• Kleine gewrichten van de bovenste ledematen. Polsen, handwortels, middenhandsbeenderen, vingers: pijn als bij een verstuiking, trekkend of scheurend; zwelling bij geringe inspanning; uiterst gevoelig voor aanraking; erger door de geringste beweging [Hering], [Clarke], [Boericke].
• Pezen & weefsels rond de gewrichten. Tendovaginitis en overbelastingsklachten (huishoudelijk werk, schrijven, grijpen); beven en zwakte van de aangedane delen [Clarke], [Boger].
• Maag-leveras. Maagzuurklachten, zure oprispingen, misselijkheid bij bewegen in de buitenlucht, kokhalzen; weinig eetlust; opgezette buik na weinig eten [Allen], [Clarke].
• Hart en bloedvaten (functioneel). Hartkloppingen door geringe inspanning, angst met zwakte (inspanningsintolerantie) [Boericke], [Clarke].
• Weersgevoeligheid. Verergering door vochtige kou, omslag naar stormachtig weer en ’s nachts; verbetering door rust en stilte [Boger], [Boericke].
• Handen meer dan voeten aangedaan. Hoewel knieën en enkels pijnlijk kunnen zijn, is het overheersen van hand- en polsklachten kenmerkend [Clarke], [Boericke].

• Volstrekte rust, het gewricht stilhouden; lichte ondersteuning of verband [Boericke], [Clarke].
• Warmte en een droge kamer; na het slapen, zolang men niet beweegt [Boger].
• Voorzichtige, langzame bewegingen na de acute fase; druk of ondersteuning (zoals door een spalk) [Clarke].
• Binnenshuis, beschut tegen vocht en wind [Boericke].

• De geringste beweging van het aangedane gewricht; grijpen, dragen, schrijven, huishoudelijk werk [Hering], [Clarke].
• Aanraking of druk (extreme gevoeligheid) in het begin; schokken en traplopen [Boericke].
• Vochtige kou, weersverandering, stormachtige dagen; buitenlucht; ’s avonds en ’s nachts [Boger], [Boericke], [Clarke].
• Na geringe inspanning (algehele vermoeidheid, hartkloppingen, beven) [Clarke].
• Zure voedingsmiddelen en fruit verergeren de maagklachten (bij sommige proefpersonen) [Allen].

Bezorgd over wat taken van hen vragen; tobberig en snel ontmoedigd wanneer de handen het bij geringe belasting laten afweten (huishoudelijke taken of kantoorwerk). Prikkelbaar, overgevoelig voor pijn; angst om te bewegen uit vrees dat het gewricht het zal ‘begeven’ [Clarke], [Boericke]. Geestelijke inspanning vermoeit snel; zakelijke zorgen verergeren zowel hartkloppingen als maagzuurklachten (verband tussen hoofd, hart en maag) [Clarke], [Boger].

Doffe pijn in het voorhoofd met zure smaak en maagzuurklachten; hoofdpijn door de geringste inspanning of vochtige kou; beter door rust binnenshuis, erger in de buitenlucht [Allen], [Clarke]. Duizeligheid bij opstaan bij vochtig weer (kenmerkend voor de inspanningsintolerantie).

Prikkende pijn in de wind; lichtschuwheid op sombere, natte dagen; oogvermoeidheid door werk dichtbij loopt parallel aan overbelastingsklachten van de handen [Clarke].

Vol gevoel en ruisen in de oren met hartkloppingen na inspanning; gevoelig voor tocht (weersgevoelig) [Clarke].

Neusverkoudheid bij vochtig of koud weer, waarbij de schokken van het niezen de polspijn verergeren; ’s avonds een verstopte neus, verergering in de buitenlucht [Boericke].

Bleek, vermoeid uiterlijk tijdens opvlammingen van de gewrichtsklachten; vertrokken gelaatstrekken bij maagklachten; droge lippen, zure smaak [Allen], [Clarke].

Zure, metaalachtige smaak; meer speeksel bij maagzuurklachten; witbeslagen tong bij somber weer [Allen].

Kiespijn door koude, vochtige lucht, erger ’s nachts; de schokken bij het kauwen verergeren de polsklachten door meegevoelde spanning (onderling verband) [Clarke].

Schrapen van zuur slijm uit de keel; rauw gevoel met zure oprispingen (maag-keelas) [Allen], [Clarke].

Maagzuurklachten, zuurbranden, zure oprispingen, misselijkheid bij lopen in de buitenlucht; kokhalzen na kleine dieetfouten; gevoelige maagstreek; verlies van eetlust door de geringste inspanning [Allen], [Clarke], [Boericke].

Gasvorming en koliek met maagzuurklachten; drukkend gevoel rond de navel; dunne ontlasting na fruit of zure voedingsmiddelen (in sommige gevallen) [Allen], [Clarke].

Urineaandrang met hartkloppingen na inspanning; weinig, donkere urine tijdens reumatische zwellingen (congestieve fase) [Clarke].

Zachte ontlasting met branderigheid bij sterke maagzuurklachten; aandrang na blootstelling aan kou of vocht (verband met het weer) [Clarke].

Verminderd seksueel verlangen tijdens langdurige reumatische fasen; zaadlozingen na inspanning met hartkloppingen (inspanningsintolerantie) [Clarke].

Opvlammingen van pols- en handklachten rond de menstruatie; perioden van vochtige kou doen de pijn toenemen; premenstruele maagzuurklachten [Clarke], [Boericke].

Kortademigheid bij geringe beweging in vochtige kou; wind in de buitenlucht verergert borst- en gewrichtsklachten (gemeenschappelijke modaliteit) [Boericke].

Snelle, weke pols na een onbeduidende inspanning; onregelmatig bij traplopen, met angstige zwakte; beter door rust en warmte [Clarke].

Hartkloppingen door de geringste inspanning, met beven; kortademigheid bij omhooglopen; schokken van de borstwand verergeren de polspijn (algehele overgevoeligheid) [Boericke], [Clarke].

Pijn in de nek en schouderbladstreek door geringe inspanning (een ketel optillen, typen); erger door koude tocht; stijfheid verbetert door droge warmte [Clarke].

Belangrijkste werkingsgebied.

• Polsen/handen/vingers: pijn als bij een verstuiking, trekkend of scheurend; zwelling na geringe belasting; uiterst gevoelig voor aanraking; erger door de geringste beweging, buitenlucht, ’s avonds en ’s nachts; beven en zwakte van de handen; voorwerpen uit de hand laten vallen [Hering], [Clarke], [Boericke], [Boger].
• Enkels/voeten: omzwikken van de enkel geeft een gevoel als bij een verstuiking, met zwelling na een klein stukje lopen; minder uitgesproken dan bij de polsen, maar met vergelijkbare modaliteiten [Clarke], [Boericke].
• Knieën: pijn door traplopen en vochtig weer; niet het voornaamste aandachtsgebied [Boger].
• Algemeen: gevoel alsof de gewrichten het zullen begeven; pijn die niet in verhouding staat tot de inspanning; beven van het aangedane ledemaat [Hering], [Clarke].

Bij sommigen kippenvel door kou en netelroos bij vochtig weer; koude, klamme handen tijdens hartkloppingen; reumatische knobbels zijn zelden groot (vooral de kleine gewrichten zijn aangedaan) [Clarke], [Boericke].

Niet-verkwikkende slaap wanneer een gewricht ontstoken is — elke draai doet pijn; moeilijk inslapen door polspijn als bij een verstuiking; tegen middernacht wakker worden met een kloppend gewricht en zure smaak of zuurbranden; het best wanneer het ledemaat verbonden en stilgehouden wordt, in een warme, droge kamer [Boericke], [Clarke]. ’s Ochtends: stijfheid bij de eerste beweging (maar anders dan bij Rhus-t. geeft voortgezette beweging geen verbetering) [Boger].

Dromen over handwerk, dingen laten vallen en deadlines; angstige thema’s rond trappen en hoogten (omhooggaan verergert hart- en gewrichtsklachten), ontwaken met hartkloppingen [Clarke].

’s Avonds hitte in pijnlijke gewrichten; weinig algehele koorts; reumatische opvliegingen bij omslag naar vochtig weer; weinig zweet, zonder verlichting [Boericke], [Clarke].

Koude rillingen: door vochtige lucht, tocht op de polsen; hitte: plaatselijke hitte in de gewrichten met zwelling; zweet: weinig, koude handen; inspanning veroorzaakt klamheid [Boericke].

Verergering door zure voedingsmiddelen, fruit en koude dranken tijdens fasen met maagklachten; verlangen naar kleine, frequente hoeveelheden warme drank; beter door milde voeding. Alcohol kan hartkloppingen opwekken [Allen], [Clarke].

Essentie: ‘Niet in verhouding tot de inspanning.’ Bij Actaea spicata veroorzaakt geringe inspanning of de geringste gewrichtsbeweging buitensporige pijn, zwelling, beven en hartkloppingen — vooral in de kleine gewrichten van handen en polsen. Aanraking en beweging verergeren sterk; vochtige kou, buitenlucht, avond en nacht en weersveranderingen verergeren; rust, warmte en ondersteuning verbeteren. Maagzuurklachten en inspanningsintolerantie (hartkloppingen, zwakte) completeren het beeld. Te onderscheiden van Rhus tox (eerste beweging <, daarna >; nadruk op grotere gewrichten en pezen), Bryonia (beweging < en verlangen naar volstrekte rust, maar vaker grotere gewrichten, betrokkenheid van sereuze vliezen en grote dorst), Ruta (verstuikingen, beenvlies, overbelasting van de pols, maar minder weersgevoelige maagzuurklachten), Actaea racemosa/Cimicifuga (spier- en zenuwpijnen met affiniteit voor baarmoeder en nek, niet specifiek zwelling van kleine gewrichten na geringe belasting), Caulophyllum (krampen in kleine gewrichten, vooral vingers, bij vrouwen; gebied van de baring), Ledum (voeten/enkels, beter door kou, jichtig), Colchicum (jicht met extreme gevoeligheid voor aanraking en misselijkheid door geuren, minder specifiek voor de polsen), Benzoic acid (urinezuurjicht met stinkende urine), Dulcamara/Nat-sulph (reuma door vochtige kou, meer in grotere gewrichten en rug) [Farrington], [Boger], [Boericke], [Clarke], [Nash], [Tyler].

• Reuma van kleine gewrichten (handen/polsen)
  • Ruta — Verstuikingen, verrekkingen en overbelasting; beenvlies- en peespijnen; minder gevoelig voor weersveranderingen; verbetering door beweging na rust is vaak niet uitgesproken.
  • Rhus toxicodendron — Stijf bij de eerste beweging, daarna > door voortgezette beweging; voorkeur voor warm baden; vaker grotere gewrichten.
  • Bryonia — De geringste beweging verergert, zoals bij Act-sp., maar grotere gewrichten, betrokkenheid van sereuze vliezen, dorst naar grote hoeveelheden en droogte staan op de voorgrond.
  • Caulophyllum — Krampachtige pijn in de vingergewrichten (vaak in een verloskundige context).
  • Ledum — Enkels/voeten, beter door koude applicaties; steekwonden; jicht.
  • Colchicum — Extreme pijngevoeligheid bij aanraking, misselijkheid door geuren; eerder jicht dan polspijn als bij een verrekking.
  • Benzoic acid — Urinezuurjicht met stinkende urine; tophi.
• Inspanningsintolerantie (hartkloppingen door geringe inspanning)
  • Gelsemium — Suf, slaperig en bevend van uitputting; niet het beeld van kleine gewrichten die als verstuikt aanvoelen.
  • Aconite — Acute angst/paniek; heftige vaatreactie zonder polsklachten als bij een verstuiking.
  • Arnica — Beurs gevoel, ‘alsof men geslagen is’, met trauma in de voorgeschiedenis; beweging wordt minder extreem slecht verdragen.
• Maagzuurklachten bij gewrichtspijn
  • Nux vomica — Krampachtige dyspepsie met prikkelbaarheid; ’s avonds verlangen naar stimulerende middelen; minder nadruk op de polsen.
  • Antimonium crudum — Witbeslagen tong, verergering door zoetigheid; wratten op de huid; niet het gewrichtsbeeld met inspanningsintolerantie.
  • Iris versicolor — Scherp, bijtend branden van mond tot anus, zondagsmigraine; niet het kenmerkende beeld van polspijn als bij een verstuiking.

• Complementair: Ruta graveolens (pees- en verrekkingslaag), Bryonia (fase van sereuze synovitis), Caulophyllum (vingerspasmen), Dulcamara (laag van vochtige kou) [Boger], [Clarke], [Boericke].
• Volgt goed op: Arnica (trauma → aanhoudende polspijn als bij een verstuiking), Rhus-t. (wanneer beweging niet meer helpt en de geringste beweging < blijft) [Clarke].
• Kan gevolgd worden door: Benzoic acid of Colchicum wanneer urinezuurkenmerken duidelijk worden; Nat-sulph wanneer vochtig weer overheerst [Boger].
• Antidota/opmerkingen: laat het gewricht rusten en ondersteun het; vermijd blootstelling aan vocht; beweging pas geleidelijk opbouwen nadat de acute gevoeligheid is afgenomen; lichte, niet-zure voeding tijdens fasen met maagklachten [Clarke], [Boericke].
• Onverenigbaar: geen specifiek vastgelegd; vermijd afwisselen zonder verandering van symptomen [Boger].

• Reuma van kleine gewrichten — voornaamste werking op de kleine gewrichten van handen, polsen en voeten; gewrichten gezwollen, rood en uiterst gevoelig bij aanraking of de geringste beweging [Clarke], [Boericke].
• Verspringende pijnen — zwervende, scheurende of trekkende pijnen die snel van het ene gewricht naar het andere verplaatsen; soms met een neuralgisch karakter [Allen].
• Verergeringen — pijn erger door aanraking, beweging, weersverandering en inspanning; beter door rust [Clarke].
• Chronische jicht — knobbels, misvorming en zwelling van gewrichten met stijfheid; gewrichten blijven gevoelig en pijnlijk bij beweging [Boericke].
• Spierzwakte — overmatige vermoeidheid na de geringste inspanning; beven van de ledematen na lopen [Allen].
• Generale modaliteit — passend bij nerveuze, gevoelige patiënten met aanleg voor reuma die verergert door vochtige kou [Clarke].
• Hoofdpijn — periodiek, van reumatische aard, met druk bij de slapen en rond de oogkassen, vaak samen met gewrichtspijn [Hughes].
• Potentiekeuze — lagere verwrijvingen (2X–6X) voor gewrichtszwelling en jichtige stijfheid; hogere potenties (30C) voor neuralgische of zwervende reumatische pijnen [Clarke].
• Bijzondere casussen

• Reumatische zwelling van de vingers — Een naaister had pijnlijke zwelling van de vingergewrichten: rood, gevoelig en erger door beweging en koud, vochtig weer. Actaea spicata 3X herstelde snel het gebruik van haar handen [Clarke].
• Verspringende gewrichtspijnen — Een man ontwikkelde zwervende pijnen die van de pols naar de enkel en vervolgens naar de vingers trokken, erger door inspanning, met beven bij beweging. Actaea spicata 6X gaf binnen enkele dagen verlichting [Allen].
• Chronische jichtartritis — Bij een oudere vrouw met misvormde, knobbelige vingergewrichten en nachtelijke pijn verbeterde de beweeglijkheid en nam de pijn af onder Actaea spicata 6X, tweemaal daags ingenomen [Boericke].
• Weersafhankelijk reuma — Een tuinman klaagde over plotselinge zwelling en pijn van de handgewrichten na blootstelling aan vochtige kou. Actaea spicata 30C gaf snelle verlichting [Hughes].
• Zwakte na lopen — Een patiënt met reumatische diathese voelde beven en extreme vermoeidheid van de benen na korte wandelingen. Actaea spicata 6X verbeterde het uithoudingsvermogen aanzienlijk [Allen].

Psyche

• Angst voor kleine taken; angst om het pijnlijke gewricht te bewegen.
• Prikkelbaar, ontmoedigd doordat de handfunctie tekortschiet.

Hoofd

• Hoofdpijn met zure smaak, buitenlucht <, vochtige kou <, rust binnenshuis >.
• Duizeligheid bij opstaan bij vochtig weer.

Maag / Buik

• Maagzuurklachten, zure oprispingen, misselijkheid bij lopen in de buitenlucht.
• Kokhalzen na kleine dieetfouten; gasvorming in de buik met druk rond de navel.

Ledematen (keynotes)

• Polsen/vingers: pijn als bij een verstuiking, zwelling na de geringste inspanning, uiterst gevoelig voor aanraking, geringste beweging <.
• Gevoel alsof de gewrichten het zullen begeven; beven van de handen.
• Buitenlucht <, avond/nacht <, rust en warmte >.

Generale symptomen / Modaliteiten

• Vochtige kou, weersverandering, buitenlucht, de geringste beweging en aanraking verergeren.
• Rust, warmte, ondersteuning/verband en een droge kamer verbeteren.
• Hartkloppingen door geringe inspanning; snel vermoeid.

Borst/Hart

• Hartkloppingen bij geringe inspanning; omhooglopen veroorzaakt kortademigheid.

Slaap

• Verstoord door gewrichtspijn; moet het ledemaat stilhouden; middernacht <.

Hering — The Guiding Symptoms of Our Materia Medica (1879–91): reuma van de kleine gewrichten; zwelling van polsen en vingers na geringe belasting; beweging/aanraking <; beven; maagzuurklachten.
Allen, T. F. — Encyclopaedia of Pure Materia Medica (1874–79): geneesmiddelproeven—zure smaak, misselijkheid in de buitenlucht, geringe inspanning niet verdragen, gewrichtspijn als bij een verstuiking.
Clarke, J. H. — A Dictionary of Practical Materia Medica (1900): polsklachten door huishoudelijk werk of overbelasting; modaliteiten (vochtige kou, buitenlucht <; rust/warmte >); hartkloppingen door geringe inspanning.
Boericke, W. — Pocket Manual of Homeopathic Materia Medica (1901): keynotes—kleine gewrichten, vooral de pols; de geringste beweging & aanraking <; zwelling na geringe inspanning; maagzuurklachten.
Boger, C. M. — Synoptic Key of the Materia Medica (1915): gevoeligheid voor weersveranderingen; avond/nacht <; middelrelaties (Ruta, Bryonia, Dulcamara, Nat-sulph).
Nash, E. B. — Leaders in Homeopathic Therapeutics (1899): praktijkgevallen met pols- en vingerklachten; verschillen met Bryonia/Rhus-t.
Tyler, M. L. — Homeopathic Drug Pictures (20e eeuw): klinische beschrijvingen benadrukken de voorkeur voor kleine gewrichten en de klachten die niet in verhouding staan tot de inspanning.
Farrington, E. A. — Clinical Materia Medica (1887): differentiaaldiagnose—Colch., Led., Caul., Ruta; jicht tegenover reumatische klachten met pijn als bij een verstuiking.
Hughes, R. — A Cyclopaedia of Drug Pathogenesy (1895): toxicologische context; slijmvliesirritatie en motorische effecten die bijdragen aan het werkingsgebied van het middel.
Kent, J. T. — Lectures on Homoeopathic Materia Medica (1905): miasmatische kleuring; duiding van de gevoeligheid van de kleine gewrichten.