• Nerwy i tkanka nerwowa – wyczerpanie, neurastenia, osłabienie umysłowe
• Psychika – lęk, depresja, przepracowanie umysłowe
• Mięśnie i rdzeń kręgowy – osłabienie, drżenie, zmęczenie
• Oś mózgowo-rdzeniowa – osłabienie nerwowe, zaburzenia czuciowo-ruchowe
• Serce – kołatanie serca na tle nerwowym
• Ośrodki snu – bezsenność z przemęczenia

• Odpoczynek
• Łagodne ciepło
• Pożywne jedzenie
• Odprężenie psychiczne
• Spokojne otoczenie
• Krótkie drzemki lub sen

• Wysiłek umysłowy
• Stres emocjonalny
• Hałas i światło
• Rozmowa lub kontakty towarzyskie
• Nadmierna stymulacja
• Stan po stosunku płciowym
• Żal, rozczarowanie

Kali phosphoricum jest jednym z najgłębiej działających leków wzmacniających układ nerwowy w materia medica. Jest wskazany w stanach wyczerpania psychicznego po przeżytym żalu, przepracowaniu lub chorobie. Pacjent jest często apatyczny, obojętny lub pozbawiony nadziei, przytłoczony obowiązkami, bez motywacji i woli działania. Pamięć jest osłabiona — zapomina słowa w połowie zdania; umykają mu nazwiska, fakty i myśli. [Kent] zwraca uwagę na „znużenie umysłowe” po latach znoju, szczególnie u studentów, uczonych i osób wrażliwych.

Występują drażliwość, lęk i nadwrażliwość na bodźce. Najmniejszy hałas wytrąca chorego z równowagi. Pacjent izoluje się, wycofuje i cierpi z powodu lęku przed ludźmi, lęku przed utratą zmysłów oraz niezdolności do radzenia sobie z codziennym życiem. Mogą pojawiać się myśli samobójcze, zwłaszcza nocą, lecz mają one charakter bierny i nie towarzyszy im zamiar działania. Depresja występuje na przemian z pobudzeniem nerwowym, szczególnie u osób o usposobieniu artystycznym lub intelektualnym.

Bóle głowy pojawiają się wskutek wysiłku umysłowego, zmartwień lub napięcia emocjonalnego. Często mają charakter ucisku lub uczucia ciężaru i są umiejscowione w czole albo na szczycie głowy. Skóra głowy jest obolała i nadwrażliwa; występuje uczucie, jakby mózg się trząsł lub był zbyt luźno osadzony. Czytanie lub myślenie może wywoływać zawroty głowy. [Clarke] wspomina o bólach głowy, które zaczynają się rano i nasilają w ciągu dnia. Bólom często towarzyszy otępienie umysłowe lub zmęczenie oczu.

Po krótkim wysiłku wzrokowym widzenie staje się niewyraźne lub oczy się męczą. Czytanie sprawia trudność; litery pływają przed oczami lub znikają. Częste są światłowstręt i ból za oczami wskutek ich przeciążenia. Powieki drgają, szczególnie pod wpływem stresu. Gałki oczne są obolałe lub sprawiają wrażenie stłuczonych. W polu widzenia mogą pojawiać się czarne plamki lub migoczące światła. Powieki mogą opadać wskutek osłabienia mięśni.

Brzęczenie, buczenie lub dzwonienie w uszach, szczególnie po wyczerpaniu umysłowym. Słuch może być przytępiony lub przejściowo osłabiony. Ostre bóle nerwobólowe mogą przeszywać uszy, promieniując z szyi lub szczęki. Obserwuje się także uczucie pełności lub ucisku.

Suchość i bolesność nozdrzy albo rzadka, wodnista wydzielina w nieżycie na tle nerwowym. Katar wywołany wyczerpaniem lub żalem. Wrażliwość na zapachy. U pacjentów z niedokrwistością lub osłabionych mogą występować krwawienia z nosa, szczególnie podczas wysiłku.

Twarz jest blada, zapadnięta i ściągnięta, o żółtawoszarym odcieniu — „twarz wyczerpania” [Hering]. Drgania mięśni twarzy, szczególnie wokół ust i oczu. Wyraz twarzy jest lękliwy lub obojętny. W stanach przewlekłego zmęczenia rysy twarzy wyglądają na przedwcześnie postarzałe.

Suchość z gorzkim lub metalicznym smakiem. Cuchnący oddech rano. Afty lub owrzodzenia u osób wyczerpanych, szczególnie podczas gorączki lub stresu. Mowa jest powolna i wymaga wysiłku. Język drży lub jest pokryty żółtawobrązowym nalotem. Pękanie kącików ust wskutek wyczerpania nerwowego.

Ból zębów wskutek wyczerpania nerwowego lub podczas miesiączki. Zęby mogą sprawiać wrażenie wydłużonych lub rozchwianych. Nocne zgrzytanie zębami u przeciążonych pracą dzieci lub nerwowych dorosłych.

Suchość i uczucie otarcia w gardle wskutek mówienia. Głos słaby lub zachrypnięty. Uczucie czopa lub guzka, szczególnie przy zmęczeniu. Chrypka na tle nerwowym u nauczycieli, śpiewaków lub mówców publicznych.

Niestrawność wskutek zmartwień lub napięcia emocjonalnego. Nudności z osłabieniem. Apetyt słaby lub zmienny. Niechęć do mleka, mięsa i ciężkostrawnych potraw. Kwaśne odbijanie i wzdęcia w niestrawności na tle nerwowym. Uczucie pustki i zapadania w żołądku nawet po jedzeniu. Osłabione trawienie u studentów lub osób poddanych długotrwałemu obciążeniu umysłowemu.

Wzdęcie i burczenie, szczególnie w dolnej części brzucha. Obfite oddawanie cuchnących gazów. Bóle kolkowe nasilające się przed wypróżnieniem lub podczas miesiączki. Kłujące bóle w podbrzuszu, nasilające się przy ruchu. Osłabienie mięśni brzucha może prowadzić do objawów wypadania narządów.

Częste parcie na mocz z oddawaniem niewielkich ilości. Mocz ciemny, cuchnący, z osadem. Nietrzymanie moczu wskutek osłabienia nerwów, szczególnie nocą. Piekący lub kłujący ból podczas oddawania moczu u osób lękliwych.

Zaparcie z leniwą perystaltyką u osób nerwowych. Stolec suchy, twardy, oddawany z trudnością. Naprzemiennie występują luźne, żółtawe, cuchnące stolce. Bolesne parcie i bolesność po wypróżnieniu w stanach wyczerpania. Wypadanie odbytnicy u dzieci lub osób starszych.

Wyczerpanie seksualne wskutek nadmiernej aktywności płciowej lub żalu. Polucje podczas snu pozostawiają pacjenta w stanie znacznego wyczerpania. Utrata libido z drażliwością i osłabieniem w obrębie kręgosłupa. Słabe wzwody z przedwczesnym wytryskiem.

Miesiączki zbyt wczesne, zbyt późne lub zatrzymane wskutek żalu albo nadmiernego wysiłku. Krew miesiączkowa jest ciemna, rzadka i cuchnąca. Upławy żółte, drażniące i wyczerpujące. Depresja poporodowa ze skrajnym zmęczeniem psychicznym i fizycznym. Lek odpowiedni dla uczennic i wrażliwych kobiet z opóźnionym rozwojem lub kruchością emocjonalną.

Oddech krótki, wzdychający lub utrudniony, szczególnie u pacjentów nerwowych lub histerycznych. Duszność podczas stresu lub smutku. Niemożność zaczerpnięcia pełnego oddechu. Uczucie ciasnej opaski wokół klatki piersiowej. Głos słaby lub załamujący się z wyczerpania.

Kołatanie serca po pobudzeniu emocjonalnym lub wysiłku umysłowym. Trzepotanie serca lub niemiarowe tętno wskutek lęku. Uczucie omdlewania przy wstawaniu. Uczucie zaciskania w okolicy przedsercowej. Może być wskazany w częstoskurczu neurastenicznym.

Uczucie ucisku, osłabienia lub pieczenia w klatce piersiowej, szczególnie wskutek zmęczenia lub lęku. Suchy, łaskoczący kaszel, nasilający się nocą lub podczas mówienia. Kaszel wskutek podrażnienia na tle nerwowym. Bóle mięśni międzyżebrowych od długotrwałego siedzenia lub napięcia.

Osłabienie i pobolewanie w obrębie kręgosłupa. Pieczenie między łopatkami. Tępy, ćmiący ból dolnej części pleców po staniu lub chodzeniu. Osłabienie o charakterze porażennym w okolicy lędźwiowo-krzyżowej. Plecy łatwo odmawiają posłuszeństwa pod obciążeniem.

Drżenie, drgania lub drętwienie wskutek zmęczenia nerwowego. Osłabienie kończyn z uczuciem ciężkości lub bólami ciągnącymi. Stopy zimne i spocone. Dłonie słabe, drżące podczas pisania. Drętwienie i bolesne kurcze mięśni wskutek zbyt długiego siedzenia.

Skóra sucha, cienka i blada. Owrzodzenia lub czyraki u osób wyczerpanych. Świąd nasilający się pod wpływem ciepła. Opryszczka, wyprysk lub pokrzywka podczas egzaminów albo po wstrząsach. Skóra goi się powoli po drobnych urazach.

Bezsenność wskutek zmartwień lub nadmiernego pobudzenia. Sen płytki, przerywany przez niespokojne sny lub drgania ciała. Po przebudzeniu brak uczucia wypoczęcia. Mówienie przez sen. Senność w ciągu dnia z niechęcią do wysiłku.

Sny o sprawach zawodowych, szkole, terminach lub niepowodzeniu. Koszmary o spadaniu, utracie bliskich lub byciu ściganym. Sny są wyczerpujące i żywe, powodują znużenie psychiczne po przebudzeniu.

Niewysoka gorączka wskutek wyczerpania umysłowego lub emocjonalnego. Naprzemienne dreszcze i uczucie gorąca. Wyczerpanie nieproporcjonalne do nasilenia gorączki. Pogorszenie wieczorem. Uczucie gorączkowe po przeżytym żalu lub przeciążeniu.

Uczucie chłodu w plecach lub kończynach, szczególnie z osłabieniem. Uderzenia gorąca do twarzy lub szyi z wyczerpaniem. Łatwe pocenie się pod wpływem wysiłku. Nocne poty wskutek wyczerpania nerwowego.

Niechęć do mięsa, mleka i tłustych potraw. Pragnienie rzeczy orzeźwiających — zimnych napojów, owoców, kwaśnych produktów. Trawienie osłabione wskutek napięcia umysłowego. Po jedzeniu objawy często na krótko ustępują, lecz nasilają się po obfitych posiłkach.

Wyczerpanie jest cechą charakterystyczną Kali phosphoricum. Po obciążeniu emocjonalnym, umysłowym lub fizycznym psychika i ciało tracą zdolność reagowania. Osoby wrażliwe, szczupłe, lękliwe i przepracowane dobrze reagują na lek. Łatwo się płoszą. Są zmarznięte, blade i nadwrażliwe. Nie znoszą ucisku, hałasu ani konfrontacji.

• Phosphoric acid – Więcej apatii i zapaści fizycznej; mniej drażliwości
• Gelsemium – Senność, ospałość, drżenie; bardziej bierny charakter osłabienia
• Ignatia – Większa histeryczność i zmienność emocji; mniej wyczerpania nerwowego
• Sepia – Obojętność, wypadanie narządów i wyczerpanie, lecz z większym udziałem zaburzeń hormonalnych
• Aconite – Ostry lęk, panika i strach przed śmiercią; obraz Kali-p. jest przewlekły, z głębokim wyczerpaniem

• Leki uzupełniające: Gelsemium, Ignatia, Calcarea phos.
• Antidota: Coffea, Nux vomica
• Dobrze działa po: Phosphoric acid, China
• Dobrze poprzedza: Natrum mur., Sepia

• Niezastąpiony w rekonwalescencji po przeżytym żalu, chorobie lub przepracowaniu
• Idealny dla studentów w okresie egzaminów
• Stosowany w wyczerpaniu nerwowym wskutek opieki nad innymi, przewlekłej choroby lub straty emocjonalnej
• Odpowiedni dla szczupłych, wrażliwych osób, które załamują się pod wpływem obciążeń
• Znakomity w zmęczeniu po infekcjach wirusowych i neurastenii

Umysł

• Apatia, obojętność
• Lęk, o sprawy zawodowe
• Lęk, przed utratą zmysłów
• Znużenie życiem

Głowa

• Ból głowy, wskutek wysiłku umysłowego
• Zawroty głowy, wskutek czytania

Sen

• Bezsenność, wskutek zmartwień
• Sny, żywe, wyczerpujące

Kończyny

• Osłabienie, drżenie
• Bolesne kurcze mięśni, wskutek zmęczenia

Objawy ogólne

• Osłabienie, nerwowe
• Osłabienie, wskutek żalu
• Nadwrażliwość, na hałas

James Tyler Kent – Lectures on Homoeopathic Materia Medica: Obraz psychiczny i emocjonalny, stany wyczerpania

William Boericke – Pocket Manual of Homoeopathic Materia Medica: Zastosowanie kliniczne i objawy charakterystyczne w wyczerpaniu nerwowym

John Henry Clarke – Dictionary of Practical Materia Medica: Wyczerpanie u studentów, nerwobóle i stany depresyjne

C. Hering – Guiding Symptoms of Our Materia Medica: Osłabienie czucia, bezsenność i zmęczenie mózgowe

R. Schüssler – Abridged Therapy: Pochodzenie biochemiczne i powinowactwo do tkanek nerwowych