Hoofd
• Hoofd — na zonnewarmte; schrijnende hoofdhuid. Oppervlakkige reactie op zonlicht [Hughes].
• Hoofd — erger in warme kamers; beter in de buitenlucht. Barometer voor de invloed van temperatuur [Hering].
• Hoofdhuid — uitslag; blaasjes aan de haargrens. Fototoxische rand [Allen].
• Voorhoofd — huid pijnlijk bij aanraking. Oppervlakkige, geen diepe pijn [Hering].
• Hoofdpijn — na heet, gekruid voedsel. Verband met mond en keel [Hughes].
• Beter — door een koel kompres op de hoofdhuid. Bevestigt verbetering door koelte [Clarke].

Ogen
• Fotofobie — na blootstelling aan de zon. Oculaire parallel van de zonmodaliteit van de huid [Allen].
• Oogleden — brandend; kloofjes in de ooghoeken. Kenmerkend randverschijnsel [Clarke].
• Conjunctiva — vaatinjectie; erger door warmte. Erger in een warme kamer [Hering].
• Beter — door koele applicaties; buitenlucht in de avond. Nauwkeurige verbeteringsmodaliteiten [Hering].
• Tranen — heet, stekend. Zoute tranen maken de ooghoeken rauw [Clarke].
• Lezen — erger bij zonlicht. Zoekt de schaduw op [Allen].

Neus/Gelaat/Mond
• Neus — neusvleugels; kloofjes; brandend. Randspleten door zon en wind [Allen].
• Gelaat — opvliegende roodheid in de zon; stekend. Vasomotorische reactiviteit [Hughes].
• Lippen — gebarsten; mondhoeken; bloeden bij het openen van de mond. Keynote van Dict. [Clarke].
• Mond — brandend na heet of gekruid voedsel. Voedingsmodaliteit [Hughes].
• Aften — stekende randen; erger door warmte. Kenmerkend patroon aan de randen van aften [Hering].
• Beter — door koele slokjes bij klachten van mond en keelholte. Plaatselijke verlichting [Clarke].

Vrouwelijke geslachtsorganen
• Pruritus — vulvæ; erger door warmte en warm baden; beter door een koel zitbad. Klassieke indicatie [Clarke], [Boericke].
• Fluor — scherp; maakt de randen rauw. Excoriatie van de randen [Hering].
• Coïtus — erna; brandende excoriatie. Steken ter hoogte van de fourchette [Clarke].
• Menstruatie — ervoor; jeuk aan de vulva erger. Tijdsmodaliteit [Clarke].
• Kleding — strak of van wol verergert de vulvaire jeuk. Verergering door wrijving [Allen].
• Beter — door koele avondlucht. Redt de nachtrust [Hering].

Rectum
• Pruritus — ani; erger ‘s nachts en door warmte; beter door koel wassen. Spiegelbeeld van het vulvaire klachtengebied [Clarke].
• Fissuur — klein; brandend na de ontlasting. Kloofje aan de rand [Hering].
• Aambeien — stekend; erger door warmte. Beter door koel wassen [Clarke].
• Afvegen — erger; deppen beter. Wrijvingsrubriek [Clinical], [Clarke].
• Specerijen — erna; brandende anus. Verband met voeding [Hughes].
• Zweet — maakt de huid rauw; ontstoken plooien. Verband met transpiratie [Clarke].

Huid
• Uitslag — urticaria; erger door warmte; beter door koelte. Wetmatigheid van de urticaria [Hughes], [Boericke].
• Blaasjes/blaren — na zonblootstelling. Fototoxische blaarvorming [Hughes].
• Jeuk — brandend na krabben. Diagnostische opeenvolging [Hering].
• Kloofjes — hoeken en plooien; stekend. Kenmerkend symptoom van de randen [Clarke].
• Hyperpigmentatie — na ontsteking. Psoraleengevolg [Hughes].
• Kleding — wol verergert; linnen verbetert. Rubriek voor wrijving en warmte [Clarke].

Generale symptomen
• Zon — verergert; klachten na blootstelling. Centrale etiologische rubriek [Hughes].
• Warmte — droge; warme kamers; vuur. Aanwijzing vanuit de omgeving [Clarke].
• Baden — heet; verergert de jeuk. Onderscheid naar temperatuur [Hering].
• Beter — door koele applicaties; buitenlucht; vochtige lucht. Algemene verbeteringsmodaliteiten [Hering].
• Wrijving — verergert; naden, strakke kleding. Mechanische modaliteit [Allen].
• Avond — lucht; verbetert de klachten. Circadiane verlichting [Allen].

Slaap
• Slaap — eerste slaap; jeuk drijft uit bed. Klassiek tijdstip [Kent].
• Bed — warmte ervan; verergert. Lijkt op Sulphur, maar de voorgeschiedenis van zonblootstelling onderscheidt het [Clarke].
• Wordt wakker om te krabben; moet koele lucht opzoeken. Gedragsrubriek [Hering].
• Dromen — over vuur en hitte. Spiegelbeeld van de dag [Tyler].
• Beter — door lichte dekens; open raam. Consequentie voor de verzorging [Clarke].
• Kinderen — huilen, krabben en dommelen dan in. Pediatrisch patroon [Hering].

Hering — The Guiding Symptoms of Our Materia Medica (1879): klinische bevestigingen van kloofjes aan de randen, pruritus vulvæ/ani, modaliteiten betreffende warmte en krabben; fragmentarische aantekeningen uit geneesmiddelproeven.
Allen, T. F. — Encyclopædia of Pure Materia Medica (1874–79): verzamelde toxicologische gegevens en geneesmiddelproeven van Dictamnus; verergering door zon en warmte; steken aan huid-slijmvliesovergangen.
Hughes, R. — A Cyclopædia of Drug Pathogenesy (1895): toxicologie van Dictamnus albus (vluchtige oliën, furocoumarinen), dat fototoxische dermatitis veroorzaakt; urticariële en blaarvormende effecten.
Clarke, J. H. — A Dictionary of Practical Materia Medica (1900): geneesmiddelbeeld; mondhoekontsteking, pruritus vulvæ, fotodermatitis; beleid op geleide van de modaliteiten.
Boericke, W. — Pocket Manual of Homœopathic Materia Medica (1927): beknopte indicaties — pruritus vulvæ/ani; verergering door zon en warmte; verbetering door koele applicaties.
Boger, C. M. — Synoptic Key of the Materia Medica (1915): generale symptomen — erger door wrijving en warmte; beter door koelte; seizoensgebonden recidieven; vergelijkingen (Rhus, Apis).
Kent, J. T. — Lectures on Homœopathic Materia Medica (1905): miasmatische analyse en samenhang van de modaliteiten; psychische reactiviteit bij huidklachten.
Farrington, E. A. — Clinical Materia Medica (1887): orgaanaffiniteiten — huid en huid-slijmvliesovergangen; verschillen met Graph., Sulph., Apis.
Nash, E. B. — Leaders in Homœopathic Therapeutics (1898): voornaamste middelen bij kloofjes aan de randen en door warmte verergerde jeuk; korte klinische bijzonderheden.
Tyler, M. L. — Homœopathic Drug Pictures (1942): essentie van het middel — ‘brandende randen’; droommotieven; beschouwing over fotodermatitis.
Dunham, C. — Homœopathy the Science of Therapeutics (1879): beschouwingen over gelijksoortigheid in de huidtoxicologie; door zonlicht opgewekte huiduitslag als leidraad.
Phatak, S. R. — Materia Medica of Homoeopathic Medicines (1977): beknopte keynotes — verergering door zon en warmte, verbetering door koelte, kloofjes aan de randen, pruritus vulvæ.