• Krew i stany septyczne — samozatrucie, ropnica/posocznica, toksemia pooperacyjna, „dezorganizacja krwi”, skrajne osłabienie przypominające dur brzuszny, z odorem; zob. Gorączka/Objawy ogólne [Boericke], [Clarke], [Dewey].
• Układ chłonny i węzły chłonne — tkliwe, stwardniałe węzły; regionalne zapalenie węzłów chłonnych wokół ognisk septycznych; spowolniony odpływ chłonki; zob. Szyja/Kończyny/Skóra [Boger], [Phatak].
• Skóra i tkanki miękkie — czyraki gromadne, zapalenie tkanki łącznej, ropowica, obrzeża zgorzeli, cuchnące owrzodzenia o podminowanych brzegach; skłonność do powolnego ziarninowania; zob. Skóra [Boericke], [Clarke].
• Błony śluzowe — cuchnące nieżyty, owrzodzenia (jama ustna, gardło), wydzieliny septyczne (cuchnące odchody połogowe/upławy); zob. Jama ustna/Gardło/Narządy płciowe żeńskie [Clarke], [Dewey].
• Odpływ w obrębie układu wrotnego i jelit — język obłożony lub czerwony jak surowe mięso, gorzki/nieprzyjemny smak, cuchnące stolce w następstwie samozatrucia; zob. Żołądek/Brzuch/Odbytnica [Phatak], [Clarke].
• Łożysko żylne i włośniczkowe — ciemnoczerwone, przekrwione obrzeża przypominające różę; wybroczyny; septyczne zapalenie żył; zob. Skóra/Kończyny [Boger], [Boericke].
• Układ nerwowy — tępy ból głowy na tle zatrucia, otępienie wskutek wchłaniania produktów gnilnych; bolesna wrażliwość „jak po stłuczeniu”; zob. Umysł/Głowa/Objawy ogólne [Dewey], [Clarke].
• Narządy wydalnicze układu moczowego — ciemny mocz o silnym zapachu w stanach toksycznych; pieczenie przy wchłanianiu produktów zakażenia; zob. Układ moczowy [Phatak].
• Ukąszenia i trucizny — wchłanianie produktów zakażenia po ukąszeniach/użądleniach/ukąszeniu węża; septyczne zapalenie tkanki łącznej wokół ran kłutych; zob. Skóra/Objawy ogólne [Clarke], [Hale].

• Na świeżym powietrzu i przy dokładnym wietrzeniu — mniejsze nudności wywołane odorem; ustępuje ból głowy na tle zatrucia (powtórzone w działach Głowa/Objawy ogólne) [Clarke], [Dewey].
• Przy łagodnym, ciągłym odpływie z ogniska septycznego (samoistnym lub wspomaganym) — ból i gorączka zmniejszają się po odpływie wydzieliny (powtórzone w działach Skóra/Odbytnica) [Boericke], [Phatak].
• Po oczyszczaniu owrzodzeń i ran ciepłą wodą oraz kąpielach antyseptycznych — mniej odoru; poprawia się ziarninowanie (odniesienie do działu Skóra) [Clarke].
• W spoczynku i przy unikaniu wysiłku — zapobiega zapaści; zmniejszają się zawroty głowy na tle zatrucia (Objawy ogólne/Głowa) [Dewey].
• Po uniesieniu obrzękniętej kończyny — zmniejsza się ciemnoczerwone przekrwienie (Kończyny/Skóra) [Boger].
• Po lekkich, prostych posiłkach i ciepłych bulionach — ustępują objawy gnilne ze strony przewodu pokarmowego oraz nudności (Żołądek) [Dewey].
• Pod wpływem stałego, umiarkowanego ciepła stosowanego na stwardniałe węzły chłonne, ale nie nadmiernego gorąca — łagodnieje tkliwość (Szyja/Kończyny) [Phatak].
• Po stolcu/oddaniu moczu, gdy zmniejsza się cuchnięcie — łagodnieją ból głowy i nudności (Odbytnica/Układ moczowy) [Phatak].

10b. Czynniki nasilające objawy

• Sepsa, procesy gnilne, cuchnące wydzieliny — ogólne pogorszenie; charakterystyczną cechą jest „cuchnięcie” (Gorączka/Skóra/Objawy ogólne) [Boericke], [Clarke].
• Ciepłe, duszne pomieszczenia, przykre zapachy — nudności, ból głowy, drażliwość (Głowa/Objawy ogólne) [Clarke].
• Ucisk i nieostrożne manipulowanie okolicami objętymi zapaleniem — ból, szerzenie się ciemnoczerwonego zabarwienia (Skóra/Kończyny) [Boger].
• Noc; pora zbliżająca się do północy — niepokój ruchowy, gorąco na tle zatrucia, cuchnące poty (Sen/Gorączka) [Boericke].
• Tłuste pokarmy, alkohol — nudności, gorzki smak, język obłożony lub czerwony jak surowe mięso (Żołądek/Jama ustna) [Phatak], [Dewey].
• Wysiłek — nieproporcjonalnie silne wyczerpanie (Objawy ogólne) [Dewey].
• Po urazach, ranach kłutych, ukąszeniach — zapalenie tkanki łącznej, zapalenie naczyń chłonnych (Skóra/Objawy ogólne) [Clarke], [Hale].
• Stłumione ropienie lub zablokowany odpływ — narastają pulsowanie i napięcie (Skóra/Odbytnica) [Boericke], [Phatak].

• Sepsa, procesy gnilne, cuchnące wydzieliny — ogólne pogorszenie; charakterystyczną cechą jest „cuchnięcie” (Gorączka/Skóra/Objawy ogólne) [Boericke], [Clarke].
• Ciepłe, duszne pomieszczenia, przykre zapachy — nudności, ból głowy, drażliwość (Głowa/Objawy ogólne) [Clarke].
• Ucisk i nieostrożne manipulowanie okolicami objętymi zapaleniem — ból, szerzenie się ciemnoczerwonego zabarwienia (Skóra/Kończyny) [Boger].
• Noc; pora zbliżająca się do północy — niepokój ruchowy, gorąco na tle zatrucia, cuchnące poty (Sen/Gorączka) [Boericke].
• Tłuste pokarmy, alkohol — nudności, gorzki smak, język obłożony lub czerwony jak surowe mięso (Żołądek/Jama ustna) [Phatak], [Dewey].
• Wysiłek — nieproporcjonalnie silne wyczerpanie (Objawy ogólne) [Dewey].
• Po urazach, ranach kłutych, ukąszeniach — zapalenie tkanki łącznej, zapalenie naczyń chłonnych (Skóra/Objawy ogólne) [Clarke], [Hale].
• Stłumione ropienie lub zablokowany odpływ — narastają pulsowanie i napięcie (Skóra/Odbytnica) [Boericke], [Phatak].

W stanach septycznych stopniowo narasta otępienie na tle zatrucia: myślenie zwalnia, uwaga się rozprasza, a chory staje się obojętny na otoczenie, dopóki przykre zapachy lub ciepłe, duszne pomieszczenia nie wywołają nudności i drażliwości, skłaniając go do domagania się świeżego powietrza — odpowiada to wspomnianej już poprawie po wywietrzeniu [Clarke], [Dewey]. Drażliwość ta nie ma charakteru ostrej opryskliwości Nux, lecz jest ciężkim rozdrażnieniem związanym z bolesnością „jak po stłuczeniu”, ruchem i dotykaniem; choremu przeszkadzają zmiany opatrunków i badania, które nasilają ból (pogorszenie pod wpływem ucisku/manipulacji) [Boger], [Phatak]. Niepokój skupia się na ranie lub owrzodzeniu; chory wyraża lęk przed „zatruciem krwi”, podejrzliwie obserwując każdą nową czerwoną smugę lub obrzmienie węzła chłonnego, co wskazuje na świadomość przyczyny choroby, częstą w przypadkach odpowiadających obrazowi Echinacea [Clarke]. Wieczorem wyraźne jest przygnębienie z niepokojem ruchowym spowodowanym wewnętrznym gorącem i nadwrażliwością na zapachy; chory unika towarzystwa nie z niechęci do ludzi, lecz po to, by ukryć odór — jest to drobny, lecz rzeczywisty rys psychologiczny pacjentów w stanach septycznych [Boericke], [Clarke]. Sen przerywają obawy związane ze zmianami opatrunków oraz poczucie wewnętrznego „skażenia”, które łagodnieje po skutecznym oczyszczeniu (odpowiada modalności: poprawa po zapewnieniu odpływu/oczyszczeniu) [Dewey]. Nadwrażliwość na cuchnące zapachy jest objawem charakterystycznym; ten sam chory na świeżym powietrzu wydaje się spokojniejszy i sprawniejszy umysłowo — to wiarygodny punkt odniesienia podczas wywiadu [Clarke]. Krótki opis przypadku: „Po zapaleniu tkanki łącznej ręki pacjent siedział przy oknie; zamknięcie drzwi natychmiast nasilało nudności, ból głowy i drażliwość; rany sączyły i cuchnęły; Echinacea w ciągu kilku dni przywróciła komfort oraz zmniejszyła odór i gorączkę” [Clinical], [Clarke]. W odróżnieniu od zamroczenia z majaczeniem w obrazie Baptisia, otępienie Echinacea ma charakter toksyczny, lecz po skłonieniu chorego do rozmowy ujawnia się zachowana jasność myślenia; w odróżnieniu od pełnego lęku niepokoju ruchowego z paradoksalnym tętnem w obrazie Pyrogenium, tutaj cechy tętna mają mniejsze znaczenie rozpoznawcze, a objawami charakterystycznymi są cuchnięcie i miejscowy proces septyczny [Dewey], [Boericke].

Ciężki ból głowy na tle zatrucia, z tępym, opasującym bólem w poprzek czoła, towarzyszy wchłanianiu produktów zakażenia; ustępuje na świeżym powietrzu oraz po obfitym odpływie wydzieliny lub stolcu (odpowiada poprawie po wywietrzeniu/zapewnieniu odpływu) [Clarke], [Phatak]. Gorąco i pulsowanie na szczycie głowy pojawiają się ku nocy w ciepłych, dusznych pomieszczeniach; chłodzenie i oczyszczanie przynoszą ulgę (powtórzenie modalności) [Boericke]. Skóra głowy może być bolesna „jak po stłuczeniu”, zwłaszcza w pobliżu łańcuchów węzłów chłonnych objętych zapaleniem (usznych, szyjnych) [Boger]. Zawroty głowy przy wstawaniu, nasilające się w cuchnących pomieszczeniach, sugerują raczej ogólnoustrojowe przytępienie niż schorzenie o charakterze wyłącznie zapalenia nerwów; por. Carbo veg przy skrajnej zapaści i szarej twarzy [Dewey], [Boericke]. Zmiany języka (od obłożonego po żywoczerwony jak surowe mięso) przebiegają równolegle z objawami głowy — gdy język wygląda na obnażony, a oddech cuchnie, ból głowy się nasila; w miarę oczyszczania jamy ustnej ustępuje zamroczenie (odniesienie do działu Jama ustna) [Phatak], [Clarke]. Krótki opis przypadku: „Septyczny ropień zęba z cuchnącym oddechem; opasujący ból czoła zniknął po zwiększeniu odpływu wydzieliny podczas zmiany opatrunku” [Clinical], [Clarke].

W stanach toksycznych częste jest przygaszone przekrwienie spojówek ze zmęczonym, ociężałym spojrzeniem; rano powieki mogą być sklejone cuchnącą wydzieliną nieżytową [Clinical], [Clarke]. Światłowstręt jest niewielki i wynika głównie z ogólnego złego samopoczucia, a nie z choroby oczu [Boericke]. Ciemne zabarwienie wokół oczodołów wskazuje na zastój żylny; poprawa po uniesieniu i na świeżym powietrzu (odniesienie do działu Objawy ogólne) [Boger]. W róży/zapaleniu tkanki łącznej twarzy powieki są napięte, lśniące, o ciemnoczerwonych brzegach — raczej ciemnych niż żywo szkarłatnych jak w obrazie Belladonna — co odpowiada septycznemu zabarwieniu opisywanemu przy Echinacea [Clarke]. Łzy mogą wywoływać szczypanie na otartej skórze policzków w pobliżu owrzodzeń (odniesienie do działu Skóra) [Clinical]. W ciepłych pomieszczeniach obraz faluje; widzenie stabilizuje się przy otwartym oknie, zgodnie z powtarzającym się motywem poprawy po wywietrzeniu [Clarke].

Węzły chłonne za uchem są tkliwe w septycznym zapaleniu gardła lub zakażeniu zębopochodnym, z bolesnością u podstawy ucha; ucisk nasila dolegliwości (powinowactwo do układu chłonnego) [Boger]. Wyciek z ucha, jeśli występuje, jest cuchnący i parzący; skóra przy ujściu przewodu słuchowego jest otarta (odniesienie do działów Skóra/Błony śluzowe) [Clarke]. Słuch przytępiony podczas wieczorów z gorączką (otępienie na tle zatrucia) [Dewey]. Ostry, przeszywający ból okolicy wyrostka sutkowatego w zapaleniu tkanki łącznej — wymaga dokładnej oceny chirurgicznej; Echinacea wspomaga warunki sprzyjające odpływowi wydzieliny [Clinical]. Ciepłe pomieszczenia nasilają uczucie pełności w uchu (Objawy ogólne) [Clarke]. Po zmianie opatrunków, na świeżym powietrzu, ucisk w uchu łagodnieje (powtórzenie modalności) [Clinical].

Cuchnący katar z żrącą wydzieliną; strupy wewnątrz nosa mają skłonność do owrzodzeń i krwawią przy skubaniu; wydzielina powoduje otarcia wargi (odniesienie do działów Skóra/Błony śluzowe) [Clarke], [Boericke]. Zapachy budzą odrazę; w dusznych pomieszczeniach nawet zwykłe wonie wywołują nudności — charakterystyczna „nietolerancja odoru” [Clarke]. Septyczne zapalenie zatok daje gęstą, żółtozieloną, cuchnącą wydzielinę; ucisk w okolicy czołowej głowy zmniejsza się po wypłukaniu (powtórzenie w dziale Głowa) [Phatak]. Zaczerwienienie przypominające różę może szerzyć się z przedsionka nosa na górną wargę; ma barwę raczej ciemną niż żywą (różnicowanie z Bell. w dziale Skóra) [Clarke]. Krwawienie z nosa może przejściowo złagodzić ból głowy [Clinical]. Po ukąszeniach/użądleniach w pobliżu nosa obrzęk jest ciemny i stwardniały; chłodne obmywanie gąbką i uniesienie przynoszą ulgę; Echinacea jest stosowana przy skłonności do stanów septycznych (odniesienie do działu Skóra) [Clarke], [Hale].

Wygląd twarzy ciemny, ociężały; policzki nad ogniskiem septycznym mogą być przygaszenie czerwone lub sinofioletowe; gorąco twarzy z cuchnącym oddechem [Clarke]. Wargi popękane, brunatnawe w kącikach; ślina ma nieprzyjemny smak (odniesienie do działu Jama ustna) [Phatak]. Ogniska przypominające różę są lśniące, napięte i gorące w dotyku, lecz mają ciemną barwę; ból nasila się pod wpływem dotyku/ucisku (powtórzenie modalności) [Boger]. Węzły podżuchwowe powiększone, tkliwe; ruch żuchwy nasila dolegliwości (powinowactwo do układu chłonnego) [Phatak]. Wyraz twarzy apatyczny, mimo to chory jest rozdrażniony dusznością pomieszczenia i zapachami (powtórzenie w dziale Umysł) [Clarke]. Owrzodzenia z oddzielaniem się martwych tkanek w okolicy brody po zakaźnym zapaleniu mieszków włosowych poprawiają się w miarę usprawniania odpływu wydzieliny [Clinical].

Język naprzemiennie obłożony (żółtawobiałym nalotem) i pokryty obnażonymi, czerwonymi jak surowe mięso polami — brzegi z odciskami zębów; smak gorzki, nieprzyjemny lub „mdławo-słodkawy” przy wchłanianiu produktów zakażenia [Phatak], [Clarke]. Oddech cuchnący, metaliczny; ślina cuchnie; kąciki ust ulegają owrzodzeniu ze szczypaniem (powinowactwo do błon śluzowych) [Clarke]. Dziąsła gąbczaste, łatwo krwawią; zębopochodne ogniska septyczne z cuchnącą ropą i obrzmieniem węzłów podżuchwowych (nawiązanie do układu chłonnego) [Boericke]. Suchość w jamie ustnej w dusznych pomieszczeniach kontrastuje z obfitszym ślinieniem na świeżym powietrzu (motyw poprawy po wywietrzeniu) [Clarke]. Bolesność „jak po oparzeniu”, nasilająca się po ciepłych napojach; letnie płukanki i oczyszczanie przynoszą ulgę (nawiązanie do działów Pokarmy i napoje/Modalności) [Phatak]. Po zapewnieniu właściwego odpływu lub przeczyszczeniu chory ma wrażenie czystszej jamy ustnej i staje się bardziej ożywiony (odniesienie do działu Objawy ogólne) [Dewey].

Septyczny ropień zęba z pulsowaniem i cuchnącym posmakiem; wydzielina żrąca i ciągliwa; ból nasila się pod wpływem dotyku i nocą, a łagodnieje po odpływie wydzieliny (powtórzenie modalności) [Clarke]. Obrzęk okołowierzchołkowy twardy, ciemnoczerwony, tkliwy — powiększenie regionalnych węzłów chłonnych [Boger]. Owrzodzenie brzegów dziąseł ze śliną o nieprzyjemnym, metalicznym smaku (odniesienie do działu Jama ustna) [Phatak]. Zgrzytanie zębami lub zaciskanie szczęk z powodu drażliwości na tle zatrucia nie jest wyraźnie zaznaczone; jeśli dominuje, należy rozważyć Nux lub Merc. [Kent]. Przy ekstrakcjach obciążonych ryzykiem septycznego zakażenia zębodołu Echinacea bywa przydatna jako lek konstytucyjny obok leczenia miejscowego [Dewey]. Dzieci z cuchnącym oddechem i tkliwymi węzłami podżuchwowymi po epizodach próchnicy mogą wykazywać obraz Echinacea [Clinical].

Cuchnące, piekące gardło z bolesnością jak przy obnażeniu błony śluzowej i ogniskami owrzodzeń; oddech cuchnący; migdałki powiększone, z ciemnoczerwonym przekrwieniem, a nie żywą karmazynową barwą (różnicowanie z Bell.) [Clarke], [Boericke]. Tkliwe węzły wzdłuż mięśnia mostkowo-obojczykowo-sutkowego; ból przy obracaniu szyi; ciepłe, delikatne okłady łagodzą, nieostrożne manipulowanie nasila dolegliwości (powtórzenie modalności) [Phatak]. Połykanie bolesne, zwłaszcza ciepłych lub ciężkostrawnych pokarmów; tolerowane są małe łyki letnich płynów (odniesienie do działu Pokarmy i napoje) [Dewey]. Ogniska ulegają rozpadowi z cuchnącym wysiękiem; w miarę oczyszczania zmniejszają się ból głowy i złe samopoczucie (powtórzenie w działach Głowa/Objawy ogólne) [Clarke]. Głos przytłumiony raczej wskutek otępienia na tle zatrucia niż rzeczywistego zapalenia krtani (por. Baptisia przy zamroczeniu) [Dewey]. Lek stosowano w stanach po błonicy i stanach rzekomobłoniastych z odorem, gdy cuchnące owrzodzenia utrzymywały się mimo leczenia miejscowego [Clinical], [Clarke].

Gorzki, nieprzyjemny smak po przebudzeniu; nudności nasilają się w ciepłych, dusznych pomieszczeniach, łagodnieją na świeżym powietrzu — powtórzenie charakterystycznego motywu [Clarke]. Słaby apetyt z odrazą do tłustych pokarmów i alkoholu (pogorszenie po alkoholu/tłuszczach) [Phatak], [Dewey]. Pragnienie z potrzebą częstego picia małymi łykami; duże łyki wywołują nudności; najlepiej tolerowane są letnie płyny (Pokarmy i napoje) [Phatak]. Nadbrzusze bolesne, „jak po stłuczeniu”, zwłaszcza gdy w pobliżu występuje zapalenie tkanki łącznej (nawiązanie do działu Skóra/Tkanki miękkie) [Boger]. Przy nasilonym wchłanianiu produktów zakażenia wymioty cuchnącym śluzem, po których następuje ulga (odniesienie do działu Objawy ogólne) [Dewey]. Po stolcu zmniejsza się uczucie ucisku w żołądku, co sugeruje korzystny wpływ odpływu w obrębie układu wrotnego (powtórzenie w działach Brzuch/Odbytnica) [Phatak].

Wzdęcie brzucha z poczuciem wewnętrznych procesów gnilnych — cuchnące gazy; stolec cuchnący i drażniący skórę, po nim łagodnieją dolegliwości głowy i nudności (poprawa po stolcu) [Phatak], [Dewey]. Tkliwość prawej okolicy biodrowej lub pachwinowej przy obrzmieniu węzłów w związku z ogniskami septycznymi podudzi/stóp (łańcuch węzłów chłonnych) [Boger]. Ciężar w okolicy wątroby; gorzki smak w ustach; poprawa po lekkich bulionach i przy unikaniu tłuszczów (nawiązanie do działu Pokarmy i napoje) [Dewey]. „Pobolewanie” otrzewnej w pobliżu septycznych ropni powłok brzusznych; ucisk nasila dolegliwości, uniesienie i spoczynek przynoszą ulgę (powtórzenie modalności) [Boericke]. W róży/zapaleniu tkanki łącznej ściany brzucha (po operacji) brzegi są ciemnoczerwone i podminowane — należy zwracać uwagę na wskazania chirurgiczne; lek stosowany jest wspomagająco przy ogólnoustrojowych objawach gnilnych [Clarke]. Po oczyszczeniu rany zmniejsza się dyskomfort w brzuchu (poprawa po zapewnieniu odpływu) [Clinical].

Mocz ciemny, o intensywnym, cuchnącym zapachu przy wchłanianiu toksyn z ogniska septycznego; gdy jest zagęszczony, powoduje pieczenie; staje się jaśniejszy, a dolegliwości słabną wraz z poprawą nawodnienia i odpływu wydzieliny (poprawa po oddaniu moczu) [Phatak], [Dewey]. Częstomocz nocny z niepokojem towarzyszącym zatruciu [Boericke]. Objawy podrażnienia pęcherza przy zapaleniu tkanki łącznej miednicy (powiązanie z działem Narządy płciowe żeńskie) [Clarke]. Skąpomocz z gorącą skórą; wraz z poprawą diurezy ustępuje zamroczenie (Głowa/Objawy ogólne) [Dewey]. W niektórych przypadkach po odstaniu moczu wytrąca się obfity osad (katabolizm w stanie zatrucia) [Clinical]. Brak swoistego obrazu zmian miąższu nerek poza ogólną toksemią.

Stolce cuchnące, brązowawe, drażniące skórę; po wypróżnieniu ustępują objawy toksyczne ze strony głowy i nudności (powiązanie między działami) [Phatak]. Parcie na stolec jest nieznaczne; silne parcie o charakterze czerwonkowym wskazuje raczej na Merc. lub Ars. [Dewey]. Karbunkuły lub czyraki wokół odbytu, otoczone sinawą obwódką, niezwykle bolesne przy dotyku i ucisku; poprawa po odpływie wydzieliny (podobnie w dziale Skóra) [Boericke]. Szczeliny lub owrzodzenia sączące cuchnącą wydzielinę; oczyszczanie, dostęp powietrza i łagodne ciepło przynoszą ulgę (Modalności) [Clarke]. Guzki krwawnicze ciemne, obolałe, z cuchnącym sączeniem w stanach zatrucia [Clinical]. Nocne nasilenie pieczenia w odbytnicy wiąże się z ogólnym niepokojem w stanach septycznych (powiązanie z działami Gorączka i Sen) [Boericke].

Węzły chłonne pachwinowe obrzmiałe i bolesne przy zapaleniu tkanki łącznej podudzia lub stopy; chodzenie nasila dolegliwości, uniesienie kończyny i ciepłe okłady przynoszą ulgę (podobnie w działach Układ limfatyczny i Kończyny) [Boger]. Zapalenie gruczołu krokowego z cuchnącą wydzieliną z cewki moczowej nie należy do głównego obrazu leku, chyba że ma charakter septyczny; należy rozważyć Echinacea, gdy dominują odór i stan zapalny z sinawym zabarwieniem tkanek [Clarke]. Pooperacyjne zakażenie septyczne miednicy z cuchnącym sączeniem przypominającym odchody połogowe (rzadkie u mężczyzn — z ran chirurgicznych) może wykazywać wskazania do tego leku [Clinical]. Popęd płciowy osłabiony w stanach zatrucia (Objawy ogólne) [Dewey]. Podrażnienie skóry i cuchnący pot w pachwinach (powiązanie z działem Skóra) [Boericke]. Po poprawie odpływu wydzieliny bolesność zmniejsza się równocześnie z poprawą nastroju (powiązanie z działem Umysł) [Clinical].

Upławy cuchnące, drażniące; wargi sromowe obolałe; węzły chłonne pachwinowe bolesne (Błony śluzowe/Układ limfatyczny) [Clarke]. Odchody połogowe cuchnące, ciemne, utrzymujące się zbyt długo po porodzie — oznaki wchłaniania toksyn z ogniska septycznego; Echinacea wspomaga oczyszczanie przy jednoczesnej pielęgnacji miejscowej i nadzorze lekarskim [Dewey], [Clarke]. Nadżerki lub owrzodzenia szyjki macicy sączą cuchnącą wydzielinę i mają sinawe obwódki; łagodne ciepło i świeże powietrze zmniejszają szczypanie (Skóra/Błony śluzowe) [Phatak]. Zapalenie sutka z sinawym, stwardniałym zrazikiem i bolesnością węzłów pachowych — ból nasila się przy dotyku; poprawa po odpływie wydzieliny lub drenażu (podobnie w dziale Układ limfatyczny) [Boericke]. Niezwykle cuchnący zapach krwi miesiączkowej w stanach zatrucia; ból głowy i nudności nasilają się w dusznych pomieszczeniach (powiązanie z działami Głowa i Żołądek) [Clarke]. Pooperacyjne zapalenie tkanki łącznej miednicy: niepokój nocny, cuchnący pot; gdy wydzielina zaczyna swobodnie odpływać, objawy ustępują (Objawy ogólne) [Dewey].

Wyraźna potrzeba świeżego powietrza; duszne pomieszczenia nasilają ucisk w klatce piersiowej i nudności (poprawa na świeżym powietrzu) [Clarke]. Podczas gorączki oddech płytki, ze wzdychaniem; nie jest to przede wszystkim lek o obrazie skurczowym (porównaj Drosera) [Dewey]. Cuchnący oddech jest motywem przewodnim; chory wstydzi się zapachu (powiązanie z działem Umysł) [Clarke]. Kaszel, jeśli występuje, prowadzi do odkrztuszania cuchnącego śluzu; po odkrztuszeniu następuje ulga (powiązanie z działami Jama ustna i Klatka piersiowa) [Dewey]. Przy zmianach różycopodobnych na twarzy poruszanie nozdrzami sprawia ból; oddychanie przez usta wysusza język (powiązanie z działem Jama ustna) [Clarke]. Uniesienie tułowia zmniejsza sinawe zabarwienie i ucisk w klatce piersiowej (Objawy ogólne) [Boger].

Kołatanie serca przy najmniejszym wysiłku wskutek osłabienia w stanie zatrucia; pogorszenie nocą z uczuciem wewnętrznego gorąca; spokój i świeże powietrze przynoszą ukojenie (podobnie w dziale Objawy ogólne) [Dewey]. Niepokój o serce jest wtórny wobec obawy przed szerzeniem się zakażenia septycznego (powiązanie z działem Umysł) [Clarke]. Tachykardia ze stanem podgorączkowym; brak wyraźnej rozbieżności między tętnem a temperaturą charakterystycznej dla Pyrogenium ułatwia różnicowanie [Dewey]. Bolesność okolicy przedsercowej „jak po potłuczeniu” u chorych z zapaleniem tkanki łącznej ściany klatki piersiowej (powiązanie z działami Klatka piersiowa i Skóra) [Boericke]. Sinawe zabarwienie warg w źle wietrzonych pomieszczeniach; na świeżym powietrzu wargi różowieją (powiązanie z działem Twarz) [Clarke]. Sen łagodzi niewielkie kołatania serca, gdy cuchnące objawy słabną (podobnie w dziale Sen) [Clinical].

Tępy ucisk w klatce piersiowej w stanie zatrucia, a nie pierwotny nieżyt; nieprzyjemny zapach oddechu; poprawa przy otwartym oknie (podobnie w działach Oddychanie i Wietrzenie) [Clarke]. W septycznym zapaleniu tkanki łącznej ściany klatki piersiowej lub piersi ból przypomina potłuczenie i nasila się przy dotyku; obrzeża zmian są sinawe (podobnie w dziale Skóra) [Boericke]. Cuchnąca plwocina, gdy septyczne zakażenie oskrzeli wikła grypę; smak gorzki lub nieprzyjemny (powiązanie z działem Jama ustna) [Dewey]. Tętno miękkie, łatwo poddające się uciskowi w stanie wyczerpania; jeśli jest bardzo słabe, a zapaści towarzyszy lodowate zimno, należy pomyśleć o Carbo veg [Dewey], [Boericke]. Bolesność węzłów pachowych przy septycznym zakażeniu piersi (Układ limfatyczny) [Boger]. Po odkrztuszeniu plwociny i przewietrzeniu pomieszczenia ucisk ustępuje (powtórzenie modalności) [Clarke].

Węzły chłonne potyliczno-szyjne powiększone i bolesne; obracanie głowy nasila dolegliwości (podobnie w dziale Układ limfatyczny) [Boger]. Ból grzbietu „jak po potłuczeniu” w gorączkach septycznych; pogorszenie przy wysiłku, poprawa w spoczynku i na świeżym powietrzu [Dewey]. Bolesność okolicy lędźwiowej po nocach z potami towarzyszącymi zatruciu (powiązanie z działem Dreszcze/Gorąco/Pot) [Boericke]. Skóra okolicy krzyżowej podrażniona przez cuchnący pot; oczyszczanie przynosi ulgę (Skóra/Pocenie się) [Clarke]. Osłabienie kręgosłupa jest wtórne wobec ogólnej toksemii; dla porównania w obrazie Baptisia bólowi pleców towarzyszy osłupienie [Dewey]. Gorące okłady stosowane delikatnie przynoszą ulgę przy stwardniałych węzłach chłonnych z tyłu szyi (Modalności) [Phatak].

Zapalenie tkanki łącznej z sinawym rumieniem oraz napiętą, lśniącą skórą; niezwykła bolesność przy dotyku i ucisku; poprawa po odpływie wydzieliny lub drenażu (podobnie w dziale Skóra) [Boericke], [Boger]. Czerwone smugi wzdłuż naczyń limfatycznych (zapalenie naczyń limfatycznych) po nakłuciach lub ukąszeniach; Echinacea odpowiada fazie septycznej (powinowactwo do ukąszeń) [Clarke], [Hale]. Owrzodzenia żylakowe cuchnące, z oddzielającą się martwicą; uniesienie kończyny i dostęp powietrza przynoszą ulgę; w łóżku zapach staje się dokuczliwy (podobnie w dziale Objawy ogólne) [Clarke]. Bolesność paznokci i skórek w zanokcicy; pulsowanie nasila się nocą (powiązanie z działem Gorączka) [Boericke]. Zimne kończyny i gorąca głowa w dusznym pomieszczeniu; przy oknie wyrównuje się odczuwanie temperatury (Głowa/Objawy ogólne) [Clarke]. Po odpowiednim oczyszczeniu ból słabnie i przychodzi sen (powiązanie z działem Sen) [Clinical].

Główny obszar obrazu leku: czyraki, karbunkuły i ropowice o ciemnych, sinych obrzeżach; brzegi podminowane; cuchnąca, krwisto-ropna wydzielina; ból jak po potłuczeniu, nasilający się przy dotyku i ucisku; poprawa po swobodnym odpływie wydzieliny i oczyszczeniu z użyciem ciepła (powtarzające się modalności) [Boericke], [Clarke]. Róża o ciemnym, sinoczerwonym, a nie jaskrawoszkarłatnym zabarwieniu; szerzy się powoli; węzły chłonne bolesne [Clarke]. Zgorzelinowe brzegi owrzodzeń; zapach przytłaczający; wietrzenie niezbędne (Umysł/Objawy ogólne) [Clarke]. Ukąszenia lub użądlenia z septycznym zapaleniem tkanki łącznej i naczyń limfatycznych; miejsce wkłucia bolesne i sinawe; Echinacea odpowiada wchłanianiu toksyn z ogniska septycznego (porównaj Ledum przy urazach kłutych, Lachesis przy szerzącym się zakażeniu septycznym) [Clarke], [Hale], [Boericke]. Zapalenie mieszków włosowych lub figówka brody z cuchnącymi strupami; poprawa po dokładnym oczyszczeniu [Clinical]. Oparzenia lub urazy powikłane zakażeniem septycznym: pielęgnacja miejscowa oraz konstytucyjne Echi-a., gdy występuje obraz Echinacea (związki z Calendula/Arnica) [Dewey], [Boericke].

Sen płytki, przerywany przez wewnętrzne gorąco i odczuwanie zapachu w ciepłych pomieszczeniach; obracanie się w łóżku nasila bolesność (podobnie w dziale Objawy ogólne) [Boericke], [Clarke]. Po prawidłowym opatrzeniu i oczyszczeniu rany chory śpi lepiej i budzi się z jaśniejszym umysłem (poprawa po odpływie wydzieliny) [Dewey]. Częste jest nocne nasilenie pulsowania w ogniskach septycznych; uniesienie kończyny przynosi ulgę (Kończyny) [Boger]. Sny nieprzyjemne, u niektórych o tematyce szpitalnej — z obawą przed „zatruciem krwi” (powiązanie z działem Umysł) [Clinical]. Dzieci są niespokojne i marudne, dopóki rana nie zostanie odsłonięta i wystawiona na powietrze; potem szybko zasypiają (motyw dostępu powietrza) [Clarke]. Krótkie okresy snu przeplatają się z gorącymi, cuchnącymi potami, które przynoszą niewielką ulgę (powiązanie z działem Dreszcze/Gorąco/Pot) [Boericke]. Poprawa nad ranem, gdy w pokoju jest chłodniej (Modalności) [Clarke]. Hałas lub dotyk podczas opatrywania budzi i złości chorego — nadmierna wrażliwość na zabiegi przy ciele (podobnie w dziale Umysł) [Boger]. Pozycja podczas snu umożliwiająca uniesienie zajętej części ciała zmniejsza sinawe zabarwienie (Objawy ogólne) [Boger]. Krótki opis przypadku: „Spał tylko w fotelu przy oknie; po płukaniach i Echinacea spał w łóżku z uniesioną kończyną” [Clinical].

Pełne lęku sny o rozkładającej się materii, brudnych pomieszczeniach i niemożności usunięcia brudu — odzwierciedlające wrażliwość na zapachy i potrzebę czystości oraz powietrza (powiązanie z działem Umysł) [Clinical]. Sny o szpitalach i operacjach; budzenie się z nudnościami w ciepłym łóżku [Clinical]. Po poprawie odpływu wydzieliny i wietrzenia sny stają się pogodniejsze lub zanikają (podobnie w dziale Sen) [Dewey]. Brak charakterystycznych motywów symbolicznych poza lękiem związanym z zakażeniem septycznym. Dzieci mogą krzyczeć przez sen, śniąc o opatrywaniu ran [Clinical]. Sny często zostają zapomniane po przebudzeniu z uczuciem ciężkości głowy (powiązanie z działem Głowa) [Dewey].

Niewysoka lub umiarkowana gorączka septyczna z sinawym zabarwieniem, cuchnącym oddechem i skrajnym osłabieniem; uczucie zimna w ciepłych pomieszczeniach; gorąco nocą z cuchnącym potem; ulga po swobodnym odpływie wydzieliny (podobnie w działach Skóra oraz Dreszcze/Gorąco/Pot) [Boericke], [Clarke]. Złe samopoczucie przypominające dur brzuszny, bez charakterystycznego dla Baptisia majaczenia; świadomość przytępiona, lecz chory odpowiada na pytania; język jak obnażony, żywoczerwony lub obłożony, z czerwonymi plamami [Dewey], [Clarke]. Przy wyborze leku temperatura może mieć mniejsze znaczenie niż cuchnące objawy i miejscowe zakażenie septyczne (różnicowanie z Pyrogenium, w którego obrazie występuje rozbieżność między tętnem a temperaturą) [Dewey]. Gorączka wzrasta w dusznych, źle wietrzonych pomieszczeniach; obniża się przy otwartym oknie (motyw wietrzenia) [Clarke]. Nocne nasilenie gorąca i pulsowania w ognisku chorobowym (Modalności) [Boericke]. W pooperacyjnym zakażeniu septycznym Echinacea pomaga przy ogólnoustrojowych objawach gnilnych, gdy odpowiada całokształtowi objawów (obserwacja kliniczna) [Dewey].

Dreszcze: w ciepłych pomieszczeniach, z nudnościami i odrazą do zapachu; dłonie zimne, głowa gorąca (podobnie w dziale Głowa) [Clarke]. Gorąco: związane z zatruciem, wewnętrzne, z sinawą twarzą; pogorszenie przy dotyku i ucisku ogniska septycznego; przytępienie umysłu [Boericke]. Pot: cuchnący, lepki, plami bieliznę; przynosi przejściową ulgę i potrzebę powietrza (poprawa po spoceniu się i na powietrzu) [Clarke], [Dewey]. Ta naprzemienność powtarza się co noc, odzwierciedlając rytm wchłaniania toksyn z ogniska septycznego [Boericke]. Jeśli pocenie zostaje zahamowane przez gorąco lub nadmierne okrycie, niepokój się nasila (podobnie w dziale Sen) [Clarke]. Ochładzanie, wietrzenie i delikatne oczyszczanie zmniejszają gorąco i odór (modalności) [Clarke].

Niechęć do tłuszczów i alkoholu; nasilają one nudności oraz gorzki lub mdłosłodki smak (podobnie w dziale Żołądek) [Phatak], [Dewey]. Pragnienie letnich płynów; zimne napoje mogą wywoływać uczucie zimna i miejscowo nasilać sinawe zabarwienie (oceniać indywidualnie) [Dewey]. Ochota na świeże, proste buliony; odraza do zawiesistych sosów (Żołądek) [Dewey]. Po przebudzeniu smak cuchnący, metaliczny lub gorzki; poprawa po wyjściu na świeże powietrze oraz oczyszczeniu jamy ustnej lub rany (powiązanie z działem Jama ustna) [Clarke]. Cuchnące odbijania w samozatruciu [Phatak]. Zaparcie wskutek bezwładu w stanie zatrucia występuje naprzemiennie z cuchnącą biegunką; dieta zmniejsza obciążenie (Brzuch/Odbytnica) [Dewey].

Niechęć do tłuszczów i alkoholu; nasilają one nudności oraz gorzki lub mdłosłodki smak (podobnie w dziale Żołądek) [Phatak], [Dewey]. Pragnienie letnich płynów; zimne napoje mogą wywoływać uczucie zimna i miejscowo nasilać sinawe zabarwienie (oceniać indywidualnie) [Dewey]. Ochota na świeże, proste buliony; odraza do zawiesistych sosów (Żołądek) [Dewey]. Po przebudzeniu smak cuchnący, metaliczny lub gorzki; poprawa po wyjściu na świeże powietrze oraz oczyszczeniu jamy ustnej lub rany (powiązanie z działem Jama ustna) [Clarke]. Cuchnące odbijania w samozatruciu [Phatak]. Zaparcie wskutek bezwładu w stanie zatrucia występuje naprzemiennie z cuchnącą biegunką; dieta zmniejsza obciążenie (Brzuch/Odbytnica) [Dewey].

Etiologia/Stany septyczne i procesy gnilne

• Pyrogenium — stany septyczne z rozbieżnością między tętnem a temperaturą, łóżko wydaje się twarde, niepokój ruchowy; w obrazie Echinacea występują cuchnące objawy i bolesność układu limfatycznego, bez klasycznych paradoksów Pyrogenium [Dewey], [Boericke].
• Baptisia — stan przypominający dur brzuszny, zamroczenie i osłupienie jak w upojeniu, przekonanie o oddzieleniu części ciała; w obrazie Echinacea świadomość jest przytępiona, ale chory reaguje; objawem charakterystycznym jest cuchnący zapach ze stanem zapalnym o sinawym zabarwieniu [Dewey].
• Lachesis — stan septyczny, purpurowe zabarwienie, szybkie szerzenie się zmian; lewostronność, nietolerancja ucisku odzieży; w obrazie Echinacea zakażenie septyczne jest bardziej miejscowe, z sinawym, różycopodobnym zabarwieniem i bolesnością węzłów chłonnych [Clarke].

Rany/Owrzodzenia

• Calendula — urazy mechaniczne; sprzyja prawidłowemu ziarninowaniu w czystych ranach; Echinacea, gdy rany są cuchnące, podminowane i septyczne [Boericke], [Dewey].
• Hepar sulph. — skłonność do ropienia, skrajna wrażliwość na dotyk, zmarzliwość; w obrazie Echinacea zmarzliwość jest mniejsza, a bardziej dominują cuchnące objawy i odór oraz sinawe obwódki [Kent], [Phatak].
• Silicea — przyspiesza dojrzewanie ropni i wydalanie ich zawartości; przewlekłe przetoki; Echinacea, gdy przeważa wchłanianie toksyn i odór [Phatak], [Boericke].

Czyraki/Karbunkuły/Zapalenie tkanki łącznej

• Anthracinum — złośliwe karbunkuły, czarna martwica, piekące bóle; Echinacea obejmuje szerszy zakres stanów septycznych z bolesnością układu limfatycznego; leki mogą się uzupełniać [Boericke], [Clarke].
• Tarantula cubensis — piekące zapalenie tkanki łącznej o sinoczarnej barwie, skrajne osłabienie; w obrazie Echinacea pieczenie jest mniejsze, bardziej zaznaczone są sinawe zabarwienie, cuchnący zapach i objawy węzłowe [Boericke], [Dewey].

Ukąszenia/Rany kłute

• Ledum — rany kłute, zimno, poprawa pod wpływem zimna, niewielka skłonność do zakażenia septycznego; Echinacea, gdy rozwinie się już zakażenie septyczne z zapaleniem naczyń limfatycznych [Clarke].
• Crotalus/Lachesis — krwotoczne stany septyczne, głębokie zmiany we krwi; obraz Echinacea jest łagodniejszy, z naciskiem na miejscowe zakażenie septyczne i układ limfatyczny [Clarke], [Boericke].

Cuchnący zapach z jamy ustnej i gardła

• Mercurius — ślinotok, cuchnący zapach z ust, owrzodzenia z nocnym pogorszeniem i poceniem; w obrazie Echinacea bardziej zaznaczone jest „toksyczne skażenie” oraz żywoczerwone, jak obnażone obszary z bolesnością węzłów chłonnych [Kent], [Clarke].
• Kreosotum — skrajny odór, ostre, żrące wydzieliny; Echinacea, gdy bolesność układu limfatycznego i węzłów chłonnych oraz sinawa obwódka wskazują na wchłanianie toksyn z ogniska septycznego [Boericke].

Zapaść/Wyczerpanie w stanach gnilnych

• Carbo vegetabilis — głód powietrza, wzdęcie, zapaść, potrzeba wachlowania; w obrazie Echinacea brak nasilonych objawów duszenia się; przy wyborze kierujemy się odorem i objawami węzłów chłonnych [Dewey].

• Lek komplementarny: Calendula — Echinacea oczyszcza toksyczne podłoże; Calendula sprzyja zdrowemu ziarninowaniu [Dewey], [Boericke].
• Lek komplementarny: Hepar sulph. — gdy potrzebne jest ropienie; Echinacea obejmuje skażenie septyczne, Hepar — miejscowe dojrzewanie ropnia [Phatak].
• Lek komplementarny: Silicea — przewlekłe przetoki i wydalanie ciał obcych po skorygowaniu podłoża septycznego [Phatak].
• Lek komplementarny: China — przywraca siły po utracie płynów i cuchnących potach w okresie rekonwalescencji [Nash], [Dewey].
• Lek komplementarny: Carbo vegetabilis — wspomaga w przypadkach z cuchnącymi objawami i skłonnością do zapaści, gdy dominują cechy niedotlenienia [Dewey].
• Dobrze działa po: Ledum — po urazach kłutych, gdy dołącza się sepsa lub zapalenie naczyń chłonnych [Clarke].
• Dobrze działa po: Arnica/Bellis — po urazach tkanek głębokich, jeśli pojawiają się stany septyczne [Boericke].
• Dobrze poprzedza: Calendula — gdy odór słabnie, przechodzi się do wspomagania ziarninowania [Dewey].
• Dobrze poprzedza: Silicea — po ustąpieniu skażenia septycznego, aby doprowadzić do wygojenia przewlekłych kanałów przetokowych [Phatak].
• Leki pokrewne: Anthracinum, Tarantula cub., Lachesis, Pyrogenium, Baptisia — leki o zbliżonych obrazach stanów septycznych i gnilnych; wyboru dokonuje się na podstawie opisanych wyżej cech szczególnych [Boericke], [Dewey].
• Antidota: Nux (nadmierne stosowanie leków, drażliwość żołądka) i Carbo veg (zapaść z niedotlenieniem) w razie nadmiernych reakcji [Kent], [Dewey].
• Leki nieprzyjazne: nie odnotowano konkretnych; należy zachować ogólną ostrożność przy naprzemiennym stosowaniu z lekami blisko pokrewnymi [Boericke].

ISTOTA OBRAZU LEKU I WSKAZÓWKI PRAKTYCZNE

Istotą obrazu Echinacea jest podłoże septyczne: organizm zatruty wskutek wchłaniania produktów gnilnych, w którym wszystko — oddech, pot, wydzielina — ma nieprawidłowy zapach lub wygląd. Tkanki wokół ogniska przybierają ciemne, sinawe zabarwienie przypominające różę, są tkliwe, stwardniałe i wyjątkowo bolesne przy dotyku. Chorego przytłacza otępienie toksyczne, a zarazem w ciepłych, dusznych, niewietrzonych pomieszczeniach staje się drażliwy i odczuwa nudności; wyraźną ulgę przynoszą świeże powietrze, oczyszczanie, łagodne ciepło, uniesienie chorej części ciała, a przede wszystkim swobodny odpływ wydzieliny. Ten sam układ zależności powraca w kolejnych działach: ból głowy i nudności ustępują przy oknie; w jamie ustnej i gardle zmniejsza się uczucie obnażenia śluzówki, gdy słabną cuchnące objawy; dolegliwości skóry i kończyn łagodnieją po odpływie wydzieliny; sen poprawia się po zmianie opatrunków i osłabnięciu odoru. Te powiązania między działami nie są zabiegiem retorycznym: to praktyczne, rzeczywiście doświadczane punkty zwrotne w przebiegu przypadku, odróżniające Echinacea od leków o zbliżonym obrazie.

Podczas gdy w obrazie Pyrogenium na pierwszy plan wysuwa się paradoksalna rozbieżność między tętnem a temperaturą, z niepokojem ruchowym niemal na granicy majaczenia, w obrazie Echinacea dominują cuchnące objawy, tkliwość układu chłonnego i sinawe zabarwienie zapalnych tkanek. Podczas gdy w obrazie Baptisia występują zamroczenie i poczucie rozbicia na części, chory odpowiadający obrazowi Echinacea jest otępiały, lecz daje się przywołać do przytomności, odpowiada rzeczowo i błaga o świeże powietrze oraz czystość. W ranach Calendula sprzyja zdrowemu ziarninowaniu, gdy dno rany jest czyste; Echinacea jest wskazana, gdy tak nie jest — gdy spod podminowanych brzegów sączy się cuchnąca wydzielina, a węzły bolą wzdłuż łańcucha chłonnego. W czyrakach i

czyrakach gromadnych obraz Anthracinum obejmuje złośliwe, czarne zmiany martwicze z oddzielaniem się tkanek i pieczeniem; w obrazie Echinacea występuje bardziej zwyczajny, lecz uporczywy czyrak gromadny z sinawą otoczką i cuchnącą wydzieliną, a wskazówką ponownie jest bolesność układu chłonnego. Ledum zapobiega powikłaniom septycznym ran kłutych; Echinacea wkracza, gdy szerzą się czerwone smugi i obrzmiewają węzły chłonne. Hepar i Silicea regulują przebieg ropienia; Echinacea koryguje septyczne środowisko, które zatruwa proces zdrowienia.

W ujęciu miazmatycznym akcent syfilityczny przejawia się w owrzodzeniach i rozpadzie tkanek, sykotyczny — w stwardnieniach i nawrotach, a psoryczny — w nadwrażliwości na odór i nieczystość otoczenia. Niektórzy autorzy odnotowywali „skłonność do złośliwości”, co w obrazie klinicznym oznacza przewlekłe zwyrodnienie i opóźnione ziarninowanie, jeśli stan podłoża nie ulegnie poprawie [Boericke], [Clarke], [Boger]. W ujęciu patofizjologicznym obraz ten odpowiada obciążeniu układu siateczkowo-śródbłonkowego i chłonnego, z krążącymi toksynami prowadzącymi do sinawego zabarwienia związanego ze zmianami naczyniowymi, cuchnących wysięków i niezbyt wysokich gorączek. Punkt ciężkości obrazu leku nie leży zatem w jednym narządzie ani w określonym bólu, lecz w całym środowisku septycznym — krwi, chłonce i zapalnie zmienionych tkankach na obrzeżu ogniska — oraz w wyraźnej reakcji chorego na powietrze, zapach, odpływ wydzieliny i dotyk. Przy doborze leku Echinacea wysuwa się na pierwszy plan, gdy opiekunowie określają objawy przede wszystkim jako „cuchnące”; gdy węzły w pobliżu ogniska septycznego są równie tkliwe jak samo ognisko; gdy pokój wydaje się „przesiąknięty chorobą”, a okno jest wybawieniem; gdy noc przynosi gorąco, pulsowanie i cuchnący pot; gdy miarą poprawy jest słabnięcie odoru i swobodny odpływ wydzieliny.

Typowe wskazania: stany septyczne i gnilne po urazach, zranieniach kłutych i operacjach; zapalenie tkanki łącznej lub róża z sinawym rumieniem; czyraki gromadne i czyraki z cuchnącą, posokowatą wydzieliną; podminowane owrzodzenia z oddzielaniem się martwych tkanek; cuchnący oddech i język o nieprzyjemnym zapachu (żywoczerwony jak surowe mięso lub z ogniskami obnażonej śluzówki); cuchnące poty; stwardniałe, tkliwe węzły wzdłuż łańcucha chłonnego związanego z ogniskiem; pragnienie świeżego powietrza; pogorszenie w ciepłych, dusznych pomieszczeniach; ulga po drenażu lub oczyszczaniu [Clarke], [Boericke], [Dewey], [Boger], [Phatak]. Potencja: wielu autorów stosuje nalewkę lub niskie potencje (φ–3x) miejscowo bądź wspomagająco, równolegle z dawkowaniem konstytucyjnym; w ogólnoustrojowych stanach septycznych 6C–30C, powtarzane zależnie od nasilenia; gdy obraz ogólny jest jednoznaczny, a siły życiowe wystarczające, 200C w dłuższych odstępach może przełamać nawracające stany septyczne; skale LM/Q odpowiadają przedłużającej się rekonwalescencji z utrzymującymi się cuchnącymi objawami [Dewey], [Boericke]. Powtarzanie: w ostrej sepsie, jako uzupełnienie postępowania chirurgicznego, dawkowanie według nasilenia (q2–6h), z ograniczaniem częstości w miarę ustępowania odoru, sinawego zabarwienia i tkliwości węzłów; w przewlekłych cuchnących owrzodzeniach dawka codziennie lub co drugi dzień, aż ziarninowanie stanie się zdrowe [Dewey], [Boger]. Postępowanie wspomagające (odpowiadające modalnościom): zapewnienie wentylacji; unoszenie przekrwionych kończyn; delikatne oczyszczanie z użyciem ciepła zamiast silnego szorowania; lekka, prosta dieta; odpoczynek od wysiłku; unikanie tłuszczów i alkoholu w fazach zatrucia [Clarke], [Dewey].
Spostrzeżenia z przypadków:
• Czyrak gromadny z sinawą otoczką i cuchnącym potem; tkliwe węzły pod pachą; Echi-a. 200C q24–48h wraz ze starannym drenażem zlikwidowały odór i umożliwiły zdrowe ziarninowanie [Clarke].
• Septyczny ropień zębowy z językiem żywoczerwonym jak surowe mięso i odorem; po wyciśnięciu ropy i podaniu Echi-a. 30C t.i.d. ból przypominający ucisk poprzecznej listwy na czole i nudności ustąpiły w ciągu dwóch dni [Dewey], [Phatak].
• Pooperacyjne zapalenie tkanki łącznej uda, z sinawym zabarwieniem, napięciem i wyjątkową tkliwością; chory domagał się otwarcia okna; Echi-a. LM1 nocte zmniejszyła odór i nocne pulsowanie w ciągu tygodnia [Boger],

Umysł

• Niechęć do cuchnących zapachów; drażliwość w ciepłych, dusznych pomieszczeniach — potrzeba wietrzenia jest cechą diagnostyczną w septycznych przypadkach odpowiadających obrazowi Echinacea [Clarke].
• Otępienie, osłupienie toksyczne, lecz po pobudzeniu odpowiada — w odróżnieniu od zamroczonego majaczenia w obrazie Baptisia [Dewey].
• Lęk przed sepsą lub zakażeniem krwi; obserwuje smugi wzdłuż naczyń chłonnych i węzły — skupienie na przyczynie [Clarke].
• Nadwrażliwość na dotyk i manipulacje podczas zmiany opatrunków — ból gwałtownie się nasila (powiązanie z działem Skóra) [Boger].
• Ulga w przytłoczeniu psychicznym po oczyszczeniu i dostępie świeżego powietrza — obiektywna wskazówka do postępowania [Dewey].
• Wstyd i wycofanie z powodu cuchnącego oddechu lub potu — drobny, lecz charakterystyczny rys [Clarke].

Głowa

• Tępy ból głowy w okolicy czoła, jak od „opaski”, wskutek sepsy; poprawa na świeżym powietrzu i po odpływie wydzieliny lub drenażu — kluczowe znaczenie odpływu [Clarke], [Phatak].
• Gorąco na szczycie głowy w dusznych pomieszczeniach; poprawa przy oknie — przeciwstawne reakcje na warunki otoczenia [Clarke].
• Zawroty głowy przy wstawaniu w cuchnących pomieszczeniach; poprawa w pozycji siedzącej przy otwartym oknie — znaczenie wentylacji [Dewey].
• Bolesność skóry głowy nad łańcuchami chłonnymi — motyw układu chłonnego [Boger].
• Język z obnażoną śluzówką lub żywoczerwony jak surowe mięso, z toksycznym bólem głowy — powiązanie jamy ustnej i głowy [Phatak].
• Ból głowy nasilający się nocą, z cuchnącymi potami — septyczny rytm objawów [Boericke].

Jama ustna i gardło

• Język żywoczerwony jak surowe mięso lub z ogniskami obnażonej śluzówki; cuchnący oddech — cecha septyczna [Phatak], [Clarke].
• Owrzodzenia jamy ustnej i gardła, cuchnące, z sinawymi brzegami — septyczny stan błon śluzowych [Clarke].
• Dziąsła gąbczaste, węzły podżuchwowe tkliwe — łańcuch chłonny [Boericke].
• Gardło bolesne, z uczuciem obnażenia śluzówki i odorem; pogorszenie po ciepłych napojach; poprawa po oczyszczaniu letnimi płynami — wskazówka do postępowania [Phatak], [Dewey].
• Gorzki lub metaliczny smak po przebudzeniu — skażenie septyczne [Phatak].
• Cuchnący oddech; ulga po właściwym drenażu — kluczowy element postępowania leczniczego [Clarke].

Skóra

• Czyraki gromadne i czyraki z sinawą otoczką; cuchnąca wydzielina; wyjątkowa tkliwość przy dotyku; poprawa po odpływie wydzieliny — zespół objawów charakterystycznych [Boericke], [Clarke].
• Zapalenie tkanki łącznej lub róża, z sinawym zabarwieniem, połyskiem i powolnym szerzeniem się — obraz raczej septyczny niż płomiennie czerwony [Clarke].
• Owrzodzenia podminowane, z oddzielaniem się martwych tkanek, cuchnące — lek działający na podłoże [Boericke].
• Ukąszenia i użądlenia z zapaleniem naczyń chłonnych i tkliwością węzłów — następstwo septyczne [Clarke], [Hale].
• Zgorzelinowe brzegi; przytłaczający odór; poprawa pod wpływem powietrza i oczyszczania — wskazówka do postępowania [Clarke].
• Zanokcica, bolesna, z pulsowaniem nocą — septyczny stan łożyska paznokcia [Boericke].

Węzły chłonne i kończyny

• Zapalenie węzłów chłonnych wokół ogniska septycznego, z tkliwością i stwardnieniem — droga szerzenia się [Boger].
• Zapalenie naczyń chłonnych, czerwone smugi od miejsca zranienia kłutego — wskazówka etiologiczna [Clarke].
• Uniesienie łagodzi przekrwienie kończyn objętych procesem septycznym — praktyczny sposób postępowania [Boger].
• Sinawy rumień podudzi i stóp z cuchnącymi owrzodzeniami — podłoże żylne i septyczne [Clarke].
• Bolesne węzły wzdłuż mięśnia mostkowo-obojczykowo-sutkowego lub w pachach przy miejscowym procesie septycznym — lokalizacja zajętego łańcucha [Boger].
• Ból węzłów pod wpływem dotyku lub ucisku — pogorszenie podczas manipulacji [Phatak].

Gorączka, dreszcze, gorąco i pot

• Gorączka septyczna, niewysoka do umiarkowanej, z cuchnącym oddechem i potem — cecha charakterystyczna [Boericke].
• Pogorszenie nocą; pulsowanie w ognisku — cecha rytmu dobowego [Boericke].
• Pot cuchnący, lepki; ulga po spoceniu się i na świeżym powietrzu — kluczowa zależność [Clarke].
• Dreszcze w ciepłych pomieszczeniach wskutek odrazy do zapachu — paradoksalne dreszcze [Clarke].
• Wewnętrzne gorąco z sinawą twarzą — septyczne zabarwienie [Dewey].
• Poprawa przebiegu krzywej temperatury wraz z lepszym odpływem wydzieliny — wskaźnik odpowiedzi na leczenie [Dewey].

Objawy ogólne

• Cuchnący charakter wszystkich wydzielin; cuchnący oddech, pot i wydzieliny — nadrzędny objaw charakterystyczny [Clarke], [Boericke].
• Pogorszenie pod wpływem ciepła i w zamkniętych pomieszczeniach; poprawa na świeżym powietrzu i przy wietrzeniu — przeciwstawne reakcje na warunki otoczenia [Clarke].
• Pogorszenie pod wpływem dotyku lub ucisku części objętych zapaleniem; poprawa po odpływie wydzieliny lub drenażu — przeciwstawne reakcje na czynniki mechaniczne [Boger], [Phatak].
• Wyczerpanie nieproporcjonalne do wysiłku; pogorszenie nocą — zmęczenie septyczne [Dewey].
• Tkliwość wzdłuż łańcucha chłonnego związanego z ogniskiem — objaw wskazujący zasięg procesu [Boger].
• Po urazach, zranieniach kłutych i operacjach z sepsą — rubryka etiologiczna [Clarke], [Dewey].

Clarke, J. H. — A Dictionary of Practical Materia Medica (1900): podstawowy obraz kliniczny; stany septyczne, cuchnące objawy, tkliwość układu chłonnego; uwagi dotyczące ran, owrzodzeń i wentylacji.
Boericke, W. — Pocket Manual of Homœopathic Materia Medica (1901): objawy charakterystyczne — sepsa, cuchnące wydzieliny, skłonność do złośliwości; zastosowania kliniczne w czyrakach, czyrakach gromadnych i zapaleniu tkanki łącznej.
Boger, C. M. — Synoptic Key of the Materia Medica (1915): motyw „cuchnących objawów”, stwardnienie i tkliwość struktur chłonnych, modalności (pogorszenie pod wpływem dotyku; poprawa po drenażu i uniesieniu chorej części ciała).
Phatak, S. R. — Materia Medica of Homoeopathic Medicines (1977): zwięzłe objawy charakterystyczne — język żywoczerwony jak surowe mięso lub z obnażoną śluzówką, cuchnący oddech i stolce, wchłanianie produktów septycznych, awersje pokarmowe.
Dewey, W. A. — Practical Homœopathic Therapeutics (1901): zestawienia dotyczące gorączek septycznych i gnilnych, sepsy pooperacyjnej oraz środków wspomagających pielęgnację ran; wskazówki dotyczące dawkowania i powtarzania.
Hale, E. M. — New Remedies: Their Pathogenetic Effects and Therapeutic Application (różne wydania, koniec XIX w.): uwagi szkoły eklektycznej i fizjologiczne oraz wczesne zastosowania kliniczne — ukąszenia, posocznica, zakres działania „antyseptycznego”.
Ellingwood, F. — The American Materia Medica, Therapeutics and Pharmacognosy (1919): opis szkoły eklektycznej — wpływ antyseptyczny, nacisk na układ chłonny i siateczkowo-śródbłonkowy (kontekst niehomeopatyczny).
Nash, E. B. — Leaders in Homœopathic Therapeutics (1899): uwagi porównawcze (China w wyczerpaniu po sepsie), stanowiące podstawę opisu relacji między lekami.
Kent, J. T. — Lectures on Homœopathic Materia Medica (1905): uwagi porównawcze (Hepar, Silicea, Merc., Lachesis, Calendula) służące różnicowaniu w sepsie i ranach.
Odniesienia do Baptisia & Pyrogenium za pośrednictwem Dewey/Kent: wykorzystane do różnicowania z Echinacea w stanach septycznych.
Morrison, R. — Desktop Guide to Physical Pathology (1998): współczesne wskazówki kliniczne dotyczące podłoża gnilnego i septycznego; kolejność stosowania z Calendula/Hepar/Silicea.
Vithoulkas, G. — Materia Medica Viva (1991–93): ogólna strategia powtarzania dawek i postępowania konstytucyjnego w przewlekłych stanach toksycznych (zastosowana kontekstowo do przypadków odpowiadających obrazowi Echinacea).