• Bloedsomloop – bloed, slagaderen, hemoglobine
• Spieren en bindweefsel – vermoeidheid, beursheid, zwakte
• Gezicht en slijmvliezen – congestie, rood aanlopen
• Maag-darmstelsel – braken, zwakte na het eten
• Vrouwelijk voortplantingsstelsel – baarmoederbloedingen, symptomen die verband houden met anemie

• Rustige beweging (maar geen inspanning)
• Bloedingen (geven tijdelijke verlichting van congestieve hoofdpijn of andere congestieve pijn)
• Rust na langdurige activiteit
• Koude kompressen op het hoofd
• Frisse, koele lucht

• De nacht, vooral na middernacht
• Plotselinge inspanning of beweging
• Stilzitten (versterkt paradoxaal genoeg de rusteloosheid)
• Aanraking of druk
• Bedwarmte
• Grote hoogte (verergert de zwakte van de bloedsomloop)

Mensen van het Ferrum metallicum-type zijn gevoelig en gewetensvol en overbelasten zichzelf vaak door hun sterke plichtsgevoel. Psychische prikkelbaarheid ontstaat door lichamelijke uitputting. [Clarke] merkt op dat zwakte door de geringste geestelijke of lichamelijke inspanning leidt tot huilerigheid, angst en innerlijk beven. Opgewektheid en somberheid wisselen elkaar af. Schuchter, bang om te falen en snel gekrenkt. Klachten na emotionele belasting of stil verdriet. De geestelijke activiteit neemt ‘s nachts toe, wat tot slapeloosheid leidt.

Congestieve hoofdpijn, vaak met een rood, verhit gezicht en kloppende halsslagaderen. De hoofdpijn treedt aanvalsgewijs op en wordt verlicht door neusbloedingen of een overvloedige menstruatie. Een vol, drukkend gevoel in het hoofd, of het gevoel dat het zal barsten. Duizeligheid bij opstaan, lopen of omdraaien in bed. Een hamerend gevoel in de slapen. Erger door bukken, hitte of zon. Beter door koude kompressen en langzaam lopen in de frisse lucht.

De ogen zien er bleek of blauwachtig uit door anemie. Flikkeringen, zwarte vlekken of wazig zien door vermoeidheid. Brandende of drukkende pijn na het lezen. De oogspieren raken snel vermoeid. Neiging tot bloedingen van het bindvlies of subconjunctivale bloedingen. Tranenvloed in de buitenlucht. Bruikbaar bij asthenopische klachten door ijzergebrek of algemene zwakte.

Suizen, zoemen of kloppen in de oren, vooral tijdens hoofdpijn of perioden van congestie. Plotselinge doofheid tijdens de menstruatie of door onderdrukte afscheidingen. Oorpijn bij anemische kinderen, erger ‘s nachts.

Veelvuldige neusbloedingen, vooral bij kinderen en anemische vrouwen. Neusbloedingen kunnen hoofdpijn verlichten. Loopneus afgewisseld met neusverstopping. Neuspunt rood en ontstoken. Dunne, waterige afscheiding, erger ‘s nachts.

Afwisselend bleek worden en rood aanlopen: een centraal keynote. Het gezicht wordt vuurrood bij hoofdpijn, inspanning of emotionele opwinding en wordt daarna bleek met zwakte. Uitgeputte gelaatsuitdrukking, bleke lippen. Vaak een rood aangelopen gezicht met kloppende halsslagaderen. De gezichtshuid kan er vettig of wasachtig uitzien. Kinderen met een grauwe of groenachtige bleekheid rond mond en neus.

Tong bleek en gezwollen, met tandafdrukken. Metaalsmaak in de mond. Aften of zweervorming door anemische toestanden. Droogte of een dik wit tongbeslag in de ochtend. Lippen bleek of blauwachtig, barsten gemakkelijk. Verlies of verandering van smaak tijdens zwakte.

Kiespijn met rood aanlopen van het gezicht en een kloppend gevoel. De tanden voelen verlengd of pijnlijk aan. Tandvlees bleek en gemakkelijk bloedend. Pijn door koude dranken of tandenpoetsen.

Droogte, rauwheid of een gevoel van een brok in de keel. Chronische irritatie die tot het opschrapen van slijm leidt. Pijn bij het slikken, erger in een warme kamer. Neiging tot faryngitis met veneuze congestie en bleekheid.

Een kenmerkend symptoom: voedsel braken kort na het eten, zonder misselijkheid. Oprispingen van voedsel, vooral onverteerd voedsel. Enorme eetlust, maar zwakte na het eten. Opzetting, krampen en boeren. Verlangen naar zuur of verfrissend voedsel. Afkeer van vlees, melk en eieren. Winderigheid en trage spijsvertering.

Snijdende pijn, erger na het eten. Vol gevoel en opzetting met borrelen. Buikpijn die verbetert door het laten van winden of ontlasting. Rechtszijdige leverpijn na inspanning of menstruatie. Darmgassen drukken omhoog en veroorzaken kortademigheid.

Veelvuldige aandrang met bleke, waterige urine. Onwillekeurig urineverlies bij hoesten of lachen. Urine kan troebel zijn of bezinksel bevatten. Blaaspijn na het lopen. Chronische cystitis met uitputting.

Obstipatie afgewisseld met diarree. Harde, zwarte of klonterige ontlasting. Pijnloze, plotselinge diarree in de ochtend. Aambeien bloeden gemakkelijk. Vruchteloze aandrang. Zwakte na de ontlasting.

Seksueel verlangen verminderd of afwezig. Zwakke of kortdurende erecties. Zaadlozingen tijdens de slaap laten grote zwakte achter. Vergrote prostaat bij oudere mannen. De teelballen voelen zwaar aan, vooral na inspanning.

Menorragie met een bleek gezicht, zwakte en rood aanlopen. Menstruatie te vroeg, overvloedig en langdurig. Het bloed is helderrood en stroomt met golven; overvloedig bloedverlies kan worden afgewisseld met amenorroe. Baarmoederverzakking door tillen of inspanning. Witte vloed als eiwit, vooral na de menstruatie. Neiging tot anemie, miskraam en bloedingen. Gezicht rood tijdens het vloeien; bleek ervoor en erna.

Kortademigheid bij geringe beweging. Kan niet lopen zonder naar adem te happen. De adem is afwisselend koud en warm. Dyspneu met een gevoel van flauwte. Ademhaling beter in de buitenlucht. Krampachtige ademhaling of zuchten.

Hartkloppingen met rood aanlopen van het gezicht en kortademigheid, vooral na de geringste inspanning. Pols zacht, gemakkelijk wegdrukbaar en onregelmatig. Het hart voelt te zwak om te pompen. Een fladderend gevoel bij het gaan liggen. Hartgeruis door anemie.

Droge, harde hoest, vooral ‘s nachts. Bloed ophoesten met hartkloppingen en rood aanlopen. Beklemming op de borst; benauwdheid erger door plat liggen. Moet rechtop gaan zitten om te kunnen ademen. Pijn in het borstbeen bij diep inademen. Krampachtige hoest die verbetert door het opgeven van slijm. Stem zwak en hees. Chronische bronchiale catarre met gemakkelijk optredende bloedingen.

Rugpijn met zwakte, beter door liggen. Doffe, zware pijn in de lendenstreek. Wervelkolom gevoelig voor druk. Pijn tussen de schouderbladen met vermoeidheid. Nekpijn door anemie. Pijn in het heiligbeen door staan.

Zwakte en beven van de ledematen. Zwaarte in armen en benen. Koude handen en voeten met een heet gezicht. Krampen in de kuiten, vooral ‘s nachts. Voeten gezwollen, blauw of gestuwd. Verlammingsachtige gewaarwordingen in de ledematen. Uitgezette aderen of spataderen. Laat dingen uit de handen vallen.

Bleke, slappe huid, met gemakkelijk optredende blauwe plekken. De geringste snijwond bloedt gemakkelijk. Zweren genezen langzaam. Eczeem bij anemische kinderen. Koude, klamme huid met een warm hoofd. Neiging tot winterhanden en -voeten en bevriezing.

Niet-verkwikkende slaap, verstoord door dromen of lichamelijke rusteloosheid. Wordt vaak wakker door congestie of hartkloppingen. Overdag slaperig, vooral na maaltijden. Slapeloosheid door overmatige inspanning of geestelijke activiteit.

Dromen over vallen, vliegen, gevaar of vuur. Levendig, angstaanjagend en uitputtend. Schrikt wakker met het gevoel achtervolgd te worden. De dromen weerspiegelen vermoeidheid, zwakte en verantwoordelijkheid.

Intermitterende koortsen met zwakte en koude. Koude rillingen afgewisseld met opvliegers en een rood gezicht. Hitte in het hoofd met een koud lichaam. Zweet zuur, vettig of stinkend. Koorts bij anemie. Bruikbaar bij koorts na bloedverlies.

Kouwelijk na de geringste blootstelling aan kou. Afwisselend koude en hitte. Opvliegers met zwakte. Zweten tijdens de slaap, vooral op gezicht en borst. Koud zweet met flauwvalaanvallen.

Verlangen naar zure, verfrissende dingen — tafelzuur, azijn, citroenen. Afkeer van vlees, melk en eieren. Enorme eetlust of volledig verlies van eetlust. Klachten na de geringste hoeveelheid voedsel. Koud water drinken verlicht misselijkheid.

Een paradoxaal middel — bleek maar rood aangelopen, zwak maar rusteloos, beter door beweging maar erdoor uitgeput. Anemie staat centraal en uit zich in rood aanlopen, hartkloppingen en zwakte. Afwisselende toestanden kenmerken het ziektebeeld. Grote zwakte door vochtverlies of overmatige inspanning. Beter in koele lucht; erger door warmte, lawaai en beweging. Geschikt voor lange, magere, gevoelige mensen met sterke idealen maar een zwakke constitutie.

• China officinalis – Eveneens passend bij anemie na vochtverlies; gevoeliger voor aanraking en met winderigheid
• Phosphorus – Lang, mager en anemisch; maar emotioneler, erger bij liggen op de linkerzij en met verlangen naar koude dranken
• Calcarea carbonica – Bleek en zwak, maar trager, met koud zweet en angst
• Pulsatilla – Anemisch en zachtaardig, maar < warmte en zwaar voedsel; Ferrum heeft meer rusteloosheid en rood aanlopen
• Sepia – Opvliegers en zwakte met vrouwenklachten, maar emotioneel vlakker en onverschilliger

• Complementair: China, Phosphorus, Arsenicum
• Antidota: Pulsatilla, Belladonna
• Volgt goed op: China, Calcarea, Lycopodium
• Kan gevolgd worden door: Sulphur, Sepia

• Te gebruiken bij anemische vrouwen met hevige menstruaties en rood aanlopen
• Het eerste middel om aan te denken bij afwisselend bleek worden en rood aanlopen
• Zeer geschikt bij het braken van onverteerd voedsel na maaltijden
• Zeer bruikbaar bij congestieve hoofdpijn die verbetert door bloedingen
• Behulpzaam bij kinderen die bleek en zwak, maar rusteloos zijn

Psyche

• Verdriet, na inspanning
• Snel gekrenkt
• Geestelijke inspanning verergert
• Rusteloosheid, lichamelijk en geestelijk

Hoofd

• Congestie, met rood gezicht
• Hoofdpijn, door lawaai, beweging
• Duizeligheid, bij opstaan of lopen

Vrouwelijke geslachtsorganen

• Menstruatie, te overvloedig, helderrood
• Witte vloed, na de menstruatie
• Verzakking, door inspanning

Ledematen

• Zwakte, benen
• Krampen, kuiten, ‘s nachts
• Koude voeten, heet hoofd

Maag

• Braken, voedsel, onmiddellijk na het eten
• Boeren, met verlichting
• Afkeer, vlees, melk

Generale symptomen

• Anemie, door bloedverlies
• Rood aanlopen, afgewisseld met bleekheid
• Beweging, rustige, verbetert

Samuel Hahnemann – Materia Medica Pura: Oorspronkelijke geneesmiddelproef, braken en thema’s rond de bloedsomloop

James Kent – Lectures on Homoeopathic Materia Medica: Gedetailleerde psychische klachten en vrouwenklachten

William Boericke – Pocket Manual of Homoeopathic Materia Medica: Klinische tips en modaliteiten

John Henry Clarke – Dictionary of Practical Materia Medica: Uitgebreide symptomatologie van bloedsomloop, spijsvertering en paradoxale kenmerken

C. Hering – Guiding Symptoms: Congestieve hoofdpijn, zwakte en huidaandoeningen