• Krtań, tchawica i łuki odruchu kaszlowego – Kurczowy, odruchowy kaszel występujący napadowo, często kończący się pianiem lub łapczywym wdechem; jego „drgawkowy” charakter jest objawem charakterystycznym (zob. Oddychanie, Klatka piersiowa) [Clarke], [Kent].
• Udział żołądka za pośrednictwem nerwu błędnego – Odruchy wymiotne lub wymioty po kaszlu; żołądek zostaje niejako „wciągnięty” w kurczowy napad kaszlu (zob. Żołądek, Pokarmy i napoje) [Boericke], [Hering].
• Nocna pobudliwość nerwowa dróg oddechowych – Wyraźne pogorszenie po północy lub po położeniu się, z długimi, wyczerpującymi seriami kaszlu (zob. Sen, Modalności) [Kent], [Clarke].
• Układ nerwowy dzieci i skłonność do drgawek – Napady kaszlu przypominające napad drgawkowy: przekrwienie twarzy, sinica, sztywność lub stan bliski bezdechowi podczas ciężkich napadów (zob. Twarz, Objawy ogólne) [Hering], [Clarke].
• Błony śluzowe górnych dróg oddechowych – Łaskotanie, podrażnienie i uczucie, że trzeba coś odkrztusić; odkrztuszanie jest często skąpe w porównaniu z gwałtownością kurczowego napadu (zob. Gardło, Klatka piersiowa) [Clarke], [Boericke].
• Wyczerpanie w okresie rekonwalescencji i utrzymujący się kaszel – Przedłużające się osłabienie, nadwrażliwość na bodźce wyzwalające oraz kaszel utrzymujący się po ustąpieniu ostrej fazy (zob. Objawy ogólne) [Boger], [Kent].
• Mięśnie klatki piersiowej i przepona – Ból lub obolałość wskutek powtarzającego się kaszlu, z osłabieniem i dusznością po napadach (zob. Plecy, Klatka piersiowa) [Clarke], [Hughes].
• Uszy i głowa — następstwa wstrząsów wywołanych kaszlem – Ból głowy, bóle uszu lub nadwrażliwość na hałas wskutek powtarzających się wstrząsów podczas gwałtownego kaszlu (zob. Głowa, Uszy) [Kent], [Clarke].

• Poprawa na świeżym powietrzu – W wielu przypadkach kaszel jest rzadszy na dworze lub przy otwartym oknie; napady stają się krótsze, a dziecko swobodniej „łapie oddech” (zob. Oddychanie; odpowiada to wcześniej opisanemu powinowactwu do układu oddechowego) [Clarke], [Kent].
• Poprawa w pozycji siedzącej lub z podparciem tułowia – Napady łatwiej znieść w pozycji pionowej; położenie się sprzyja dłuższym seriom kaszlu (zob. Sen, Klatka piersiowa) [Kent], [Boericke].
• Poprawa po zimnych napojach pitych małymi łykami (w niektórych przypadkach) – Łaskotanie i podrażnienie mogą na krótko ustąpić po ochłodzeniu gardła, jednak modalność ta musi odpowiadać indywidualnemu przypadkowi (zob. Gardło, Pokarmy i napoje) [Clarke], [Boger].
• Poprawa podczas spokojnego, miarowego chodzenia po napadzie – Po ustąpieniu napadu powolny ruch może pomóc choremu odzyskać oddech i spokój (zob. Objawy ogólne) [Kent], [Boger].
• Poprawa pod wpływem rozcierania lub mocnego ucisku klatki piersiowej – Niektóre dzieci domagają się mocnego przytrzymywania podczas napadu, jak gdyby podparcie z zewnątrz łagodziło kurcz (zob. Klatka piersiowa) [Clarke], [Hering].
• Poprawa po odkrztuszeniu lub odruchach wymiotnych, które „kończą napad” – Gdy kaszel osiąga kulminację w postaci odruchów wymiotnych lub wymiotów, napad może nagle ustać, pozostawiając krótką chwilę wytchnienia (zob. Żołądek, Klatka piersiowa) [Boericke], [Clarke].
• Poprawa dzięki ciepłemu otuleniu ciała (ale nie w gorących pomieszczeniach) – Otulenie dziecka i utrzymywanie tułowia w cieple może ograniczać napady wyzwalane przez chłód, choć duszne gorąco może nasilać objawy (zob. Dreszcze / Gorąco / Pot, Objawy ogólne) [Kent], [Boger].
• Poprawa w spokoju i przy ograniczeniu bodźców do minimum – Pobudzenie, śmiech lub nagły hałas mogą wyzwalać kaszel; spokojne otoczenie często zmniejsza częstość napadów (zob. Umysł) [Kent], [Clarke].

• Pogorszenie w nocy, zwłaszcza po północy – Klasyczne pogorszenie nocne: dziecko zasypia, po czym budzą je nieustępliwe napady kaszlu (zob. Sen; nawiązuje to do nocnego powinowactwa do układu oddechowego) [Kent], [Clarke].
• Pogorszenie po położeniu się – Pozycja pozioma sprzyja dłuższym, bardziej duszącym napadom; przyjęcie pozycji siedzącej je skraca (zob. Modalności, Klatka piersiowa) [Kent], [Boericke].
• Pogorszenie pod wpływem śmiechu, płaczu, pobudzenia lub wysiłku – Każdy bodziec emocjonalny lub fizyczny może wywołać napad, co wskazuje na odruchowy, nerwowy charakter kaszlu (zob. Umysł, Oddychanie) [Clarke], [Kent].
• Pogorszenie podczas mówienia lub prób jedzenia – Mówienie i połykanie drażnią gardło i wyzwalają kurczowy napad; posiłki zaczynają budzić lęk (zob. Gardło, Pokarmy i napoje) [Clarke], [Boericke].
• Pogorszenie w ciepłych, dusznych pomieszczeniach – Kaszel często nasila się w pomieszczeniach, w dusznym powietrzu lub przy ogniu, a łagodnieje na świeżym powietrzu (zob. Oddychanie) [Kent], [Clarke].
• Pogorszenie pod wpływem kurzu, dymu, perfum lub najlżejszego łaskotania w gardle – Drobne czynniki drażniące wyzwalają silne napady, co jest znamienne dla nadwrażliwości odruchu kaszlowego (zob. Nos, Gardło) [Clarke], [Boger].
• Pogorszenie po śnie – Pierwszy okres snu często wyzwala pierwszy silny napad; dziecko budzi się z uczuciem duszenia i nie może od razu odzyskać oddechu (zob. Sen) [Kent], [Clarke].
• Pogorszenie pod wpływem zimnego wiatru owiewającego twarz (w niektórych przypadkach) – Ekspozycja może wywołać nagły napad; należy odróżnić tę modalność od przypadków z poprawą w zimnym powietrzu (zob. Twarz, Objawy ogólne) [Boger], [Clarke].

Stan psychiczny w obrazie Per. często odzwierciedla lęk i drażliwość towarzyszące powtarzającym się napadom duszącego kaszlu: chory staje się czujny, napięty i łatwo się wzdryga, jak gdyby oczekiwał kolejnego napadu [Clarke], [Kent]. Dzieci mogą kurczowo trzymać się opiekuna, domagać się noszenia lub wpadać w niepokój, gdy tylko zaczyna się łaskotanie, ponieważ doświadczenie nauczyło je, że napad może być gwałtowny i upokarzający (wiąże się to bezpośrednio ze wspomnianą już modalnością „pogorszenie pod wpływem pobudzenia”) [Hering], [Boericke]. Wskutek wyczerpania mogą występować rozdrażnienie i płaczliwość, a usposobienie pogarsza się nocą, gdy kaszel wielokrotnie przerywa sen (zob. Sen) [Kent], [Boger]. Niektórzy stają się niezwykle wrażliwi na hałas, nagły ruch lub śmiech w otoczeniu, ponieważ bodźce te wyzwalają kaszel; takie unikanie czynników wyzwalających jest konkretnym objawem charakterystycznym, a nie ogólnikowo rozumianą nerwowością [Kent], [Clarke]. Dziecko może obawiać się jedzenia nie tylko z powodu braku apetytu, lecz także ze strachu, że połykanie rozpocznie napad. Ta psychiczna niechęć powinna odpowiadać fizycznemu pogorszeniu podczas jedzenia i mówienia (zob. Pokarmy i napoje, Gardło) [Clarke], [Boericke]. W opisach [Clinical] często występuje swoiste połączenie pobudzenia przed napadem i bezwładnego wyczerpania po nim: chory jest najpierw niespokojny, następnie zupełnie wyczerpany, a potem przez krótki czas spokojny, aż do kolejnej burzy kaszlu [Clarke], [Boger]. Przydatne jest krótkie porównanie z Drosera: oba leki mają w obrazie gwałtowny, kurczowy kaszel, jednak Drosera częściej wykazuje bardziej „szorstkie, krtaniowe, duszące” podrażnienie z głęboko odczuwanym łaskotaniem, natomiast Per. wybiera się, gdy w całokształcie objawów dominują ogólny wzorzec krztuścowy i wymioty po kaszlu [Kent], [Clarke]. Innym lekiem porównawczym jest Cuprum, w którego obrazie drgawki i skurcze wyraźniej obejmują całe ciało, podczas gdy w Per. drgawkowy charakter skupia się w samym kaszlu, o bardziej charakterystycznej dla choroby postaci [Kent], [Hering]. Przypadek: u dziecka, które wpadało w panikę przed snem, wiedząc, że zacznie się nocny kaszel, po Per. nastąpiła szybka poprawa — napady skróciły się, a lęk ustąpił [Clinical] [Morrison].

Objawy ze strony głowy wynikają zwykle ze wstrząsów i napięcia podczas powtarzającego się gwałtownego kaszlu, a nie z pierwotnej choroby mózgu [Clarke], [Kent]. Chory może skarżyć się na rozpierający ból głowy w trakcie napadu lub bezpośrednio po nim, jak gdyby głowa miała pęknąć; ból ten często łagodnieje, gdy powraca oddech i napad ustępuje (odpowiada to powinowactwu do następstw wstrząsów wywołanych kaszlem) [Kent], [Clarke]. Pod koniec przedłużonego napadu mogą wystąpić zawroty głowy lub chwilowe „mroczki przed oczami”, zwłaszcza gdy twarz jest przekrwiona lub sina (zob. Twarz, Objawy ogólne) [Hering], [Clarke]. U wrażliwych dzieci skóra głowy może być bolesna przy dotyku wskutek ogólnej nadpobudliwości i niedoboru snu, a ból głowy zwykle nasila się nocą, gdy napady się powtarzają (zob. Modalności) [Boger], [Kent]. Niektórzy opisują tępy ból między napadami, odzwierciedlający wyczerpanie i niedostateczne utlenowanie podczas ciężkich napadów; należy traktować to z należytą uwagą kliniczną, natomiast z perspektywy homeopatycznej wspiera to ogólny obraz skrajnego wyczerpania po napadzie [Hughes], [Clarke]. Pomocne jest krótkie porównanie z Belladonna: bóle głowy Bell. mają charakter przekrwienny, z gorącem, pulsowaniem i ostrym stanem zapalnym, natomiast bóle głowy Per. są zazwyczaj mechaniczne, wywoływane przez kaszel i ustępujące po zakończeniu napadu [Kent], [Clarke]. Dolegliwości głowy mogą łagodnieć na świeżym powietrzu, gdy oddychanie staje się swobodniejsze, co odpowiada wcześniej podanej modalności poprawy na świeżym powietrzu [Clarke], [Kent]. Objawy z działu Głowa najlepiej zatem rozpatrywać jako wtórne wobec gwałtownego kaszlu: dopełniają obraz jego nasilenia i potwierdzają wzorzec napadów, nie stanowiąc samodzielnej podstawy doboru leku [Boger], [Clarke].

Oczy często odczuwają skutki wysiłku podczas napadów: częste są łzawienie, zaczerwienienie oraz uczucie ucisku lub pełności w czasie kaszlu, jak gdyby oczy miały wysunąć się z oczodołów pod wpływem wysiłku [Clarke], [Kent]. U dzieci każdy napad może wywoływać łzawienie, a oczy mogą wyglądać na podkrążone lub zmęczone po kolejnych nocach przerywanego snu (zob. Sen) [Boericke], [Boger]. W niektórych przypadkach może występować światłowstręt, nie jako objaw pierwotnego zapalenia oka, lecz jako przejaw nadwrażliwości nerwowej u wyczerpanych, drażliwych dzieci [Kent], [Clarke]. Drobne wybroczyny wokół oczu są znanym następstwem chorób przebiegających z gwałtownym kaszlem; w ujęciu materia medica wzmacnia to obraz następstw „wstrząsów i wysiłku”, zamiast określać odrębny lek na dolegliwości oczu [Hughes], [Clarke]. Między napadami oczy mogą być suche i zmęczone, a dziecko je pociera, zwłaszcza po północy, gdy napady się powtarzają (co odpowiada nocnemu pogorszeniu) [Boger], [Kent]. Można przeprowadzić porównanie z Mephitis: w jego obrazie występuje kurczowy kaszel z pianiem i wyraźnym pogorszeniem nocnym, jednak Per. wybiera się, gdy centralne miejsce zajmuje pełny obraz krztuśca z wymiotami i długą, wyczerpującą rekonwalescencją [Clarke], [Kent]. Objawy oczne często łagodnieją, gdy tylko napady stają się krótsze, a utlenowanie stabilniejsze, co potwierdza ich wtórny charakter wobec kurczowych napadów kaszlu [Boger], [Clarke].

Objawy uszne są zwykle wtórne i wynikają ze wzrostu ciśnienia podczas gwałtownego kaszlu oraz następstw nieżytu, a nie z pierwotnej choroby ucha [Clarke], [Boger]. Dzieci mogą skarżyć się na ból uszu podczas silnego napadu, jak gdyby ciśnienie było wtłaczane do uszu; dolegliwość ta może nasilać się nocą, gdy kaszel jest częstszy (zob. Modalności) [Kent], [Clarke]. Mogą występować przemijające szumy, trzaski lub uczucie zatkania wskutek zaburzenia czynności trąbki słuchowej, szczególnie przy obecności nieżytu nosa (zob. Nos) [Hughes], [Clarke]. Objawy związane ze słuchem mogą również odzwierciedlać nadpobudliwość nerwową: nagłe dźwięki mogą przestraszyć dziecko i wyzwolić kaszel, przez co wydaje się ono „nadwrażliwe na dźwięki”, choć właściwym objawem charakterystycznym jest prowokowanie kaszlu, a nie pierwotne zaburzenie słuchu [Kent], [Boger]. W różnicowaniu ból ucha Belladonna ma wyraźniej charakter gorący, pulsujący i zapalny, natomiast dolegliwości uszne Per. wiążą się bardziej z ciśnieniem i naprężeniem oraz stanowią część obrazu kaszlu [Kent], [Clarke]. Jeśli dominują wyciek z ucha lub nasilone zapalenie ucha, mogą być potrzebne inne leki; Per. nadal należy brać pod uwagę, jeżeli napady kaszlu krztuścowego pozostają objawem nadrzędnym [Clarke], [Boericke]. Objawy z działu Uszy potwierdzają zatem gwałtowność kaszlu i skutki wywoływanego nim ciśnienia, zamiast samodzielnie określać obraz przypadku [Boger], [Clarke].

Objawy nosowe mogą rozpoczynać się łagodną fazą nieżytową, z kichaniem lub katarem poprzedzającymi w pełni rozwinięty kaszel napadowy. Ten wczesny etap może być mylący, jeśli nie rozpozna się późniejszego wzorca napadów [Hughes], [Clarke]. W miarę rozwoju choroby nos częściej zwraca uwagę jako obszar wyzwalający kaszel: lekkie łaskotanie, kurz lub zimne powietrze mogą sprowokować napad, co odpowiada modalności „pogorszenie pod wpływem kurzu, dymu i perfum” [Clarke], [Boger]. Początkowo może występować wodnista wydzielina, a następnie suchość lub tworzenie się strupów, gdy dziecko staje się wyczerpane i nocą oddycha przez usta (zob. Sen) [Boericke], [Boger]. Niedrożność nosa może nasilać uczucie duszenia się podczas napadu, ponieważ już sam wdech jest utrudniony; w odczuciu dziecka dolegliwości nosa i oddychania stają się więc ściśle powiązane (zob. Oddychanie) [Clarke], [Kent]. Przydatne jest krótkie porównanie z Coccus cacti: dla Coccus charakterystyczny jest gwałtowny kaszel z lepkim, ciągnącym się w nitki śluzem i odruchem wymiotnym, natomiast Per. wybiera się, gdy na pierwszy plan wysuwa się obraz krztuśca z charakterystycznym pianiem na wdechu i wymiotami po kaszlu, nawet jeśli śluz nie jest szczególnie ciągliwy [Kent], [Clarke]. Jeśli dolegliwości nosa wyraźnie łagodnieją na świeżym powietrzu, a nasilają się w ciepłych pomieszczeniach, potwierdza to również ogólną poprawę na świeżym powietrzu, często spotykaną w obrazie tego leku [Kent], [Clarke]. Podsumowując, objawy nosa wnoszą przede wszystkim informacje o czynnikach wyzwalających i wczesnym stadium choroby, podkreślając odruchowy charakter kaszlu prowokowanego przez bodźce drażniące [Boger], [Clarke].

Podczas napadów wygląd twarzy w obrazie Per. może zmieniać się bardzo wyraźnie: pojawiają się zaczerwienienie, przekrwienie, obrzmienie rysów twarzy, a niekiedy sina lub ciemna barwa związana ze wstrzymywaniem oddechu. Wszystko to odzwierciedla gwałtowny, konwulsyjny charakter kaszlu [Hering], [Clarke]. Na początku dziecko może wyglądać na przestraszone, podczas kaszlu staje się sztywne i napięte, a po nim wiotkie i blade. Ta uderzająca sekwencja „przed — w trakcie — po” silnie potwierdza obraz leku [Clarke], [Boger]. Podczas długich napadów wargi mogą sinieć, a łzy płyną strumieniem; wygląd twarzy staje się zatem widoczną miarą nasilenia napadu oraz potrzeby świeżego powietrza i pozycji pionowej, co odpowiada poprawie na świeżym powietrzu i w pozycji siedzącej [Kent], [Clarke]. Między napadami twarz często zdradza wyczerpanie: zapadnięte oczy, znużony wyraz i drażliwość wynikającą z niedoboru snu (zob. Sen, Umysł) [Boger], [Kent]. U niektórych dzieci po ciężkich napadach pojawiają się wybroczyny na twarzy; z klinicznego punktu widzenia świadczy to raczej o gwałtowności kaszlu i wysiłku niż o potrzebie zastosowania leku o powinowactwie do krwawień, chyba że wskazuje na niego szerszy całokształt objawów [Hughes], [Clarke]. Krótkie porównanie z Cuprum: w obu obrazach mogą występować zasinienie i objawy konwulsyjne, jednak w Cuprum częściej spotyka się uogólnione skurcze i bolesne kurcze mięśni, natomiast w Per. konwulsyjność skupia się w kaszlu z charakterystycznym pianiem na wdechu i wymiotami [Kent], [Hering]. Wygląd twarzy osadza więc obraz leku w widocznych oznakach gwałtownego napadu oraz następującego po nim skrajnego wyczerpania [Clarke], [Boger].

W jamie ustnej często występuje suchość wskutek długotrwałego oddychania przez usta, w niektórych przypadkach z pragnieniem. Bardziej charakterystyczne jest jednak to, że kaszel obejmuje skurczem cały górny odcinek dróg oddechowych i pokarmowych [Clarke], [Boericke]. U dzieci podczas napadu lub po nim może pojawiać się ślinienie, związane nie ze swobodnym wypływem śliny, lecz z odruchem wymiotnym i wysiłkami wymiotnymi; ślina i śluz stanowią część „kulminacji” kończącej napad [Hering], [Clarke]. Język może być obłożony wskutek choroby i słabego apetytu, jednak najważniejszy nie jest nalot, lecz nadmierna pobudliwość odruchowa: okruch, łyk płynu lub mówienie mogą wywołać kaszel. Wiąże się to bezpośrednio ze wspomnianym już pogorszeniem podczas jedzenia i mówienia (zob. Jedzenie i picie, Modalności) [Clarke], [Kent]. Wymioty po kaszlu często zaczynają się od napływu śliny do ust i odruchu wymiotnego; dziecko może obawiać się tego odczucia, ponieważ zapowiada ono kolejny wyczerpujący cykl [Boericke], [Boger]. Po wymiotach może pozostawać nieprzyjemny smak, a jama ustna wydaje się podrażniona wskutek powtarzającego się wysiłku, jednak dominują nie doznania związane z owrzodzeniem, lecz zmęczenie i nadmierna wrażliwość na bodźce [Clarke], [Hughes]. W krótkim porównaniu: Ipecac cechują uporczywe nudności przy czystym języku oraz wymioty, natomiast w Per. wymioty charakterystycznie następują po kaszlu, jako skutek napadu, a nie poprzedzają go w postaci pierwotnych nudności pochodzenia żołądkowego [Kent], [Clarke]. Objawy jamy ustnej potwierdzają zatem mechanizm wyzwalania kaszlu i zakończenie napadu wysiłkami wymiotnymi, zamiast tworzyć odrębny obraz leku dotyczący jamy ustnej [Boger], [Clarke].

Objawy ze strony zębów nie mają zasadniczego znaczenia, choć dzieci mogą skarżyć się na bolesność zębów lub szczęk wynikającą po prostu z długotrwałego zaciskania szczęk i wysiłku podczas gwałtownego kaszlu [Clarke], [Boger]. Może pojawiać się zmęczenie mięśni szczęk, zwłaszcza gdy dziecko wielokrotnie kaszlało przez całą noc. Żucie staje się wówczas wysiłkiem zdolnym sprowokować kolejny napad, co pośrednio łączy objawy zębów z modalnością „pogorszenie podczas jedzenia” [Kent], [Clarke]. Jeśli występuje rzeczywisty nerwoból zębów, zwykle wskazuje on na inny lek; przy Per. należy pozostać tylko wtedy, gdy wzorzec napadowego kaszlu nadal dominuje w obrazie [Clarke], [Kent]. Niektóre dzieci zgrzytają zębami podczas niespokojnego snu między napadami kaszlu, co odzwierciedla pobudliwość nerwową i wyczerpanie, a nie pierwotną chorobę zębów (zob. Sen) [Boger], [Kent]. Po wymiotach i odwodnieniu dziąsła mogą być tkliwe, jednak również ten objaw jest wtórny i nie należy przypisywać mu nadmiernej wagi [Hughes], [Clarke]. Pomocne jest krótkie porównanie temperamentu z Chamomilla: dzieci w obrazie Cham. mogą być rozgniewane i nie dawać się uspokoić z powodu bólu zębów, natomiast dzieci w obrazie Per. są drażliwe głównie z obawy przed kaszlem i wskutek skrajnego wyczerpania po napadach [Kent], [Clarke]. Objawy zębów wnoszą zatem niewiele poza potwierdzeniem ogólnoustrojowego obciążenia oraz wyzwalania kaszlu przez posiłki u szczególnie wrażliwych dzieci [Boger], [Clarke].

Gardło jest w obrazie Per. jednym z głównych obszarów wyzwalających kaszel: łaskotanie, drapanie lub uczucie „piórka w gardle” mogą zapoczątkować pełny napad. Ta dysproporcja — niewielkie łaskotanie i ogromny napad — jest bardzo charakterystyczna dla nadwrażliwości odruchu kaszlowego [Clarke], [Kent]. Podczas napadu gardło wydaje się zaciśnięte i objęte skurczem, dziecko nie może swobodnie nabrać powietrza, a charakterystyczne pianie może pojawić się wtedy, gdy skurcz gardła wreszcie ustępuje na tyle, by umożliwić kolejny wdech [Hering], [Clarke]. Później gardło może być obolałe i podrażnione, jak po stłuczeniu, nie tylko wskutek zapalenia, lecz także mechanicznego przeciążenia i powtarzających się wysiłków wymiotnych. Odpowiada to powinowactwu leku do błon śluzowych poddanych nadmiernemu obciążeniu [Hughes], [Clarke]. Mówienie często nasila objawy, ponieważ drgania i przepływ powietrza drażnią wrażliwą okolicę krtaniowo-gardłową, co odpowiada modalności „pogorszenie podczas mówienia” [Kent], [Boericke]. Jedzenie może wywoływać napady: okruchy, suche pokarmy lub połykanie prowokują kaszel, a dziecko szybko zaczyna bać się posiłków (zob. Jedzenie i picie). Jest to bardzo praktyczna wskazówka przy doborze leku [Clarke], [Kent]. Krótkie porównanie z Drosera: kaszel w obrazie Drosera często wiąże się z głębokim, szorstkim łaskotaniem w krtani, z dławieniem się i uczuciem duszenia, natomiast Per. wybiera się, gdy dominuje obraz krztuśca z klasycznymi napadami i wymiotami po kaszlu [Kent], [Clarke]. Kolejne porównanie dotyczy Spongia: w jej obrazie występują suchy, szczekający kaszel krupowy i suchość krtani, podczas gdy kaszel Per. ma charakter skurczowy, z napadami zakończonymi pianiem na wdechu i wysiłkami wymiotnymi, a nie krupowym odgłosem „piłowania” [Boericke], [Clarke]. Objawy gardła ukazują więc zarówno bodziec wyzwalający, jak i mechanizm napadu, łącząc modalności, postać kaszlu i lęk dziecka przed drażniącymi bodźcami [Kent], [Clarke].

Żołądek zostaje włączony w napad kaszlu na drodze odruchowej: nudności często nie są pierwotne, lecz wywołuje je powtarzający się kaszel, aż dochodzi do odruchu wymiotnego i wymiotów, po których napad może nagle ustąpić. Odpowiada to modalności „poprawa po odruchu wymiotnym kończącym napad” [Boericke], [Clarke]. Wymioty po kaszlu są ważnym objawem charakterystycznym: dziecko kaszle aż do wymiotów, a następnie leży wyczerpane, niekiedy blade i drżące; kaszel na pewien czas słabnie [Hering], [Clarke]. Apetyt może być zmniejszony nie z powodu choroby żołądka, lecz z obawy, że jedzenie sprowokuje kaszel. Ten związek między psychiką a dolegliwościami żołądkowymi należy uwzględniać jako element całokształtu objawów (zob. Umysł, Jedzenie i picie) [Kent], [Clarke]. Niektóre dzieci wymiotują śluzem, inne wcześniej spożytym pokarmem; najważniejszy jest czasowy związek wymiotów z kaszlem, nie zaś sam charakter wymiocin [Clarke], [Boger]. W krótkim porównaniu: Ipecac cechują stałe nudności, których wymioty nie łagodzą i które mają bardziej bezpośrednie pochodzenie żołądkowe, natomiast w Per. nudności i wymioty są zwykle związane z napadami kaszlu i mogą je kończyć [Kent], [Clarke]. Po wymiotach może występować pragnienie oraz uczucie pustki i bolesności w żołądku, jednak dominujący wzorzec pozostaje ten sam: najpierw kaszel, następnie wymioty, a potem skrajne wyczerpanie [Boericke], [Boger]. Przypadek: u dziecka z krztuścem, które wymiotowało po niemal każdym napadzie, odnotowano poprawę podczas stosowania Per., wraz z ustępowaniem wymiotów i skracaniem się napadów [Clinical] [Clarke]. Objawy żołądkowe potwierdzają więc zakres obrazu tej nozody w klasycznym cyklu napadu krztuśca i pomagają odróżnić ją od leków stosowanych przy wymiotach o wyłącznie żołądkowym podłożu [Kent], [Clarke].

Objawy brzuszne są na ogół wtórne i wynikają z wysiłku, połykania powietrza oraz powtarzających się wymiotów. Brzuch może być wzdęty wskutek połykania powietrza podczas gwałtownych, łapczywych wdechów, a dolegliwość ta może nasilać się nocą, gdy napady są częste (zob. Sen, Oddychanie) [Clarke], [Boger]. Dzieci mogą chwytać się za brzuch podczas napadu nie z powodu pierwotnej kolki, lecz dlatego, że cały tułów napina się w skurczu kaszlowym [Hering], [Clarke]. Później może występować bolesność mięśni brzucha, jak po nadmiernym wysiłku, odpowiadająca ogólnemu uczuciu potłuczenia po powtarzających się napadach [Hughes], [Clarke]. Zmiany apetytu i nieregularne jedzenie mogą prowadzić do zmiennej konsystencji stolców i łagodnego dyskomfortu w brzuchu, jednak objawy te nie są rozstrzygające, chyba że wykazują wyraźny związek z cyklem kaszlu [Boger], [Kent]. Ponownie przydatne jest krótkie porównanie z Cuprum: w jego obrazie mogą występować wyraźne bolesne kurcze brzucha i uogólniony skurcz, natomiast w Per. przeciążenie brzucha jest zwykle następstwem kaszlu, który pozostaje objawem centralnym [Kent], [Hering]. Świeże powietrze niekiedy łagodzi uczucie napięcia w brzuchu po prostu przez ułatwienie oddychania i zmniejszenie paniki, co pokazuje, że doznania brzuszne mogą być podporządkowane trudnościom oddechowym [Kent], [Clarke]. Objawy brzucha dostarczają zatem dodatkowych oznak ogólnoustrojowego obciążenia i ciężkości napadów, zamiast stanowić główną lokalizację decydującą o doborze leku [Boger], [Clarke].

Objawy ze strony układu moczowego są na ogół wtórne i odzwierciedlają odwodnienie, stan gorączkowy lub wyczerpanie po nocnych napadach kaszlu. Po obfitym poceniu się lub wymiotach dzieci mogą oddawać niewielkie ilości moczu, a jego barwa może być intensywna po prostu wskutek ograniczonego przyjmowania płynów i ich utraty [Hughes], [Clarke]. U niektórych może występować moczenie nocne przy zaburzonym śnie i wzmożonej pobudliwości układu nerwowego, choć nie jest to objaw charakterystyczny i należy go rozpatrywać w kontekście całego obrazu (zob. Sen) [Boger], [Kent]. U bardzo wrażliwych dzieci oddawanie moczu może wywołać napad kaszlu, ponieważ każdy wysiłek lub zmiana pozycji uruchamia odruch; stanowi to drobne potwierdzenie modalności „pogorszenie pod wpływem wysiłku” [Kent], [Boger]. Jeśli dominują pieczenie przy oddawaniu moczu lub objawy zakażenia, bardziej prawdopodobny jest dobór innych leków, chyba że obraz krztuśca jest jednoznaczny [Clarke], [Boericke]. W krótkim porównaniu: w obrazie Causticum może występować mimowolne oddawanie moczu z przewlekłym kaszlem i chrypką, natomiast Per. dobiera się ze względu na klasyczny cykl napadowego kaszlu z pianiem na wdechu i wymiotami, a nie na podstawie objawów moczowych [Kent], [Clarke]. Wraz z poprawą nawodnienia i snu dziecka, gdy napady stają się rzadsze, objawy moczowe zwykle ustępują, co potwierdza ich wtórny charakter [Boger], [Clarke]. Dostarczają one zatem dodatkowych informacji o wyczerpaniu i rekonwalescencji, zamiast definiować obraz leku [Hughes], [Boger].

Objawy ze strony odbytnicy zwykle nie są wiodące, jednak długotrwała choroba z wymiotami i zmniejszonym przyjmowaniem pokarmów oraz płynów może powodować zaparcie, zwłaszcza gdy dziecko boi się jeść i jest odwodnione [Hughes], [Clarke]. W niektórych przypadkach występują luźne stolce związane z infekcjami współistniejącymi, lecz Per. nie należy dobierać wyłącznie na podstawie objawów jelitowych; lek wybiera się ze względu na postać napadowego kaszlu i jego klasyczne objawy towarzyszące [Clarke], [Kent]. U wyczerpanych dzieci może występować uczucie osłabienia odbytnicy, a oddawanie stolca może wywoływać kaszel wskutek samego wysiłku i parcia. Jest to drobne, lecz praktyczne powiązanie z modalnością „pogorszenie pod wpływem wysiłku” [Boger], [Kent]. Jeśli dominuje biegunka z bolesnym parciem na stolec, zwykle potrzebne będą inne leki, chyba że obraz krztuśca nadal pozostaje dolegliwością nadrzędną [Clarke], [Boericke]. W krótkim porównaniu: w obrazie Arsenicum mogą współwystępować kaszel i biegunka ze znacznym niepokojem ruchowym i pieczeniem, natomiast w Per. cechą rozstrzygającą pozostaje postać kaszlu, z wymiotami po napadzie i pogorszeniem nocą [Kent], [Clarke]. Powrót regularnych wypróżnień zwykle następuje wraz z poprawą snu i apetytu w miarę ustępowania kaszlu; objawy ze strony odbytnicy częściej więc odzwierciedlają przebieg rekonwalescencji, niż wskazują lek w stanie ostrym [Boger], [Clarke]. Pozostają zatem działem o mniejszym znaczeniu, przydatnym głównie wtedy, gdy wyzwalanie kaszlu przez wysiłek lub oznaki odwodnienia potwierdzają całościowy wzorzec objawów [Hughes], [Boger].

Objawy męskie nie są charakterystyczne poza ogólnym wyczerpaniem oraz wpływem kaszlu na sen i apetyt. U chłopców zasady doboru leku pozostają takie same: napadowa postać krztuśca z pogorszeniem nocą, wymiotami po napadach i silną wrażliwością na czynniki wyzwalające [Clarke], [Kent]. Wszelki dyskomfort w obrębie narządów płciowych jest zwykle przypadkowy; nie należy na siłę dopasowywać Per. do takich objawów, jeśli nie występuje centralny wzorzec kaszlu [Boger], [Clarke]. U starszych pacjentów płci męskiej z przedłużającym się kaszlem po krztuścu mogą występować drażliwość i zmęczenie oraz kaszel nasilający się nocą i podczas mówienia, co ponownie odpowiada opisanym już modalnościom [Kent], [Clarke]. W różnicowaniu mogą być potrzebne Drosera lub Rumex, jeśli kaszel nie ma już charakterystycznego piania i stał się suchym, łaskoczącym kaszlem krtaniowym bez klasycznej struktury napadu; Per. odpowiada najwyraźniej przypadkom, w których utrzymuje się postać chorobowa krztuśca [Kent], [Clarke]. Dział dotyczący objawów męskich przypomina więc przede wszystkim, że dobór leku nie zależy od płci, lecz od wzorca objawów [Clarke], [Boger]. Oznaki powrotu do zdrowia u pacjentów płci męskiej są takie same: mniej napadów, mniej wymiotów, głębszy sen i mniejsza wrażliwość na czynniki wyzwalające [Boger], [Kent].

Objawy kobiece również nie mają znaczenia pierwotnego, jednak u kobiet i dziewcząt długotrwały, wyczerpujący kaszel przypominający krztusiec może powodować znaczne osłabienie, niedobór snu i drażliwość, przy nasileniu kaszlu nocą oraz podczas mówienia lub śmiechu [Clarke], [Kent]. W przebiegu przedłużającej się choroby i stresu mogą wtórnie pojawiać się nieregularne miesiączki, lecz nie jest to objaw charakterystyczny decydujący o doborze Per. [Hughes], [Boger]. U dorastających dziewcząt kaszel może wywoływać wymioty i bolesność klatki piersiowej, a obciążenie emocjonalne bywa znaczne, ponieważ napady są krępujące w sytuacjach społecznych. Potwierdza to opisany w dziale Umysł lęk antycypacyjny przed napadem [Clarke], [Kent]. Ciąża i okres poporodowy wymagają szczególnej uwagi klinicznej; silny napadowy kaszel wymaga odpowiedniej opieki medycznej, natomiast dobór leku homeopatycznego nadal opiera się na charakterystycznej postaci kaszlu i modalnościach [Hughes], [Clarke]. W różnicowaniu można rozważyć Hyoscyamus, jeśli kaszlowi towarzyszą znaczne pobudzenie nerwowe, drgania mięśniowe lub niestosowny śmiech, natomiast Per. wybiera się ze względu na klasyczny cykl krztuśca i wymioty po kaszlu [Kent], [Clarke]. Jeśli przypadek nabiera cech bardziej tuberkulinicznych — przewlekającego się przebiegu, uporczywego, urywanego kaszlu, długiej rekonwalescencji i wrażliwości na zimne powietrze — w rozważaniach o relacjach między lekami mogą pojawić się Tuberculinum lub Phosphorus. Per. pozostaje jednak lekiem odpowiadającym napadom, gdy nadal zajmują one centralne miejsce w obrazie [Boger], [Kent]. Objawy kobiece potwierdzają zatem ogólnoustrojowe wyczerpanie i mechanizm wyzwalania napadów, zamiast tworzyć odrębny zakres objawów ginekologicznych [Clarke], [Boger].

Podczas napadów oddychanie jest głęboko zaburzone: dziecko kaszle do utraty tchu, następnie łapczywie chwyta powietrze, a przy wdechu może pojawić się „pianie”, gdy drogi oddechowe ponownie się otwierają, a układ nerwowy pozwala na gwałtowne zaczerpnięcie powietrza [Hering], [Clarke]. Uczucie duszenia się może być bardzo silne, w ciężkich przypadkach z krótkim bezdechem lub zasinieniem; dziecko może wpadać w panikę jeszcze przed napadem, ponieważ wie, że będzie walczyć o oddech (por. Umysł) [Clarke], [Kent]. Między napadami oddychanie może być stosunkowo swobodne, co podkreśla napadowy charakter zaburzenia i odróżnia je od stanów przebiegających z ciągłą dusznością [Boger], [Clarke]. Pogorszenie w nocy jest również tutaj ważną cechą rozpoznawczą w praktyce: napady wybudzające dziecko ze snu i uniemożliwiające leżenie stanowią silne objawy potwierdzające, ściśle łączące oddychanie z modalnościami „pogorszenie w nocy” i „pogorszenie w pozycji leżącej” [Kent], [Clarke]. Świeże powietrze często przynosi ulgę, zmniejszając uczucie duszenia się lub częstość napadów; należy to uwzględnić w opisie oddychania jako kluczową modalność: poprawę na świeżym powietrzu [Clarke], [Kent]. W krótkim porównaniu Drosera wykazuje duszący, skurczowy kaszel z dławieniem się, często nasilający się po północy, natomiast Per. wybiera się wtedy, gdy wyraźnie zaznaczają się piejący wdech i wymioty po kaszlu, a ogólny obraz choroby wyraźnie przypomina krztusiec [Kent], [Clarke]. Cuprum rozważa się, gdy oddychanie wydaje się zatrzymane przez konwulsyjny skurcz ze sztywnością całego ciała, lecz obraz Per. jest bardziej swoiście związany z napadami krztuścowymi i następującym po nich wyczerpaniem [Kent], [Hering]. Oddychanie dostarcza zatem charakterystycznego dla leku wzorca przebiegu objawów: konwulsyjnego kaszlu, zagrożenia utratą oddechu, piejącego wdechu oraz ulgi na świeżym powietrzu i w pozycji pionowej [Clarke], [Kent].

Objawy sercowe są zwykle wtórne i wynikają z wysiłku związanego z kaszlem, przemijającego niedotlenienia podczas napadów oraz pełnych lęku prób odzyskania oddechu po napadzie [Hughes], [Clarke]. Po długotrwałym napadzie u dziecka może wystąpić kołatanie serca lub przyspieszone tętno, które uspokaja się wraz z wyrównaniem oddechu; odpowiada to rytmowi obrazu leku: „burza, a potem cisza” [Boger], [Clarke]. Lęk przed uduszeniem może nasilać odczucie gwałtownego bicia serca, ale serce nie jest tu narządem pierwotnie zajętym: jego objawy odzwierciedlają walkę o oddech (por. Umysł, Oddychanie) [Kent], [Clarke]. W różnicowaniu Aconite wyróżnia nagły, silny lęk z mocnym kołataniem serca na początku choroby, natomiast odczucia sercowe w obrazie Per. mają zwykle charakter epizodyczny i są bezpośrednio związane z napadami kaszlu oraz napadami nocnymi [Kent], [Boger]. Podczas przedłużającej się rekonwalescencji pacjent może czuć się słaby i łatwo wyczerpywać pod wpływem wysiłku, a dolegliwości sercowe pojawiają się po prostu z powodu małych zasobów sił życiowych; potwierdza to ogólny objaw osłabienia po krztuścu [Boger], [Kent]. Jeżeli podczas napadów rzeczywiście występuje uczucie omdlewania, świadczy ono o ciężkości stanu i wymaga ostrożności klinicznej; w analizie homeopatycznej nadal uznaje się je za wtórne wobec intensywności napadu [Hughes], [Clarke]. Objawy sercowe mają więc znaczenie potwierdzające: ukazują ogólnoustrojowe obciążenie powtarzającymi się napadami konwulsyjnego kaszlu, a nie odrębny, charakterystyczny dla leku obraz sercowy [Boger], [Clarke].

Klatka piersiowa jest miejscem, w którym rozgrywa się napad: kaszel występuje w długich seriach, pozostawiając bolesność, uczucie potłuczenia i wyczerpania, jak gdyby mięśnie klatki piersiowej pracowały ponad swoje możliwości [Clarke], [Hughes]. Podczas napadów dziecko może chwytać się za klatkę piersiową, a po ich ustąpieniu łapczywie chwyta powietrze, próbując odzyskać oddech; odpowiada to powinowactwu leku do przepony i mięśni klatki piersiowej [Clarke], [Boger]. Kaszel może kończyć się odruchami wymiotnymi lub wymiotami, po których dziecko przez krótki czas odczuwa ulgę w klatce piersiowej. Odpowiada to modalności „poprawa po odruchach wymiotnych kończących napad” (zob. Żołądek) [Boericke], [Clarke]. Odkrztuszanie jest często skąpe w stosunku do gwałtowności kaszlu lub pojawia się dopiero późno; kaszel ma raczej charakter odruchowo-skurczowy niż obraz „zapalenia oskrzeli z odkrztuszaniem”, co pomaga odróżnić go od obrazu takich leków jak Antimonium tartaricum, w którym dominuje śluz [Kent], [Clarke]. Pogorszenie w nocy bywa bardzo wyraźne: w dzień objawy ze strony klatki piersiowej wydają się spokojne, nocą zaś wybuchają powtarzającymi się napadami, które uniemożliwiają sen (por. Sen, Modalności) [Kent], [Boger]. Krótkie porównanie z Corallium rubrum: dla Corallium charakterystyczny jest szybki, urywany kaszel, powtarzający się niczym wystrzały armatnie w równych odstępach, z bardzo silnym podrażnieniem i zaczerwienieniem twarzy, często napadowy; Per. wybiera się natomiast wtedy, gdy najważniejsze są piejący wdech, wymioty i klasyczny obraz krztuśca [Kent], [Clarke]. Kolejne porównanie dotyczy Mephitis: w jego obrazie mogą występować piejący wdech i pogorszenie nocą, jednak Per. jest często preferowany, gdy cała choroba „wygląda jak krztusiec”, a wyczerpanie w okresie rekonwalescencji jest wyraźne [Clarke], [Kent]. Objawy klatki piersiowej osadzają zatem obraz leku w cyklu gwałtownego, skurczowego kaszlu i jego mięśniowych następstw w postaci bolesności i skrajnego wyczerpania [Hughes], [Clarke].

Objawy pleców mają zwykle charakter mięśniowy i wynikają z wysiłku związanego z kaszlem: bolesność między łopatkami, ból w piersiowym odcinku grzbietu oraz uczucie potłuczenia wzdłuż kręgosłupa wskutek powtarzających się konwulsyjnych skurczów tułowia [Hughes], [Clarke]. Dzieci mogą skarżyć się na ból pleców po nocy pełnej napadów; rano może być on silniejszy z powodu przerywanego snu i zmęczenia mięśni (por. Sen) [Boger], [Kent]. Plecy mogą wydawać się sztywne wskutek mimowolnych skurczów podczas kaszlu, lecz najważniejsze jest to, że ból jest wyraźnie wtórny wobec gwałtowności napadów, a nie stanowi pierwotnej dolegliwości reumatycznej [Clarke], [Boger]. Ciepło i rozcieranie mogą łagodzić bolesność mięśni, co odpowiada wspomnianej już niewielkiej poprawie pod wpływem ogrzania ciała, chociaż sam kaszel może nadal łagodnieć na świeżym powietrzu [Kent], [Boger]. W różnicowaniu można rozważyć Arnica przy bolesności jak po potłuczeniu wskutek przeciążenia, lecz Arnica nie obejmuje charakterystycznych napadów krztuścowych; Per. odpowiada wzorcowi przyczynowemu, a nie tylko następstwom [Clarke], [Kent]. Ponowne krótkie porównanie z Cuprum: Cuprum wywołuje silniejsze uogólnione skurcze i bolesne kurcze mięśni, natomiast Per. wywołuje bolesność jako następstwo konwulsyjnego kaszlu z piejącym wdechem i wymiotami [Hering], [Kent]. W miarę działania leku i zmniejszania się nasilenia napadów ból pleców często szybko ustępuje, co potwierdza jego wtórne pochodzenie związane z przeciążeniem [Boger], [Clarke].

Objawy kończyn zwykle odzwierciedlają wyczerpanie: osłabienie z drżeniem po napadach kaszlu, bezwładność i pragnienie leżenia bez ruchu, jak gdyby napad pozbawił dziecko wszystkich sił życiowych [Clarke], [Boger]. Po napadzie dzieci mogą się pocić, a ich kończyny stają się zimne, po czym powoli znów się ogrzewają; ilustruje to ogólnoustrojowy rytm „burzy, a następnie odzyskiwania sił” (zob. Dreszcze / Gorąco / Poty) [Kent], [Clarke]. Nocą może występować niepokój ruchowy nóg, wynikający po prostu z pobudliwości nerwowej i przerywanego snu, choć nie jest to dominujący objaw charakterystyczny, chyba że układa się w wyraźny wzorzec (por. Sen) [Boger], [Kent]. W ciężkich przypadkach dziecko może podczas napadu sztywnieć lub zaciskać pięści, ale jest to część konwulsyjnego napadu kaszlu, a nie niezależne zaburzenie skurczowe kończyn [Hering], [Clarke]. W różnicowaniu Cuprum jest klasycznym lekiem, gdy w przebiegu choroby występują bolesne kurcze i drgawki kończyn, natomiast Per. cechuje zwykle większe wyczerpanie i osłabienie z drżeniem po kaszlu, przy wyraźniejszym wzorcu piejącego wdechu i wymiotów [Kent], [Hering]. Kolejne porównanie dotyczy Zincum: Zinc. wykazuje niepokój ruchowy stóp z wyczerpaniem mózgowym, lecz Per. wiąże się przede wszystkim z obrazem choroby kaszlowej [Kent], [Boger]. Stan kończyn często poprawia się, gdy tylko powraca sen, a napady stają się krótsze, co przemawia za tym, że osłabienie kończyn jest wtórne wobec nocnego wyczerpania, a nie wynika z pierwotnej choroby nerwowo-mięśniowej [Boger], [Clarke]. Objawy kończyn potwierdzają więc głębokość wyczerpania i uszczuplenie rezerw dziecka po powtarzających się napadach [Clarke], [Boger].

Zmiany skórne są zwykle wtórne, jednak na skórze mogą być widoczne poty po napadach, bladość z wyczerpania lub przemijające marmurkowanie wskutek wstrzymywania oddechu i wysiłku [Hughes], [Clarke]. Podczas ciężkiego napadu skóra dziecka może stać się chłodna i wilgotna, a następnie ogrzewać się w miarę stabilizowania oddechu, co odzwierciedla wahania czynności autonomicznych związane z cyklem napadów [Boger], [Clarke]. Na twarzy mogą pojawiać się wybroczyny wskutek kaszlu; choć klinicznie uznaje się je za objaw wysiłkowy, w ujęciu homeopatycznym podkreślają gwałtowność napadów i skutki wzrostu ciśnienia, zamiast wyznaczać odrębny obraz leku skórnego [Hughes], [Clarke]. W niektórych przypadkach występuje suchość lub podrażnienie wokół nosa wskutek ciągłego wycierania oraz oddychania przez usta w nocy, co miejscowo łączy objawy skóry z dolegliwościami oddechowymi (zob. Nos, Sen) [Boericke], [Boger]. Jeśli dominują wykwity lub przewlekła choroba skóry, Per. rzadko jest lekiem głównym, chyba że jednocześnie wyraźny jest obraz napadowego kaszlu; nie jest to przede wszystkim lek na wyprysk [Clarke], [Kent]. Stan skóry odzwierciedla zatem nasilenie napadów i ogólnoustrojowe wyczerpanie, poprawiając się w miarę zmniejszania się nocnych napadów i powrotu nieprzerwanego snu dziecka [Boger], [Clarke]. Jego główna wartość polega na potwierdzaniu obrazu, zwłaszcza gdy poty i bladość pojawiają się zgodnie z cyklem kaszlu [Hughes], [Boger].

Sen w obrazie Per. jest charakterystycznie przerywany przez napady: dziecko może zasnąć, po czym wkrótce zostaje gwałtownie wybudzone przez silny napad, łapczywie chwyta powietrze i dławi się, a noc staje się powtarzającym się cyklem krótkich drzemek i nagłych nawałnic kaszlu. Bezpośrednio odpowiada to modalnościom „pogorszenie po śnie” i „pogorszenie w nocy” [Kent], [Clarke]. Rodzice często opisują kaszel jako „dziesięć razy gorszy w nocy”, z najcięższymi napadami po północy, gdy dziecko jest najbardziej wyczerpane i najtrudniej odzyskuje oddech [Kent], [Boger]. Dziecko może bać się pójścia do łóżka nie z powodu wyobrażeń, lecz wcześniejszych doświadczeń; ten lęk przed kolejnym napadem stanowi silne powiązanie między snem a psychiką [Clarke], [Kent]. Pozycja leżąca pogarsza stan; siadanie lub ułożenie z podparciem tułowia często skraca napady i pozwala szybciej odzyskać siły, dlatego pozycja ciała jest ważną w praktyce modalnością snu, którą należy wyraźnie potwierdzić (zob. Modalności) [Boericke], [Clarke]. Sny mogą być lękowe lub dotyczyć duszenia się, lecz częściej dziecko jest zbyt wyczerpane, by je opisać; najważniejsze w obrazie snu są jego przerywanie, panika po przebudzeniu i następujące potem skrajne wyczerpanie [Boger], [Kent]. Po ciężkim napadzie dziecko może zapaść w głęboki sen z wyczerpania, by znów zostać wybudzone, co pokazuje, że sen nie odświeża, lecz jest stale odbierany przez odruch kaszlowy [Clarke], [Boger]. Niektóre dzieci pocą się podczas snu wskutek wysiłku i wahań czynności autonomicznych, następnie odczuwają chłód i znów kaszlą, co ukazuje ścisły związek snu, oddychania i niestabilności cieplnej [Kent], [Clarke]. Krótkie porównanie z Drosera: w obrazie Drosera również występuje kaszel z dławieniem się, nasilający się po północy, lecz Per. częściej odpowiada klasycznemu wzorcowi krztuśca z piejącym wdechem i wymiotami, często ze szczególnie wyraźną sekwencją „sen, a potem napad” [Kent], [Clarke]. Gdy Per. działa, jedną z najwcześniejszych istotnych oznak poprawy są dłuższe okresy nieprzerwanego snu i rzadsze epizody „budzenia się w przerażeniu”, co potwierdza, że lek wpłynął na podstawowy wzorzec odruchu kaszlowego [Boger], [Kent]. Sen nie jest więc jedynie następstwem dolegliwości; w obrazie tej nozody stanowi kluczowy kliniczny miernik działania leku [Clarke], [Boger].

Sny, jeśli są pamiętane, często odzwierciedlają walkę o oddech: sny o dławieniu się, niemożności oddychania, o byciu ściganym i duszonym, odpowiadające wielokrotnemu budzeniu się dziecka w nocy z uczuciem duszenia się [Kent], [Boger]. Niektórym dzieciom śni się kaszel lub wymiotowanie, co po prostu odtwarza przykry przebieg dnia i nasila lęk przed położeniem się spać (por. Umysł, Sen) [Clarke], [Kent]. Sny mogą być fragmentaryczne, ponieważ sam sen jest przerywany; dziecko budzi się zbyt często, by wejść w głębsze cykle marzeń sennych, i pozostają jedynie krótkie, lękowe wrażenia [Boger], [Clarke]. W obserwacji [Clinical] sny mają mniejsze znaczenie rozstrzygające niż fizyczny przebieg snu: pora napadów, pogorszenie zależne od pozycji ciała oraz późniejsze skutki w postaci skrajnego wyczerpania [Clarke], [Boger]. Jeśli sny mają charakter gorączkowego majaczenia lub są przerażające i towarzyszą im silne rozgrzanie oraz pulsowanie, bliższy może być obraz takich leków jak Belladonna, podczas gdy Per. pozostaje związany z krztuścową postacią napadów [Kent], [Clarke]. Sny zwykle poprawiają się wraz ze zmniejszaniem się nocnych napadów; ich wartość polega więc głównie na odzwierciedlaniu nasilenia głównej dolegliwości [Boger], [Kent]. Osoba dobierająca lek powinna zatem traktować sny jako niewielki objaw potwierdzający duszenie się i lęk, a nie jako wiodący objaw charakterystyczny [Clarke], [Boger].

W okresie napadowym gorączka może być niewielka lub nie występować; w wielu przypadkach o wyraźnych wskazaniach do Per. decyduje nie wysoka gorączka, lecz konwulsyjny kaszel i wyczerpanie [Hughes], [Clarke]. Jeśli gorączka pojawia się wcześnie, może należeć do początkowej fazy nieżytowej, a następnie ustępować, gdy zaczyna dominować obraz krztuścowy, co pokazuje, że nie stanowi ona głównej wskazówki w doborze leku [Hughes], [Clarke]. Niektóre dzieci stają się gorące i spocone podczas napadu lub po nim po prostu wskutek wysiłku i pobudzenia układu współczulnego, a nie z powodu utrzymującego się stanu gorączkowego [Boger], [Kent]. Jeśli dominuje wysoka gorączka z wyraźnym rozgrzaniem, pulsowaniem i objawami zapalnymi, może być potrzebna Belladonna lub inne leki stosowane w ostrych stanach gorączkowych, chyba że nadal nadrzędny pozostaje klasyczny napadowy kaszel z piejącym wdechem i wymiotami [Kent], [Clarke]. Podczas przedłużającej się rekonwalescencji osłabieniu i utrzymującemu się kaszlowi może towarzyszyć wieczorny stan podgorączkowy, co może skłaniać do uwzględnienia leków o obrazie tuberkulinicznym w różnicowaniu (zob. Diagnostyka różnicowa) [Boger], [Kent]. Gorączka pełni zatem rolę pomocniczą: pozwala osadzić w kontekście fazy choroby i wyczerpanie, lecz nie definiuje obrazu leku [Clarke], [Boger]. W miarę poprawy kaszlu i powrotu snu wszelkie wahania temperatury często się normalizują, co potwierdza ich wtórny charakter [Hughes], [Boger].

Reakcje cieplne w obrazie Per. często zmieniają się zgodnie z cyklem napadów: podczas napadu dziecko może być gorące, zaczerwienione i spocone, a potem zziębnięte i blade, co odzwierciedla burzę nerwową i następujące po niej wyczerpanie [Kent], [Clarke]. Nocne poty mogą występować po prostu dlatego, że noc staje się polem walki powtarzających się napadów i częściowego odzyskiwania sił; dziecko może budzić się wilgotne od potu i zziębnięte, po czym znów kaszleć (por. Sen) [Boger], [Kent]. Ciepłe, duszne pomieszczenia często nasilają kaszel, natomiast świeże powietrze może przynosić ulgę, dlatego dziecko może paradoksalnie wybierać chłodne, świeże powietrze nawet wtedy, gdy rodzice obawiają się „wychłodzenia”; tę preferencję należy uważnie obserwować w każdym przypadku [Clarke], [Kent]. U niektórych jednak napady wywołuje zimny wiatr owiewający twarz, dlatego osoba dobierająca lek musi dokonać rozróżnienia: „poprawa na świeżym powietrzu” nie oznacza automatycznie „poprawy pod wpływem zimnego wiatru”. Właśnie dlatego modalności należy ustalać indywidualnie [Boger], [Clarke]. Gorąco może nasilać drażliwość i zwiększać częstość napadów w pomieszczeniach, co odpowiada wspomnianemu już pogorszeniu w ciepłych, dusznych pokojach (zob. Modalności) [Kent], [Clarke]. Po napadzie dziecko często chce mieć otulony tułów dla poczucia komfortu, co pokazuje, że łagodne ciepło koi stan wyczerpania, nawet jeśli sam kaszel łagodnieje na świeżym powietrzu [Boger], [Kent]. Dreszcze, gorąco i poty potwierdzają zatem wahania czynności autonomicznych oraz potrzebę interpretowania preferencji cieplnych w odniesieniu do czynników wywołujących i łagodzących kaszel [Clarke], [Boger].

Jedzenie wiąże się z lękiem i obawą przed wywołaniem napadu: dzieci mogą odmawiać posiłków, ponieważ połykanie, żucie, a nawet zapach jedzenia mogą wyzwolić kaszel; lęk ten wynika z doświadczenia, ma konkretne uzasadnienie i jest silny (zob. Umysł) [Clarke], [Kent]. Jedzenie często nasila objawy, a w wielu przypadkach po napadzie wywołanym posiłkiem dochodzi do wymiotów, co utrwala klasyczny obraz wymiotów po kaszlu [Boericke], [Clarke]. Pokarmy suche i kruszące się mogą szczególnie łatwo prowokować napady, natomiast miękkie są lepiej tolerowane; odpowiada to ogólnemu pogorszeniu wskutek podrażnienia gardła i potrzebie ograniczania czynników wyzwalających [Clarke], [Boger]. Reakcja na picie bywa złożona: u niektórych małe łyki chłodnej wody przynoszą poprawę, na krótko łagodząc łaskotanie, u innych zaś każde przełknięcie nasila kaszel; należy to ustalić na podstawie indywidualnych modalności, a nie przyjmować z góry [Clarke], [Boger]. Apetyt może na krótko powracać między napadami, po czym ponownie zanikać po ciężkiej nocy, co pokazuje, jak bardzo sposób odżywiania zależy od zaburzeń snu i częstości kaszlu (zob. Sen) [Boger], [Kent]. Krótkie porównanie z Ipecac: w obrazie Ipecac nudności mogą dominować i utrzymywać się stale, natomiast w obrazie Per. żołądek reaguje przede wszystkim na kaszel, a lęk przed posiłkami wynika z obawy przed wywołaniem kaszlu, nie zaś z ciągłych nudności [Kent], [Clarke]. Gdy Per. zaczyna działać, jedną z najwcześniejszych praktycznych oznak poprawy jest możliwość jedzenia bez natychmiastowego wywołania napadu oraz rzadsze wymioty, co potwierdza działanie leku na cykl odruchu kaszlowego [Boericke], [Boger].

Pertussinum najłatwiej rozpoznać po postaci i rytmie dolegliwości: skurczowym kaszlu występującym napadowo, często z charakterystycznym „pianiem” przy wdechu, nierzadko kończącym się odruchami wymiotnymi lub wymiotami, po których następuje głębokie wyczerpanie i krótka przerwa przed kolejną burzą kaszlu [Clarke], [Kent]. Ogólne siły życiowe są nadwątlone; dziecko wygląda na wyczerpane, źle śpi, staje się drażliwe i lękliwe, zwłaszcza z nadejściem nocy, gdy spodziewa się wielokrotnych przebudzeń (zob. Umysł i Sen oraz modalność „pogorszenie w nocy”) [Kent], [Boger]. Niewielkie bodźce wywołują nieproporcjonalnie silną reakcję: śmiech, płacz, mówienie, jedzenie, kurz, perfumy lub lekkie łaskotanie mogą wyzwolić gwałtowny napad, wskazując raczej na nadwrażliwość układu odruchowego niż na zwykłe zapalenie oskrzeli [Clarke], [Boger]. Często występuje pogorszenie w pozycji leżącej i poprawa po przyjęciu pozycji siedzącej, a w wielu przypadkach także poprawa na świeżym powietrzu i pogorszenie w ciepłych, dusznych pomieszczeniach; modalności te wymagają wyraźnego potwierdzenia, ponieważ pozwalają precyzyjniej odróżnić ten lek od zbliżonych leków, takich jak Drosera i Corallium [Kent], [Clarke]. Po napadzie występuje charakterystyczne skrajne wyczerpanie: dziecko może leżeć bezwładnie, spocone, blade lub drżące, co pokazuje, że kaszel przypomina drgawki wyczerpujące rezerwy układu nerwowego i mięśni [Hering], [Clarke]. Choroba może się przedłużać, z kaszlem i wrażliwością na czynniki wyzwalające utrzymującymi się przez wiele tygodni; to osłabienie w okresie rekonwalescencji należy do zakresu działania leku i pomaga odróżnić go od leków na krótkotrwały, ostry kaszel [Boger], [Kent]. Z punktu widzenia etiologii, gdy przypadek wyraźnie przedstawia klasyczny obraz „krztuśca”, Per. można rozważyć wcześnie; można je również brać pod uwagę, gdy kaszel przybrał utrwalony, nawracający charakter napadowy, mimo że ostra faza już minęła [Clarke], [Boericke]. W różnicowaniu z Drosera: w obu obrazach występują pogorszenie po północy i kaszel skurczowy, lecz Per. jest silniej związane z cyklem „pianie–wymioty” i rozpoznawalną postacią choroby, natomiast Drosera może obejmować szerszy zakres duszących skurczów krtani bez pełnego obrazu krztuśca [Kent], [Clarke]. W różnicowaniu z Cuprum: w obu obrazach mogą występować sinienie i objawy drgawkowe, lecz Cuprum wykazuje skłonność do uogólnionych skurczów i bolesnych kurczów mięśni, podczas gdy w Per. zjawiska drgawkowe skupiają się na napadach kaszlu i ich klasycznej sekwencji [Hering], [Kent]. Praktyczną „miarą działania” leku są: rzadsze napady nocne, krótsze napady kaszlu, mniej wymiotów, łatwiejsze oddychanie w czasie napadów i dłuższy nieprzerwany sen, przy czym lęk i drażliwość dziecka ustępują, gdy kaszel przestaje dominować nad jego życiem [Boger], [Kent].

Etiologia / Postać choroby (klasyczny obraz krztuśca)

• Drosera – W obu obrazach występuje kaszel skurczowy z pogorszeniem po północy; w obrazie Drosera wyraźniejsze są duszące objawy krtaniowe z głębokim łaskotaniem, natomiast Per. najściślej odpowiada krztuścowej sekwencji „pianie–wymioty” [Kent], [Clarke].
• Mephitis – Krztusiec z pogorszeniem w nocy i skurczowymi napadami duszenia się; Per. jest silniej związane z pełnym obrazem choroby, z wymiotami po kaszlu i długotrwałym wyczerpaniem [Clarke], [Kent].
• Corallium rubrum – Szybko powtarzające się napady, niczym strzały oddawane w krótkich odstępach, z zaczerwienieniem twarzy; Per., gdy zasadnicze znaczenie ma sekwencja „pianie + wymioty” [Kent], [Clarke].

Umysł / Reaktywność nerwowa (lęk przed napadem; wrażliwość na czynniki wyzwalające)

• Aconitum – Nagła panika, ostry początek; w obrazie Per. występuje lęk przed kolejnym napadem duszenia się, nawracającym nocą [Kent], [Boger].
• Hyoscyamus – Pobudzenie nerwowe, drgania mięśni i śmiech mogą wywoływać kaszel; obraz Per. jest bardziej swoisty: „pianie”, wymioty i klasyczny cykl napadów [Kent], [Clarke].

Objawy charakterystyczne (wymioty po kaszlu; odruchy wymiotne kończą napad)

• Ipecacuanha – Uporczywe nudności z kaszlem i wymiotami; w obrazie Ipec. wymioty nie łagodzą nudności, natomiast w obrazie Per. występują po kaszlu i mogą kończyć napad [Kent], [Clarke].
• Coccus cacti – Gwałtowny kaszel z ciągnącym się, nitkowatym śluzem i odruchami wymiotnymi; Per., gdy klasyczny obraz krztuśca wraz z osłabieniem przeważa nad charakterystycznym objawem ciągnącego się śluzu [Kent], [Clarke].
• Cuprum metallicum – Kaszel o charakterze drgawkowym z sinieniem i skurczami; Cupr. wykazuje bardziej uogólnione skurcze i bolesne kurcze mięśni, a Per. ściślej odpowiada napadom z „pianiem” i wymiotami [Hering], [Kent].

Powinowactwo narządowe (krtań–tchawica; nadwrażliwość odruchu kaszlowego)

• Rumex crispus – Suchy, łaskoczący kaszel przy najmniejszym wystawieniu na powietrze lub łaskotaniu w gardle; w obrazie Rumex nadmierna pobudliwość utrzymuje się bardziej stale, w Per. wyraźniejszy jest napadowy cykl „pianie–wymioty” [Clarke], [Kent].
• Spongia – Suchy, szczekający kaszel krupowy z suchością krtani; w Per. występuje krztuścowy rytm napadów z drgawkowym kaszlem, „pianiem” i odruchami wymiotnymi, a nie krupowym odgłosem „piłowania” [Boericke], [Clarke].

Modalności (noc; pogorszenie w pozycji leżącej; poprawa na świeżym powietrzu)

• Drosera – Wspólne są pogorszenie po północy i duszenie się; Per., gdy wyraźniejsze są poprawa na świeżym powietrzu, pogorszenie w pozycji leżącej oraz „pianie” z wymiotami po kaszlu [Kent], [Clarke].
• Antimonium tartaricum – Pogorszenie w nocy z rzężeniem śluzu i niemożnością jego odkrztuszenia; w Per. kaszel ma bardziej odruchowo-skurczowy charakter, ze skąpym odkrztuszaniem i wymiotami po napadach [Kent], [Clarke].

• Lek komplementarny: Drosera – Oba leki obejmują gwałtowne napady nocne; Drosera może pogłębić działanie w zakresie duszących objawów krtaniowych, gdy Per. złagodziło obraz choroby, lecz nadal utrzymuje się skurcz wywoływany łaskotaniem [Kent], [Clarke].
• Lek komplementarny: Cuprum met. – Gdy w napadach dominują drgawki i sinienie, Cuprum uzupełnia działanie w zakresie objawów skurczowych; Per. pozostaje lekiem odpowiadającym klasycznemu rytmowi krztuśca [Hering], [Kent].
• Lek komplementarny: Corallium rubrum – Przydatny, gdy kaszel powtarza się niezwykle szybko i wielokrotnie; Per. jest silniej związane z postacią choroby obejmującą cykl „pianie–wymioty” [Kent], [Clarke].
• Lek pokrewny: Ipecac. – Łączą je wymioty i kaszel, lecz w obrazie Ipecac większe znaczenie mają nudności, a w Per. — wymioty po napadach kaszlu [Kent], [Clarke].
• Lek pokrewny: Coccus cacti – W obu obrazach występują odruchy wymiotne i wymioty; w Coccus na pierwszy plan wysuwa się ciągnący się śluz, a w Per. — napady z „pianiem” i nadwrażliwość na czynniki wyzwalające [Kent], [Clarke].
• Lek pokrewny: Mephitis – Wspólne są krztusiec i pogorszenie w nocy; w różnicowaniu za Per. przemawiają pełniejszy obraz krztuśca i wyczerpanie w okresie rekonwalescencji [Clarke], [Kent].
• Dobrze działa po nim: Sulph. – Po ustąpieniu ostrego kaszlu skurczowego Sulph. może pomóc w utrzymującym się osłabieniu konstytucjonalnym lub nawracającej skłonności do stanów nieżytowych u podatnych dzieci [Kent], [Boger].
• Dobrze działa po nim: Tuberculinum – U dzieci z powtarzającymi się zakażeniami dróg oddechowych i skłonnością do przewlekającego się kaszlu można rozważyć Tuberculinum po przerwaniu ostrego cyklu napadów krztuścowych [Boger], [Kent].

• Per. bierze się pod uwagę przede wszystkim wtedy, gdy przypadek „przypomina krztusiec”: kaszel nadchodzi gwałtownymi seriami, występują „pianie” przy wdechu, odruchy wymiotne lub wymioty po kaszlu, pogorszenie w nocy (często po północy) i znaczne wyczerpanie po napadach [Clarke], [Kent].
• Należy szukać konkretnych czynników wyzwalających: śmiechu, płaczu, pobudzenia, mówienia, jedzenia, kurzu, perfum, ciepłych i dusznych pomieszczeń; oraz czynników przynoszących ulgę: świeżego powietrza, przyjęcia pozycji siedzącej, mocnego przytrzymywania podczas napadu (powinny one odpowiadać opisowi w dziale Modalności i znaleźć się w zapisie przypadku) [Kent], [Clarke].
• U dzieci reakcję na lek należy śledzić na podstawie codziennego funkcjonowania: rzadszych nocnych przebudzeń, krótszych napadów, ograniczenia wymiotów, łatwiejszego odzyskiwania oddechu i dłuższego nieprzerwanego snu; są to najbardziej wiarygodne „wskaźniki wyniku” w zakresie obrazu tego leku [Boger], [Kent].
• Dobór potencji i częstotliwości powtarzania dawek tradycyjnie zależy od nasilenia i wyrazistości obrazu: gdy postać choroby nie budzi wątpliwości, wielu klinicystów stosuje potencje od średnich do wyższych, ostrożnie powtarzając dawki i dostosowując je do reakcji, zamiast podawać lek mechanicznie [Kent], [Boger].

Wskazówki z praktyki:

• Krztusiec, w którym dziecko kaszle aż do wymiotów, po czym leży wyczerpane i przez krótki czas spokojne, stanowi klasyczną wskazówkę do Per., gdy napady wyraźnie nasilają się w nocy i w pozycji leżącej [Clarke], [Boericke].
• Napady wyzwalane śmiechem lub jedzeniem, łagodzone świeżym powietrzem i przyjęciem pozycji siedzącej, z wyraźnym „pianiem” i nawrotami w nocy, silnie przemawiają za Per. w porównaniu z lekami o mniej swoistym obrazie kaszlu [Kent], [Clarke].
• Gdy sinienie podczas drgawek i skurcze obejmują przede wszystkim całe ciało, w różnicowaniu należy rozważyć Cuprum; gdy zjawiska drgawkowe ograniczają się głównie do kaszlu z klasycznym obrazem krztuśca i wymiotami, Per. często lepiej odpowiada przypadkowi [Hering], [Kent].

Umysł

• Umysł; lęk; noc; u dzieci — Lęk przed spodziewanymi nocnymi napadami (związany z pogorszeniem w nocy) [Kent].
• Umysł; strach; przed uduszeniem — Strach wynikający z napadów duszenia się i łapania powietrza przy wdechu [Clarke].
• Umysł; drażliwość; dzieci; z niedoboru snu — Rozdrażnienie i nadwrażliwość wskutek wielokrotnego budzenia się [Boger].
• Umysł; łatwo się wzdryga; hałas; ze skłonnością do kaszlu — Bodźce wyzwalają gwałtowne napady odruchowego kaszlu [Kent].
• Umysł; niechęć; do jedzenia; z obawy przed kaszlem — Lęk przed posiłkami, ponieważ jedzenie wywołuje napady [Clarke].
• Umysł; niepokój ruchowy; w nocy; z kaszlem — Nocne pobudzenie wywołane powtarzającymi się napadami [Kent].

Gardło

• Gardło; łaskotanie; wywołuje kaszel — Niewielkie podrażnienie wyzwala gwałtowny napad [Clarke].
• Gardło; podrażnienie; od mówienia — Mówienie wywołuje napady kaszlu [Kent].
• Gardło; suchość; z kaszlem; noc — Suche, obolałe gardło po wielokrotnych nocnych napadach kaszlu [Boger].
• Gardło; zaciśnięcie; podczas kaszlu — Uczucie ściskania przypominającego skurcz podczas napadów [Clarke].
• Gardło; połykanie; nasila kaszel — Jedzenie i picie wyzwalają napady [Boericke].
• Gardło; odruch wymiotny; z kaszlem — Kaszel kończy się odruchem wymiotnym lub bezowocnymi odruchami wymiotnymi [Clarke].

Żołądek

• Żołądek; wymioty; po kaszlu — Wymioty po kaszlu jako wyróżniający objaw charakterystyczny [Boericke].
• Żołądek; nudności; od kaszlu — Nudności wtórne do kurczowego napadu kaszlu, a nie pierwotne [Clarke].
• Żołądek; wymioty; łagodzą kaszel — Napad kończy się po wymiotach, po czym następuje krótka przerwa [Clarke].
• Żołądek; apetyt; zmniejszony; lęk przed jedzeniem — Utrata apetytu związana z unikaniem czynnika wyzwalającego napady [Kent].
• Żołądek; pragnienie; po wymiotach — Pragnienie pojawiające się w reakcji na wymioty u wyczerpanego dziecka [Boger].
• Żołądek; bezowocne odruchy wymiotne; z napadami kaszlu — Bezowocne odruchy wymiotne jako punkt kulminacyjny napadu [Hering].

Klatka piersiowa

• Klatka piersiowa; kaszel; napadowy; gwałtowny — Gwałtowne serie kaszlu ze znacznym wyczerpaniem [Clarke].
• Klatka piersiowa; bolesność; od kaszlu — Uczucie stłuczenia klatki piersiowej po powtarzających się napadach [Hughes].
• Klatka piersiowa; kaszel; kończy się wymiotami — Klasyczny cykl: piejący wdech i wymioty [Boericke].
• Klatka piersiowa; kaszel; od śmiechu lub płaczu — Bodźce emocjonalne wyzwalają napady [Kent].
• Klatka piersiowa; kaszel; ciepły pokój; pogorszenie — Pogorszenie w dusznych pomieszczeniach; potrzeba świeżego powietrza [Clarke].
• Klatka piersiowa; kaszel; noc; pogorszenie — Nocne nawroty jako wyróżniająca modalność [Kent].

Oddychanie

• Oddychanie; utrudnione; podczas kaszlu — Oddech jakby „uwięziony”, dopóki napad nie ustąpi [Clarke].
• Oddychanie; piejące; wdech — Piejący wdech po napadzie, z łapaniem powietrza [Hering].
• Oddychanie; duszenie się; podczas kaszlu — Zagrożenie utratą oddechu i panika podczas napadów [Kent].
• Oddychanie; pogorszenie; w pozycji leżącej — Pozycja pozioma nasila napady [Boericke].
• Oddychanie; poprawa; na świeżym powietrzu — Świeże powietrze często skraca napady i ułatwia powrót do sił [Clarke].
• Oddychanie; zatrzymanie; chwilowe; u dzieci — Krótkie przerwy przypominające bezdech podczas ciężkich napadów (kliniczny wskaźnik ciężkości stanu) [Hering].

Sen

• Sen; budzenie się; z powodu kaszlu; po północy — Klasyczna pora nocnych napadów [Kent].
• Sen; nie przynosi wypoczynku; wskutek wielokrotnego budzenia się — Wyczerpanie wskutek przerywanego snu nocnego [Boger].
• Sen; pogorszenie; po zaśnięciu — Początkowy sen wyzwala pierwszy silny napad [Clarke].
• Sen; pozycja; leżąca; nasila kaszel — Poprawa przy uniesieniu tułowia na poduszkach lub w pozycji siedzącej [Boericke].
• Sen; lęk; przed zaśnięciem — Lęk przed spodziewanymi nocnymi napadami [Kent].
• Sen; pocenie się; w nocy; z kaszlem — Wahania reakcji autonomicznych w związku z napadami [Boger].

Objawy ogólne

• Objawy ogólne; drgawki; kaszel przypominający drgawki — Kaszel przypomina gwałtowny napad drgawkowy [Hering].
• Objawy ogólne; osłabienie; po kaszlu — Charakterystyczne jest wyczerpanie po napadzie [Clarke].
• Objawy ogólne; noc; pogorszenie — Całość objawów nasila się w nocy [Kent].
• Objawy ogólne; świeże powietrze; poprawa — Potrzeba świeżego powietrza, by łatwiej oddychać i odczuć ulgę [Clarke].
• Objawy ogólne; pozycja leżąca; pogorszenie — Pozycja ta zwiększa częstość i nasilenie napadów [Kent].
• Objawy ogólne; bodźce; najmniejsze; pogorszenie — Niewspółmiernie drobne bodźce wyzwalają objawy [Boger].

John Henry Clarke — A Dictionary of Practical Materia Medica (1900): potwierdzenia kliniczne dotyczące leków stosowanych w kaszlu kurczowym; stosowanie nozod i porównania.
James Tyler Kent — Lectures on Homeopathic Materia Medica (1905): znaczenie modalności i różnicowanie leków stosowanych w kaszlu przypominającym drgawki.
Constantine Hering — Guiding Symptoms (1879–1891): obserwacje kliniczne dotyczące wzorców kaszlu napadowego i skłonności do drgawek.
William Boericke — Pocket Manual of Homeopathic Materia Medica (1901): zwięzłe opisy objawów charakterystycznych leków stosowanych w krztuścu oraz wymiotów po kaszlu.
C. M. Boger — Synoptic Key of the Materia Medica (1915): objawy ogólne i modalności w stanach kaszlu napadowego oraz osłabienie w okresie rekonwalescencji.
Richard Hughes — A Manual of Pharmacodynamics (1870): metoda wykorzystywania obserwacji choroby i rozumowania fizjologicznego w opracowywaniu obrazów leków.
E. A. Farrington — Clinical Materia Medica (1880): metoda różnicowania w przypadkach kaszlu kurczowego i zaburzeń oddechowych o charakterze drgawkowym.
Timothy Field Allen — Encyclopaedia of Pure Materia Medica (1874–1879): ramy porównawcze i zestawienia dotyczące leków stosowanych w kaszlu.
Roger Morrison — Desktop Guide to Keynotes and Confirmatory Symptoms (1993): potwierdzające wskazówki kliniczne i praktyczne różnicowanie wzorców kaszlu.
Rajan Sankaran — The Sensation in Homeopathy (2005): terminologia miazmatyczna stosowana z ostrożnością do syntezy obrazu, z uwzględnieniem klasycznej całości objawów.