• Nerwy obwodowe i sznury tylne rdzenia kręgowego — parestezje, drętwienie i chód ataktyczny; wrażenie „chodzenia po poduszeczkach/kamykach”, zataczanie się i niepewność w ciemności (zob. Kończyny, Objawy ogólne). [Allen], [Boger], [Clarke].
• Układ naczynioruchowy — skurcz tętniczek z bladością/sinymi paznokciami; obraz typu Raynauda; odmroziny/następstwa odmrożeń (zob. Skóra, Kończyny). [Clarke], [Boericke], [Phatak].
• Serce i duże naczynia — bradykardia, przerwy w rytmie serca, zimno w okolicy przedsercowej, dusznica bolesna, miażdżyca tętnic; zagrażająca apopleksja (zob. Serce, Klatka piersiowa). [Clarke], [Boericke], [Boger].
• Termoregulacja — obniżone „ciepło życiowe”; obiektywne i subiektywne lodowate zimno; niemożność rozgrzania się (zob. Objawy ogólne, Dreszcze/Gorąco/Pot). [Hering], [Boericke].
• Błony śluzowe — znaczna suchość (jama ustna, gardło), czarny lub wyschnięty język, silne pragnienie ciepłych napojów (zob. Jama ustna, Gardło, Żołądek). [Clarke], [Boericke].
• Kręgosłup i koordynacja móżdżkowa — niepewne kroki, chwianie się, pogorszenie przy pierwszym wstawaniu lub w zimnym powietrzu (zob. Plecy, Kończyny). [Allen], [Boger].
• Skóra i trofika dystalnych części ciała — sine opuszki, pękanie skóry, świąd starczy z zimnem; miejscowe pieczenie na przemian z drętwieniem (zob. Skóra). [Clarke], [Phatak].
• Przewód pokarmowy — uczucie zapadania w nadbrzuszu, uporczywe zaparcia z suchym, jasnym stolcem; słabe parcie (zob. Żołądek, Odbytnica). [Boericke], [Phatak].
• Głowa/uszy (krążenie w błędniku) — zawroty głowy z marznięciem; zataczanie się jak po pijanemu; obrazy przypominające chorobę Ménière’a pod wpływem zimna i przeciągów (zob. Głowa, Uszy). [Clarke], [Boger].

• Ciepło w każdej postaci — gorące okłady, gorące pomieszczenia, przebywanie przy ogniu; ciepło przywraca „ciepło życiowe” i stabilizuje chód (odzwierciedlenie w działach Objawy ogólne/Kończyny). [Boericke], [Clarke].
• Słońce i suche ciepło — siedzenie w słońcu zmniejsza drętwienie i sinicę (Skóra/Kończyny). [Phatak], [Clarke].
• Rozcieranie, tarcie i owijanie — energiczne rozcieranie ożywia sine, zdrętwiałe części ciała; szczelne owinięcie przynosi ulgę (Kończyny/Skóra). [Clarke], [Boger].
• Gorące napoje i ciepłe pożywienie — łagodzą uczucie zapadania w żołądku i suchość gardła; zmniejszają też marznięcie (Żołądek/Gardło). [Boericke], [Clarke].
• Łagodny, równomierny ruch po rozgrzaniu — ostrożny chód staje się pewniejszy po rozgrzaniu (Kończyny). [Clinical], [Boger].
• Odpoczynek przy silnym wychłodzeniu — leżenie bez ruchu zapobiega zataczaniu się do czasu ponownego rozgrzania (Kończyny/Objawy ogólne). [Clarke].
• Uniesienie, a następnie ponowne owinięcie zimnych kończyn — krótkie uniesienie, po którym następuje ogrzanie, zmniejsza sine zabarwienie (Skóra). [Clinical].
• Ucisk okolicy przedsercowej podczas napadu dusznicy z zimnem — kojące ciepło/ucisk łagodzą uczucie ściskania (Serce/Klatka piersiowa). [Clinical].
• Sucha pogoda — wilgotne zimno nasila objawy; suche ciepło łagodzi drętwienie (Skóra/Objawy ogólne). [Clarke].
• Po oddaniu stolca, gdy ustępuje zaparcie — ogólne uczucie opadania z sił nieco się zmniejsza (Odbytnica/Żołądek). [Phatak].
• Towarzystwo i uspokajanie podczas napadów dusznicy/zimna — mniejszy lęk przed zapaścią (Umysł/Serce). [Clinical].
• Sen po rozgrzaniu się — krótkie drzemki odświeżają po odzyskaniu ciepła (Sen). [Clinical].

• Zimno w każdej postaci — zimne powietrze, zimny wiatr, zimna woda; „jakby w żyłach był lód” (Objawy ogólne/Kończyny). [Hering], [Boericke].
• Odkrywanie — zwłaszcza dłoni i stóp; sine paznokcie, lodowate palce (Skóra/Kończyny). [Clarke].
• Wilgotne zimno i przeciągi — wywołują blednięcie/sinienie palców przypominające objaw Raynauda oraz nerwobólowe mrowienie (Skóra). [Clarke], [Phatak].
• Pierwszy ruch, wstawanie, rozpoczynanie chodzenia — zataczanie się, ataksja przed rozgrzaniem (Kończyny/Plecy). [Boger], [Allen].
• Rano przy wstawaniu lub przy wychodzeniu na zimne powietrze — nagłe zawroty głowy i drżenie (Głowa/Objawy ogólne). [Clarke].
• Wysiłek fizyczny na zimnie — osłabienie serca i zimno w okolicy przedsercowej (Serce/Klatka piersiowa). [Boericke].
• Nocne zimno — bezsenność z powodu niemożności rozgrzania się; zimny pot (Sen/Dreszcze). [Boericke], [Clarke].
• Ciasne buty lub ucisk na zimnie — nasilenie drętwienia i bólu palców stóp oraz łydek (Kończyny). [Phatak].
• Dotykanie zimnych przedmiotów — miejscowe przeszywające bóle, kłucie i wrażenie „zimna szkła” (Skóra). [Clarke].
• Nagłe zaprzestanie ruchu — osłabienie krążenia powraca, gdy ciało ponownie się ochładza (Objawy ogólne). [Clinical].
• Emocje z marznięciem — uczucie zapadania w nadbrzuszu z niepokojem podczas fal zimna (Umysł/Żołądek). [Clarke].
• Alkohol i napoje z lodem — nasilają zimno w żołądku i uczucie omdlewania (Żołądek). [Clinical].

Stan psychiczny zależy od temperatury i krążenia. Gdy przeważa zimno, występują spowolnienie myślenia, odrętwienie oraz poczucie pustki i apatii, jakby psychika i ciało były jednakowo zdrętwiałe [Clarke], [Allen]. Podczas fal lodowatego zimna pojawia się niepokój, z lękiem przed zapaścią związanym z okolicą serca i uczuciem zapadania w dołku podsercowym; lęk ten wynika raczej z rzeczywistych dolegliwości niż z hipochondrii i ustępuje wraz z powrotem ciepła (odsyłacz: poprawa pod wpływem ciepła, gorących napojów) [Clarke], [Boericke]. Drażliwość pojawia się, gdy odkrycie kończyn wywołuje mrowiący ból; chory chroni je, owija dłonie i unika drobnych czynności wymagających ich odsłonięcia (odpowiada to pogorszeniu przy odkrywaniu) [Clarke]. Podczas napadów drętwienia koncentracja jest słaba: chory powoli szuka słów, pamięć wydaje się „zimna i ospała”, a jasność myślenia poprawia się przy ogniu lub na słońcu (poprawa pod wpływem ciepła, słońca) [Phatak], [Clarke]. Obniżenie nastroju nie ma głębokiego, konstytucjonalnego charakteru; jest to raczej zniechęcenie wynikające z długotrwałej niesprawności, zwłaszcza z niemożności utrzymania ciepła lub pewnego chodzenia na zimnie. Ruchy cechuje lękliwa ostrożność („Nie odważę się przejść przez pokój bez podparcia”), która ustępuje, gdy rozgrzanie i poprawa krążenia łagodzą ataksję (poprawa po rozgrzaniu, przy łagodnym, równomiernym ruchu) [Boger], [Clarke]. Nagłe hałasy lub gwałtowne poruszenie emocjonalne mogą nasilać drżenie na zimnie; po ustąpieniu marznięcia chory jest spokojny, a nawet lekko senny (sen poprawia się po rozgrzaniu) [Clarke]. Krótki opis przypadku: „Starszy mężczyzna z zimową dusznicą bolesną i objawem Raynauda; podczas napadów zimna niespokojny, tracił nadzieję na ulgę; Heloderma przywróciła ciepło, a wraz z rozgrzaniem zniknął niepokój” [Clinical], [Clarke].

Wyraźne są zawroty głowy, zwłaszcza przy pierwszym wstawaniu, w zimnych pomieszczeniach lub przy wejściu w przeciąg; chory zatacza się jak pijany i często musi usiąść lub przytrzymać się ściany [Clarke], [Boger]. Odnotowuje się ciężkość w potylicy z uczuciem zimna na szczycie głowy; bóle głowy nie są gwałtowne, lecz tępe, odrętwiające i towarzyszą ogólnemu zimnu (pogorszenie pod wpływem zimna, poprawa pod wpływem ciepła) [Clarke], [Boericke]. Osobliwe wrażenie, jakby mózg był „zbyt zimny” lub jakby po skórze głowy spływała zimna woda, odpowiada charakterystycznemu dla tego leku objawowi związanemu z temperaturą [Hering], [Clarke]. Gdy zimno ustępuje, miejscami może pojawiać się uczucie gorąca na przemian z obszarami zdrętwienia, co odzwierciedla obwodową biegunowość „pieczenia pośród zimna” w obrazie tego leku (odsyłacz: Skóra) [Clarke]. Schylanie się na zimnie ponownie wywołuje zawroty głowy, natomiast równomierny chód po rozgrzaniu je zmniejsza (pogorszenie przy pierwszym ruchu, poprawa przy łagodnym, równomiernym ruchu) [Boger]. Krótki opis przypadku: „Kobieta z zimowymi zawrotami głowy przy otwieraniu drzwi na ulicę; zataczała się, dopóki nie dotarła do ognia — Heloderma usunęła zawroty głowy w progu i lęk przed upadkiem” [Clinical], [Clarke].

Wzrok przygasa podczas marznięcia; litery rozmazują się, dopóki chory się nie rozgrzeje, co w opisie wskazuje na przejściowe osłabienie krążenia w obrębie narządu wzroku [Clarke]. Powieki wydają się ciężkie, jakby ich mięśnie były odrętwiałe; w zimnym powietrzu otwierają się opieszale (pogorszenie pod wpływem zimnego powietrza, poprawa pod wpływem ciepła) [Clarke], [Allen]. Spojówki są suche, a łzawienie skąpe, co odpowiada ogólnej suchości błon śluzowych opisanej w działach Jama ustna/Gardło. Bywa opisywane wrażenie zimnego powietrza przesuwającego się po gałkach ocznych — rzadkie, lecz charakterystyczne dla leków, w których obrazie występuje obniżone „ciepło życiowe” [Hering], [Clarke]. Światłowstręt nie jest typowy; oczy raczej „budzą się” pod wpływem ciepła i rozcierania. Ewentualne drżenie w obrębie oczu jest wtórne wobec ogólnego marznięcia; gdy powraca ciepło, poprawiają się stabilność i ostrość widzenia (wyraźne nawiązanie do poprawy pod wpływem ciepła i rozcierania) [Clarke].

Po nagłym oziębieniu mogą pojawiać się huczenie lub szum w uszach, jakby krążenie w błędniku zostało zahamowane; towarzyszące zawroty głowy nasilają się przy wstawaniu na zimnie, a łagodnieją po spokojnym rozgrzaniu się w fotelu (odsyłacz: Głowa/Uszy) [Clarke], [Boger]. Małżowiny uszne są sine i zimne oraz niezwykle wrażliwe na powietrze; szczelne ich zakrycie przynosi ulgę (pogorszenie przy odkrywaniu, poprawa przy owijaniu) [Clarke]. Ból ucha jest niewielki; dominuje raczej drętwienie niż ból. Podczas marznięcia słuch jest przytępiony, a wraca pod wpływem ciepła. Napady przypominające chorobę Ménière’a — szum, zataczanie się, bladość — ilustrują zakres obrazu Heloderma tam, gdzie u podłoża leżą zimno i zaburzenia krążenia (por. Gels., Agar.) [Clarke], [Boger].

Nos jest suchy i zimny, niekiedy z wrażeniem, jakby stale przepływało przez niego lodowate powietrze; nieżyt nosa nie jest objawem charakterystycznym, natomiast błona śluzowa wykazuje ogólną suchość [Clarke], [Boericke]. Węch może być przytępiony podczas marznięcia i powraca wraz z rozgrzaniem. Zimne przeciągi owiewające nozdrza mogą wywołać dreszcz całego ciała i zawroty głowy (pogorszenie pod wpływem zimnego powietrza, poprawa pod wpływem ciepła) [Clarke]. Krwawienie z nosa jest rzadkie. Na wietrze koniuszek nosa staje się niebieski lub siny; zabarwienie ustępuje po rozcieraniu i ogrzaniu (odsyłacz: Skóra/Kończyny) [Phatak].

Częsta jest bladość twarzy z lekkim sinawym zabarwieniem warg i paznokci podczas napadów zimna; twarz rozgrzewa się powoli i mrowi, gdy powraca krążenie (poprawa pod wpływem ciepła, rozcierania) [Clarke]. Nerwobóle twarzy są rzadsze niż drętwienie; gdy występują, mają charakter kłujący, wiążą się z zimnem i łagodnieją pod wpływem ciepła. Przy silnym zimnie żuchwa może drżeć; mowa jest powolna z powodu suchości i drętwienia języka (Jama ustna). Skrępowanie z powodu sinych opuszek palców przy stole może pogłębiać zniechęcenie (Umysł). Na zimnym wietrze chory ma wrażenie, jakby policzki pokrywała warstwa „zimnego szkła” — wyrazisty objaw czuciowy charakterystyczny dla Heloderma (por. Camph., Secale) [Clarke], [Boericke].

Jama ustna i język są suche, wyschnięte; język bywa opisywany jako czarniawy lub silnie obłożony. Chory pragnie gorących napojów, które na krótko go ożywiają (poprawa po gorących napojach) [Boericke], [Clarke]. Smak jest przytępiony; język wydaje się zdrętwiały, mowa jest powolna, a przy silnym zimnie spółgłoski są niewyraźne (pogorszenie pod wpływem zimna, poprawa pod wpływem ciepła) [Clarke]. Śliny jest mało; nie ma wyraźnego ślinotoku. Piekące miejsca na języku mogą występować na przemian z obszarami zdrętwienia — ta sama biegunowość jest widoczna w skórze. Wraz z ogólnym rozgrzaniem poprawiają się nawilżenie i artykulacja, zgodnie z obrazem objawów ogólnych [Clarke], [Allen].

Objawy dotyczące zębów mają znaczenie drugorzędne. Zimne powietrze padające na zęby wywołuje kłucie, chwilowy nerwoból i sztywność szczęk; ciepłe płukanki przynoszą ulgę (pogorszenie pod wpływem zimnego powietrza, poprawa pod wpływem ciepła) [Clarke]. Zgrzytanie zębami nie jest charakterystyczne. U osób stale marznących dziąsła są blade i cofnięte; krwawienie nie jest typowe, jak w obrazie Merc. Jeśli występują zaparcia i uczucie zapadania w żołądku, chory może unikać kontaktu zębów z zimną wodą z powodu wrażenia, że „żołądek robi się zimny” (odsyłacz: Żołądek) [Boericke].

Gardło wydaje się suche jak szkło, jakby zamarznięte; połykanie jest utrudnione głównie z powodu suchości i opieszałości mięśni, a nie ostrego bólu [Clarke], [Boericke]. Ciepłe napoje i powolne popijanie gorącej wody przywracają komfort i poczucie pewności (poprawa pod wpływem ciepła, poprawa po gorących napojach). Nieżyt jest nieznaczny; na zimnie głos może być słaby lub drżący. Podczas napadów zimna okolica tarczycy i przednia powierzchnia szyi są zimne w dotyku (analogia do zimna w okolicy przedsercowej w działach Serce/Klatka piersiowa) [Clarke].

Falom zimna towarzyszy charakterystyczne uczucie zapadania w nadbrzuszu, z nudnościami i uczuciem omdlewania; łagodnieje ono po gorących napojach i ogrzewaniu dołka podsercowego [Boericke], [Clarke]. Podczas marznięcia apetyt jest słaby, lecz powraca wraz z rozgrzaniem. Odbijania mogą być zimne i puste; alkohol lub napoje z lodem nasilają zarówno nudności, jak i uczucie wewnętrznego zimna (pogorszenie po zimnych napojach) [Clinical]. Nadbrzusze wydaje się obłożone lodem; przyłożenie tam termoforu stabilizuje pracę serca i zmniejsza niepokój (odsyłacz: Serce/Żołądek) [Clarke]. Wymioty są rzadkie; objawem charakterystycznym jest raczej uczucie zapadania i osłabienia przypominającego zapaść niż nadmierna pobudliwość żołądka.

Chory odczuwa zimno w brzuchu; perystaltyka wydaje się ospała (co odpowiada ogólnemu obniżeniu „ciepła życiowego”) [Clarke]. Kolka jest nietypowa; wzdęcia nie są wyróżniającą cechą. Dolegliwości brzucha łagodnieją pod wpływem ciepła zewnętrznego. Zaparcia należą raczej do obrazu objawów odbytnicy niż do dolegliwości kolkowych. Podczas przeciągów bywa zgłaszane wrażenie zimnego powietrza przemieszczającego się wewnątrz podbrzusza (Objawy ogólne) [Hering].

Podczas marznięcia mocz jest skąpy; jego ilość zwiększa się po rozgrzaniu. Na zimnie oddawanie moczu może być powolne z powodu opieszałej czynności zwieracza; nie ma gwałtownego bolesnego parcia ani pieczenia. Mocz jest blady; białkomocz nie jest objawem charakterystycznym. Pęcherz wydaje się raczej zdrętwiały niż nadmiernie pobudliwy, zgodnie z obrazem objawów nerwowych [Clarke].

Uporczywe zaparcia z suchym, jasnym stolcem i słabym parciem są charakterystycznym objawem klinicznym, odzwierciedlającym ogólną suchość i odrętwienie nerwowo-mięśniowe [Boericke], [Phatak]. Wypróżnienie pozostawia osłabienie, a zarazem przynosi pewną ulgę w uczuciu zapadania w nadbrzuszu (częściowa poprawa po oddaniu stolca) [Phatak]. Guzki krwawnicze nie odgrywają istotnej roli; w skrajnym zimnie na brzegu odbytu mogą pojawiać się pęknięcia skóry o charakterze odmrozinowym (analogia do objawów skórnych). Zaparcia często łagodnieją, gdy chory przebywa w cieple i pije gorące płyny, co odpowiada podstawowej modalności leku.

Na zimnie popęd i sprawność seksualna są obniżone, z uczuciem zdrętwienia narządów płciowych; ciepło i poprawa krążenia przywracają pewność siebie (objawy czynnościowe; nie jest to lek o pierwszoplanowym powinowactwie do układu moczowo-płciowego) [Clinical]. W tekstach klasycznych do obrazu Heloderma nie należą swoisty nieżyt cewki moczowej ani objawy przeszkody w oddawaniu moczu związanej z prostatą.

Miesiączka może się opóźniać po narażeniu na silne zimno; bolesne skurcze nie są charakterystyczne. U niektórych kobiet dolegliwości palców podatnych na odmroziny nasilają się przed miesiączką, odzwierciedlając chwiejność naczynioruchową (Skóra). Nie jest to lek o swoistym powinowactwie do macicy; jego dobór nadal opiera się na charakterystycznych objawach naczyniowo-nerwowych [Clarke].

Podczas dreszczy oddech staje się płytszy, lecz nie ma charakteru astmatycznego; nie występują świsty. Zimne powietrze docierające do krtani nasila spłycenie oddechu; osłonięcie ust i nosa pomaga (nawiązanie do sekcji Nos/Gardło). Westchnienie może zwiastować powrót ciepła i poczucia pewności. Objawy oddechowe pozostają więc związane z czynnością serca i stanem cieplnym organizmu [Clarke].

Tętno jest wolne, niekiedy przerywane; serce zdaje się na chwilę zatrzymywać, czemu towarzyszą uczucie pustki i zapadania w nadbrzuszu oraz lodowatego zimna w całej okolicy przedsercowej [Boericke], [Clarke]. Wskazaniem jest dławica piersiowa z przenikliwym zimnem; ulgę przynoszą ciepło, odpoczynek i ucisk (poprawa pod wpływem ciepła i ucisku) [Clarke]. Kilku autorów wymienia stwardnienie tętnic i zagrożenie udarem, zaliczając Heloderma do leków stosowanych w starczych zaburzeniach naczyniowych z zimnem i drętwieniem (porównaj Bary-c., Sec., Carbo-v.) [Clarke], [Boger]. Kołatanie serca nie jest gwałtowne; objawem charakterystycznym jest opadanie z sił z zimnym potem. Po rozgrzaniu tętno się wyrównuje, a lęk ustępuje.

Charakterystyczny jest ucisk z uczuciem zimna w okolicy przedsercowej; pacjenci chwytają się za klatkę piersiową, szukają ciepła i boją się, że serce może się zatrzymać (odsyłacz: Umysł/Serce) [Clarke], [Boericke]. Podczas dreszczy oddech jest płytki; do czasu rozgrzania pacjent ostrożnie bierze głębokie wdechy. Bóle kłujące są rzadkie; przeważa raczej uczucie ciężkiego ucisku połączonego z zimnem. Zimne powietrze działające na klatkę piersiową nasila poczucie niedomagania serca (pogorszenie pod wpływem zimnego powietrza). Ogrzewanie klatki piersiowej przynosi wyraźną ulgę (poprawa pod wpływem ciepła), co stanowi wskazówkę przy doborze leku w przypadkach dolegliwości przypominających dławicę piersiową [Clarke].

Podczas dreszczy pojawia się uczucie zimna wzdłuż kręgosłupa lub między łopatkami; zimnej, wilgotnej pogodzie może towarzyszyć ból przypominający lumbago (nawiązanie do objawów reumatycznych) [Boericke], [Clarke]. Sztywność przy pierwszym wstawaniu oraz chwiejność utrzymująca się do rozgrzania łączą objawy kręgosłupa z objawami móżdżkowymi i zaburzeniami koordynacji (Kończyny). Ogrzewanie pleców i powolne rozruszanie przynoszą ulgę (poprawa pod wpływem ciepła i łagodnego ruchu) [Boger].

Główny obszar objawów. Dłonie i stopy są „lodowato zimne”, paznokcie sine; palce drętwieją i stają się jak martwe na wietrze lub w wilgotnym zimnie, a czucie wraca pod wpływem ciepła i rozcierania (objawy podobne do objawu Raynauda) [Clarke], [Phatak]. Występują wrażenia chodzenia po poduszeczkach lub kamykach, obrzmienia podeszew mimo braku rzeczywistego obrzęku albo ich obolałości jak po pobiciu, z niepewnymi krokami i zataczaniem się przy rozpoczynaniu chodu (analogia do zaburzeń sznurów tylnych rdzenia i koordynacji) [Allen], [Boger]. Podczas dreszczy występują bolesne kurcze łydek i zginanie palców stóp; ciasne obuwie pogarsza objawy. Dreszczom towarzyszy drżenie, które słabnie w miarę rozgrzewania (wyraźne nawiązanie do poprawy pod wpływem ciepła i rozcierania). Do tego obrazu należy zapalenie nerwów obwodowych z uczuciem pełzania, mrówczeniem i zimnem; lek pomagał w następstwach odmrożeń i uporczywych odmrozinach, gdy pieczenie występuje naprzemiennie z drętwieniem [Clarke], [Boericke]. Krótki opis przypadku: „Stary rybak, któremu każdej zimy siniały palce stóp i który nie czuł pod stopami desek; Heloderma w niskiej potencji wraz z ogrzewaniem i rozcieraniem przerwała cykl dolegliwości w tym sezonie” [Clinical], [Clarke].

Skóra obwodowych części ciała pod wpływem zimna staje się sinicza, sina lub marmurkowata; miejscowe pieczenie może występować naprzemiennie z dominującym drętwieniem i uczuciem zimna jak od szkła — ta naprzemienność jest szczególnie charakterystyczna dla Heloderma [Clarke], [Phatak]. Odmroziny pękają, swędzą lub pieką, choć ogólnie nadal odczuwane jest zimno; ciepło i rozcieranie przywracają komfort (poprawa pod wpływem ciepła i rozcierania). Następstwa odmrożeń — mrówczenie, brak czucia, nawroty w wilgotnym zimnie — stanowią klasyczne wskazania. Świąd starczy z uczuciem zimna, nasilający się wieczorem i pod wpływem zimnego powietrza, może reagować na lek, gdy wyraźny jest charakterystyczny objaw związany z temperaturą [Clarke]. Poza tym skóra jest sucha, bez znacznego pocenia, z wyjątkiem zimnej, lepkiej wilgoci w stanach zapaści.

Bezsenność wynika z tego, że pacjent „nie może się rozgrzać”. Wierci się, szukając ciepła, aż wreszcie zasypia po gorących napojach, zastosowaniu termoforu i szczelnym otuleniu (poprawa pod wpływem ciepła) [Boericke], [Clarke]. Sen jest płytki, przerywany falami zimna lub drętwieniem i mrowieniem kończyn. Sny dotyczą spadania lub zataczania się (nawiązanie do ataksji) albo przebywania na lodowatym wietrze (Sny). Po należytym rozgrzaniu krótkie drzemki przynoszą zaskakująco duże odświeżenie (poprawa po krótkim śnie po rozgrzaniu). Po przebudzeniu w zimnym pokoju chwiejny chód powraca i utrzymuje się do ponownego rozgrzania (pogorszenie rano przy wstawaniu, poprawa pod wpływem łagodnego, miarowego ruchu po rozgrzaniu) [Boger].

W zimnych porach roku powracają sny o spadaniu, zataczaniu się i chodzeniu po nierównym podłożu; ich treść odzwierciedla ataksję występującą w ciągu dnia (Kończyny) [Clinical]. Podczas nocnych dreszczy pojawiają się sny o lodzie lub zamarzaniu; ustępują, gdy pacjent śpi spokojnie w cieple. Poza motywem zapaści do obrazu leku nie należą wyraźnie nasilone sny erotyczne ani lękowe.

Cykl gorączkowy jest odwrócony: przeważają dreszcze, faza gorąca jest słabo zaznaczona, a pot zimny i lepki (obraz zapaści) [Boericke]. Na tle ogólnego zimna mogą występować miejscowe obszary pieczenia. Temperatura ciała może być obniżona. Jeśli pojawia się gorączka, jest niewysoka i następuje po niej raczej osłabienie niż reakcja organizmu. U osób starszych dreszczom mogą towarzyszyć dławica piersiowa lub zawroty głowy (Serce/Głowa).

Istotą obrazu są dreszcze — długotrwałe, przenikliwe, nieustępujące bez czynnego ogrzewania [Hering], [Clarke]. Gorąco odczuwane jest tylko w części ciała lub miejscami; na czole albo kończynach pojawia się zimny pot. Pacjent boi się odsłonić choćby dłoń; przeciągi wywołują kolejną falę drętwienia (pogorszenie przy odkrywaniu i pod wpływem przeciągów). W miarę powrotu do zdrowia po ciele rozchodzi się łagodne ciepło i wracają siły.

Wyraźna ochota na gorące napoje i ciepłą zupę; niechęć do zimnej wody (pogorszenie po zimnych napojach) [Boericke], [Clarke]. Podczas dreszczy apetyt jest mały, z uczuciem zapadania w nadbrzuszu. Alkohol nasila uczucie omdlewania i zimna. Pacjent często chętnie sięga po rozgrzewające przyprawy, natomiast instynktownie unika lodów.

Obraz Heloderma łączy obiektywne i subiektywne zimno z drętwieniem, ataksją i osłabieniem krążenia. Modalności są wyraźne i stałe: pogorszenie pod wpływem zimna, zimnego powietrza, wilgotnego wiatru, odkrywania i pierwszego ruchu; poprawa pod wpływem ciepła, gorących napojów, rozcierania, otulenia, słońca oraz łagodnego ruchu po rozgrzaniu [Clarke], [Boericke], [Boger]. Charakterystyczna jest biegunowość miejscowego pieczenia na tle silnego zimna (Skóra), podobnie jak zataczanie się przy rozpoczynaniu ruchu (Kończyny). Serce pracuje słabo i wolno, z uczuciem zimna w okolicy przedsercowej; układ nerwowy jest ospały, błony śluzowe suche, a czynność jelit spowolniona (Serce, Jama ustna/Gardło, Odbytnica). W ujęciu miazmatycznym obraz wskazuje na syfilityczne zwyrodnienie z sykotycznym skurczem naczyń. Porównaj Secale (zimno, lecz nietolerancja przykrycia — przeciwieństwo), Camphor (lodowate zimno, lecz niechęć do ciepła — przeciwieństwo), Carbo-veg. (zapaść z potrzebą dopływu powietrza), Agaricus (ataksja z drganiami mięśni) i Gelsemium (ataksja z sennością, bez intensywnego zimna). Dobór leku opiera się na triadzie „lodowate zimno–drętwienie–ataksja” oraz niezmiennej potrzebie ciepła i rozcierania [Clarke], [Boericke], [Boger].

• Etiologia / Zaburzenia naczynioruchowe i zimno
– Secale cornutum: obiektywne zimno i sinica, lecz niechęć do przykrycia i często piekące bóle; Heloderma — silna potrzeba ciepła i rozcierania, z drętwieniem i ataksją. [Clarke], [Boger].
– Camphora: zapaść z lodowatym zimnem i sinym zabarwieniem skóry; Camphor nie toleruje zewnętrznego ciepła; Heloderma — wyraźna poprawa pod wpływem ogrzewania i rozcierania. [Boericke], [Clarke].
– Carbo vegetabilis: zapaść, zimny pot, potrzeba wachlowania; dla Heloderma charakterystyczne są potrzeba ciepła i ataksja, a nie duszność z objawami duszenia się. [Clarke], [Nash].
• Układ nerwowy / Ataksja
– Agaricus: zaburzenia koordynacji z drganiami mięśni, odmrożenia w wywiadzie; bardziej „skurczowy” obraz i żartobliwy nastrój; Heloderma — większa ciężkość, drętwienie, głębokie zimno. [Boger], [Kent].
– Gelsemium: osłabienie, drżenie i ataksja z sennością; sinica obwodowa i zimno kończyn mniej nasilone niż w Heloderma; potrzeba ciepła nie jest centralnym objawem Gels. [Farrington], [Clarke].
– Plumbum: porażenie z zaparciem; Plb. — bóle ciągnące i wciągające oraz kolka ołowicza; cechą wyróżniającą Heloderma jest zimno z drętwieniem i zataczaniem się przy pierwszym ruchu. [Allen], [Boger].
• Układ sercowo-naczyniowy / Dławica piersiowa–stwardnienie tętnic
– Cactus grandiflorus: ucisk „jak od żelaznej obręczy”; mniej zimna; Heloderma — dodatkowo uczucie lodowatego zimna w okolicy przedsercowej i wolne tętno. [Clarke], [Boericke].
– Baryta carbonica: stwardnienie tętnic u osób starszych z marznięciem i dziecinnością; Heloderma — wyraźniejszy obraz sinicy obwodowej i ataksji; Bary-c. — większa niedojrzałość psychiczna. [Kent], [Clarke].
– Tabacum: śmiertelne nudności z zimnym potem i uczuciem zapadania; Tab. — ulga pod wpływem świeżego powietrza i na otwartej przestrzeni, często poprawa pod wpływem zimnego powietrza; Heloderma — pogorszenie pod wpływem zimnego powietrza i potrzeba ciepła. [Clarke], [Nash].
• Skóra / Objaw Raynauda–odmroziny–odmrożenia
– Petroleum: pękające odmroziny, pogorszenie zimą, mniej nasilona ogólna zapaść; Heloderma — drętwienie z lodowatym zimnem, ataksją i objawami sercowymi. [Clarke], [Boger].
– Agaricus (ponownie): odmroziny ze świądem, pieczeniem i pląsawiczymi drganiami mięśni; Heloderma — drętwienie i zimno z „ogniskami” pieczenia, poprawa pod wpływem intensywnego ogrzewania i rozcierania. [Boger].
– Secale (ponownie): skłonność do suchej zgorzeli przy silnym skurczu naczyń; Heloderma — wcześniejszy, czynnościowy obraz typu Raynauda z potrzebą ciepła. [Clarke].
• Układ pokarmowy / Suchość z zapaścią
– Veratrum album: zapaść z zimnem, obfitymi wymiotami lub biegunką i ochotą na zimne napoje; Heloderma — suchość, zaparcie i ochota na gorące napoje. [Boericke], [Clarke].
– Arsenicum album: lęk z piekącymi bólami, niepokojem ruchowym i marznięciem łagodzonym przez ciepło; Arsen. — więcej niepokoju ruchowego, pieczenia i lęku; Heloderma — więcej drętwienia, ciężkości i ataksji, z wolnym tętnem. [Kent], [Clarke].
• Krótkie porównania
– Carbo-veg. a Heloderma: oba obrazy obejmują zapaść; Carbo-veg. — potrzeba powietrza i często poprawa pod wpływem chłodnego powietrza; Heloderma — pogorszenie pod wpływem powietrza i zimna oraz nieustanne szukanie ciepła i rozcierania. [Nash], [Clarke].
– Camph. a Heloderma: oba obrazy obejmują lodowate zimno; Camph. nie znosi ciepła; Heloderma — powrót do zdrowia pod wpływem ciepła; jest to rozstrzygające. [Boericke], [Clarke].

• Lek komplementarny: Agaricus — konstytucje ze skłonnością do odmrożeń i odmrozin; Agar. obejmuje świąd, pieczenie i drgania mięśni; Heloderma — ataksję z drętwieniem i zimnem. [Boger], [Clarke].
• Lek komplementarny: Baryta carbonica — starcze zaburzenia naczyniowe; Heloderma przy drętwieniu z lodowatym zimnem i ataksji, Bary-c. przy zwyrodnieniu tętnic i dziecinności. [Kent], [Clarke].
• Lek komplementarny: Calcarea fluorica — obwodowe zmiany troficzne (odmroziny, łamliwe paznokcie) współistniejące ze skurczem naczyń w obrazie Heloderma. [Clarke], [Boericke].
• Dobrze działa po: Gelsemium — po osłabieniu gorączkowym z ataksją, gdy pojawia się intensywne zimno. [Farrington].
• Dobrze działa po: Carbo vegetabilis — w rekonwalescencji po zapaści, gdy dominują potrzeba ciepła i drętwienie. [Nash], [Clarke].
• Dobrze poprzedza: Secale — jeśli mimo potrzeby ciepła przypadek rozwija się w kierunku skłonności do suchej zgorzeli, zmienić lek na Secale. [Clarke], [Boger].
• Lek pokrewny: Camphora — przeciwstawna modalność cieplna ułatwia wybór w zapaści z lodowatym zimnem; unikać rutynowego stosowania naprzemiennego. [Boericke], [Clarke].
• Lek pokrewny: Veratrum album — leki zapaściowe; odróżniać gwałtowne objawy żołądkowo-jelitowe (Verat.) od suchości, drętwienia i zimna (Helod.). [Clarke].
• Lek pokrewny: Arsenicum album — w obu obrazach marznięcie; Arsen. — niepokój ruchowy i pieczenie; Heloderma — drętwienie i ataksja z wolnym tętnem. [Kent].
• Lek pokrewny: Tabacum — uczucie zapadania z zimnym potem; Tab. — często ulga pod wpływem chłodnego powietrza; Heloderma — pogorszenie. [Clarke].
• W tekstach klasycznych nie odnotowano jednoznacznie leków niezgodnych; dobór należy indywidualizować i uwzględniać modalności. [Clarke], [Boericke].

Wskazania: objaw Raynauda; odmroziny i następstwa odmrożeń; zapalenie nerwów obwodowych z drętwieniem i uczuciem pełzania; chód przypominający ataksję lokomotoryczną, pogarszający się pod wpływem zimna; starcze stwardnienie tętnic z napadami zimna i wolnym tętnem; dławica piersiowa z zimnem w okolicy przedsercowej; stany zapaści z suchością błon śluzowych i uporczywym zaparciem [Clarke], [Boericke], [Boger], [Phatak]. Potencja i dawkowanie: wielu autorów preferuje niskie i średnie potencje (3X–6X–12C) w uporczywych obwodowych zaburzeniach troficznych, podawane od jednego do trzech razy dziennie przez kilka tygodni, z obserwacją poprawy tolerancji temperatury i zabarwienia palców; wyższe potencje (30C–200C) mogą być stosowane w ataksji czynnościowej i napadach dławicowych z zimnem, przy uważnej obserwacji rytmu serca [Clarke], [Boericke], [Farrington]. Powtarzanie dawek: zmniejszyć częstość, gdy poprawia się odczuwanie ciepła, stabilność chodu i częstość wypróżnień; robić przerwy w gorących porach roku. Postępowanie wspomagające: konsekwentne stosowanie ogrzewania, rozcierania i odzieży ochronnej; unikanie wilgotnego zimna; regularne picie gorących napojów; łagodne, stopniowane uruchamianie po rozgrzaniu (w wyraźnej zgodności z modalnościami).
Krótkie obserwacje z przypadków:
• „Objaw Raynauda z sinieniem paznokci przy każdym wietrze; Heloderma 6X wraz z rozcieraniem i ogrzewaniem przywróciła różowe zabarwienie palców w ciągu dwóch tygodni”. [Clinical], [Clarke].
• „Napady przypominające dławicę piersiową z zimnem w okolicy przedsercowej; ciepły okład i Heloderma 30C zakończyły nocne napady «lodu przy sercu»”. [Clarke].
• „Zataczanie się przy wstawaniu zimą; Heloderma 12C zapewniła stabilny chód po rozgrzaniu”. [Boger].
• „Następstwo odmrożenia — palce stóp pozbawione czucia każdej zimy; Heloderma 6X zapobiegła corocznemu nawrotowi”. [Boericke], [Clarke].

Umysł
• Umysł—Apatia—podczas dreszczy. Odrętwienie psychiczne odzwierciedla wychłodzenie ciała i ukierunkowuje wybór leku w stanach zapaści z zimnem. [Clarke].
• Umysł—Lęk—o serce—podczas uczucia zimna. Łączy zimno w okolicy przedsercowej z obawą, że serce przestanie pracować; poprawa pod wpływem ciepła. [Clarke].
• Umysł—Koncentracja—utrudniona—podczas dreszczy. Praktyczna wskazówka u pacjentów stale marznących. [Clinical].
• Umysł—Drażliwość—pogorszenie po odkryciu. Drażliwość związana z potrzebą ochrony lodowato zimnych palców. [Clarke].
• Umysł—Pewność siebie—powraca—pod wpływem ciepła. Zmiana nastroju potwierdza działanie leku. [Clinical].
• Umysł—Lęk—podczas chodzenia—z powodu niepewności chodu. Lęk związany z ataksją, ustępujący po rozgrzaniu. [Boger].
Głowa
• Zawroty głowy—przy wstawaniu—pogorszenie na zimnym powietrzu. Charakterystyczne zimowe zawroty głowy w progu domu lub przy furtce ogrodowej. [Clarke], [Boger].
• Głowa—Ciężkość—potylica—z uczuciem zimna. Ciężkość z odrętwieniem, a nie pulsowanie. [Clarke].
• Głowa—Uczucie—jakby zimna woda spływała na ciemię. Charakterystyczne odczucie temperatury w obrębie głowy. [Hering].
• Głowa—Zataczanie się—pogorszenie przy pierwszym ruchu—poprawa pod wpływem ciepła. Odróżnia od dolegliwości o przyczynach wyłącznie błędnikowych. [Boger].
• Głowa—Splątanie—podczas dreszczy—poprawa pod wpływem ciepła. Zmienia się wraz z ogólnym poziomem „ciepła życiowego”. [Clarke].
• Głowa—Ból—miejscowy—piekący—z ogólnym uczuciem zimna. Przeciwstawność pieczenia i zimna. [Clarke].
Klatka piersiowa i serce
• Klatka piersiowa—Ucisk—z zimnem w okolicy przedsercowej. Ważna wskazówka przy dreszczach z dolegliwościami przypominającymi dusznicę bolesną. [Clarke].
• Serce—Tętno—wolne—z uczuciem zimna. Bradykardia podczas epizodów zimna. [Boericke].
• Serce—Miażdżyca tętnic—starcza—marznięcie—drętwienie. Dolegliwości naczyniowe osób starszych. [Clarke], [Boger].
• Serce—Kołatanie—z uczuciem omdlewania—poprawa pod wpływem ciepła. Ciepło łagodzi kołatanie towarzyszące stanom zapaściowym. [Clarke].
• Klatka piersiowa—Zimno—poprawa po zastosowaniu okładów zewnętrznych. Potwierdza silną potrzebę ciepła. [Boericke].
• Serce—Ból—dusznica bolesna—pogorszenie na zimnym powietrzu. Zastosowanie, gdy wiatr wywołuje zimno w okolicy przedsercowej. [Clarke].
Kończyny
• Kończyny—Zimno—dłonie i stopy—lodowate; sine paznokcie. Główny objaw charakterystyczny przy wyborze leku. [Clarke], [Phatak].
• Kończyny—Drętwienie—palce rąk—pogorszenie na zimnym powietrzu—poprawa po nacieraniu. Obraz typu Raynauda. [Clarke].
• Kończyny—Uczucie—jakby chodziło się po poduszeczkach lub kamykach. Wskazówka dotycząca sznurów tylnych rdzenia kręgowego. [Allen], [Boger].
• Kończyny—Bolesne kurcze—łydki—po ekspozycji na zimno. Rubryka dotycząca sezonowych nawrotów. [Boericke].
• Kończyny—Chód—zataczający—pogorszenie przy pierwszym wstaniu—poprawa pod wpływem ciepła. Charakterystyczny objaw ataksji czynnościowej. [Boger].
• Kończyny—Odmrożenia—następstwa—pogorszenie pod wpływem wilgotnego zimna. Rubryka dotycząca przewlekłych dolegliwości zimowych. [Clarke].
Skóra
• Skóra—Sinica—części dystalnych—pogorszenie pod wpływem zimna. Odrębna rubryka dotycząca sinych paznokci i opuszek palców. [Clarke].
• Skóra—Odmroziny—pieczenie i świąd—pogorszenie pod wpływem wilgotnego zimna—poprawa pod wpływem ciepła i rozcierania. Praktyczne zastosowanie zimą. [Phatak], [Clarke].
• Skóra—Mrowienie—z uczuciem zimna. Uczucie pełzania o podłożu zapalenia nerwów u osób marznących. [Boericke].
• Skóra—Pęknięcia—opuszki palców rąk—palce stóp—zimą. Objaw zaburzeń troficznych. [Clarke].
• Skóra—Zimno—ogólne—z miejscowym pieczeniem. Charakterystyczna przeciwstawność objawów. [Clarke].
• Skóra—Choroba Raynauda—napady—pogorszenie na zimnym powietrzu. Bezpośrednie odniesienie kliniczne. [Clarke].
Sen
• Sen—Bezsenność—dopóki nie zdoła się rozgrzać. Bezsenność zależna od temperatury. [Boericke].
• Sen—Budzenie się—zmarznięty—zataczanie się przy wstawaniu. Łączy objawy dotyczące snu i chodu. [Boger].
• Sen—Nie daje wypoczynku—zimno w nocy. Zmęczenie wskutek odpoczynku przerywanego przez zimno. [Clarke].
• Sen—Sny—o spadaniu—o zataczaniu się. Odzwierciedlają ataksję występującą w ciągu dnia. [Clinical].
• Sen—Poprawa—po rozgrzaniu—krótkie drzemki. Przydatna oznaka postępu. [Clinical].
• Sen—Pozycja—pragnie szczelnie się otulić. Rubryka dotycząca pozycji służącej zachowaniu ciepła. [Clarke].
Objawy ogólne
• Objawy ogólne—Zimno—pogarsza—w każdej postaci. Główna rubryka dla przypadku. [Hering], [Clarke].
• Objawy ogólne—Odkrywanie—pogorszenie—dłonie i stopy. Wyraźna modalność dotycząca dystalnych części kończyn. [Clarke].
• Objawy ogólne—Ciepło—poprawa—zewnętrzne—gorące okłady. Podstawowa modalność. [Boericke].
• Objawy ogólne—Nacieranie—poprawa—rozcieranie przywraca krążenie. Zastosowanie ściśle odpowiadające obrazowi leku. [Clarke].
• Objawy ogólne—Pierwszy ruch—pogorszenie—następnie poprawa przy dalszym łagodnym ruchu. Dynamika objawów ataktycznych. [Boger].
• Objawy ogólne—Suchość—błony śluzowe—z zaparciem. Charakterystyczna suchość o charakterze ogólnoustrojowym. [Boericke], [Phatak].

Hering, C. — The Guiding Symptoms of Our Materia Medica (1879–1891): objawy charakterystyczne zaczerpnięte z toksykologii (lodowate zimno), przeciwstawność miejscowego pieczenia i zimna; ogólne potwierdzenia.
Allen, T. F. — Encyclopædia of Pure Materia Medica (1874–1879): zebrane zapisy prób lekowych i dane toksykologiczne; objawy nerwowe i ataktyczne oraz wpływ na temperaturę.
Clarke, J. H. — A Dictionary of Practical Materia Medica (1900): pełny obraz kliniczny (choroba Raynauda, odmroziny, dusznica bolesna z zimnem w okolicy przedsercowej, zaparcie), modalności, porównania.
Boericke, W. — Pocket Manual of Homœopathic Materia Medica (1901): zwięzłe zestawienie objawów charakterystycznych (lodowate zimno, drętwienie, ataksja, suchość, zaparcie, wolne tętno), wskazówki kliniczne.
Boger, C. M. — Synoptic Key of the Materia Medica (1915): koordynacja ruchowa i pogorszenie przy pierwszym ruchu, następstwa odmrożeń; różnicowanie z Agar., Gels., Sec.
Hughes, R. — A Manual of Pharmacodynamics / A Cyclopædia of Drug Pathogenesy (koniec XIX w.): kontekst fizjologiczny i toksykologiczny obniżenia temperatury oraz niedowładu nerwowo-mięśniowego.
Kent, J. T. — Lectures on Homœopathic Materia Medica (1905): uwagi porównawcze dotyczące leków stosowanych w różnicowaniu stanów zapaści z zimnem oraz zmian naczyniowo-zwyrodnieniowych.
Farrington, E. A. — Clinical Materia Medica (1890): metoda oparta na powinowactwie narządowym; praktyczne różnicowanie leków stosowanych w ataksji i zapaści.
Nash, E. B. — Leaders in Homœopathic Therapeutics (1899): różnicowanie leków stosowanych w zapaści (Carbo-veg., Verat., Camph.) w odniesieniu do obrazu Heloderma.
Dewey, W. A. — Practical Homœopathic Therapeutics (początek XX w.): grupy leków dotyczące dolegliwości naczyniowych i zapalenia nerwów obwodowych; dolegliwości zimowe.
Phatak, S. R. — Materia Medica of Homoeopathic Medicines (XX w.): kliniczne objawy charakterystyczne — choroba Raynauda i odmroziny, suchość z zaparciem, silna potrzeba ciepła.
Dunham, C. — Homœopathy, the Science of Therapeutics (1877): podstawy metodologiczne włączania danych toksykologicznych i potwierdzeń klinicznych do obrazów leków.