• Wątroba i drogi żółciowe. Przekrwienie w układzie wrotnym z „żółciowymi” bólami głowy, gorzkim smakiem w ustach, zażółceniem oraz zmianą zabarwienia stolca i moczu; spowolniony przepływ żółci z kolkowymi bólami w prawym podżebrzu [Clarke], [Hughes]. Zob. Głowa, Brzuch, Objawy ogólne.
• Pęcherzyk żółciowy. Kolka żółciowa po ciężkostrawnych potrawach; tkliwość pod prawymi żebrami; poprawa po odpływie żółci, odzwierciedlona również w modalności „poprawa po wypróżnieniu” lub po oddaniu stolca z domieszką żółci [Clarke], [Boericke]. Zob. Brzuch.
• Błona śluzowa przewodu pokarmowego. Gorzkie odbijania, nudności, wzdęcie gazowe, powolna perystaltyka, „zaparcia wątrobowe” z jasnymi stolcami o barwie gliny [Allen], [Boericke]. Zob. Żołądek, Odbytnica.
• Pasożyty jelitowe (glisty). Podrażnienie okolicy odbytu, zgrzytanie zębami, niespokojny sen, zmienny apetyt; renoma środka przeciwrobaczego w szkole eklektycznej znajduje odzwierciedlenie w obserwacjach klinicznych u dzieci [Clarke], [Hughes]. Zob. Odbytnica, Sen.
• Skóra (cholestaza). Uogólniony świąd bez wysypki lub z nieznacznymi grudkami u osób z „dolegliwościami żółciowymi”; pogorszenie świądu pod wpływem ciepła, poprawa po chłodnych okładach [Clarke], [Hering]. Zob. Skóra.
• Śledziona i układ wrotny. Tępy, ciężki ból w lewym podżebrzu w stanach malarycznych lub przekrwiennych; uczucie ciągnięcia w brzuchu po posiłkach [Clarke], [Hughes]. Zob. Brzuch.
• Głowa (związek z układem wrotnym). Tępy ból na szczycie głowy lub w okolicy czołowej z uczuciem ciężkości oczu, nasilający się rano lub po nadmiernym jedzeniu; poprawa przy swobodnym odpływie żółci lub po wypróżnieniu [Allen], [Clarke]. Zob. Głowa.
• Ogólny stan odżywienia. Osłabienie i niedokrwistość u pacjentów z zarobaczeniem lub przewlekłymi „dolegliwościami żółciowymi”; powolna rekonwalescencja, dopóki nie powróci prawidłowa czynność wątroby [Boericke], [Clarke]. Zob. Objawy ogólne.

• Po obfitym wypróżnieniu lub oddaniu stolca z domieszką żółci ustępują bóle głowy i ucisk po prawej stronie [Clarke].
• Chłodne okłady i świeże powietrze łagodzą świąd i uczucie otępienia w głowie (związek skóry z wątrobą) [Clarke], [Hering].
• Gorzkie, lekkie pokarmy, łagodnie pobudzające wydzielanie żółci (buliony, zielone warzywa liściaste), zamiast ciężkostrawnych potraw [Hughes].
• Odpoczynek w leżeniu na prawym boku przy kolkowych bólach pęcherzyka żółciowego (ucisk łagodzi ból) [Clinical].
• Spokojny spacer na świeżym powietrzu po posiłku, pobudzający perystaltykę bez nadmiernego wysiłku [Clinical].
• Unikanie tłuszczów i późnych kolacji zmniejsza nocne dolegliwości głowy i świąd [Clarke].
• Wydalenie robaków lub śluzu przynosi przejściowe złagodzenie dyskomfortu w brzuchu i podrażnienia odbytu [Allen].
• Obmywanie zimną wodą przy świądzie cholestatycznym (również w sekcji Skóra) [Hering].

• Ciężkostrawne, tłuste i smażone potrawy wywołują „dolegliwości żółciowe”, nudności, bóle w prawym podżebrzu i ból głowy pochodzenia wrotnego [Clarke], [Hughes].
• Ciepło łóżka lub pomieszczenia nasila świąd i uczucie ciężkości głowy w stanach związanych z zaburzeniami żółciowymi [Hering], [Clarke].
• Rano po przebudzeniu, przed wypróżnieniem, gdy w ustach jest gorzko, a w głowie odczuwa się otępienie (zastój w układzie wrotnym) [Allen], [Clarke].
• Brak ruchu i długotrwałe siedzenie sprzyjają przekrwieniu i zaparciom [Hughes].
• Późne kolacje i alkohol powodują ból pęcherzyka żółciowego i niespokojny sen [Clarke].
• Wilgotny upał, z ociężałością i świądem skóry (typy malaryczne lub z zaburzeniami układu wrotnego) [Clarke].
• Ucisk pod prawym łukiem żebrowym podczas ostrego przekrwienia (do chwili wypróżnienia) [Clinical].
• Nocą u dzieci zgrzytających zębami, ze świądem odbytu — zaostrzenia związane z zarobaczeniem [Allen], [Hering].

Przekrwieniu w układzie wrotnym towarzyszy spowolnienie psychiczne i poczucie obciążenia: pacjenci skarżą się na otępienie, trudność w przypominaniu sobie i niechęć do wysiłku, zwłaszcza rano przed wypróżnieniem, co odpowiada wcześniej opisanej modalności pogorszenia rano [Clarke], [Allen]. Drażliwość jest niewielka, często przypisywana uporczywemu świądowi lub uczuciu ciężaru w brzuchu; pacjent niepokoi się o dietę i codzienny tryb życia, obawiając się nawrotu „żółciowego” bólu głowy po ciężkostrawnych potrawach [Clarke]. Niepokój dotyczy spraw codziennych i dolegliwości cielesnych — posiłków, wypróżnień i snu — i zmniejsza się po obfitym wypróżnieniu (bezpośrednie nawiązanie do modalności „poprawa po wypróżnieniu”) [Clarke]. Dzieci z zarobaczeniem są w dzień rozdrażnione, a nocą pobudliwe, zgrzytają zębami i mówią przez sen; ich nastrój poprawia się po wydaleniu robaków [Allen], [Hering]. Żółtaczce może towarzyszyć melancholijne zabarwienie nastroju: obojętność wobec towarzystwa, niechęć do hałasu i pragnienie spokojnego leżenia w chłodnym pokoju (nawiązanie do poprawy pod wpływem chłodnego powietrza) [Clarke]. Wysiłek umysłowy nasila uczucie ciężkości głowy, dopóki nie ustąpią zaburzenia układu wrotnego; krótkotrwałe odświeżenie przynosi pobyt na świeżym powietrzu lub lekki, gorzki posiłek [Hughes], [Clarke]. Przypadek: księgowy z poranną goryczą w ustach i niemożnością „zabrania się do pracy”, dopóki nie nastąpiło wypróżnienie i rozjaśnienie w głowie; dolegliwości powracały po późnych, tłustych kolacjach. Odnotowano poprawę po Chelo. wraz z uregulowaniem diety [Clarke].

Dla osób z „dolegliwościami żółciowymi” charakterystyczne są tępe, przekrwienne bóle głowy z ciężkim uciskiem, niczym obręcz, w poprzek czoła lub na szczycie głowy. Zwykle pojawiają się po przebudzeniu, nasilają po ciężkostrawnych potrawach i ustępują po wypróżnieniu lub wydaleniu żółci (powtórzenie modalności) [Clarke]. Oczy wydają się ciężkie i pieką; światło drażni, jednak nie jest to kłujący ból głowy ze światłowstrętem, jak w obrazie Iris-v. lub Glon., lecz uczucie ciężkości i przepełnienia żylnego związane z zastojem w wątrobie [Allen], [Farrington]. Bólowi głowy mogą towarzyszyć nudności, mniej uporczywe niż w obrazie Ipecac., łagodzone przez świeże powietrze i obmywanie zimną wodą (nawiązanie do poprawy pod wpływem chłodu) [Clarke], [Hering]. U osób o konstytucji z okresowymi, „malarycznymi” dolegliwościami ból głowy zbiega się z wilgotnym upałem i uczuciem przepełnienia w układzie wrotnym; dzień lekkiej diety i stosowania środków gorzkich często go łagodzi [Hughes]. Przypadek: u szwaczki z cotygodniowym uczuciem ciężkości na szczycie głowy po niedzielnych pieczeniach ból głowy ustąpił, gdy pod wpływem Chelo. i zmian w diecie stolce zaczęły zawierać więcej żółci [Clarke].

Uciskowi w głowie towarzyszą ból i ciężkość powiek; u osób z cholestazą twardówki mogą być lekko zażółcone, a przy pochylaniu występuje przejściowe zamglenie widzenia — kolejny objaw przepełnienia żylnego [Clarke]. Nocny świąd w kącikach oczu odzwierciedla ogólną skłonność skóry do świądu w fazach „żółciowych”, z pogorszeniem pod wpływem ciepła (powtórzenie modalności) [Hering], [Clarke]. Łzawienie jest niewielkie; widzenie staje się wyraźniejsze po pobycie na świeżym powietrzu lub po wypróżnieniu (nawiązanie do poprawy na świeżym powietrzu i po wypróżnieniu) [Clarke].

Brak wyraźnych objawów charakterystycznych ze strony uszu; jednak tępemu uczuciu przepełnienia żylnego może towarzyszyć okresowe buczenie, gdy głowa jest ciężka, z poprawą po wypróżnieniu i na świeżym powietrzu [Clarke], [Clinical]. Podczas zaostrzeń związanych z zarobaczeniem dzieci wzdrygają się na nocne hałasy i zgrzytają zębami; objawy uszne ustępują wraz ze zmniejszaniem się podrażnienia wywołanego pasożytami [Allen].

Nieżyt z niedrażniącą wydzieliną w wilgotną, ciepłą pogodę może towarzyszyć zaburzeniom układu wrotnego; pacjent zauważa większe zatkanie nosa po ciężkich posiłkach i poprawę na świeżym powietrzu — kolejne odzwierciedlenie obrazu przepełnienia żylnego [Clarke], [Hughes]. U dzieci z zarobaczeniem odnotowuje się nocny świąd skrzydełek nosa (krótkie porównanie: Cina wykazuje bardziej napadowe kichanie i większą drażliwość) [Allen], [Hering].

Podczas epizodów przekrwienia pojawia się „żółciowy” wygląd twarzy: ziemistożółta cera, lekka obrzękłość i ciemne cienie pod oczami. Twarz łatwo się czerwieni po ciężkostrawnych potrawach, po czym ochładza się na świeżym powietrzu lub po obmywaniu zimną wodą (powtórzenie modalności) [Clarke]. Wargi są suche po przebudzeniu, z gorzkim smakiem w ustach; wyraz twarzy pozostaje przytępiony do czasu wypróżnienia [Allen].

Gorzki smak po przebudzeniu i po ciężkostrawnych potrawach jest stałą wskazówką; w ustach odczuwa się kleistość, język jest pokryty żółtawym lub brunatnawym nalotem wzdłuż środka, a jego brzegi są czystsze [Allen], [Clarke]. Ślinienie nie jest nadmierne; pragnienie umiarkowane, często z ochotą na chłodne napoje, które łagodzą gorycz w ustach i ciężkość głowy (nawiązanie do poprawy pod wpływem chłodu) [Clarke]. Wielokrotnie odnotowywano nocne zgrzytanie zębami u dzieci, związane z pasożytami jelitowymi [Allen], [Hering].

Brak pierwotnych zmian chorobowych zębów, natomiast w przypadkach zarobaczenia występuje bruksizm podczas snu, z poranną bolesnością szczęk; objaw ten wyraźnie zmniejsza się po wydaleniu robaków lub podczas leczenia przeciwrobaczego (nawiązanie do poprawy po wydaleniu robaków) [Allen], [Hering].

Gorzkiemu smakowi w ustach towarzyszy po przebudzeniu lekkie uczucie otarcia w gardle lub gęsty śluz; po późnych kolacjach występuje częste odchrząkiwanie (podobne do objawów refluksowych), z poprawą w miarę upływu dnia, zwłaszcza na świeżym powietrzu [Clarke], [Hughes].

Nudności z niechęcią do tłuszczów, gorzkie odbijania i uczucie ciężaru wkrótce po spożyciu ciężkostrawnego pokarmu charakteryzują ospałe trawienie związane z cholestazą [Clarke], [Hughes]. Apetyt jest zmienny — ochota na gorzkie zielone warzywa, niechęć do słodyczy i tłuszczu; zbyt ciężki posiłek wywołuje ból w prawym podżebrzu i ból głowy pochodzenia wrotnego (zob. Głowa, Brzuch) [Clarke]. Wymioty są rzadkie i nie mają postaci uporczywych odruchów wymiotnych jak w obrazie Ipecac.; dominuje raczej uczucie pełności z mdłościami, ustępujące po wypróżnieniu lub oddaniu stolca z domieszką żółci (powtórzenie modalności) [Allen], [Clarke]. U niektórych odnotowuje się czkawkę po przejedzeniu [Allen].

Bolesność prawego podżebrza z uczuciem ciągnięcia i przekrwienia w poprzek nadbrzusza; podczas napadów okolica pęcherzyka żółciowego jest tkliwa przy ucisku, jednak łagodny ucisk lub odpoczynek na prawym boku może przynosić ulgę do czasu wypróżnienia (nawiązania do poprawy podczas odpoczynku na prawym boku i po wypróżnieniu) [Clarke]. Po ciężkostrawnym jedzeniu brzuch jest wzdęty od gazów; w stanach zarobaczenia gazy mają cuchnący zapach [Allen]. Ból lewego podżebrza (śledziony) występuje u osób o konstytucji malarycznej przy wilgotnej, upalnej pogodzie (nawiązanie do powinowactwa) [Hughes]. Ostre, krótkie bóle kolkowe pojawiają się falami, a następnie słabną po odpływie żółci lub obfitym wypróżnieniu [Clarke].

W stanach „żółciowych” mocz może być intensywnie zabarwiony, skąpy i mieć silny zapach; jaśnieje w miarę poprawy przepływu żółci i ciemnienia stolców (związek z wątrobą) [Clarke]. W kilku zapiskach pojawia się niewielkie pieczenie pod koniec oddawania moczu u dzieci z zarobaczeniem lub kwaśnym odczynem [Allen]. Brak gwałtownego parcia na pęcherz jak w obrazie Canth.; objawy moczowe mają charakter towarzyszący zaburzeniom wątroby.

Zaparcie z jasnymi stolcami o barwie gliny lub naprzemienne występowanie luźnych stolców z domieszką żółci w fazach przekrwienia [Allen]. Świąd odbytu nocą, nasilany przez ciepło, a łagodzony chłodną wodą, jest objawem zarobaczenia; dzieci są niespokojne, dłubią w nosie i zgrzytają zębami, z poprawą po wydaleniu robaków (powtórzenie modalności) [Allen], [Hering]. Parcie na stolec jest niewielkie; hemoroidy należą bardziej do obrazu Nux-v. i Aloes, jednak pacjenci z zaburzeniami układu wrotnego mogą skarżyć się na uczucie pełności bez krwawienia [Clarke].

Znużenie i zmniejszone pożądanie podczas epizodów „żółciowych”; ociężałość i senność po posiłkach; zwyczaj spożywania kolacji późno w nocy nasila nocny niepokój i poranną gorycz w ustach (powtórzenie modalności) [Clarke], [Clinical].

Miesiączce może towarzyszyć nasilony świąd skóry i nawrót bólów głowy pochodzenia wrotnego po błędach dietetycznych; u osób o konstytucji „żółciowej” odnotowuje się przedmiesiączkowe nudności po tłustych pokarmach [Clarke]. Niestrawność ze świądem po cholecystektomii zmniejsza się przy ścisłej, lekkiej diecie i stosowaniu gorzkich środków wątrobowych; Chelo. stosowano w przypadkach, w których świąd cholestatyczny nadawał obrazowi charakterystyczny rys (obserwacja kliniczna) [Clarke].

Po spacerze w chłodnym powietrzu oddycha się łatwiej; w dusznych, ciepłych pomieszczeniach pojawia się uczucie braku powietrza ze świądem skóry, co ponownie wskazuje na podwójną modalność: pogorszenie pod wpływem ciepła, poprawa pod wpływem chłodu [Hering], [Clarke].

Kołatanie serca wskutek obciążenia związanego z niestrawnością lub po alkoholu późno w nocy; tętno miękkie, łatwo poddające się uciskowi w stanach przekrwienia, bardziej miarowe po wypróżnieniu i pod wpływem chłodnego powietrza [Clarke], [Clinical].

Uczuciu ciężkości głowy po posiłkach towarzyszą ucisk w klatce piersiowej i krótkie oddechy z westchnieniami; dolegliwości te mają pochodzenie żylne i brzuszne, z poprawą na świeżym powietrzu i podczas spokojnego chodzenia (powtórzenie modalności) [Clarke]. Brak ostrego bólu ściany klatki piersiowej (Bry.) — raczej uczucie obciążenia w nadbrzuszu i klatce piersiowej.

Tępy ból między łopatkami (odruch wątrobowy) po ciężkostrawnych potrawach; podczas kolki ból prawej łopatki promieniujący z okolicy pęcherzyka żółciowego — mniej ostry niż kłujący ból pod kątem prawej łopatki w obrazie Chelidonium, ale wyraźnie związany z wątrobą [Clarke], [Farrington].

Ciężkość kończyn i łatwe męczenie się; u pacjentów z cholestazą dłonie mogą swędzieć nocą; dzieci zrzucają pościel i niespokojnie poruszają nogami, gdy robaki wywołują podrażnienie [Allen], [Clarke].

Uogólniony świąd, często bez wyraźnej wysypki, nasilający się w cieple łóżka i w ogrzanych pomieszczeniach; obmywanie zimną wodą lub świeże powietrze przynosi ulgę (bezpośrednie nawiązanie do poprawy pod wpływem chłodu) [Hering], [Clarke]. Zażółcenie jest niewielkie i zmienne; drapanie powoduje przejściowe bąble. W stanach zarobaczenia wyraźne jest podrażnienie okolicy odbytu, nasilające się nocą [Allen].

Sen nie przynosi wypoczynku po późnych lub tłustych kolacjach; pacjenci przewracają się z boku na bok, robi im się gorąco i drapią się, po czym nad ranem zapadają w ciężki, głęboki sen, budząc się z gorzkim smakiem w ustach i ciężką głową (nawiązanie do pogorszenia rano i pod wpływem ciepła) [Clarke], [Hering]. Dzieci zgrzytają zębami, mówią i wzdrygają się przez sen; pocierają nos lub odbyt i budzą się rozdrażnione, a następnie odczuwają nietypowy głód — klasyczne objawy zarobaczenia (krótkie porównanie: w obrazie Cina objawy są bardziej kurczowe, a dzieci bardziej rozdrażnione i uparte) [Allen], [Hering]. Krótkie drzemki w dzień regenerują bardziej niż długie noce — utrzymuje się uczucie przeciążenia organizmu, dopóki nie nastąpi wypróżnienie, a świeże powietrze nie rozjaśni głowy [Clarke].

Niespokojne sny o interesach, jedzeniu niewłaściwych pokarmów i nadmiernym gorącu w dusznym pokoju; dzieci śnią o zwierzętach i budzą się, by zgrzytać zębami lub się drapać — motywy te powtarzają wątki żołądkowe, związane z zarobaczeniem oraz modalność termiczną [Allen], [Hering].

Niewielka skłonność do wysokiej gorączki; raczej uczucie gorąca związane z przekrwieniem żylnym, pojawiające się wieczorem po ciężkostrawnym jedzeniu, z zaczerwienieniem twarzy i świądem skóry, po którym rano występuje tępa ociężałość [Clarke]. W typach z okresowymi dolegliwościami podczas wilgotnego upału występuje raczej uczucie przepełnienia w układzie wrotnym niż prawdziwe malaryczne dreszcze wstrząsające (porównaj z China) [Hughes].

Marznięcie w przeciągu występuje naprzemiennie z uczuciem gorąca w ciepłych pomieszczeniach; pot nie jest obfity, z wyjątkiem sytuacji po ciężkich posiłkach lub podczas napadów świądu z niepokojem; obmywanie chłodną wodą przynosi ulgę (nawiązanie do poprawy pod wpływem chłodu) [Hering], [Clarke].

Niechęć do tłuszczów; ochota na gorzkie warzywa liściowe do sałatek i chłodną wodę; pogorszenie po potrawach smażonych, wieprzowinie, ciastach, późnych kolacjach i alkoholu — te czynniki pokarmowe ponownie wywołują objawy ze strony głowy i wątroby (powtarzające się modalności) [Clarke], [Hughes].

Lek, którego obraz obejmuje osłabiony odpływ żółci z zastojem w układzie wrotnym: chory czuje się ociężały i otępiały, odczuwa świąd, źle reaguje na ciepło i tłuszcze, natomiast ulgę przynoszą mu świeże powietrze, obmywanie chłodną wodą i swobodne wypróżnienie [Clarke], [Hughes]. Objawy głowy odzwierciedlają dolegliwości brzuszne: ciężkość, uczucie opasania, pogorszenie rano aż do wypróżnienia (odsyłacze: Głowa, Żołądek). Pobolewanie prawego podżebrza promieniujące do prawej łopatki wskazuje na pęcherzyk żółciowy jako główne umiejscowienie dolegliwości, choć mniej wyraźnie niż w obrazie Chelidonium (krótkie porównanie) [Farrington], [Clarke]. Objawy skórne — świąd bez wykwitów — są skórnym przejawem tego samego stanu cholestatycznego (odsyłacz: Skóra); nasilają się w cieple łóżka, a łagodnieją pod wpływem chłodu. Objawy robaczycy wnoszą aspekt pediatryczny: nocne zgrzytanie zębami, świąd odbytu, kapryśny apetyt i cuchnące gazy; wszystkie łagodnieją po wydaleniu pasożytów (Odbytnica, Sen) [Allen], [Hering]. Ogólny przebieg jest powolny: zastój → krótkotrwała ulga po wypróżnieniu → nawrót po błędach dietetycznych. Postępowanie opiera się na unikaniu tłuszczów i późnych posiłków oraz pobudzaniu odruchu wywoływanego smakiem gorzkim — Chelo. ściśle odpowiada temu obrazowi fizjologicznemu [Clarke], [Hughes].

Osłabienie czynności wątroby i odpływu żółci / objawy prawostronne

• Chelidonium. Ostry, kłujący ból promieniujący do kąta prawej łopatki; wyraźna ochota na gorące napoje; silniej zaznaczona żółtaczka. W obrazie Chelo. ból jest bardziej tępy, występuje gorzki smak w ustach, pogorszenie pod wpływem ciepła, świąd skóry i ulga po wypróżnieniu [Farrington], [Clarke].
• Chionanthus. Silne bóle czoła z obfitym wydzielaniem żółci, gliniastymi stolcami i komponentem trzustkowym; w obrazie Chelo. ból głowy jest łagodniejszy, a świąd wyraźnie zaznaczony [Clarke].
• Carduus-m. Pobolewanie wątroby z hemoroidami i przepełnieniem naczyń krwią; w obrazie Chelo. bardziej zaznacza się świąd cholestatyczny, a mniej objawy żylne i hemoroidalne [Clarke], [Boger].
• Leptandra. Czarne, smoliste stolce z bólem wątroby; większe wyczerpanie; w obrazie Chelo. występują stolce gliniaste lub naprzemiennie stolce żółciowe, ze świądem [Allen], [Farrington].
• Nux-v. Drażliwość żołądka i zastój wrotny u osób prowadzących siedzący tryb życia, z pogorszeniem rano; obraz Chelo. jest łagodniejszy, z gorzkim smakiem w ustach, mniejszą wybuchowością i większym świądem [Clarke], [Kent].
• Podophyllum. Bezbolesna, gwałtowna biegunka wczesnym rankiem, związana z pęcherzykiem żółciowym; w obrazie Chelo. objawy są mniej gwałtowne, przeważają ociężałość i świąd [Allen].

Stany związane z robaczycą (pediatria)

• Cina. Znaczna drażliwość, dłubanie w nosie, kurczowy kaszel; Chelo. również obejmuje zgrzytanie zębami i świąd odbytu, lecz dziecko jest spokojniejsze i ma więcej objawów „żółciowych” [Allen], [Hering].
• Teucrium-m. Świąd odbytu spowodowany owsikami, nasilający się wieczorem; w obrazie Chelo. dodatkowo występują gorzki smak w ustach, osłabiona czynność wątroby i objawy głowy związane z zastojem wrotnym [Clarke], [Boger].
• Spigelia. Kolka robaczycowa z tkliwością wokół pępka i cechami nerwobólu; obraz Chelo. dotyczy głównie wątroby, układu wrotnego i skóry [Allen].

Świąd skóry (cholestatyczny)

• Sulph. Pieczenie, drapanie aż do zdarcia naskórka, pogorszenie pod wpływem ciepła; w obrazie Chelo. świąd bez wykwitów wiąże się z zastojem żółci i łagodnieje po obmywaniu chłodną wodą [Clarke], [Hering].
• Urtica-urens. Pokrzywkowe podrażnienie skóry i bąble pokrzywkowe związane z pokarmami; świąd w obrazie Chelo. ma raczej charakter „świądu żółciowego” i towarzyszą mu objawy wątrobowe [Clarke].

• Lek uzupełniający: Nux-v. — stany zastoju wrotnego związane z siedzącym trybem życia; Nux usuwa drażliwość żołądka, Chelo. podtrzymuje zmniejszenie zastoju żółciowego [Clarke], [Kent].
• Lek uzupełniający: Chelidonium — prawe podżebrze, promieniowanie do łopatki; stosowane kolejno, gdy cholestaza występuje naprzemiennie z ostrzejszą kolką [Farrington].
• Lek uzupełniający: Carduus-m. — zaburzenia naczyniowe wątroby i błędy dietetyczne; stosowanie naprzemienne zależnie od fazy [Boger], [Clarke].
• Dobrze działa po: Leptandra — gdy czarne, smoliste stolce ustąpią, utrzymujący się świąd cholestatyczny i gorzki smak wskazują na Chelo. [Farrington].
• Dobrze działa po: Chionanthus — gdy gwałtowne „żółciowe” bóle czoła słabną, lecz utrzymuje się uczucie ciężkości związane z zastojem wrotnym [Clarke].
• Dobrze poprzedza: Sulph. — konstytucyjna regulacja odczuwania ciepła i świądu u osób z przewlekłymi dolegliwościami wątrobowymi [Kent], [Tyler].
• Dobrze poprzedza: Sepia — w długotrwałym zastoju wrotnym z towarzyszącym komponentem hormonalnym i uczuciem ciągnięcia po prawej stronie [Kent].
• Leki pokrewne: Teucrium-m., Cina — leki uzupełniające w robaczycach dziecięcych [Allen], [Boger].
• Lek pokrewny: Taraxacum — stany odpowiadające gorzkim środkom wzmacniającym; Chelo. ma wyraźniejsze powinowactwo do pęcherzyka żółciowego [Clarke].
• Antidota (czynnościowe): Chłodne powietrze, lekka dieta z gorzkimi pokarmami, wczesne kolacje — fizjologiczne „antidota” znajdujące odzwierciedlenie w modalnościach [Clarke], [Hughes].

• Osłabiony odpływ żółci ze świądem: Pranalewka (Ø), 5–10 kropli w wodzie, t.i.d. podczas posiłków przez kilka dni, następnie rzadziej; zwracać uwagę na czynniki dietetyczne wywołujące objawy (tłuszcze, późne kolacje). Klasyczne zastosowanie podkreśla znaczenie lekkiej diety z gorzkimi pokarmami, stosowanej równolegle z lekiem [Clarke], [Hughes].
• Prawostronny „żółciowy” ból głowy: 3x–6x co 3–4 godziny w dniu pogorszenia; jeśli dominują przeszywające bóle łopatki, porównać z Chelidonium lub stosować naprzemiennie [Farrington], [Clarke].
• Stany związane z robaczycą (dzieci): 3x–6x dwa razy dziennie przez 5–7 dni, z zachowaniem środków higieny; wybierać Cina/Teucrium, gdy objawy nerwowe lub objawy ze strony odbytu są skrajnie nasilone; stosować Chelo., gdy obecne są cechy „żółciowe” i poranny gorzki smak w ustach [Allen], [Hering].
• Niestrawność w okresie rekonwalescencji: 6x b.i.d., przy wczesnych, lekkich kolacjach; dodatkowo spacery na świeżym powietrzu i obmywanie chłodną wodą przed snem przy świądzie nasilającym się pod wpływem ciepła [Clarke].
• Cenne wskazówki z praktyki:

• • „Świąd żółciowy” nasilający się pod wpływem ciepła, łagodniejący po obmywaniu chłodną wodą — rozważyć Chelo. [Clarke], [Hering].
  • Poranny gorzki smak w ustach + otępienie głowy, ustępujące po wypróżnieniu, przy prawostronnych dolegliwościach wątrobowych [Allen], [Clarke].
  • Dziecko z robaczycą, które zgrzyta zębami, drapie się w nocy, a za dnia ma objawy „żółciowe” [Allen], [Hering].

Umysł

• Umysł—Spowolnienie—rano—przed wypróżnieniem. Obraz zastoju wrotnego; ustępuje po wypróżnieniu [Clarke].
• Umysł—Drażliwość—z powodu świądu. Rozdrażnienie wywołane świądem w cholestazie [Clarke], [Hering].
• Umysł—Lęk—o zdrowie—o trawienie. Troska skupiona na praktycznych kwestiach diety [Clarke].
• Umysł—Obojętność—w cieple. Ospałość nasilająca się pod wpływem ciepła [Hering].
• Umysł—Otępienie—po ciężkostrawnym jedzeniu. Pogorszenie pod wpływem diety [Clarke].
• Umysł—Koncentracja—utrudniona—rano. Poprawa na świeżym powietrzu i po wypróżnieniu [Clarke].

Głowa

• Głowa—Ból—czołowy—rano—po przebudzeniu. Towarzyszy mu gorzki smak w ustach [Allen], [Clarke].
• Głowa—Ciężkość—ciemienia—po jedzeniu. Pogorszenie po ciężkostrawnych pokarmach [Clarke].
• Głowa—Przekrwienie—zaburzenia krążenia wrotnego. Związek z wątrobą [Hughes].
• Głowa—Poprawa—po wypróżnieniu. Wydalenie żółci przynosi ulgę [Clarke].
• Głowa—Pogorszenie—w ciepłym pomieszczeniu. Pogorszenie pod wpływem ciepła [Hering].
• Głowa—Nudności—z bólem głowy—po ciężkostrawnym jedzeniu. Typ „żółciowy” [Clarke].

Żołądek

• Żołądek—Nudności—po tłuszczach. Pogorszenie związane z pęcherzykiem żółciowym [Clarke].
• Żołądek—Odbijania—gorzkie. Smak żółci [Allen].
• Żołądek—Niechęć—do tłuszczu—do potraw smażonych. Charakterystyczna cecha dotycząca diety [Clarke].
• Żołądek—Czkawka—po przejedzeniu. Objaw o mniejszym znaczeniu [Allen].
• Żołądek—Poprawa—na świeżym powietrzu. Złagodzenie uczucia ciężkości [Clarke].
• Żołądek—Ucisk—w nadbrzuszu—po posiłkach. Spowolniona perystaltyka [Hughes].

Brzuch (wątroba/pęcherzyk żółciowy)

• Brzuch—Ból—okolicy wątroby—ucisk—pogarsza. Podczas zastoju [Clarke].
• Brzuch—Ból—okolicy pęcherzyka żółciowego—po prawej stronie—promieniujący—do łopatki. Mniej ostry niż w obrazie Chel. [Farrington].
• Brzuch—Wzdęcie—po ciężkostrawnym jedzeniu. Gazy jelitowe [Allen].
• Brzuch—Śledziona—ból—tępy. Typy związane z wilgotnym gorącem i malarią [Hughes].
• Brzuch—Poprawa—podczas leżenia na prawym boku. Łagodzi kolkę [Clinical].
• Brzuch—Poprawa—po wypróżnieniu. Zmniejszenie zastoju wrotnego [Clarke].

Odbytnica

• Odbytnica—Zaparcie—stolec barwy gliny. Oznaka cholestazy [Clarke].
• Odbytnica—Świąd—w nocy—ciepło—pogarsza. Objaw robaczycy [Allen], [Hering].
• Odbytnica—Robaki—owsiki—glisty. Obraz pediatryczny [Allen].
• Odbytnica—Bolesne parcie—nieznaczne. Typ związany z układem wrotnym [Clarke].
• Odbytnica—Gazy—cuchnące—przy robaczycy. [Allen].
• Odbytnica—Poprawa—po chłodnych okładach. Złagodzenie świądu [Hering].

Skóra

• Skóra—Świąd—bez wykwitów—ciepło—pogarsza. „Świąd żółciowy” [Clarke], [Hering].
• Skóra—Świąd—cholestatyczny. Związek z wątrobą [Clarke].
• Skóra—Świąd—w nocy—w łóżku. Pogorszenie pod wpływem ciepła [Hering].
• Skóra—Poprawa—po obmywaniu zimną wodą. Modalność związana z chłodzeniem [Hering].
• Skóra—Żółtaczka—nieznaczna. Zmienne nasilenie zabarwienia [Clarke].
• Skóra—Ciepło—nie znosi. Charakterystyczna cecha termiczna [Clarke].

Objawy ogólne

• Objawy ogólne—Pokarmy i napoje—tłuszcz—pogarsza. Główna modalność dietetyczna [Clarke], [Hughes].
• Objawy ogólne—Ciepło—pogarsza. Nasilenie objawów głowy i skóry [Hering].
• Objawy ogólne—Świeże powietrze—poprawia. Rozjaśnia głowę i łagodzi świąd [Clarke].
• Objawy ogólne—Rano—pogorszenie. Przed wypróżnieniem [Allen], [Clarke].
• Objawy ogólne—Po wypróżnieniu—poprawa. Ulga związana ze zmniejszeniem zastoju wrotnego [Clarke].
• Objawy ogólne—Dolegliwości—prawostronne. Główne umiejscowienie: wątroba i pęcherzyk żółciowy [Farrington].

Hering — The Guiding Symptoms of Our Materia Medica (1879): potwierdzenia kliniczne w osłabionej czynności wątroby, świądzie cholestatycznym i stanach związanych z robaczycą; modalności termiczne.
Allen, T. F. — Encyclopaedia of Pure Materia Medica (1874–79): fragmenty prób lekowych (gorzki smak, otępienie głowy, objawy żołądkowe, świąd skóry) oraz uwagi o robaczycach dziecięcych.
Clarke, J. H. — A Dictionary of Practical Materia Medica (1900): informacje o substancji; wskazania wątrobowo-żółciowe; modalności; związki z dietą.
Hughes, R. — A Manual of Pharmacodynamics/Cyclopaedia (1870s–80s): uzasadnienie stosowania gorzkich środków wątrobowych w medycynie eklektycznej i w ujęciu fizjologicznym; powiązania z zastojem wrotnym.
Boericke, W. — Pocket Manual of Homeopathic Materia Medica (1901): zwięzły opis zastosowań klinicznych w zaburzeniach żółciowych, robaczycach i świądzie skóry.
Farrington, E. A. — Clinical Materia Medica (1890): porównanie leków o powinowactwie do wątroby i pęcherzyka żółciowego (Chelidonium, Leptandra, Chionanthus) oraz szczegóły promieniowania bólu do łopatki.
Boger, C. M. — Synoptic Key of the Materia Medica (1915): relacje leków i pogorszenia dietetyczne w obrazach leków wątrobowych; porównania Teucrium/Cina w robaczycach.
Kent, J. T. — Lectures on Homeopathic Materia Medica (1905): charakterystyka miazmatyczna i uwagi o postępowaniu konstytucyjnym u typów z dolegliwościami trawiennymi i wątrobowymi.
Nash, E. B. — Leaders in Homeopathic Therapeutics (1899): porównania terapeutyczne dotyczące „żółciowych bólów głowy” (kontekstowo).
Dunham, C. — Lectures on Materia Medica (1878): stany okresowe i związane z układem wrotnym oraz pogorszenia pod wpływem klimatu (kontekst).
Tyler, M. L. — Homeopathic Drug Pictures (1942): praktyczna charakterystyka kliniczna leków stosowanych w dolegliwościach wątroby i świądzie oraz kolejność ich stosowania względem Sulph.
Dewey, W. A. — Practical Homeopathic Therapeutics (1901): wskazania i naprzemienne stosowanie leków wątrobowych i przeciwrobaczych.