• Układ nerwowy — histeria i przeczulica. Pobudliwość, wiercenie się, drżenie; skurczowe drgania; złudzenia zmysłowe (unoszenie się w powietrzu, przebywanie wysoko nad łóżkiem); bóle nagle zmieniają umiejscowienie; liczne „paradoksy” [Hering], [Clarke].
• Kręgosłup i nerw kulszowy. Rwa kulszowa i podrażnienie rdzenia kręgowego: pogorszenie podczas siedzenia lub w spoczynku, poprawa podczas stania i chodzenia; bóle przeszywające, rozdzierające lub mrowienie na przemian z drętwieniem [Boericke], [Boger], [Clarke].
• Gardło/przełyk. Globus hystericus, dławienie, stale wznosząca się „kula”; częsta potrzeba przełykania podczas napadów [Hering], [Clarke].
• Narządy zmysłów. Nadwrażliwość na hałas, światło i dotyk; uczucie pełzania/chodzenia mrówek; mrowienie [Hering], [Boger].
• Żołądek/brzuch. Niestrawność na tle nerwowym ze wzdęciami; nudności pod wpływem pobudzenia; uczucie zapadania w nadbrzuszu podczas napadów histerycznych [Clarke], [Boericke].
• Sen. Bezsenność z niepokojem ruchowym wskutek pobudzenia nerwowego; zrywania, szarpnięcia mięśniowe, wyraziste sny; paradoksalnie senność w ciągu dnia [Hering], [Allen].

• Powolne chodzenie / łagodny ruch (zwłaszcza w rwie kulszowej i wielu nerwobólach) [Boericke], [Boger].
• Stanie (w porównaniu z siedzeniem) w bólach kończyn dolnych [Clarke].
• Świeże powietrze, chodzenie (łagodzi niepokój ruchowy) [Hering].
• Odwrócenie uwagi / zajęcie się czymś — zmniejsza odczuwanie objawów (słabnie histeryczna koncentracja na nich) [Clarke].
• Po lekkim posiłku w niektórych stanach nerwowego osłabienia z uczuciem zapadania [Allen].

• Siedzenie bez ruchu; spoczynek nasila wędrujące bóle i rwę kulszową [Boericke], [Boger].
• Wieczór i noc; w porze zmierzchu; w dusznych pomieszczeniach [Hering], [Clarke].
• Pobudzenie emocjonalne, sprzeciw, skupianie uwagi na objawach (pogorszenie histeryczne) [Clarke], [Allen].
• Dotyk i wstrząsy u osób z przeczulicą [Hering].
• Nagłe działanie zimnego powietrza na rozgrzaną skórę (nerwowy dreszcz, nagłe szarpnięcie bólu nerwowego) [Boger].

Histeryczność, zmienność, paradoksalność. Ożywiona rozmowa, śmiech, potem łzy; lęki bez konkretnego przedmiotu; łatwe obrażanie się; niepokój ruchowy z wierceniem się i drżeniem rąk/twarzy [Hering], [Clarke]. Złudzenia zmysłowe: jakby unosiła się w powietrzu, jakby nie leżała na łóżku, jakby części ciała były większe/lżejsze [Hering], [Allen]. Objawy nasilają się, gdy o nich myśli (skupianie uwagi pogarsza), a słabną po odwróceniu uwagi [Clarke]. Nagłe napady lęku z uczuciem kuli w gardle i wzdychaniem; poprawa podczas chodzenia na świeżym powietrzu [Boericke]. Hipochondryczne obawy o serce, choć badanie nie wykazuje nieprawidłowości (dolegliwości czynnościowe, na tle nerwowym) [Clarke].

Uczucie lekkości w głowie; bóle głowy na tle nerwowym z pulsowaniem/uciskiem od ciemienia/potylicy ku oczom; pogorszenie wieczorem i przy przebywaniu w zamkniętym pomieszczeniu; poprawa podczas chodzenia na świeżym powietrzu [Clarke], [Boger]. Mrowienie/uczucie pełzania na skórze głowy; wrażliwość włosów; wzdryganie się od hałasu (nadwrażliwość słuchowa) [Hering]. Wędrujące, przeszywające bóle szybko zmieniają stronę i umiejscowienie — cecha charakterystyczna Valeriana [Allen].

Błyszczące, nadmiernie lśniące oczy podczas napadów histerycznych; zmienna wielkość źrenic; chwilowe zamglenie widzenia z uczuciem unoszenia się [Clarke]. Nerwobóle oczodołów łagodnieją podczas chodzenia, nasilają się podczas siedzenia/leżenia [Boericke]. Drganie powiek z niepokojem ruchowym [Hering].

Dzwonienie/buczenie z nerwowością i objawami naczyniowymi; nietolerancja hałasu; przelotne, rozdzierające bóle wokół ucha łagodniejące podczas chodzenia [Boger], [Hering].

Naprzemiennie zatkanie nosa i nagłe kichanie wskutek pobudzenia nerwowego; nadwrażliwość węchu; zapachy wywołują nudności w dusznych pomieszczeniach [Clarke], [Boger].

Napadowe zaczerwienienie twarzy; drgania mięśni twarzy; nerwoból twarzy o zmiennym umiejscowieniu, wędrujący, łagodniejący podczas chodzenia, nasilający się w spoczynku/podczas siedzenia [Boericke], [Clarke]. Drżenie warg podczas pobudzenia [Hering].

Suchość w ustach na tle nerwowym; zmienny smak, niekiedy gorzki lub metaliczny podczas napadów [Allen]. Język drży po wysunięciu; mowa pośpieszna, następnie urywana [Hering]. Zęby/szczęki bolą w sposób kapryśny; bóle przeskakują z miejsca na miejsce, nie mają stałej lokalizacji [Clarke].

Globus hystericus: kula wznosząca się od żołądka do gardła, wywołująca dławienie i częste przełykanie; poprawa podczas chodzenia i na świeżym powietrzu; pogorszenie przy myśleniu o tym [Hering], [Clarke]. Uczucie ściśnięcia gardła bez zapalenia (skurcz czynnościowy) [Boericke].

Nerwowe uczucie zapadania w nadbrzuszu; nudności pod wpływem pobudzenia lub w ciepłym, dusznym pomieszczeniu; poprawa na świeżym powietrzu i po łagodnym ruchu [Clarke]. Odbijania z dużą ilością gazów; kolka wzdęciowa, która nasila się podczas siedzenia, a łagodnieje podczas ruchu [Boger]. Zmienny apetyt; ochota na lekkie potrawy; kawa może nadmiernie pobudzać i nasilać niepokój ruchowy [Allen].

Przelewanie, wzdęcie gazowe z histerycznymi wrażeniami ruchu w brzuchu; kolkowe kłucia szybko zmieniające umiejscowienie; poprawa podczas chodzenia, pogorszenie podczas siedzenia [Boger], [Clarke]. Uczucie trzepotania w miednicy z kulą w gardle; często zbiega się z nerwowością przedmiesiączkową [Hering].

Częste parcie na mocz na tle nerwowym; mocz przejrzysty/jasny; skurcz szyi pęcherza pod wpływem emocji [Clarke]. Oddanie moczu może przejściowo łagodzić uczucie kuli w gardle przez odruchowe rozładowanie napięcia (ulga czynnościowa) [Hering].

Podrażnienie i świąd odbytu w stanach nerwowych; naprzemiennie zaparcie i luźny stolec pod wpływem pobudzenia [Clarke]. Bolesne parcie na stolec wskutek skupiania uwagi na odbytnicy (pogorszenie od skupienia uwagi) [Allen].

Pobudzenie płciowe z szybkim wyczerpaniem; nasieniotok po długotrwałym pobudzeniu; napady bólu nerwowego jąder łagodniejące podczas chodzenia [Boericke], [Clarke]. Podrażnienie gruczołu krokowego o charakterze bardziej czynnościowym niż zapalnym.

Napady histeryczne w okresie miesiączki; bolesne skurcze i uczucie kuli w gardle; wodniste upławy z obfitymi gazami i nerwowym wierceniem się [Clarke]. Bóle podobne do porodowych, wędrujące, nagle zmieniające umiejscowienie; ulga podczas powolnego chodzenia [Hering]. Bóle poporodowe z niepokojem ruchowym i nadwrażliwością na hałas (objaw o mniejszym znaczeniu) [Boericke].

Oddech wzdychający, nieregularny; uczucie, jakby klatka piersiowa była lekka i unosiła się; duszność w ciepłych pomieszczeniach, ustępująca na zewnątrz [Hering], [Clarke]. Suchy kaszel na tle nerwowym, wywoływany łaskotaniem i skupianiem na nim uwagi [Boger].

Bicie serca odczuwane w gardle i nadbrzuszu; kołatanie serca bez zmian organicznych; tętno zmienne — szybkie podczas niepokoju ruchowego, miękkie po uspokojeniu; pogorszenie przy myśleniu o tym; poprawa na świeżym powietrzu [Clarke], [Boericke].

Ucisk z głodem powietrza na tle nerwowym, wzdychaniem i trzepotaniem w okolicy przedsercowej; czynnościowe kołatanie serca, pogorszenie pod wpływem emocji, poprawa podczas spokojnego chodzenia [Clarke]. Kłucia pod lewą piersią, które przeskakują na prawą stronę, po czym znikają (wędrujące) [Allen]. Nie znosi dusznych pomieszczeń.

Podrażnienie rdzenia kręgowego; przeczulica w okolicy piersiowego odcinka kręgosłupa; pieczenie/rozdzierający ból w dół okolicy krzyżowej, który nasila się podczas siedzenia, a łagodnieje podczas stania/chodzenia [Boericke], [Boger]. Uczucie, jakby sznurek ciągnął w górę wzdłuż pleców podczas napadów kuli w gardle (objaw osobliwy) [Hering].

Rwa kulszowa (zwłaszcza lewostronna, choć strony mogą się zmieniać): bóle rozdzierające, ciągnące, palące, nasilające się podczas siedzenia, nasilające się w spoczynku, łagodniejące podczas stania/chodzenia; nogi drętwieją, potem mrowią; podeszwy/pięty bardzo wrażliwe — ból pięty podczas siedzenia, trzeba postawić stopę na ziemi i rozchodzić ból [Boericke], [Clarke], [Boger]. Wędrujące, kłujące bóle przechodzą z kończyny na kończynę. Drżenie rąk; drgania pląsawicze u osób nerwowych [Hering].

Mrowienie, uczucie pełzania mrówek; przeczulica na lekki dotyk, a jednak głęboki ucisk niekiedy łagodzi dolegliwości (paradoks) [Hering]. Zaczerwienienie, po którym następuje bladość, wraz z falami pobudzenia nerwowego [Clarke].

Bezsenność wskutek pobudzenia; natłok myśli; zrywania i szarpnięcia mięśniowe w początkowej fazie snu; sny o spadaniu/lataniu (odpowiadają złudzeniom lewitacji) [Hering], [Allen]. Senność w ciągu dnia przy niemożności pozostania w bezruchu (sprzeczność) [Clarke].

O lataniu, unoszeniu się, pościgach; niespokojne sny z dławieniem lub uczuciem kuli w gardle; budzi się z kołataniem serca i niepokojem ruchowym — poprawa podczas chodzenia po pokoju [Hering], [Clarke].

Nerwowe napady gorąca; dreszcze, po których następują gorąco i pot z kołataniem serca; niewiele rzeczywistej gorączki — raczej napadowe zaburzenia naczynioruchowe; pogorszenie wieczorem w dusznym pomieszczeniu, poprawa podczas chodzenia na zewnątrz [Clarke], [Boericke].

Dreszcze: Od najmniejszego przeciągu po pobudzeniu; wzdryganie się z mrowieniem [Boger].
Gorąco: Uderzenia gorąca do głowy/twarzy, drżenie rąk; gorąco nasila się w dusznym pomieszczeniu [Clarke].
Pot: Na tle nerwowym, lepki, na dłoniach/stopach podczas napadu; nie przynosi ulgi [Hering].

Niechęć do ciężkich, tłustych posiłków w stanach nerwowych; ochota na lekkie potrawy; kawa/wino mogą nasilać pobudliwość i bezsenność [Clarke], [Allen]. Ulga po małej przekąsce podczas napadów „zapadania” (w niektórych przypadkach) [Allen].

Obraz leku z objawami wędrującymi, sprzecznymi, histerycznymi. Bóle nagle zmieniają umiejscowienie; odczucia są wyolbrzymione lub złudne (lewitacja, poczucie przebywania poza ciałem). Pogorszenie wieczorem, w ciepłych/dusznych pomieszczeniach, podczas siedzenia/w spoczynku, pod wpływem emocji/skupiania uwagi na objawach; poprawa podczas powolnego chodzenia, stania, na świeżym powietrzu, po odwróceniu uwagi. Nerwobóle i rwa kulszowa z pogorszeniem w spoczynku i poprawą podczas ruchu są wysoce charakterystyczne [Clarke], [Boericke], [Boger], [Hering].

Histeryczne / paradoksalne stany nerwowe

• Ignatia — Histeryczne sprzeczności ze smutkiem, wzdychaniem, uczuciem kuli w gardle; w obrazie Ign. występuje większa chwiejność emocjonalna ze sprzecznymi objawami skurczowymi; w obrazie Valer. dodatkowo występują złudzenia lewitacji oraz bóle łagodniejące podczas chodzenia, nasilające się podczas siedzenia [Clarke], [Kent].
• Asafœtida — Histeryczne wzdęcia, odwrotna perystaltyka, uczucie kuli w gardle; bardziej cuchnące gazy i lewostronne dolegliwości gazowe w obrębie gardła i klatki piersiowej; w obrazie Valer. wyraźniejsza przeczulica z wędrującymi bólami [Boger], [Clarke].
• Moschus — Omdlenia, teatralna histeria, pobudzenie płciowe; mniej wyraźny charakter nerwobólowy i objawy rwy kulszowej niż w obrazie Valer. [Boericke].
• Nux-mosch. — Senność, rozmarzenie, suchość; histeryczne zasłabnięcia; brak charakterystycznych dla Valer. nerwobólów łagodniejących podczas ruchu i lewitacji [Clarke].

Nerwobóle / rwa kulszowa (spoczynek nasila, ruch łagodzi)

• Rhus-t. — Poprawa podczas dalszego ruchu, bóle ze sztywnością i bóle ścięgien; bardziej reumatyczny charakter; obraz Valer. ma charakter nerwowy/nerwobólowy, z wyraźnym pogorszeniem podczas siedzenia [Boger], [Kent].
• Coloc. — Rwa kulszowa łagodniejąca przy zgięciu wpół/pod wpływem ucisku, nasilająca się od najmniejszego ruchu; w obrazie Valer. odwrotnie: poprawa podczas chodzenia, pogorszenie podczas siedzenia [Clarke], [Boericke].
• Gnaphalium — Rwa kulszowa z drętwieniem i mrowieniem, często z poprawą podczas siedzenia na twardym siedzisku; bóle w obrazie Valer. nasilają się podczas siedzenia, a łagodnieją podczas chodzenia [Boericke], [Boger].
• Tellurium — Rwa kulszowa z przeczulicą, pogorszenie podczas kaszlu/parcia; obrączkowate rozmieszczenie dolegliwości; w obrazie Valer. występują złudzenia unoszenia się i zabarwienie histeryczne [Clarke].
• Kali-i. — Rozdzierające nerwobóle, pogorszenie w spoczynku; wyraźniejsze tło nieżytowe/syfilityczne; obraz Valer. ma bardziej wyrazisty charakter histeryczny, ze złudzeniami zmysłowymi [Boger].

Kula w gardle / czynnościowe dolegliwości gardła

• Lach. — Uczucie kuli nasilające się podczas przełykania, od lewej do prawej strony, nietolerancja dotyku; odczuwanie gorąca, gadatliwość; w obrazie Valer. mniej jadowitości, więcej nerwowego wiercenia się i poprawa podczas ruchu [Kent], [Clarke].
• Gelsemium — Kula w gardle z tremą, drżeniem, osłabieniem; ociężałość, senność; w obrazie Valer. nerwowe rozedrganie, żywość, przeczulica [Boericke], [Farrington].

• Leki komplementarne: Asafœtida, Ignatia, Coffea — wspólna tematyka nerwowa/histeryczna; dobór według objawu charakterystycznego (wzdęcia z przemieszczaniem się gazów w odwrotnym kierunku; smutek ze skurczami; bezsenność z nadmierną czujnością) [Clarke], [Boericke].
• Dobrze działa po: Coffea, gdy sama nadmierna czujność ustępuje, lecz wędrujące bóle i lewitacja/Globus utrzymują się [Boericke].
• Dobrze poprzedza: Rhus-t., jeśli nerwoból przechodzi w rzeczywisty reumatyzm ze sztywnością; Ign., jeśli na pierwszy plan wysuwa się stan smutku [Kent].
• Antidota (czynnościowe): Camph., Coffea przy pobudliwości wskutek przedawkowania; Nux-v. przy pogorszeniach wywołanych kawą/alkoholem [Hering], [Clarke].

• Wskazania: Napady histeryczne z gałką histeryczną i złudzeniami unoszenia się w powietrzu; nerwobóle i rwa kulszowa z pogorszeniem podczas siedzenia i poprawą podczas chodzenia; nadwrażliwość rdzenia kręgowego z przeczulicą; bezsenność wskutek pobudzenia nerwowego; czynnościowe kołatanie serca u osób wrażliwych, o zmiennym usposobieniu [Clarke], [Boericke], [Boger], [Hering].
• Potencja i dawkowanie: W ostrych nerwobólach i rwie kulszowej 6C–30C, powtarzane do uzyskania efektu; w konstytucjonalnych stanach histerycznych 30C–200C w odstępach. Jeśli objawy paradoksalnie się nasilają (co jest częste u osób typu Valer.), należy wydłużyć odstępy między dawkami lub zmniejszyć dawkę, zamiast rezygnować z leku [Hering], [Clarke].
• Postępowanie wspomagające: Świeże powietrze, spokojne spacery, uspokajający rytm dnia, ograniczenie używek (kawy, wina), unikanie długiego siedzenia; techniki skupiania się na odczuciach ciała (uziemiania), aby ograniczyć nasilenie objawów wywołane zwracaniem na nie uwagi [Clarke], [Boericke].
• Wskazówki praktyczne:
  • Tkliwość pięty lub podeszwy oraz potrzeba oparcia stopy na podłożu i chodzenia w celu złagodzenia bólów kulszowych wyraźnie wskazują na Valer.
  • Gałka histeryczna + wzdychanie + niepokój ruchowy, które ustępują po rozpoczęciu spaceru na świeżym powietrzu — Valer. często działa szybko.
  • Gdy bóle nie pozostają w jednym miejscu, a modalności wydają się sprzeczne, warto pomyśleć o Valer.

Umysł

• Histeria; zmienny nastrój; śmiech ↔ płacz; niepokój ruchowy. — [Hering], [Clarke].
• Złudzenia czuciowe — unoszenia się w powietrzu; odczucie, że nie leży się na łóżku. — [Hering], [Allen].
• Zwracanie uwagi na objawy nasila je. — [Clarke].

Gardło

• Gałka histeryczna; uczucie unoszącej się ku górze kuli, dławienie; poprawa podczas chodzenia i na świeżym powietrzu. — [Hering], [Clarke].

Objawy ogólne / Układ nerwowy

• Bóle nieregularne, nagle zmieniające umiejscowienie. — [Allen], [Boger].
• Pogorszenie podczas siedzenia i w spoczynku; poprawa w pozycji stojącej i podczas chodzenia. — [Boericke], [Clarke].
• Nadwrażliwość na hałas i dotyk; przeczulica. — [Hering].

Kończyny

• Rwa kulszowa, pogorszenie podczas siedzenia, poprawa podczas chodzenia; drętwienie na przemian z bólem. — [Boericke], [Boger], [Clarke].
• Bóle pięty lub podeszwy; konieczność oparcia stopy na podłożu i poruszania się. — [Boericke].

Sen

• Bezsenność wskutek pobudzenia nerwowego; wzdrygnięcia, szarpnięcia mięśniowe; sny o lataniu. — [Hering], [Allen].

Serce / Klatka piersiowa

• Czynnościowe kołatanie serca, pogorszenie pod wpływem emocji, poprawa podczas spokojnego chodzenia i na świeżym powietrzu. — [Clarke].

Hahnemann — wczesne źródła patogenetyczne (za kompilacjami Allen/Hering).
Hering — The Guiding Symptoms of Our Materia Medica (1879–91): złudzenia unoszenia się w powietrzu; gałka histeryczna; nieregularne bóle; modalności.
Allen, T. F. — Encyclopædia of Pure Materia Medica (1874–79): szczegółowe fragmenty prób lekowych — złudzenia zmysłowe, nieregularne nerwobóle, bezsenność z niepokojem.
Clarke, J. H. — A Dictionary of Practical Materia Medica (1900): zasadniczy obraz — histeria, nerwobóle łagodniejące pod wpływem ruchu, gałka histeryczna, sprzeczności.
Boericke, W. — Pocket Manual of Homœopathic Materia Medica (1901): objawy charakterystyczne — rwa kulszowa z pogorszeniem podczas siedzenia i poprawą podczas chodzenia; przeczulica; bezsenność.
Boger, C. M. — Synoptic Key of the Materia Medica (1915): modalności (spoczynek nasila objawy; łagodny ruch przynosi ulgę), nieregularne bóle, nadwrażliwość.
Hughes, R. — A Manual of Pharmacodynamics (1875): farmakologia i fizjologia kozłka; uzasadnienie powinowactwa do układu nerwowego.
Farrington, E. A. — Clinical Materia Medica (1887): porównania z Ign., Asafoetida, Rhus-t., Coloc., Gnaphalium.
Kent, J. T. — Lectures on Homœopathic Materia Medica (1905) & Repertory: porównania konstytucjonalne; stany histeryczne; różnicowanie leków w nerwobólach.
Tyler, M. L. — Homœopathic Drug Pictures (1942): praktyczne uwagi o paradoksalnym obrazie Valeriana.
Phatak, S. R. — Materia Medica of Homoeopathic Medicines (1977): zwięzłe rubryki — gałka histeryczna, pogorszenie w spoczynku, poprawa pod wpływem ruchu.