Mercurius solubilis heeft een uitgesproken affiniteit met de slijmvliezen van mond, keel, geslachtsorganen en maag-darmkanaal. Het heeft een krachtige werking op de klieren, met name de speekselklieren, lymfeklieren en lever, waarbij vaak zwelling, ettering en ulceratie ontstaan. Ook het zenuwstelsel wordt beïnvloed, vooral bij beven, rusteloosheid en verwardheid. Huid, botten (vooral het periost) en gewrichten vertonen bij chronische aandoeningen destructieve veranderingen. Het middel heeft een sterke werking bij etteringsprocessen, syfilitische laesies en ulceratieve toestanden, vaak met een stinkend karakter. Het werkt zowel bij acute als bij chronische toestanden en behoort tot de grote middelen voor constitutionele en toxische toestanden.

• Gematigde temperatuur (niet te warm en niet te koud)
• Rust
• Stil liggen
• Afscheidingen (tijdelijke verlichting erna)
• Koude dranken (soms)

• ’s Nachts, vooral na middernacht
• Bedwarmte
• Zweten
• Koude, vochtige lucht
• Weersveranderingen
• Tocht
• Beweging en inspanning
• Onderdrukking van afscheidingen
• Het doorkomen van tanden (bij kinderen)

Het psychische beeld van Mercurius solubilis wordt gekenmerkt door innerlijke rusteloosheid, achterdocht en verwardheid. De patiënt is angstig, vooral ’s nachts, en wordt vaak gekweld door een schuldig geweten of dwanggedachten, soms grenzend aan paranoia [Clarke]. Er is uitgesproken besluiteloosheid: de geest kan nergens bij blijven, wordt heen en weer geslingerd tussen twee gedachten en blijft weifelen en twijfelen [Kent]. In ernstige toestanden kan deze psychische onrust overgaan in een delirium, vooral bij koorts of toxische toestanden, waarbij de patiënt mompelt, aan het beddengoed plukt of wartaal spreekt. Er is sterke prikkelbaarheid, vaak met het verlangen alleen te zijn, terwijl de patiënt tegelijkertijd bang is voor het alleen-zijn [Hering].

Hoofdpijn bij Mercurius is vaak kloppend of scheurend en verergert ’s nachts en door warmte [Allen]. De hoofdhuid kan gevoelig zijn bij aanraking, en bij beweging bestaat het gevoel alsof de hersenen los in de schedel liggen en heen en weer schudden [Boericke]. Duizeligheid komt veel voor, vooral bij het opstaan of het sluiten van de ogen, en kan gepaard gaan met een zwaar gevoel van stuwing in het hoofd [Hering]. Bij zuigelingen kunnen de fontanellen openblijven, en bij syfilitische kinderen kan de schedel onevenredig groot zijn.

Oogklachten worden gekenmerkt door ontsteking, roodheid en lichtgevoeligheid, met een neiging tot ulceratie van het hoornvlies [Clarke]. Het traanvocht is scherp en veroorzaakt pijnlijke irritatie rond de ogen. De oogleden zijn gezwollen en kunnen ’s ochtends aan elkaar kleven. Er kan een zandgevoel in de ogen zijn, met wazig zien. Mercurius is een waardevol middel bij syfilitische of etterige oogontsteking met stinkende afscheiding.

Oorpijn, vaak kloppend, erger ’s nachts en door koude. Er is overvloedige, stinkende afscheiding uit de oren, soms met bloedstrepen [Allen]. Het gehoor kan verminderd zijn, met een vol of verstopt gevoel. De klieren rond de oren, vooral de oorspeekselklieren, zijn vaak gezwollen en gevoelig [Hering].

Mercurius heeft invloed op de neus, met ulceratie van het neustussenschot, groengele afscheiding en veelvuldige neusbloedingen, vooral ’s nachts [Boericke]. Er kan een voortdurende behoefte zijn om de neus te snuiten, hoewel er weinig uitkomt. De neus voelt rauw en pijnlijk aan, met korsten die bij verwijdering bloeden. Bij chronische gevallen kan een stinkende geur uit de neus komen [Clarke].

Het gezicht is vaak bleek, vaalgeel of grauw, met een olieachtig of vettig aanzien. Er kan zwelling van de wangen of oorspeekselklieren zijn, vaak met hitte en pijn [Allen]. Neuralgische aangezichtspijn kan voorkomen, vooral rechts, en verergert door warmte en ’s nachts. De gelaatsuitdrukking is angstig, de trekken zijn ingevallen en weerspiegelen de algemene rusteloosheid van de toestand.

De mond is een van de belangrijkste aangrijpingspunten van Mercurius. Er is een stinkende adem, met overvloedige speekselvloed en week, bloedend tandvlees [Kent]. De tong is gezwollen, vertoont vaak tandafdrukken en kan beven. Er ontstaan zweren aan de binnenkant van de wangen, op het tandvlees of onder de tong, met een metaalsmaak [Boericke]. Spreken is moeilijk door stijfheid en zwelling van de tong.

Kiespijn is hevig en scheurend, erger door warmte en ’s nachts. De tanden kunnen los gaan staan, snel cariëren en drukgevoelig worden [Clarke]. Het tandvlees is gezwollen, blauwrood en bloedt gemakkelijk. Door de pijn bestaat een sterke behoefte de tanden op elkaar te klemmen.

De keel is rauw, gezwollen en vaak verzweerd, vooral bij syfilitische of scrofuleuze aandoeningen of aandoeningen van de amandelen. Er is een voortdurende behoefte om te slikken, en spreken is moeilijk door taai speeksel en pijn [Allen]. Er kan een gevoel van een brok of prop in de keel bestaan. De pijn is ’s nachts erger en straalt uit naar de oren.

Gebrek aan eetlust komt veel voor, maar er is vaak een onlesbare dorst naar koude dranken [Kent]. Misselijkheid kan voorafgaan aan het braken van gal of slijm. Zelfs na kleine hoeveelheden voedsel ontstaat een drukkend of zwaar gevoel in de maag. Voedsel smaakt vaak metaalachtig of bedorven.

De buik is opgezet, gevoelig en pijnlijk bij druk, vooral onder de ribbenbogen en in de liesstreken. Lever en milt kunnen vergroot en gevoelig zijn. Er kunnen stekende buikpijnen en stinkende winden optreden [Hering].

De urine is donker, schaars en stinkend en kan albumine of bloed bevatten. Er is een brandend en schrijnend gevoel tijdens en na het plassen. De blaas kan voortdurend vol aanvoelen, met veelvuldige aandrang [Allen]. De urine kan troebel zijn of dik door bezinksel.

Veelvuldige, groenige en stinkende diarree, vaak met tenesmen: een voortdurende aandrang tot ontlasting zonder bevredigend resultaat. De ontlasting kan slijmerig of bloederig zijn of een rottingsgeur hebben. Dysenterieachtige symptomen komen veel voor [Clarke]. Aambeien kunnen blauwachtig en gezwollen zijn en gemakkelijk bloeden.

Mercurius is bruikbaar bij balanitis, urethritis en syfilitische zweren op de penis. De afscheiding is overvloedig, groenig en bijtend. Erecties kunnen pijnlijk en onvolledig zijn.

De fluor is groenig, bijtend en stinkend. Zweren aan de baarmoederhals of in de vagina, vooral van syfilitische aard, wijzen op Mercurius [Hering]. De menstruatie kan overvloedig, onregelmatig of onderdrukt zijn. De borsten kunnen gezwollen en gevoelig zijn.

De ademhaling is kort en angstig en kan gepaard gaan met reutelen of piepen. Een verstikkingsgevoel komt veel voor, vooral ’s nachts in bed. Bronchitis met ulceratie of stinkend sputum wijst op Mercurius.

Hartkloppingen treden vooral ’s nachts of tijdens koorts op. De pols is snel en onregelmatig en kan uitvallen.

Pijnlijke beklemming op de borst, erger ’s nachts en door beweging. De hoest is droog en kuchend, of los met groenig sputum. Bij het ademhalen kunnen stekende pijnen optreden. Luchtwegaandoeningen gaan gepaard met stinkend zweet.

Pijn in de lendenstreek, erger door vocht en koude. De wervelkolom kan zwak of gekneusd aanvoelen. Bij etteringsprocessen of ulceratieve processen in de wervels (bijvoorbeeld bij syfilitische of tuberculeuze toestanden) kan dit middel aangewezen zijn.

De gewrichten zijn gezwollen, heet en pijnlijk, met scheurende pijnen die ’s nachts erger zijn. Er kan beven of zwakte zijn, vooral in de handen. Zweren aan benen of voeten genezen traag en stinken [Boericke].

De huid is vettig, met een neiging tot huiduitslag die overgaat in zweren en traag geneest. Abcessen, steenpuisten, karbonkels en stinkende afscheidingen komen veel voor. Jeuk kan ’s nachts en door bedwarmte verergeren. Korstige huiduitslag op de hoofdhuid, in het gezicht en rond de geslachtsorganen wijst op dit middel.

De slaap is onrustig en verstoord. De patiënt ligt te woelen en wordt nooit verkwikt wakker. Angstige gedachten of lichamelijk ongemak, vooral door zweten of speekselvloed, kunnen het slapen verhinderen.

Schrikwekkende of angstige dromen, vaak over moord, achtervolging of de dood. De dromen kunnen levendig, verward of erotisch zijn.

De koorts verloopt doorgaans traag en gaat gepaard met ettering, koude rillingen in de avond, overvloedig nachtzweten en stinkende afscheidingen. Hitte en koude rillingen wisselen elkaar af, en tijdens de koorts kan beven of verwardheid optreden.

Het zweten is uitputtend en overvloedig, erger ’s nachts, en doorweekt vaak het bed. Koude rillingen beginnen in de ledematen en trekken naar boven. Zweten geeft geen verlichting.

Verlangen naar brood met boter, zoetigheid en koude dranken. Afkeer van koffie, vlees en vet. Voedsel kan metaalachtig of bitter smaken.

De symptomen verergeren ’s nachts, door bedwarmte, vocht en zweten. Er is een algehele beverige zwakte, met gevoelige klieren en een neiging tot ettering, ulceratie en stinkende afscheidingen. Mercurius-patiënten zijn kouwelijk, maar krijgen het toch gemakkelijk te warm.

Mercurius solubilis kan worden verward met een aantal middelen die eveneens ulceratieve, stinkende of destructieve kenmerken vertonen. Belangrijke differentiaaldiagnostische vergelijkingen zijn:

• Hepar sulphuris calcareum: Beide middelen veroorzaken ettering, gevoeligheid voor koude en stinkende afscheidingen. Hepar is echter overgevoeliger, prikkelbaarder en gejaagder bij klachten, terwijl Mercurius meer rusteloosheid en stank vertoont en de klachten trager beginnen. Hepar verbetert vaak door koude toepassingen, terwijl Mercurius zowel door koude als door warmte verergert.
• Nitric acid: Beide hebben ulceraties met splinterachtige pijnen en een stinkende geur. Nit-ac. vertoont meer hoekige kloven, uitgesproken bloedingen en een duidelijk verlangen naar vet of zout. Bij Mercurius staan beven, psychische verwardheid en een meer syfilitisch terrein op de voorgrond.
• Arsenicum album: Beide veroorzaken grote rusteloosheid, brandende afscheidingen en verergering ’s nachts. Arsenicum is echter kouwelijk en bezorgd over gezondheid, reinheid en veiligheid, terwijl Mercurius psychische traagheid, achterdocht en besluiteloosheid vertoont, met een neiging tot stinkende afscheidingen en klieraandoeningen.
• Syphilinum: Bij diepgaande miasmatische gevallen worden beide middelen overwogen. Syphilinum past meer bij destructieve botaandoeningen, botcariës en neuralgieën die ’s nachts en door koude verergeren. Het volgt vaak goed op Mercurius of wisselt er goed mee af.
• Pulsatilla: Bij keel-, neus- en ooraandoeningen, vooral otitis of sinusitis, kunnen beide worden gebruikt. Pulsatilla is doorgaans zachtaardig en meegaand en verergert door warmte en rijk voedsel, terwijl Mercurius rusteloosheid, stank en ulceratie vertoont.

• Complementaire middelen: Belladonna, Nitric acid, Silicea, Hepar sulphuris, Syphilinum
• Antidota: Hepar sulph., Belladonna, Sulphur
• Onverenigbaar met: Silicea in herhaalde doses
• Volgt goed op: Belladonna bij keelinfecties, Syphilinum bij chronische botaandoeningen
• Kan gevolgd worden door: Silicea, Nitric acid, Mercurius cyanatus bij diepe infecties

Mercurius solubilis is een van de belangrijkste middelen bij infectieuze en ulceratieve toestanden: keelinfecties met gezwollen klieren en speekselvloed, otitis met stinkende afscheiding en stomatitis met metaalsmaak en bloedend tandvlees. Het is zeer werkzaam bij syfilitische verschijnselen en bij etterende huid- of klieraandoeningen, zoals abcessen en karbonkels. Het doorkomen van tanden bij kinderen met rusteloosheid, kwijlen en dunne ontlasting wijst vaak op Mercurius. Bij dysenterie is het aangewezen wanneer er bloed, slijm, persen en tenesmen zijn. Bij chronische aandoeningen is het waardevol bij botziekten, vooral van de schedel en de lange pijpbeenderen, en bij terugkerende keel-, neus- en oorinfecties, klierzwellingen en zweren in de mond. De keynote blijft steeds: stinkende afscheidingen, nachtelijke verergering en psychische besluiteloosheid met lichamelijk verval.

Bij acute etterende aandoeningen, zoals tonsillitis, otitis of stomatitis, kan Mercurius solubilis het best worden toegediend in 6C–30C, om de paar uur herhaald, waarna de tussenpozen worden verlengd zodra verbetering optreedt. Bij chronische klachten met een syfilitische achtergrond — ulceratie, klierzwelling, destructieve botziekte — is 200C of 1M vaak geschikter, met ruime tussenpozen toegediend (bijvoorbeeld eenmaal per week of per maand). Gevoelige patiënten kunnen baat hebben bij lagere potenties met langere tussenpozen. Als diepwerkend antisyfilitisch middel wordt het bij miasmatische gevallen vaak als intercurrent middel gebruikt. Zodra verbetering inzet, moet te frequente herhaling worden vermeden, omdat overmatig gebruik symptomen van een geneesmiddelproef of een verergering kan veroorzaken.

Psyche

• Angst, ’s nachts, met rusteloosheid
• Achterdochtig, wantrouwend
• Besluiteloosheid, twijfelen
• Delirium, ’s nachts mompelen
• Verwardheid, erger bij koorts

Hoofd

• Pijn, barstend, ’s nachts erger
• Hoofdhuid gevoelig voor aanraking
• Fontanellen blijven open

Ogen

• Oogontsteking, etterig, met bijtende afscheiding
• Ulceratie van het hoornvlies
• Lichtschuwheid, met tranenvloed

Oren

• Middenoorontsteking, stinkende afscheiding
• Pijn, stekend, ’s nachts
• Oorspeekselklieren gezwollen

Neus

• Neusverkoudheid met ulceratie
• Afscheiding, groen, stinkend
• Neusbloeding, ’s nachts

Mond

• Speekselvloed, overvloedig, stinkend
• Tong, slap, met tandafdrukken
• Ulceraties van het slijmvlies

Keel

• Tonsillitis, ulcererend, van rechts naar links
• Brandende pijn, met een rauw gevoel
• Slikken, pijnlijk, met gezwollen klieren

Maag

• Misselijkheid, voortdurend, geen eetlust
• Smaak, metaalachtig, bitter
• Dorst naar koude dranken

Buik

• Leverstreek drukgevoelig en opgezet
• Lever en milt vergroot
• Koliek, ’s nachts, met transpiratie

Rectum

• Diarree, groen, slijmerig, stinkend
• Tenesmen, voortdurend, zonder resultaat
• Aambeien, blauwachtig, bloedend

Urinewegen

• Branderig urineren, frequente aandrang
• Urine, donker, stinkend
• Urineretentie, pijnlijk

Mannelijke geslachtsorganen

• Ulceraties van de penis, syfilitisch
• Afscheiding, groen, stinkend
• Erectie, onvolledig, pijnlijk

Vrouwelijke geslachtsorganen

• Fluor vaginalis, bijtend, groen
• Ulceraties van de baarmoederhals, pijnlijk
• Menstruatie, onregelmatig, met ontvellende afscheiding

Borstkas

• Hoest, los, met groen sputum
• Pijn, stekend, bij het ademen
• Piepende ademhaling, stinkende adem

Rug

• Pijn in de onderrug, ’s nachts
• Zwakte van de wervelkolom, met beven
• Botcariës van de wervels

Ledematen

• Beven van de handen, ’s nachts
• Pijn, scheurend, in de gewrichten
• Ulceraties aan de onderste ledematen

Huid

• Ulceraties, etterend, stinkend
• Abcessen in de klieren
• Eczeem, met ontvellende afscheiding

Slaap

• Slapeloosheid door rusteloosheid
• Woelen en mompelen in de slaap
• Dromen, afschuwelijk, over moord

Generale symptomen

• Verergering ’s nachts
• Afscheidingen, stinkend, groen
• Klieren, gezwollen, verhard
• Beven, zwakte
• Warmte verergert

Hahnemann, S. – Materia Medica Pura: Oorspronkelijke geneesmiddelproef van Mercurius, met een uitvoerige beschrijving van de toxicologische en klinische effecten.
Kent, J.T. – Lectures on Homœopathic Materia Medica: Grondige analyse van de psychische en generale aspecten van de Mercurius-toestand.
Hering, C. – Guiding Symptoms of Our Materia Medica: Talrijke geverifieerde waarnemingen van effecten op klieren, huid en slijmvliezen.
Clarke, J.H. – A Dictionary of Practical Materia Medica: Volledig overzicht van klinische toepassingen, symptomen uit geneesmiddelproeven en vergelijkingen.
Allen, T.F. – Encyclopedia of Pure Materia Medica: Uitvoerige gegevens uit geneesmiddelproeven en een vergelijking van verschillende kwikpreparaten.
Boericke, W. – Pocket Manual of Homœopathic Materia Medica: Betrouwbare samenvatting van keynotes, orgaanaffiniteiten en modaliteiten.
Nash, E.B. – Leaders in Homœopathic Therapeutics: Praktische inzichten voor de middelkeuze bij ettering, dysenterie en ulceratie.