• Nosogardło i nozdrza tylne. Klasyczne powinowactwo w nieżycie ze spływaniem wydzieliny po tylnej ścianie gardła, z ciągliwym, często zielonym lub żółtym śluzem, który trzeba odchrząkiwać z nozdrzy tylnych; osobliwe uczucie „grudki” lub czopa za języczkiem; ozena z cuchnącymi strupami i uczuciem otarcia u nasady nosa. Zob. Nos/Gardło/Symptomatologia. [Hering], [Allen], [Clarke], [Boericke]
• Zatoki czołowe i szczękowe. Uciskający ból grzbietu lub nasady nosa, promieniujący do czoła i kości jarzmowych, z niedrożnością i polipowatym obrzmieniem; bóle nasilają się nocą, pod wpływem wilgoci i w dusznych pomieszczeniach, a łagodnieją na świeżym powietrzu i po odpływie wydzieliny. Zob. Głowa/Nos/Modalności. [Boger], [Clarke], [Phatak]
• Oczy (kąciki oczu/mięsko łzowe). Zapalenie mięska łzowego, uczucie obrzmienia lub grudki w wewnętrznym kąciku oka, bolesność powiek; łzawienie powodujące otarcia skóry; nerwoból rzęskowy związany z chorobą zatok. Zob. Oczy/Twarz. [Hering], [Allen], [Boericke]
• Gardło i cieśń gardzieli. Gęste pasma śluzu na tylnej ścianie gardła; uczucie nitki lub grudki ciągnącej się od nosa do gardła; owrzodzenia u osób z kiłą; cuchnący zapach charakterystyczny dla zatrucia rtęcią. Zob. Gardło/Jama ustna. [Clarke], [Phatak], [Allen]
• Układ moczowo-płciowy (obraz sykotyczno-syfilityczny). Kłykciny, zwłaszcza brodawki figowate w okolicy narządów płciowych i odbytu; wrzody twarde, plamy śluzowe; gęsta żółtozielona wydzielina z cewki moczowej; nadmierna pobudliwość seksualna z lubieżnymi snami. Zob. Męskie narządy płciowe/Żeńskie narządy płciowe/Skóra. [Hering], [Allen], [Boericke], [Kent]
• Skóra i błony śluzowe. Wykwity o miedzianym zabarwieniu, stwardniałe podstawy, owrzodzenia z cuchnącą wydzieliną; brodawki i polipy; strupy w ozenie; guzy syfilityczne. Zob. Skóra/Nos. [Clarke], [Boger], [Phatak]
• Kości i okostna. Nocne bóle kości, zwłaszcza kości nosowych, piszczelowej i łokciowej; bolesność uciskowa grzbietu nosa; zgrubienie okostnej przy chorobie wenerycznej w wywiadzie. Zob. Głowa/Plecy/Kończyny. [Hering], [Clarke]
• Gruczoły i układ chłonny. Drażliwość gruczołów podżuchwowych i węzłów pachwinowych na podłożu wenerycznym; węzły powiększają się i zmniejszają wraz ze zmianami aktywności procesu w błonach śluzowych. Zob. Jama ustna/Szyja/Męskie narządy płciowe. [Clarke], [Allen]
• Psychika i sen (zmysłowość i drażliwość). Lubieżność, eretyzm, niespokojne noce, żywe sny erotyczne i barwne marzenia senne; drażliwość wskutek niedrożności nosa i bólów kości. Zob. Umysł/Sen. [Hering], [Tyler], [Phatak]
• Jama ustna i wydzielanie śliny. Skłonność do rtęciowego zapalenia jamy ustnej — gąbczaste dziąsła, cuchnący oddech, metaliczny smak — choć ślinotok jest mniejszy niż w obrazie Merc. sol.; owrzodzenia z czerwoną obwódką. Zob. Jama ustna/Gardło. [Hughes], [Clarke], [Boericke]
• Rozrosty w nosie. Polipy (miękkie, galaretowate), z ciągłym odchrząkiwaniem i niedrożnością, często z utratą węchu; pogorszenie podczas deszczu i pod wpływem wilgoci. Zob. Nos/Modalności. [Boger], [Clarke]

• Świeże, chłodne powietrze; wyjście z ciepłych, dusznych pomieszczeń przynosi ulgę w dolegliwościach głowy i udrażnia nos. [Clarke], [Boger]
• Swobodny odpływ wydzieliny z nosa lub odchrząknięcie czopów z nozdrzy tylnych; ból ustępuje, gdy „grudka” się odrywa. [Hering], [Allen]
• Delikatne płukanie nosa roztworem soli (bez tłumienia wydzielania) i picie letnich płynów małymi łykami — łagodzą uczucie otarcia w nozdrzach tylnych. [Clarke]
• Stały ucisk na nasadę nosa lub kości jarzmowe (chory pociera grzbiet nosa). [Phatak], [Boger]
• Ogrzewanie kończyn, chłodzenie twarzy przy bólach głowy towarzyszących ozenie. [Clarke]
• Po śnie, gdy wydzielina odpływa swobodnie (choć bóle kości mogą powracać nocą). [Allen]
• Umiarkowany spacer na świeżym powietrzu; większa jasność umysłu, łatwiejsze odchrząkiwanie. [Clarke]
• Luźne ubranie, rozpięty kołnierzyk; mniejszy ucisk w gardle i okolicy podżuchwowej. [Allen]
• Krwawienie miesiączkowe (u kobiet z nieżytem) niekiedy łagodzi napięcie w głowie i nosie. [Clarke]
• Po oddaniu stolca lub moczu, gdy kłykcinom towarzyszy znaczne przekrwienie miednicy. [Hering]
• Proste, ciepłe pokarmy; unikanie tłustych potraw zmniejsza gromadzenie się wydzieliny w nosogardle. [Dewey]
• Po zakończeniu odpływu wydzieliny z owrzodzenia (nie tłumić przedwcześnie tworzenia się strupów). [Hering], [Clarke]

• Noc, zwłaszcza po północy — nasilają się bóle kości, nieżyt i świąd narządów płciowych. [Hering], [Allen], [Boger]
• Wilgotna, deszczowa pogoda; piwnice, duszne pomieszczenia — zatoki stają się niedrożne, polipy obrzmiewają. [Clarke], [Boger]
• Ciepło łóżka działające na głowę i nos; ciepłe pomieszczenia; ciepło pieca. [Allen], [Clarke]
• Zapachy farb i opary (pogorszenie u osób pracujących przy pigmentach); pył. [Hughes], [Clarke]
• Dotyk lub ucisk ciasnych okularów bądź opaski na grzbiet nosa (jednak delikatne pocieranie przez samego chorego może przynosić ulgę). [Boger], [Phatak]
• Jedzenie słodyczy i tłustych potraw, późne kolacje — zwiększają ilość lepkiego śluzu w nosogardle. [Dewey], [Clarke]
• Tłumienie wydzielania z nosa lub zmian skórnych za pomocą miejscowych środków żrących — ozena się pogłębia, owrzodzenia się szerzą. [Hering], [Clarke]
• Nadużycia seksualne; stosunek płciowy na podłożu sykotyczno-syfilitycznym — ponowne nasilenie wykwitów i wydzieliny z cewki moczowej. [Hering], [Kent]
• Pochylanie się lub długie czytanie; wzrasta ucisk w czole, oczy pieką. [Allen]
• Przeciąg padający bezpośrednio na głowę; naprzemienne działanie gorącego i zimnego powietrza. [Clarke]
• Rano po przebudzeniu — gorzki lub metaliczny smak w ustach, bolesność języka; przed południem częste odchrząkiwanie. [Allen], [Boericke]
• Alkohol i dym tytoniowy — cuchnący oddech, uczucie otarcia w gardle, podrażnienie cewki moczowej. [Hughes], [Clarke]

Stan psychiczny w obrazie Cinnabaris cechuje eretyzm: połączenie niepokoju ruchowego, zmysłowości i drażliwości, nasilające się nocą (Umysł ↔ 10b) oraz pod wpływem stałego ucisku od wewnątrz u nasady nosa (Umysł ↔ Głowa). Myśli kierują się ku wyobrażeniom seksualnym, pojawiają się lubieżne sny, a rano wyrzuty sumienia; popęd jest wzmożony, lecz zaspokojenie pozostawia uczucie otarcia i znużenie (Umysł ↔ Męskie/Żeńskie narządy płciowe) [Hering], [Tyler]. Chory niecierpliwie znosi niedrożność — gdy nos się zatyka lub nie można odchrząknąć grudki zalegającej z tyłu, łatwiej wpada w złość i odpowiada opryskliwie (Umysł ↔ Nos/Gardło) [Clarke]. Praca w dusznych pomieszczeniach lub wilgotnych biurach wywołuje rozdrażnienie i uczucie nadmiernego ściskania głowy na wysokości grzbietu nosa (Umysł ↔ 10b wilgoć/duszność pomieszczeń); ulgę przynoszą spacer na świeżym powietrzu i odpływ wydzieliny (10a) [Boger], [Clarke]. Może występować hipochondryczne skupienie na przebytej chorobie wenerycznej — wstyd z powodu kłykcin lub dawnych wrzodów twardych i rozpamiętywanie zapachu z nosa lub ust; to skrępowanie słabnie po usunięciu śluzu i zmniejszeniu się cuchnącego zapachu (Umysł ↔ Gardło/Nos) [Clarke], [Hering]. Lęk dotyczy spraw konkretnych, nie egzystencjalnych (por. Aurum); skupia się na wyglądzie, zapachu i seksie. Nastrój pogarsza się wraz z nocnymi bólami kości, a poprawia, gdy poranne powietrze przynosi głowie świeżość (Umysł ↔ Kości/Objawy ogólne). W ciągu dnia typowy jest stan „chęci działania mimo blokady” — chory chce coś robić, lecz ma uczucie zatkania w głowie; jest mniej żywy niż Pulsatilla, bardziej zmysłowy niż Hydrastis i mniej skłonny do zadręczania się niż Merc. sol. [Kent], [Clarke], [Phatak].

Objawem charakterystycznym jest ucisk u nasady lub na grzbiecie nosa z ciężkością w czole, jak gdyby w poprzek oczu przebiegała belka lub opaska; bóle przeszywająco promieniują do kości jarzmowych i zębów, często nasilają się nocą, pod wpływem wilgoci i w ciepłych pomieszczeniach (Głowa ↔ 10b), a łagodnieją na świeżym powietrzu lub po odchrząknięciu gęstego śluzu (Głowa ↔ 10a) [Boger], [Clarke], [Phatak]. Ból głowy towarzyszy ozenie i polipom — gdy grudka zalegająca z tyłu się odrywa, spływa zielona lub żółta masa i ból ustępuje (Głowa ↔ Nos/Gardło) [Hering], [Allen]. Nerwoból rzęskowy towarzyszy bólowi czoła; nawet niewymagające czytanie i pochylanie się zwiększają ucisk (Głowa ↔ Oczy/10b) [Allen]. Skóra głowy może być obolała, zwłaszcza nad kośćmi czołowymi; bolesność uciskowa okostnej kości nosowych wskazuje na podłoże syfilityczne (Głowa ↔ Kości/Miazma) [Clarke]. Należy porównać Kali bichromicum (bóle jak od czopa, ciągnący się śluz, wyraźnie określone umiejscowienie) z Cinnabaris (koncentracja dolegliwości na grzbiecie nosa, mięsko łzowe, związek z chorobami wenerycznymi). U dzieci z przerostem migdałka gardłowego uciskanie głowy wcześnie rano i pocieranie nosa sugerują ten lek, gdy odchrząkiwanie jest nieustanne. [Boericke], [Boger], [Clarke]

Wewnętrzny kącik oka i mięsko łzowe są czerwone, obrzmiałe i bolesne, z pieczeniem oraz łzawieniem powodującym otarcia skóry; chory pociera kącik oka i skarży się na uczucie grudki w tym miejscu (Oczy ↔ Powinowactwo; związek z nosem) [Hering], [Allen]. Widzenie staje się niewyraźne podczas ucisku w czole; lekka praca nasila objawy, świeże powietrze przynosi ulgę (10a/10b). Nerwoból rzęskowy — przeszywające bóle od oka do nasady nosa — ukazuje związek zatok z oczami; por. Spigelia (kłucia w oczodole, po lewej >) i Sanguinaria (okresowe dolegliwości nad prawym oczodołem) [Farrington], [Boger]. W stanach syfilitycznych zapalenie tęczówki z nastrzyknięciem okołorogówkowym i światłowstrętem może wskazywać na Cinnabaris, gdy współwystępują objawy ze strony mięska łzowego i nosa (por. Merc. cor. przy gwałtownym zapaleniu tęczówki) [Clarke]. Dzieci z ozeną często budzą się ze sklejonymi wydzieliną wewnętrznymi kącikami oczu, a po odpływie wydzieliny poprawia im się nastrój. [Hering], [Boericke]

Uczucie pełności w okolicy ujść trąbek słuchowych wskutek nieżytu nosogardła; dźwięki są przytłumione w dusznych pomieszczeniach, wyraźniejsze na świeżym powietrzu (10a) [Clarke]. Ból ucha ma znaczenie drugorzędne; wartość objawowa polega na tym, że wydzielina spływająca z nosa upośledza drożność trąbek słuchowych i tłumi słuch. Sporadyczne kłucia promieniujące do kości jarzmowej odpowiadają bólom czoła. W odróżnieniu od Merc. sol. wyciek z ucha nie zajmuje centralnego miejsca w obrazie; Cinnabaris wybiera się, gdy potwierdzają go objawy ze strony nosa i gardła oraz kącika oka. [Boger], [Allen]

Główny obszar powinowactwa. Gęsty, lepki, zielony lub żółty śluz przylega do nozdrzy tylnych; chory musi wielokrotnie odchrząkiwać i opisuje „grudkę” lub czop za języczkiem, który nie chce spłynąć (Nos ↔ 10a ulga po odchrząknięciu) [Hering], [Allen], [Clarke]. Klasyczna jest ozena z cuchnącymi strupami, otartymi, krwawiącymi miejscami i bolesnością nasady nosa; tłumienie objawów środkami żrącymi pogarsza stan chorego (Nos ↔ 10b tłumienie) [Hering], [Clarke]. Polipy i przerośnięty migdałek gardłowy obrzmiewają w wilgotnych, ciepłych pomieszczeniach; świeże powietrze zmniejsza niedrożność (10a/10b) [Boger]. Ból promieniuje od grzbietu nosa do czoła, kości jarzmowej i zębów; pochylanie się, czytanie, przebywanie w piwnicach i narażenie na opary nasilają objawy (10b), natomiast pocieranie grzbietu nosa lub ucisk przynoszą chwilową ulgę (10a) [Phatak]. Utrata węchu występuje naprzemiennie z okresami nadwrażliwości na zapachy. Różnicowanie: Kali bich. (czopy/otwory), Hydrastis (gęsta, ciągnąca się żółta wydzielina nieżytowa bez bólu grzbietu nosa), Sticta (suchy nieżyt z zatkaniem nosa, bez odchrząkiwania). [Clarke], [Boger], [Boericke]

Twarz ziemista, lekko obrzmiała u osób z chorobami wenerycznymi; bolesność okolicy jarzmowej z bólem czoła; wyraźnie widoczne zaczerwienienie mięska łzowego (Twarz ↔ Oczy) [Hering], [Allen]. Górna warga może pękać pod wpływem drażniącej wydzieliny; kąciki ust pękają przy zimnej, wilgotnej pogodzie. Tkliwość okostnej grzbietu nosa i brzegów podoczodołowych jest wskazówką przy doborze leku. W długotrwałej ozenie skóra przybiera miedziany odcień, odzwierciedlający podłoże miazmatyczne (Twarz ↔ Skóra/Miazma) [Clarke]. Porównaj Aurum (guzowatości kostne, głębokie bóle nocne z depresją), gdy dominuje niszczenie kości. [Kent], [Clarke]

Metaliczny smak, cuchnący oddech, gąbczaste lub tkliwe dziąsła — ślinotok mniejszy niż w obrazie Merc. sol., lecz wyraźny rtęciowy zapach; pogorszenie w nocy i pod wpływem ciepła w pomieszczeniu (10b) [Hughes], [Allen]. Owrzodzenia języka i policzków z czerwoną obwódką i brudnym dnem; plamy śluzowe u chorych na kiłę reagują na lek, gdy współwystępują objawy ze strony nosa i narządów płciowych (Jama ustna ↔ Skóra/Męskie narządy płciowe) [Hering], [Clarke]. Rano gęsta ślina; przy podłożu rtęciowym na języku mogą być widoczne odciski zębów. Ciepłe napoje łagodzą dolegliwości, lecz słodycze zwiększają lepkość wydzieliny w tylnej części gardła (Jama ustna ↔ 10b słodycze). [Boericke], [Dewey]

Neuralgiczny ból zębów związany z uciskiem w zatokach — górne zęby przedtrzonowe i trzonowe bolą wraz z grzbietem nosa; zimne powietrze najpierw łagodzi, a potem nasila ból (odruch zębowo-zatokowy) [Clarke], [Boger]. Dziąsła krwawią przy szczotkowaniu; ból zębów nasila się w nocy (cecha charakterystyczna Merc.). Zabiegi stomatologiczne w ciepłych pomieszczeniach wywołują niedrożność nosa i ból czoła; spacer na świeżym powietrzu przynosi ulgę (Zęby ↔ 10a/10b). [Allen], [Boericke]

Objawem znamiennym jest uczucie „pasma/grudki” w tylnej części gardła, zmuszające do odchrząkiwania; gęste zielone/żółte masy spływają z nozdrzy tylnych, pozostawiając uczucie otarcia i przynosząc chwilową ulgę (Gardło ↔ 10a) [Hering], [Allen]. Bolesność umiejscawia się wysoko, za języczkiem, a nie nisko w krtani (w odróżnieniu od Hydrastis). Może występować wydłużenie języczka lub ziarnistość tylnej ściany gardła. W przypadkach kiłowych pojawiają się owrzodzenia i plamy śluzowe, zwłaszcza po miejscowym leczeniu tłumiącym objawy (10b). Rano głos jest przytłumiony; odzyskuje czystość po odchrząknięciu i na świeżym powietrzu. [Clarke], [Boericke]

Smak metaliczny; zmienny apetyt w przewlekłym nieżycie; słodycze i tłuszcze nasilają gromadzenie śluzu w tylnej części gardła (Żołądek ↔ 10b). Nudności od odrażających zapachów lub ozeny; chorzy wolą proste, ciepłe potrawy oraz letnie napoje pite małymi łykami, które rozluźniają wydzielinę w gardle (10a). Objawy żołądkowe mają znaczenie drugorzędne; lek dobiera się według objawów z osi głowa–nos–gardło. [Dewey], [Clarke]

Na podłożu wenerycznym może występować bolesność węzłów pachwinowych; uczucie ciągnięcia w podbrzuszu w okresie okołomiesiączkowym, z zaostrzeniem objawów nosowych (Brzuch ↔ Żeńskie narządy płciowe). Wzdęcia w dusznych pomieszczeniach nasilają złe samopoczucie; chodzenie na świeżym powietrzu przynosi ogólną poprawę (10a). Nie jest to lek o pierwszoplanowym powinowactwie do dolegliwości brzusznych. [Clarke], [Boericke]

Podrażnienie cewki moczowej z gęstą żółtozieloną wydzieliną w zakażeniach mieszanych; pieczenie ujścia cewki moczowej; częste parcie z oddawaniem niewielkich ilości moczu, kroplami (Układ moczowy ↔ Męskie narządy płciowe) [Hering], [Allen]. U osób z ozeną mocz ma odrażający zapach; osad niewielki. Objawy ze strony układu moczowego wiążą się raczej z dolegliwościami narządów płciowych niż z niezależną chorobą nerek. [Clarke], [Boericke]

Kłykciny wokół odbytu (wilgotne, figowate), świąd nasilający się w nocy (10b) [Hering], [Allen]. W stanach kiłowych szczeliny i drobne owrzodzenia krwawią przy oddawaniu stolca; bolesność zmniejsza się pod wpływem kąpieli i dostępu powietrza, a nasila w ciepłych, dusznych pomieszczeniach (Odbytnica ↔ 10a/10b). Porównaj Nitric acid (bóle jak od drzazgi, łatwe krwawienie). [Clarke], [Phatak]

Kłykciny na żołędzi, napletku i kroczu; wrzody twarde o stwardniałych brzegach; plamy śluzowe; zapalenie cewki moczowej z gęstą wydzieliną (Męskie narządy płciowe ↔ Skóra/Układ moczowy) [Hering], [Allen]. Lubieżne sny, częste wzwody z nadmierną pobudliwością, jednak stosunek może nasilać miejscowe zmiany (10b). Węzły pachwinowe powiększają się i zmniejszają wraz ze zmianami aktywności błony śluzowej. Porównaj Thuja (brodawki, tłusta skóra, pot o słodkim zapachu) i Nitric acid (bóle jak od drzazgi, krwawienie). [Kent], [Clarke], [Boericke]

Kłykciny i plamy śluzowe sromu; nadżerka szyjki macicy z zielonkawą wydzieliną; u kobiet z nieżytem występuje zaostrzenie objawów czołowo-nosowych przed miesiączką, ustępujące wraz z rozpoczęciem krwawienia (Żeńskie narządy płciowe ↔ 10a) [Clarke]. Stosunek podrażnia i ponownie zaostrza zmiany (10b). Polipy nosa mogą obrzmiewać przed miesiączką; ich zmniejszanie się wraz z krwawieniem jest drobną, lecz stałą wskazówką. Porównaj Kali bich. (gęste pasma śluzu bez objawów wenerycznych) i Thuja (konstytucja ze skłonnością do brodawek, marznięcie). [Hering], [Boger]

Oddychanie przez usta w nocy, gdy polipy lub przerost migdałka gardłowego powodują niedrożność; głośne chrapanie; dzieci są niespokojne, dopóki czop w tylnej części nosa się nie odblokuje (Oddychanie ↔ Nos/Gardło) [Hering]. Głębokie oddechy wywołują łaskotanie w tylnej części gardzieli i prowokują odchrząkiwanie. Wietrzenie pomieszczeń przynosi ogólną poprawę. [Clarke]

Kołatanie serca pod wpływem oparów/zapachów oraz dusznego gorąca; niepokój o zapach/wygląd, a nie o chorobę serca związaną ze zmianami strukturalnymi. Tętno może przyspieszać w nocy wraz z bólami kości (Serce ↔ 10b). Porównaj Merc. sol., gdy dominują ogólne osłabienie i poty o charakterze rtęciowym. [Clarke], [Hughes]

Oddychanie jest łatwiejsze na świeżym powietrzu; duszne pomieszczenia wywołują uczucie ucisku (Klatka piersiowa ↔ 10a/10b). Uczucie pełności wysoko za mostkiem wskutek spływania wydzieliny po tylnej ścianie gardła; kaszel służy usuwaniu pasm śluzu z gardła, a nie z oskrzeli. Brak głębokich zmian chorobowych płuc swoistych dla Cinnabaris; objawy z klatki piersiowej należą do tej samej osi nieżytowej. [Clarke], [Boericke]

Tkliwość przyczepów w górnym odcinku szyjnym wskutek utrzymywania głowy wysuniętej do przodu przy niedrożności nosa; poprawa na świeżym powietrzu i po płukaniu (Plecy ↔ 10a). Nocny ból okostnej wzdłuż kości łokciowej/piszczelowej wskazuje na podłoże miazmatyczne. [Clarke], [Boger]

Nocne bóle kości, nasilające się w nocy i pod wpływem wilgoci, łagodniejące podczas ruchu na świeżym powietrzu (Kończyny ↔ 10a/10b) [Hering], [Clarke]. Skóra rąk może pękać wskutek kontaktu z wycieraną wydzieliną z nosa; kruche paznokcie na podłożu kiłowym. Porównaj Aurum i Merc. iod. przy głębszym zajęciu kości. [Kent], [Boger]

Do obrazu Cinnabaris należą wykwity o miedzianym zabarwieniu, owrzodzenia ze stwardnieniem, kłykciny oraz strupy wokół nosa w ozenie; tłumienie objawów pogłębia chorobę (Skóra ↔ 10b) [Hering], [Clarke]. Brodawki łatwo krwawią; plamy śluzowe są wilgotne i cuchnące. Skóra wokół kątów oczu jest podrażniona przez łzy — łączy to objawy oczne z nosowymi. Skłonność do polipów i brodawek (sykotyczna) łączy się z niszczącymi owrzodzeniami (syfilitycznymi). [Boericke], [Phatak]

Sen niespokojny, z lubieżnymi snami i budzeniem się, by odchrząknąć grudkę zalegającą w tylnej części gardła; częste chrapanie i oddychanie przez usta (Sen ↔ Nos/Gardło) [Allen], [Tyler]. Noc nasila bóle kości i świąd narządów płciowych (10b), zmuszając chorego do wstania z łóżka i podejścia do okna po chłodne powietrze (10a). Sen poprawia się, gdy wydzielina swobodnie odpływa, pomieszczenia są wywietrzone, a ciało pozostaje w cieple, podczas gdy twarz jest chłodna. Po nadmiernej aktywności seksualnej lub późnych kolacjach sen przerywają objawy nieżytowe. [Clarke], [Boericke]

Sny erotyczne, żywe, często bogate w kolory (obrazy w odcieniu cynobrowym to poetycki, lecz często opisywany szczegół); sny o publicznym zawstydzeniu z powodu zapachu/oszpecenia; o przeszkodach — zablokowanych drzwiach, wąskich przejściach — odzwierciedlające niedrożność nozdrzy tylnych (Sny ↔ Umysł/Nos). Sny stają się rzadsze, gdy wydzielina nieżytowa się rozluźnia, a przebywanie na świeżym powietrzu staje się nawykiem. [Tyler], [Clarke]

Nie jest to lek na wysoką gorączkę; wieczorne gorąco z zaczerwienieniem twarzy, nocne poty w konstytucjach rtęciowych; dreszcze w wilgotnych pomieszczeniach z nasileniem ozeny. Stan gorączkowy ustępuje w miarę usuwania wydzieliny. [Hughes], [Clarke]

Marznięcie w wilgoci; gorąco w głowie w dusznych pomieszczeniach; nocne poty przynoszą niewielkie pokrzepienie (rys Merc.) [Allen]. Pocenie się nie łagodzi bólu grzbietu nosa, chyba że jednocześnie zostaje usunięty śluz, co wiąże objawy ogólne z miejscowymi zmianami chorobowymi (Dreszcze/Gorąco ↔ Nos). [Clarke], [Boger]

Niechęć do słodyczy/tłuszczów lub nasilenie pod ich wpływem gromadzenia śluzu w tylnej części gardła (Pokarmy ↔ 10b); pragnienie ciepłych, prostych potraw i letnich napojów rozluźniających pasma śluzu (10a). Alkohol zaostrza ozenę i podrażnienie cewki moczowej (10b). [Dewey], [Clarke]

Cinnabaris jest lekiem sykotyczno-syfilitycznym, o powinowactwie do nosogardła i chorób wenerycznych: ucisk grzbietu nosa, „grudka” w okolicy nozdrzy tylnych z odchrząkiwaniem zielonego/żółtego śluzu, obrzęk mięska łzowego, ozena z odorem/strupami, polipy/przerost migdałka gardłowego oraz kłykciny z nocnymi bólami kości. Pogorszenie: noc, wilgotne/duszne pomieszczenia, ogrzewanie głowy, opary/pył, słodycze/tłuszcze, tłumienie objawów, nadmierna aktywność seksualna; poprawa: świeże, chłodne powietrze, swobodny odpływ wydzieliny/odchrząkiwanie, łagodny ucisk grzbietu nosa, letnie napoje pite małymi łykami, luźna odzież oraz zakończenie odpływu wydzieliny z owrzodzenia (zgodność modalności). Objawy ze strony mięska łzowego w obrębie powiek i nasady nosa są praktycznymi wskazówkami potwierdzającymi dobór leku. O wyniku świadczą łatwiejsze oddychanie, rzadsze odchrząkiwanie, ustąpienie ucisku grzbietu nosa, gojenie się zmian pod strupami i owrzodzeń od wewnątrz, cofanie się brodawek, ustępowanie bólów kości i powrót snu bez wstydu ani poczucia zablokowania. [Hering], [Allen], [Clarke], [Boericke], [Boger], [Phatak]

Nieżyt ze spływaniem wydzieliny po tylnej ścianie gardła / Zapalenie zatok

• Kali bichromicum — Ciągliwe pasma śluzu, czopy, owrzodzenia jak wycięte sztancą; dokładnie określone umiejscowienie. W obrazie Cinnabaris występują ból grzbietu nosa, objawy ze strony mięska łzowego, rys weneryczny i grudka za języczkiem. [Boger], [Clarke]
• Hydrastis — Gęsty, ciągliwy żółty śluz, zwisający w tylnej części gardła; mniejszy ucisk grzbietu nosa i słabszy związek z chorobami wenerycznymi. [Clarke], [Boericke]
• Sticta pulmonaria — Nos suchy, zatkany, bez wydzieliny; niepokój, pogorszenie pod wpływem nocnego powietrza; obraz Cinnabaris wymaga obecności lepkiej wydzieliny do odchrząkiwania. [Boger]
• Lemna minor — Polipy z pogorszeniem podczas wilgotnej pogody sprzyjającej stęchliźnie i odrażającym zapachem; mniej wyraźne objawy ze strony kąta oka/mięska łzowego; zestawiaj oba leki, gdy dominuje polip. [Clarke], [Boger]
• Pulsatilla — Żółta, niedrażniąca wydzielina nieżytowa, świeże powietrze >, pogorszenie wieczorem, płaczliwość; brak osi wenerycznej i bólów kości. [Kent], [Clarke]

Ozena / Wrzodziejące choroby nosa

• Aurum metallicum — Głębokie niszczenie kości z depresją/myślami samobójczymi; w obrazie Cinnabaris mniej melancholii, bardziej nasilone uczucie grudki w tylnej części gardła i objawy mięska łzowego. [Kent]
• Mercurius corrosivus — Gwałtowne, szybko postępujące owrzodzenia, bolesne parcie z krwawieniem; w obrazie Cinnabaris przebieg wolniejszy, z lepkim zielonym śluzem. [Hughes], [Clarke]
• Hepar sulphuris — Uczucie drzazgi, skłonność do ropienia; w obrazie Cinnabaris występują grudka w okolicy nozdrzy tylnych i ucisk grzbietu nosa. [Boger]

Brodawki narządów płciowych / Wrzód twardy

• Thuja — Miękkie, wilgotne brodawki, tłusta skóra, marznięcie; w obrazie Cinnabaris występują nocne bóle kości, objawy mięska łzowego, ozena. [Kent], [Clarke]
• Nitric acid — Bóle jak od drzazgi, łatwe krwawienie; obraz syfilityczno-sykotyczny; w obrazie Cinnabaris silniej zaznaczone są nieżyt ze spływaniem wydzieliny do gardła i tkliwość grzbietu nosa. [Hering]
• Mercurius solubilis — Obfity ślinotok, ogólne objawy rtęciowe; w obrazie Cinnabaris mniej ślinienia, więcej odchrząkiwania wydzieliny z tylnej części gardła i objawów mięska łzowego. [Hughes], [Boericke]

Nerwoból rzęskowy / Ból nadoczodołowy

• Spigelia — Silny ból lewostronny, bóle przy ruchach oka; w obrazie Cinnabaris dolegliwości skupiają się u nasady nosa i towarzyszy im nieżyt. [Farrington]
• Sanguinaria — Okresowy ból prawej okolicy nadoczodołowej z objawami żołądkowymi; mniej odchrząkiwania wydzieliny z tylnej części gardła. [Clarke]
• Ruta — Przeciążenie mięśnia rzęskowego wskutek nadmiernego wysiłku wzrokowego; brak charakterystycznego układu objawów nieżytowych. [Boger]

Polipy / Przerost migdałka gardłowego

• Teucrium marum — Polipy nosa ze świądem i uczuciem pełzania; w obrazie Cinnabaris dodatkowo występują grudka w tylnej części gardła i objawy mięska łzowego. [Clarke]
• Calcarea carbonica — Przerost migdałka gardłowego u dzieci o wiotkiej budowie, potliwość głowy; jednak bez zielonego śluzu w tylnej części gardła i ucisku grzbietu nosa. [Kent]

Bóle kości/okostnej (nocne)

• Aurum, Merc. iod. rubrum — Głębsze zmiany chorobowe kości; Cinnabaris, gdy na pierwszy plan wysuwają się kości nosa i grzbiet nosa wraz z nieżytem. [Clarke], [Boger]
• Syphilinum — Nocne bóle kości, niszczące owrzodzenia; Cinnabaris jest potrzebny, gdy współwystępują nieżyt + objawy mięska łzowego + kłykciny. [Kent]

• Leki komplementarne: Kali bichromicum — oba leki obejmują objawy tylnej części jamy nosowej; Cinnabaris przy bólu grzbietu nosa i objawach ze strony mięska łzowego, Kali-bi. przy czopach śluzowych i owrzodzeniach jak po wycięciu sztancą. [Boger], [Clarke]
• Leki komplementarne: Hydrastis — lek tonizujący błony śluzowe; stosowany w następstwie, gdy gęsta, żółta wydzielina nieżytowa utrzymuje się po ustąpieniu ucisku u nasady nosa. [Clarke], [Boericke]
• Leki komplementarne: Thuja — skaza predysponująca do kłykcin; Cinnabaris wnosi komponent syfilityczny i nosowy. [Kent]
• Dobrze działa po: Mercurius sol. — po burzliwym okresie uogólnionych objawów rtęciowych; Cinnabaris przy utrzymującym się odchrząkiwaniu wydzieliny z tylnej części jamy nosowej i objawach ze strony mięska łzowego. [Hughes], [Clarke]
• Dobrze działa po: Nitric acid — gdy ustępuje ból jak od drzazgi, poprawia się stan krwawiących brodawek, a pozostaje uczucie grudki za nosem. [Hering]
• Dobrze poprzedza: Aurum — jeśli utrzymują się bóle kostne, a nastrój się obniża; stosowany, gdy tendencja destrukcyjna przeważa nad nieżytem. [Kent], [Clarke]
• Dobrze poprzedza: Lemna minor/Teucrium — w celu zakończenia fazy polipów po zmniejszeniu nieżytu. [Boger], [Clarke]
• Leki pokrewne: Merc. iod. rub./flav. — stronność objawów gardła; Cinnabaris, gdy występuje triada nos–mięsko łzowe–kłykciny. [Boericke]
• Porównaj: Syphilinum — konstytucyjny lek antysyfilityczny, gdy obraz owrzodzeń i zmian kostnych dominuje nad objawami ze strony błon śluzowych. [Kent]
• Leki niezgodne / leki interkurencyjne: Unikać rutynowego podawania na przemian z Aurum, chyba że dominują głębokie objawy kostne i przygnębienie; dobierać według tego, czy ośrodkiem obrazu są objawy nosowe, czy kostne. [Kent]
• Antidota (w praktyce): Hepar (powierzchowne objawy rtęciowe), Nitric acid (owrzodzenia rtęciowe), Ipecac. przy nudnościach wywołanych odorem — postępowanie przytaczane w opisach klinicznych. [Hughes], [Clarke]
• Środki pomocnicze: Wietrzenie pomieszczeń, letnie płukanie roztworem soli (bez tłumienia objawów), unikanie środków żrących, lekkie kolacje, unikanie oparów i pyłu. [Clarke], [Dewey]

• Nieżyt tylnej części jamy nosowej z „grudką za języczkiem”, bólem grzbietu nosa i obrzękiem mięska łzowego. W zaostrzeniach podawać 6C–30C od jednego do trzech razy dziennie; wydłużać odstępy lub odstawić, gdy ustaje odchrząkiwanie, a poprawa na świeżym powietrzu się utrzymuje. [Hering], [Allen], [Clarke]
• Ozena z cuchnącymi strupami; polipy i wyrośla adenoidalne obrzmiewające pod wpływem wilgoci. Wietrzyć, unikać tłumienia objawów środkami żrącymi; Cinnabaris 6C–30C; interkurencyjnie Kali bich., jeśli dominują czopy. [Clarke], [Boger]
• Kłykciny i wrzody twarde z nocnymi bólami kostnymi. Łączyć ze środkami higienicznymi; 30C–200C zależnie od głębokości procesu; porównywać lub stosować kolejno Thuja, Nit. ac., Merc. sol., zależnie od tego, czy przeważają objawy powierzchowne, czy głębokie. [Hering], [Kent], [Boericke]

Krótkie obserwacje z opisów przypadków:
• Uczucie pręta w poprzek grzbietu nosa, nieustanne odchrząkiwanie zielonych mas, zaczerwienione mięsko łzowe — świeże powietrze przynosi natychmiastową ulgę → Cinnabaris 30C 2 razy dziennie × 5 dni: odchrząkiwanie ustało, ból grzbietu nosa zniknął. [Clarke], [Boger]
• Ozena ze strupami po przyżeganiu; odór; polipy obrzmiewają podczas deszczu → Cinnabaris 12C 3 razy dziennie; zaprzestano przyżegania; wydzielina wróciła do normy. [Hering], [Clarke]
• Brodawki figowate na żołędzi i kroczu, nocne bóle piszczeli, grudka z tyłu jamy nosowej — Cinnabaris 200C jednorazowo; brodawki się zmniejszyły, nocne bóle ustąpiły wraz z udrożnieniem odpływu wydzieliny nieżytowej. [Hering], [Kent]

Umysł

• Lubieżne myśli i sny, zwłaszcza nocą. Pobudzenie zmysłowe o charakterze rtęciowym. [Hering], [Tyler]
• Drażliwość z powodu niedrożności (zatkany nos, bezskuteczne odchrząkiwanie). Nastrój zmienia się wraz z przywróceniem odpływu wydzieliny. [Clarke]
• Niepokój o wygląd i zapach. Wstyd związany z ozeną lub chorobą weneryczną. [Clarke]
• Niechęć do dusznych pomieszczeń; pragnienie świeżego powietrza. Kluczowy czynnik środowiskowy. [Boger]
• Niecierpliwość, opryskliwy sposób mówienia podczas ucisku w okolicy czołowej. Związek bólu z zachowaniem. [Allen]
• Niepokój ruchowy nocą z bólami kostnymi. Wątek miazmatyczny. [Hering]

Głowa

• Ucisk u nasady lub na grzbiecie nosa. Główny objaw charakterystyczny Cinnabaris. [Boger], [Clarke]
• Ból głowy od grzbietu nosa do kości jarzmowej lub zębów. Promieniowanie zatokowo-zębowe. [Clarke]
• Pogorszenie w wilgotnych, ciepłych pomieszczeniach; poprawa na świeżym powietrzu. Zespół modalności. [Boger]
• Nerwoból rzęskowy z uciskiem w okolicy czołowej. Oś oko–zatoki. [Allen]
• Schylanie się i czytanie nasilają dolegliwości głowy. Czynnik związany z pozycją ciała. [Allen]
• Tkliwość okostnej kości nosowych. Podłoże syfilityczne. [Clarke]

Oczy

• Mięsko łzowe w stanie zapalnym lub obrzęknięte; uczucie grudki w wewnętrznym kąciku oka. Objaw wyróżniający. [Hering], [Allen]
• Łzy wywołujące pieczenie i nadżerki. Charakter wydzieliny. [Allen]
• Bóle od oka do nasady nosa. Związek z nerwami rzęskowymi. [Boger]
• Praca przy świetle nasila objawy; świeże powietrze przynosi poprawę. Powtórzenie modalności. [Allen]
• Rano lepka wydzielina w wewnętrznych kącikach oczu. Poranne objawy nieżytowe. [Boericke]
• Światłowstręt z bólem zatok. Objaw odruchowy. [Clarke]

Nos/Gardło

• Nieżyt tylnej części jamy nosowej; odchrząkiwanie gęstego, zielonego lub żółtego śluzu. Główna rubryka. [Hering], [Allen]
• Uczucie grudki lub nitki za języczkiem. Kluczowe odczucie. [Clarke], [Phatak]
• Ozena z cuchnącymi strupami. Nieżyt z destrukcją tkanek. [Clarke]
• Polipy i wyrośla adenoidalne — pogorszenie pod wpływem wilgoci i w dusznych pomieszczeniach. Wskazówka środowiskowa. [Boger]
• Brak węchu na przemian z nadwrażliwością węchową. Naprzemienne zmiany czynnościowe. [Clarke]
• Poprawa po swobodnym odpływie wydzieliny. Mechanizm przynoszący ulgę. [Hering]

Skóra/Narządy płciowe

• Kłykciny wilgotne, figowate (narządy płciowe i odbyt). Cecha charakterystyczna obrazu sykotyczno-syfilitycznego. [Hering], [Allen]
• Owrzodzenia o miedzianym dnie; płytki śluzowe. Głęboki komponent syfilityczny. [Clarke]
• Wrzody twarde i miękkie z odorem. Objawy weneryczne. [Boericke]
• Brodawki łatwo krwawią. Kruchość rozrostów. [Phatak]
• Nocny świąd narządów płciowych i odbytu. Wskazówka związana z rytmem dobowym. [Allen]
• Tłumienie wydzielania powoduje pogorszenie. Prawo kierunku. [Hering]

Objawy ogólne/Środowisko

• Pogorszenie nocą, pod wpływem wilgoci, w dusznych pomieszczeniach oraz pod wpływem ciepła działającego na głowę. Główne czynniki nasilające objawy. [Boger], [Allen]
• Poprawa na świeżym, chłodnym powietrzu oraz po odpływie wydzieliny lub odchrząknięciu. Główne czynniki łagodzące objawy. [Clarke], [Hering]
• Opary i zapachy nasilają objawy (farba, pył). Wskazówka dotycząca narażenia zawodowego. [Hughes], [Clarke]
• Nocne bóle kostne. Wskaźnik miazmatyczny. [Hering]
• Nocne poty bez ulgi. Wzorzec rtęciowy. [Allen]
• Skłonność do polipów i brodawek. Motyw sykotyczny. [Phatak]

Zęby/Twarz

• Ból zębów spowodowany uciskiem w zatokach (górne zęby trzonowe). Droga odruchowa. [Clarke]
• Bolesność brzegu podoczodołowego i kości jarzmowych. Rozszerzenie objawów na twarz. [Boger]
• Górna warga z nadżerkami od wydzieliny z nosa. Objaw zewnętrzny. [Boericke]
• Pocieranie grzbietu nosa przynosi ulgę. Wskazówka behawioralna. [Phatak]
• Miedziane zabarwienie twarzy przy ozenie. Zabarwienie charakterystyczne dla podłoża chorobowego. [Clarke]
• Obecna triada: mięsko łzowe–nos–ząb. Zespół objawów pomocny w doborze leku. [Hering]

Hering — The Guiding Symptoms of Our Materia Medica (1879): zasadniczy obraz — odchrząkiwanie wydzieliny z tylnej części jamy nosowej, obrzęk mięska łzowego, kłykciny, nocne bóle kostne; potwierdzenia kliniczne.
T. F. Allen — Encyclopædia of Pure Materia Medica (1874–79): szczegółowe objawy nieżytowe i weneryczne; modalności; związki między głową, oczami i nosem.
Richard Hughes — A Cyclopædia of Drug Pathogenesy (1891–95): toksykologia związków rtęci; zapalenie jamy ustnej, odór, bóle kostne; pogorszenie związane z narażeniem zawodowym.
John Henry Clarke — A Dictionary of Practical Materia Medica (1900): synteza — ozena, polipy, „grudka lub nitka” z tyłu jamy nosowej, mięsko łzowe, kłykciny; przestrogi dotyczące tłumienia objawów w postępowaniu leczniczym.
William Boericke — Pocket Manual of Homœopathic Materia Medica (1906): objawy charakterystyczne — nieżyt tylnej części jamy nosowej, polipy, obrzęk kącika oka, zmiany weneryczne; modalności przydatne w praktyce.
C. M. Boger — Synoptic Key of the Materia Medica (1915): modalności środowiskowe (wilgoć i duszne pomieszczenia w przeciwieństwie do świeżego powietrza); ucisk u nasady nosa; polipy; lokalizacja.
S. R. Phatak — Concise Materia Medica (1977): zwięzłe objawy charakterystyczne — ból nasady nosa, odchrząkiwanie „grudki”, mięsko łzowe; podłoże sykotyczno-syfilityczne; modalności.
James Tyler Kent — Lectures on Materia Medica (1905): analiza miazmatyczna; różnicowanie z Thuja, Aurum i Mercurius w chorobach wenerycznych i chorobach nosa.
E. B. Nash — Leaders in Homœopathic Therapeutics (1899): tendencje rtęciowe i nocne bóle; praktyczne uwagi o dawkowaniu (w kontekście).
W. A. Dewey — Practical Homœopathic Therapeutics (1901): dietetyka w nieżytach (słodycze i tłuszcze), środki nietłumiące objawów; postępowanie pomocnicze.
Margaret Lucy Tyler — Homoeopathic Drug Pictures (1942): plastyczne opisy psychiki i snu — lubieżne sny; praktyczne wskazówki dotyczące przypadków nieżytu.
Rajan Sankaran — The Substance of Homœopathy (1991): nakładanie się miazm — wzajemne oddziaływanie miazmy sykotycznej i syfilitycznej (ujęcie interpretacyjne).
George Vithoulkas — Materia Medica Viva (1991): współczesny portret kliniczny — oś nosowo-weneryczna; modalność świeżego powietrza (ujęcie interpretacyjne).
Roger Morrison — Desktop Guide to Keynotes & Confirmatory Symptoms (1993): objawy służące szybkiemu potwierdzeniu — mięsko łzowe, grzbiet nosa, grudka z tyłu jamy nosowej, kłykciny.
Adolph von Lippe — Text-Book of Materia Medica (1866): dodatkowe uwagi o objawach nieżytowych i wenerycznych oraz zajęciu gruczołów.